P. 1
knjiga1

knjiga1

|Views: 14,207|Likes:
Published by thebojke92

More info:

Published by: thebojke92 on Mar 18, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/24/2015

pdf

text

original

Poroznost

Poroznost je svojstvo stenske mase da poseduje odredjene pore. One mogu nastati
kad i sama stenska masa, kada se nazivaju singenetske. U slučaju da su pore nastale
naknadno: odredjenim procesima rastvaranja stenske mase; procesima iznošenja sitnijih
frakcija; rocesima mehaničkog lomljenja usled prekoračenja čvrstoće stene, tada je
novonastala poroznost postgenetska. Ovo fizičko svojstvo stenske mase je detaljnije
opisano u poglavlju fizičko-mehanička svojstva stena.
U hidrogeološkom smislu, pogotovu sa stanovišta izučavanja slobodnih
podzemnih voda, poroznost je značajna, jer ista presudno utiče na količinu slobodnih voda
koje su akumulirane u datoj sredini. Osim toga to svojstvo, odnosno veličina, oblik, i način
povezanosti pora opredeljuje uslove kretanja slobodnih podzemnih voda, bilo da se radi o
slobodnom isticaju, bilo da se radi o mogućnostima vodosnabdevanja, ili zaštiti temeljnih
iskopa.

U pogledu veličina pora, tj. njihovom poprečnog preseka, u hidrogeologiji je
uobičajena podela pora na: superkapilarne-sa veličinom pora >0,5 mm; kapilarne sa
prečnikom pora od 0,5-0,0002 mm i subkapilarne sa veličinom pora < od 0,0002 mm.
Praktično posmatrano slobodne podzemne vode su akumulirane samo u superkapilarnim
porama. Uticaj zidova na hidrodinamičke procese kretanja podzemnih voda je minimalan.
Za razliku od superkapilarnih pora i njihovog značaja za slobodno kretanje podzemnih
voda, subkapilarne i kapilarne pore su od izrazito velikog značaja za procese koji su u vezi
sa vezanim podzemnim vodama.

Propusnost

Propusnost stena i stenskih masa je svojstvo da su one izgradjene tako da kroz
njih mogu da prolaze: slobodna podzemna voda, neki drugi fluid, ili gasovi. U
hidrogeologiji, naročito u dinamici podzemnih voda, pod ovim svojstvom se razmatra
kretanje slobodnih podzemnih voda, koje se kreću pod dejstvom unutrašnjih i spoljašnjih
sila. Unutrašnje sile su posledica različitih pijezometarskih pritisaka, a spoljašnje nastaju
dejstvom sile zemljine teže.
Zakonitost kretanja vode kroz vodopropusnosnu stensku masu utvrdio je Francuski inženjer
Henry Darcy-a. On je eksperimentalno, 1856.g.,na bazi svojih ispitivanja protoka vode kroz
cev zapunjenu peskom, odredjenog poprečnog preseka, u koju su bile ugradjene
pijezometarske cevi (P-1-2) za merenje nivoa vode (Sl. 8.8) utvrdio zakon filtracije, koji je
poznat kao Darsijev zakon. Isti predstavlja jedan od osnovnih zakona kretanja podzemnih
voda, a koeficijent filtracije osnovni parametar koji definiše filtraciju podzemnih voda.

152

Sl.8.8. Shematski prikaz ogleda Darsija

Darsi je eksperiment ponavljao, tako što je cev punio peskom različite granulacije.
Utvrdio je da je pri sporom kretanju-strujanju vode protok direktno proporcionalan gubitku
pijezometarske visine (H1 - H2), odnosno da je

I

K

A

Q

=

gde su:

Q-količina vode koja se filtrira kroz stenu u jedinici vremena (m3

),

A-površina poprečnog profila vodonosnog sloja (m2

),

v-brzina filtracije vode (m/s),
K-koeficijent filtracije (m/s),
I-hidraulički gradijent

L

/

H

I ∆
=

u - porni pritisak vode

Darsijeva brzina je:

I

K

AQ

v

=

=

Kod turbulentnog kretanja vode, gubitak visine proporcionalan je kvadratu brzine,

pri čemu je brzina

I

K

v =

Ako se vrednost brzine uvrsti u formulu proticaja tada je:

I

KA

Q =

Vrednosti koeficijenta filtracije najviše zavise od karakteristika pora, njihove
medjusobne povezanosti, merodvanog prečnika karakterističnih pora. Delimično pojedine
pore mogu biti zapunjene sitnijim odlomcima ili zrnima i to od iste ili neke druge vrste
stene. Taj sitnozrniji materijal može biti singenetskog porekla, nastao kad i sama stena, ili

153

postgenetski, odnosno unet u prostor pore naknadnim procesima koji se dogadjaju u terenu.
Poroznost može biti u toku vremena smanjena i usled drugih procesa, npr. usled oblaganja
zidova pora nekom mineralnom materijom, procesima dijageneze, konsolidacije,
kolmiranja i dr. Stoga je i vrednost koeficijenta filtracije promenljiva veličina, čak i za
jednu te istu vrstu stena. Osnovne vrste klastičnih sedimentnih stena imaju sledeće
vrednosti K (m/sec): gline K < 10-9

; prašine 10-9

; peskovi 10-5

; šljunkovi

K>10-2
.

Prema vrednostima koeficijenta filtracije K (m/s) postoji više opšte prihvaćenih
klasifikacija stenskih masa u pogledu propusnosti. U Francuskoj, prema Castanyi-u, stene
intergranularne poroznosti su podeljene u sledeće četiri grupe:
Veoma vodopropusne, K>10-1

; Voopropusne, K= x 10-6

do 10-1

; Malo vodopropusne K=

10-6

do 10-9

; Nepropusne K< 10-9

. U pogledu vodopropusnosti, granica izmedju
vodopropusnih i vodonepropusnih stenskih masa je prema brojnim autorima u intervalu 10-7
>K>10-9

(m/s), odnosno sa većim vrednostima koeficijenta filtracije od navedenog stenske

mase su vodopropusne i obrnuto.

Filtracione sredine su najčešće heterogene i anizotropne. To najviše zavisi od
uslova sedimentacije, a osim toga i od geoloških procesa koji su pratili egzistenciju svake
sredine od njenog nastanka do danas. Uslovi sredine i nastanka svake stenske mase
ponaosob, relativno se lako definišu i prepoznaju na otkrivenim izdancima, nešto teže na
bazi podataka jezgra istražnih bušotina, još teže na bazi indirektnih ispitivanja. Radi
generalnog sagledavanja uticaja sredine na uslove filtracije podzemnih voda ovde su
navedena dva karakteristična primera (Sl.8.9) koja se često sreću u stručnoj literaturi i to
kako u oblasti hidrogeologije, tako isto i u geomehanici. Prvi primer se odnosi na višeslojnu
sedimentacionu sredinu koju izgradjuju dominantno peskovito-šljunkovite stene, sa
horizontalnom orijentacijom slojevitosti-graničnih površina medju sredinama. Sobzirom na
to da se radi o jedinstvenoj izdani to sve sredine utiču na propustnost vode i to srazmerno
njihovoj debljini i vrednostima koeficijenta filtracije. Matematički opisano merodavni-
ekvivalentni koeficijent filtracije, koji reprezentuje posmatranu skupinu sredina može se
izraziti:

=

=

n

i

i

i

x

Dd

K

K

1

=

=

n

1
i i

i

z

Kd

D

K

Sl.8.9. Srednja vrednost koeficijenta filtracije, u slučaju kretanja podzemne vode u troslojnoj
sredini: u horizontalnom pravcu (a); u vertikalnom pravcu (b)

154

Specifična izdašnost predstavlja količinu vode koja se može ocediti iz akvifera,
jedinične zapremine, pri padu pritiska za jediničnu vrednost. Kod slobodnih podzemnih
voda specifična izdašnost se drugačije zove vodoocednost. Parametar kojim se to definiše
je koeficijent gravitacione vodoocednosti ili efektivna poroznost (e

µ). Kod podzemnih
voda pod pritiskom radi se o elastičnoj vodoocednost ili specifičnoj elastičnoj izdašnosti, a
parametar je koeficijent elastične vodoocednosti (*

e

µ).

Po obrascu P.Becinskog e

µ=0,117 K1/7

, pri čemu se koeficijent filtracije K
izražava u m/dan, moguće je odrediti orijentacione vrednosti efektivne poroznosti. U
tablici koja sledi date su granične vrednosti parametra poroznosti i koeficijenta filtracije i to
samo za neke karakteristične vrste stena.

Tablica br.8.4.: Poroznost i koeficijenta filtracije (K) nekih stena , po J.Josipoviću
Stena

Ukupna poroznost

Efektivna poroznost

K (m/s)

Peskoviti šljunak

0,25-0,35

0,20-0,25

5 x 10-4

-5 x 10-3

Šljunkoviti pesak

0,28-0,35

0,15-0,20

2 x 10-4

-1 x 10-3

Pesak

0,30-0,38

0,10-0,15

1 x 10-4

-4 x 10-4

Alevritski pesak

0,33-0,40

0,08-0,12

1 x 10-5

-2 x 10-4

Peskoviti alevrit

0,35-0,45

0,05-0,10

1 x 10-6

-5 x 10-5

Glinoviti alevrit

0,40-0,55

0,03-0,08

1 x 10-8

-5 x 10-6

Alevritska glina

0,45-0,65

0,02-0,05

< x 10-8

Koeficijent transmisibiliteta (provodljivosti, vodoprovodljivosti, transmisivnosti)
obeležava se (T) i definiše jedinični proticaj za odredjeni gradijent pijezometarskog
pritiska.

Sl.8.10 Shematski prikaz protoka vode u izdani pod pritiskom (a) i slobodnoj (b)

Koeficijent transmisibiliteta ima dimenzije površine m2

/s ili m2

/dan. Za artesku i
subartesku izdan ovaj parametar je konstantan T=KM, dok to nije slučaj kad je u pitanju
slobodna izdan T=Khsr. Za slobodnu izdan koeficijent transmisibiliteta predstavlja proizvod
koeficijenta filtracije i srednje visine izdani. U uslovima crpljenja na bunaru, kapaciteta Q,
merenih sniženja S1-S2 na pratećim pijezometrima i rastojanju izmedju bunara i
pijezometara r, po predlogu G.Thiem-a:

155

1r2

r

log

)

2

S

1

S

(
2 Q

30
,
2

T

π

=

Na osnovu protoka vode u slobodnoj i izdani pod pritiskom, kako je to dato na Sl.8.10.
moguće je lako odrediti jedinični proticaj q (izmedju dva posmatrana profila i za jediničnu
širinu posmatrano upravno na ravan slike).

LM

h

H

K

KIM

vA

q

)

( −

=

=

=

ili

Lh

H

K

L

h

H

h

H

K

sr

KIh

vA

q

2

)

2

2

(

2

)

)(

(

=

+

=

=

=

Koeficijent pijezoprovodnosti (

*

e

T

a

µ

=

) definiše brzinu izmene slojnog pritiska

kod elastičnih režima filtracije u sloju sa podzemnom vodom pod pritiskom. Koeficijent

nivoprovodnosti (

*

e

T

a

µ

=

) definiše brzinu širenja depresije slobodnoj

izdani.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->