P. 1
RADIOTERAPIJA VZŠ

RADIOTERAPIJA VZŠ

|Views: 895|Likes:
Published by Edin Parla
slajdovi
slajdovi

More info:

Published by: Edin Parla on Dec 28, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/25/2013

pdf

text

original

Sections

RADIOTERAPIJA

Hiba Bašić-Ĉabaravdić

 

Radioterapija je uz hirurgiju, osnovni lokalni modalitet lijeĉenja onkoloških bolesnika Oko 60% svih sluĉajeva malignih tm. se tretiraju RT (kurativno ili palijativno), najĉešće u kombinaciji sa drugim terapijskim modalitetima Radioterapija je naĉin lijeĉenja tumora visokoenergijskim jonizirajućim zraĉenjem. Provodi se fotonima (x i γ ), visokoenergijskim elektronima, a moguće je primijeniti i teške ĉestice (hadrone)- protone i druge.

RADIOTERAPIJA
Istorija otkrića jonizirajućeg zraĉenja 1895: X-zraci –W. C. Röntgen  1897: Freund – uklanjanje dlakavog nevusa pomoću x-zraka  1896: prirod. radioaktivnost -Becquerel  1898: Polonium,Radium -M.Curie  Vještaĉki radioizotopi- Joliot-Curie RT se temelji na razlici u osjetljivosti i mogućnosti oporavka između normalnih i tumorskih tkiva

ATOM-osnovna jedinica materije
Bohr-ov model atoma:
Jezgro(nukleus)-nukleoni: PROTON
(99.95% mase atoma) NEUTRON Omotaĉ (putanje-ljuske):ELEKTRON

Elektroni kruţe po putanjama, svaka putanja ima energetski nivo veze Između Elektrona i Jezgra Z=atomski br=br. Protona, (=br elektrona, hemijske karakteristike elementa) N=br. Neutrona A=maseni mroj (masa), A=Z+N Stabilan atom: br protona=br elektrona Red.br, simbol elementa, maseni br H, H2, Co-59, Co-60 Izotopi

The structure of an atom
Nuclide →atom u stabilnom stanju (jednak broj protona i neutrona) Radionuklid (radioizotop)Elemenat koji ima isti atomski broj (on je nosilac hemijskih osobina elementa) a različit maseni broj (zbroj protona i neutrona)

Mase i naelektrisanja raznih elementarnih atomskih ĉestica
Atomske ĉestice Proton (p)
Neutron (n)

Naelektrisanje +1
0

Masa u mirovanju 1,67252 x 10¯24 g = 938,2 MeV 1, 67482 x 10¯24 g = 939,5 MeV

Elektron (e¯) Pozitron (e+) Foton (f)

-1
+1 0

0,00091 x 10¯24g = 0,511 MeV
0,00091 x 10¯24g = 0,511 MeV 0 0

Elementarno naelektrisanje e= 1,602 x 10¯19 C

KARAKTERISTIKE JONIZIRAJUĆIH ZRAĈENJA
Zračenje-kretanje energije kroz prostor i materiju Vrste zračenja: 1.Korpuskularna - elektroni (ß zraci ), zraci, neutroni, protoni,) 2.Elektromagnetna zračenja(fotoni)-  zraci(Co-60,Cs-137,Ir-192) - X zraci (zračenja rtg aparata, fotoni linear.akceleratora)

Photon • Ako je najmanja jedinica nekog elementa atom, foton je najmanja jedinica elektromagnetnog zračenja. • Fotoni nemaju masu.

Zajedniĉke odlike elektromagnetnih zraĉenja
Types of nonionizing electromagnetic radiation  • Radio waves  • Microwaves  • Infrared light  • Visible light  • Ultraviolet light

Common features of electromagnetic radiation


It propagates in a straight line. • It travels at the speed of light (nearly 300,000 km/s). • It transfers energy to the medium through which it passes, and the amount of energy transferred correlates positively with the frequency and negatively with the wavelength of the radiation. • The energy of the radiation decreases as it passes through a material, due to absorption and scattering, and this decrease in energy is negatively correlated with the square of the distance traveled through the material.

Interakcija zraĉenja i materije

Interakcija zračenja i materije-kolizija
zračenja (fotona ili korpuskula) sa orbitalnim elektronima, rjeđe direktno sa jezgrom atoma materije izložene zračenju- apsorpcija energije zračenja – biološki efekat zračenja na biološke sisteme(stanice, tkiva)

X-Rays

Bremsstrahlung process

Characteristic X-ray generation

X-rays produced by bremsstrahlung have a broad energy spectrum (→ heterogeneous), while characteristic X-rays are monoenergetic beams.

INTERAKCIJA ZRAĈENJA I MATERIJE-

Apsorpcija
Fotoelektrični efekat
Rtg zraci nižih energijamehki rtg zraci

Energija fotona utrošena dijelom na odvajanje ē iz orbite, dijelom kao kinetička energija predana odvojenom elektronu (fotelektron), foton je u potpunosti absorbiran

INTERAKCIJA ZRAĈENJA I MATERIJE-

Apsorpcija
Fotoelektrični efekat Energija fotona utrošena
Rtg zraci nižih energijamehki rtg zraci

dijelom na odvajanje ē iz orbite, dijelom kao kinetička energija predana odvojenom elektronu (fotelektron), foton je u potpunosti absorbiran
ELEKTRON NAPUŠTA ATOM -fotoelektron

UPADNI FOTON

KARAKTERISTIČNO ZRAČENJE

Compton-ov efekat

INTERAKCIJA ZRAĈENJA I MATERIJE-Apsorpcija(2)

a.Compton-ovo modificirano rasipanje: Kolizija fotona visoke energije izbacije ē, x zrak gubi dio energije i mijenja pravac kao rasipni zrak niže energije(veće talasne dužine).Kod zračenja visoke energije rasipni zraci u pravcu primar.snopa b. Compton-ovo nemodificirano rasipanje: Fotoni u blizini jezgra ne izbaciju ē, samo mijenjaju pravac kretanja

Compton-ov efekat

INTERAKCIJA ZRAĈENJA I MATERIJE-Apsorpcija(2)

a.Compton-ovo modificirano rasipanje: Kolizija fotona visoke energije izbacije ē, x zrak gubi dio energije i mijenja pravac kao rasipni zrak niže energije(veće talasne dužine).Kod zračenja visoke energije rasipni zraci u pravcu primar.snopa b. Compton-ovo nemodificirano rasipanje: Fotoni u blizini jezgra ne izbaciju ē, samo mijenjaju pravac kretanja

Efekt je predominantan kod energija zračenja
RASPRŠENI FOTON

od 10 keV do 10 MeV

UPADNI FOTON ELEKTRON

INTERAKCIJA ZRAĈENJA I MATERIJE-Apsorpcija(4)
Stvaranje parova
Fotoni energije >1.022 MV u koliziji sa nukl.silama jezgra dovode do stvaranja 2 čestice, poz.i neg. e¯ mase 0.511 MV (materijalizacije energije), odn. obrnuto-anihilacija elektrona. Ako je energija fotona >1.022 MV, višak se dijeli na nastale čestice e¯ kao kinetička energija

INTERAKCIJA ZRAĈENJA I MATERIJE-Apsorpcija(4)
Stvaranje parova
Fotoni energije >1.022 MV u koliziji sa nukl.silama jezgra dovode do stvaranja 2 čestice, poz.i neg. e¯ mase 0.511 MV (materijalizacije energije), odn. obrnuto-anihilacija elektrona. Ako je energija fotona >1.022 MV, višak se dijeli na nastale čestice e¯ kao kinetička energija pozitron

Upadni foton

elekron

Interakcija zraĉenja i materijeJonizacija
Visokoenergetska zračenja (korpuskularna-elektroni, neutroni,protoni i elektromagnetna-X i gama zraci), svoju energiju predaju materiji izbacivanjem e¯ iz orbite atoma jonizirani atom: Jonski par: e¯ i poz.naelektrisan atom
Fenomen jonizacije odgovoran za sve efekte djelovanja zračenja na materiju: dejstvo na fotografsku ploču, fluorescencija, dejstvo na živu materiju

Biološki efekti zraĉenja
Apsorpcija energije zraĉenja  morfološka oštećenja funkcionalna oštećenja  smrt stanice Teorija direktnog pogotka – direktna interakcija zraĉenja i atoma
koji grade molekulu DNA

(apsorpcija zraĉenja u osjetlj.biološkom volumenu- oksigenacija, faza mitoze...) -kod bakterija i virusa Teorija Indirektnog dejstva: jonizacija vodenog medija stanice  slobodni radikali (H+, OH¯, H2O+, H2O2) inaktivacija encima funkional.poremećaj stanice kidanje lanaca DNA poremećaj mitoze smrt stanice •DNA je najznaĉajnija meta radioterapije (oštećenja unakrsnih veza
DNA i proteina, baza, jednostruki i dvostruki prekidi, inaktivacija encima za popravku šteta na DNA: polimeraza, ligaza i dr.

DNK – dezoksiribonukleinska kiselina – osnovni nasljedni materijal -graĊu molekule su otkrili Watson i Crick 1953. -molekula DNK ima oblik dvostruke zavojnice, to je makromolekula i spada meĊu najkrupnije organske molekule - molekula DNK sastoji se od dva niza nukleotida povezainh meĎusobno poprečnim vezama nastalim izmeĎu komplementarnih baza: adenin-timin, citozinguanin -nukleotid tri komponente: petougljiĉni šećer, anorganska ortofosforna kiselina (stalna komponenta) i heterociklĉna organska baza (promjenjiva) -postoje 4 vrste baza koje determiniraju i razliku meĊu nukleotidima: citozin, guanin, adenin i timin

STRUKTURA DNK – DVOSTRUKI HELIX

Dva niza nukleotida poprečno povezanih komplementarnim Bazama: citozin-guanin, Timin-adenin

DNK - uglavnom u hromosomu - dvojni lanac nukleotida - 15-30.000 nukleotida - A, G, C, T

- dezoksiriboza
- pohranjivanje genetičke informacije

DNK REPLIKACIJA JE KOMPLEKSAN PROCES KOJI PODRAZUMJEVA UĈEŠĆE CIJELOGA ENZIMSKOGA KONGLOMERATA!!!! - DNK replikacija je dio ćelijskoga ciklusa i odvija se u S-fazi interfaze

- tvorevina koja se stvara tokom replikacije DNK naziva se REPLIKON, tj. svaki segment DNK molekule koji se replicira kao zasebna jedinica naziva se replikon
- poĉetak S-faze inicira se sa formiranjem prvih replikona i to prvenstveno unutar euhromatinskog pa tek onda heterohromatinskog kompleksa (telomere i centromere se repliciraju na kraju

- inicijacija DNK replikacije uvijek se odvija na istom mjestu unutar replikona i ta lokacija se naziva izvor, poĉetak (“origin”)

CELL DIVISION

CELL DIFFERENTIATION

Cell cycle and cytotoxic opportunities

G1 PERIOD

G2 PERIOD

CELL LIFE CYCLE

TIME

(CHROMOSOME REPLICATION) S-PHASE

AUTOREPLIKACIJA DNK

DNK ima sposobnost samoreplikacije (autoreplokacije), pri čemu se formiraju dvije nove molekule DNK koje imaju Identičnu građu. Svaki od lanaca je odvojen i služi kao “model” tj program za sintezu novog komplementarnog lanca. Hemijska građa DNK se prenosi kroz gene što uvjetuje biološki kontinuitet ćelije (živog sistema) Kompleksan enzimski sistem kontrolira ovaj proces i odgovoran je za tačnost kopiranja, odn.genetskog programa

Od jedne “majčinske” molekule Nastaju dvije “kćerke”molekule

Provođenje (translacija) genetskog programa u strukturu molekule proteina zapoĉinje “prepisivanjem” (transkripcijom) u specifiĉnu strukturu RNK poznate kao informaciona-iRNA. iRNK ima sposobnost prenošenja genetske informacije ĉime kontroliše strukture i funkcije ćelija.
Autoreprodukcija DNK odvija se gotovo nepogrješivo, greške u spajanju baza dešavaju se u jednom od stotina miliona nukleotida. Ako se ova greška ne ispravi, doći će do spontane mutacije. Ako je ćelija izložena djelovanju nekih faktora--mutagena (unutarnjih ili vanjskih), doći će do inducirane mutacije.

Mutageni: - koji djeluju na replikaciju DNK - koji izazivaju direktne promjene na DNK - koji djeluju na reparaciju i sintezu DNK

Mehanizmi popravka DNK (Repair systems)
Oštećenja ćelija jonizirajućim zračenjem dešavaju se na nivou svih molekula. Najznačajnija su oštećenja molekula DNK- unakrsnih veza i proteina, baza, Jednostruki i dvostruki prekidi. Mehanizmi popravka oštećenja molekula DNK odvijaju se pod kontrolom Strukturalnih i regulatornih gena uz učešće brojnih enzima. Nekoliko tipova popravka oštećenja DNK: Polimeraza regulira oštećenja nastala u fazi prije replikacije DNK (isijecanje oštećenog segmenta i sinteza otstranjenog dijela na osnovu komplementarnog lanca) Ligaza regulira popravku prekida jednostrukih i dvostrukih lanaca: U postreplikacionoj fazi sinteze DNK dijelovi oštećenog lanca zamjenjuju se iz odgovarajućeg komplementarnog lanca, ili se oštećeni dio lanca koji se nije replicirao, ostane nepopunjen do sljedećeg ciklusa replikacije

Biološke posljedice djelovanja jonizirajućeg zraĉenja
Mutacije: promjene strukture genetskog materijala (zamjena baza, promjena mjesta , gubitak )-subletalne i letalne Aberacije hromozoma: promjene u strukturi i broju hromozoma
•Duplikacija (udvajanje) •Delecija (gubitak segmenta hromozoma) •Translokacija (razmjena dijelova hromozoma) •Inverzija (promjena poloţaja gena unutar hromozoma-nakon kidanja i ponovnog spajanja dijelova hromozoma) Morfološke promjene na ćeliji:Poremećaj mitotske aktivnosti , Povećanje volumena ćelije, Kariopiknoza, karioreksija, citoliza)

Zraĉenje i karcinogeneza
RADIATION DNA

CELLULAR TRANSFORMATION

MITOTIC CELL DEATH

GENETIC DAMAGE

MALIGNANT TRANSFORMATION

CANCER

Onovne odlike tumora:
■ Nekontrolirani rast i razmnožavanje ćelija,

■ Izostanak odgovora na regulatorne signale za normalan rast i oporavak tkiva, invazivan rast ■ Prelazak barijera normalnih tkiva ■ Metastaziranje putem limfe i krvotoka u udaljene organe ■ Genetska nestabilnost tumorske ćelije: neprekidne mutacijske promjene, sinteza novih molekula i koncentracija nekodiranih proteina , nastanak novih gena tipičnih za određeni tumor- onkogena - sinteza molekula proteina na ćelijskoj membrani - specif.receptori za faktore rasta (receptor za faktor epidermalnog rasta- EGFR receptor za faktor rasta vaskularnog endotela- VEGFR).

3.OSNOVNI PRINCIPI RADIOTERAPIJE MALIGNIH TUMORA
Primjena zračenja u liječenju malignih tumora temelji se na morfološkim i fiziološkim razlikama između maligne i ćelije normalnog tkiva: •Atipija i pleomorfizam (genetski pleomorf.-struktura hromozoma) •Nedostatak pravilne proliferacije, stalni rast i povećanje broja stanica-uvećanje tumorske mase, migracija stanica preko prepreka, metastaziranje •Insuficijentnost mehanizama reparacije šteta na DNA uzrokovanih zračenjem, razlike u sposobnosti i brzini oporavka

OSJETLJIVOST TKIVA NA ZRAĈENJE
RANOODZIVNA TKIVA: Hematopoetska, Reproduktivna, Oĉno soĉivo,Sluznice(tanko crijevo)  KASNOODZIVNA(neproliferativna-dugoţiveće visoko diferenc.funkcionalne stanice): Parenhimni organi (jetra, bubreg) Kiĉmena moţdina, Mozak, Miokard Kost i hrskavica

KASNI EFEKTI RADIOTERAPIJE
Organ Oĉno soĉivo Bubreg Pluća Kiĉmena moţdina Crijevo Mokraćna bešika Koţa Ekstremiteti
* 2 Gy dnevna frakcija

Efekat Karatakta Nefritis/Atrofija Fibroza Paraplegija Striktura Kontraktura Atrofija/teleangie Edem

Prag doze*(Gy) 5 15 20 45 50-60 60 50+ 50+

Per Cent of normal bone marrow irradiated using standard radiation ports Volume at Risk Marrow
Skull (not including mandible) Upper limb girdle (unilateral) humeral head, scapulae,clavicle) Sternum Ribs (all) 12% 4% 2% 8%

Ribs (hemithorax)
Cervical vertebrae (all) Thoracic vertebrae (all)

4%
3% 14%

Lumbar vertebrae (all)
Sacrum Pelvis (including both innominates and both femoral heads and necks) Mantle (approximate) Upper para aortic nodes (approximate) Inverted Y (approximate)

11%
14% 26% 25% 11% 45%

Lokacija
Larynx

REZULTATI RADIOTERAPIJE
Stadij
T1/2 T3/4 T1/2 90 50 80

Prosjeĉno 5-god. preživljenje(%)

Oralna duplja

Jezik
Cervix

T3/4
I II III T1/2 T3 T2 T3 I/II II

25
85 65 25 85 70 45 25 80 90 0-5

Prostata Mokraćna bešika Hodgkins limfom Seminoma High-grade glyoma

RADIOTERAPIJA KAO JEDINI MODALITET JE KURATIVNA KOD RANIH STADIJA KANCERA:
• Glave

i vrata •Ginekoloških tumora (posebno karcinoma cerviksa) •Ranog Hodgkins i non-Hodgkins lymphoma •Seminoma testisa (sa retroperitonealnim metastazama) •Ranog karcinoma prostate •Lokalno invazivnog karcinoma mokraćne bešike •Karcinoma kože •Lokalniziranog karcinoma pluća •Medulloblastoma i Ependymoma •Karcinoma štitne žlijezde Konkomitantna kemoterapija sa radioterapijom poboljšava ishod radioterapije kod: •Uznapredovalog kancera glave i vrata •Karcinoma cerviksa uteri •Karcinoma rektuma i analnog kancera

RADIOAKTIVNOST Izotopi
Izotopi= jednak br.protona, razliĉit br.neutrona (iste hemijske karakteristike –isti redni br, razliĉit maseni br ) Vodik, Deuterij, Tricij (H-1, H-2,H-3) 92U-238, 235, 234, Ra-226 (Uranova porodica prirodnih izotopa) Dezintegracija-radioaktivnost. Vrijeme poluraspada (T ½)-fiziĉko Vrijeme biološkog poluraspada-efektivni period poluraspada , ß, 

 

1896: prirod. radioaktivnost -Becquerel 1898: Polonium,Radium -M.Curie Vještaĉki radioizotopi- Joliot-Curie

Penetration of Particulate and Electromagnetic Radiation
Epidermis Alpha particles Dermis Subcutaneous tissue

Beta particles

Gamma rays

1 mm
Adapted from Wootton R. Radiation Protection of Patients, Cambridge University Press,1993

RADIOIZOTOPI U KLINIĈKOJ UPOTREBI
Elemenat Izotop Fosfor
32P

T1/2 14 dan¸a

Radijacija 

Energija(MV)

1.71

Kobalt
Jod Cezijum

60Co
125I 131I 137Cs 92Ir 98Au 89Sr

5 god
60 dana 8 dana 30 god


 i i

1,17 i 1,33
0.027 i 0.035 0.61 odn.0.36

0.51 i 0.66

Iridium
Zlato Stroncium

74 dana
3 dana 50 dana


i 

0.30 i 0.61
0.96 i 0.412 0.58

emisija elektrona,   emisija  zraka, T1/2 poluţivot izotopa

Fiziĉke veliĉine i jedinice mjerenja zraĉenja
Odnos mase i energije: matematicka formulacija odnosa mase
i energije

Ajnštajnova teorija relativiteta: E  m x c² ,tj anihilacijom mase
dobije se energija jednaka umnošku mase i kvadrata brzine svjetlosti (=3x10¹°cm/sec) Masa 1e u mirovanju=9,1x10¯28 g

Jedinica energije zraĉenja  elektron volt (eV) 1eV energija 1e¯ kada prođe kroz potencijalnu razliku 1V

1MeV (milion elektron volt) ,( 1MV -oznaka za fotone, 1 MeV-za e ¯) Produkt koliĉine proteklog elektriciteta izražen u kulonima(C) i napona u voltima)(V)=izvršeni rad u džaulima ( J ): 1J=1Vx1C Aktivnost radioaktivnog elementa  broj dezintegracija u jedinici vremena 1 Bq (1 dezintegracija u 1 sec) 1 Ci ( broj dezintegracija koji odgovara 1 g Ra u 1 sec  3,7 x 10¹° )

Fiziĉke veliĉine i jedinice mjerenja zraĉenja
Mjera sposobnosti zraĉenja da jonizira molekule vazduha: Ekspoziciona doza 1C/kg (doza fotonskog zraĉenja koja u 1 kg vazduha stvara naboj jona istog znaka u vrijednosti 1C (ranije 1R) Apsorbovana doza 1Gy (apsorbovana energija zraĉenja 1 J u 1kg materije) , 1 Gy 100cGy (ranije 100 r)

Absorbovana doza-omjer predane energije i zraĉene mase(Gy)
Ekvivalentna doza: Apsorbovana x faktor kvaliteta zraĉenja (fotoni visokih energija (X i ), brzi e¯:1, neutroni, protoni: 5-10, : 20) 1Sv (Sievert)  100 rem (1 rem doza zraĉenja koja ima isto biol.dejstvo kao 1cGy Tvrdog ili gama zraĉenja) 1 mSv Ekvivalentna doza x faktor osjetljivosti tkiva(organa)  Efektivna doza

Ekvivalentna doza

Absorbovana doza (Gy) jedne vrste zraĉenja može izazvati jaĉe biološke efekte od iste doze neke druge vrste zraĉenja Ekvivalentna doza: Apsorbovana x faktor kvaliteta zraĉenja (fotoni visokih energija (X i ), brzi e :1, neutroni, protoni: 5-10, : 20) 1Sv (Sievert)  100 rem (1 rem doza zraĉenja koja ima isto biolološko dejstvo kao 1cGy tvrdog ili gama zraĉenja) 1 mSv Ekvivalentna doza x faktor osjetljivosti tkiva(organa)  Efektivna doza

Zraĉni snop prolazeći kroz absorbirajući medij ima interakciju u dva stupnja: 1.energija fotona, biva predana kao kinetiĉka energija joniziranim brzim elektronima 2. ovi elektroni, direktno jonizirajući ĉestice, usporavaju se i odlaţu svoju energiju u mediju (materiji)

Absorbovana doza

Kerma (kinetic energy released in the medium)=
transfer energije od fotona do direktno joniziranih ĉestica. Slijedeći transfer energije od direktno joniziranih ĉestica do mediuma pretstavljen je absorbovanom dozom i definisan je deponovanom energijom zraĉnog snopa (pošto on prolazi kroz medium)

Brzina doze –Dose Rate ICRU 38
LDR 40-200 cGy/h (tretman 24-144 h) (low dose rate= niska brzina doze)  HDR >200 Gy/min (12 Gy/h) (high dose rate=visoka brzina doze)  MDR između LDR i HDR (medium dose rate=srednja brzina doze)  Ultra –low- dose rate za permanentne implantate (0.01 do 0.30 Gy/h ( zrnca 125 I, 103Pd)

Varijacije Dmax i % dubinske doze(DD) sa energijom fotona
Mašina Energija(MV) FSD(cm) 10x10 cm polje
Dmax dubina(cm) %DD na 10cm

Cobalt-60 1,25 Linear akceler. 6 10 15

100 100 100 100

0.5 1.5 2.3 2.8

58.7 67.5 73 76.8

Maksimalna veličina polja na 100 cm je 40x40 cm

Geometrija zraĉnih snopova

Iz knjige

Odnos dubinske doze i energije zraĉenja MV Procenat dubinske doze

Odnos, izraţen u %, absorbovane doze centralnog zraka (axis) na dubini d i absorbovane doze u referentnoj tački d1

Raspored dubinske doze elektrona

Dubinska doza fotona i protona

Dubina u vodi (cm)

Relativna doza (%)

Faktori koji utiĉu na preživljenje zraĉene ćelije
Ćelijski ciklus:Trajanje svake faze humanog ćelijskog ciklusa je: G1 = 1.5–14 h, S = 6–9 h G2 = 1–5 h, M = 0.5–1 h. Ćelija je najosjeljivija u kasnoj G2 i M fazi Najrezistentnija je u kasnoj S i G1 fazi  . LET. Radiosenzitivnost raste sa zraĉenjima visokog LET-a (Linear Transfer Energy)  3.Oporavak od subletalnog oštećenja:
 

Faktori koje treba uzeti u obzir prije donošenja odluke oradioterapiji:
Cilj: Palijacija ili Izljeĉenje  RT centar: Oprema, Iskustvo, Hospitalni ili Ambulantni tretman, Troškovi  Tumor: Stadij, histologija, lokacija, Radiosenzitivnost, Prethodni tretman  Pacijent: Dob, opće stanje, Morbiditet, Kozmetski efekat, Šta pacijent preferira Usmena i pismena informacija pacijenta, potpis na pisani pristanak

Cilj radioterapije : Zavisi od:Vrsta tumora
(senzitivnost na zračenje), Stadij bolesti, Lokacije tumora, Stanja bolesnika, Ranije terapije

•Radikalna radioterapija •Palijativna

Tipovi RT prema: CILJU (namjeni)
   

Kurativna radioterapija(definitivna radioterapija): Palijativna radioterapija Prof ilaktiĉka (preventivna) radioterapija: Zraĉenje cijelog tijela (Total body irradiation:

Tipovi Radioterapije prema cilju (namjeni) 1

Curative radiotherapy. Radioterapija koja se provodi kao jedina metoda lijeĉenja u cilju izljeĉenja. Koristi se kod: ranih stadija Hodgkin’s
lymphoma, nasopharyngeal cancer, nekih koţnih karcinoma, ranog karcinoma glotisa (curative radiotherapy = definitive radiotherapy).

Palliative radiotherapy. Za olakšanje simptoma kancera-daju se palliativne doze zraĉenja. Koristi se
kod moţdanih i koštanih metastaza i sindroma kompresije vene kave.

Radiotherapy Types According to Aim-2

Prophylactic (preventive) radiotherapy. Prevencija moguće pojave metastaza ili recidiva na pr:

Zraĉenje cijelog mozga kod acute lymphoblastic leukemia i small- cell karcinoma pluća.

Total body irradiation. To je ablacija (uništenje) koštane srţi zraĉenjem u svrhu supresije imunog
systema, eradikacije leukemiĉnih ćelija, i ĉišćenje prostora za transplantaciju koštane srţi.

Radiotherapy Types According to Timing (obzirom na vrijeme kada se provodi)

Adjuvant radiotherapy. Radioterapija koja se daje
nakon neke vrste tretmana. Ako je to nakon hirurgije → postoperative radiotherapy

Neoadjuvant radiotherapy. Radiotherapija koja se daje
prije nekog tretmana. Ako se daje prije hirurgije → preoperative radiotherapy

Radiokemoterapija (chemoradiotherapy). Radiotherapija
vremeno sa kemoterapijom ( radi povećanja osjetljivosti tumora na zraĉenje kao radiosenzibilizator)

Tipovi RT prema naĉinu izvođenja


        

Externalna radioterapija (teletherapy/external beam radiotherapy). Brahyterapija (endokavitarna, intersticijalna brahiterapija). Intraoperativna radiotherapy (IORT). Stereotaktiĉna radiotherapy (SRT). Three-dimensional conformal RT (3D-CRT). Intensity-modulated radiotherapy (IMRT). Image-guided radiotherapy (IGRT). Tomoterapija. Cyberknife® (robotic radiosurgery). Boron neutron capture therapy Hypertermija.

Tipovi RT prema naĉinu izvođenja

1.

External radiotherapy (teletherapy/external beam radiotherapy). Radioterapija koja se daje na tijelo izvana
pomoću radioterapijskih mašina kao izvora zraĉenja.

Brachytherapy (endocurietherapy). Radiotherapy koja se
provodi postavljanjem privremenih ili trajnih izvora zraĉenja (radioaktivnih elemenata) u prirodne šupljine tijela (šuplje organe) ili u tumore pomoću krutih ili fleksibilnih aplikatora.

Intraoperative radiotherapy (IORT). Radiotherapija koja se
daje u toku hirurške operacije, na mjesto leţišta tumora; obiĉno se koriste elektroni ili X-zraci niţih energija.

Tipovi RT prema naĉinu izvođenja

2.

Stereotactic radiotherapy (SRT). Radiotherapy delivered by
several beams that are precisely focused on a three-dimensionally localized target. A special frame or a thermoplastic mask is used for CNS tumors, while a body frame may or may not be used for extracranial sites.

• If given in one-five fractions in ablative doses →

stereotactic

radiosurgery (SRS)

• If given in more than five fraction → SRT


Three-dimensional conformal RT (3D-CRT). A
radiotherapy technique where the dose volume is made to conform closely to the target through the use of 3D anatomical data

Tipovi RT prema naĉinu izvođenja

3.

Intensity-modulated radiotherapy (IMRT). A highly
developed form of 3D-CRT. IMRTprovides a highly conformal dose distribution around the target through the use of nonuniform beam intensities. This is achieved through using either static or dynamic segments. The isodose distribution can then be matched closely to the target by modulating the intensity of each subsegment.

Image-guided radiotherapy (IGRT). The integration of
various radiological and functional imaging techniques in order to perform high-precision radiotherapy. The main aims are to reduce setup and internal margins, and to account for target volume changes during radiation therapy, such as a tumor volume decrease or weight loss (adaptive radiotherapy). This is not an IMRT technique; it enables various radiotherapy techniques, including IMRT, to be delivered more accurately

Tipovi RT prema naĉinu izvođenja

4.

Tomotherapy. There are two sorts of tomotherapy: serial and
helical tomotherapy. Serial tomotherapy utilizes a special collimator system called a MiMIC that is mounted on a classic linac gantry. The table also has a special device called a crane that allows it to be moved with high precision. IMRT is then performed in several arcs. Helical tomotherapy, on the other hand, uses a dedicated tomotherapy machine. It consists of a 6 MV linac mounted on a CT, and it delivers IMRT with spiral movements similar to those in the CT procedure. Simulations and IMRT are performed within the same machine.

Cyberknife® (robotic radiosurgery). A type of SRT/radiosurgery technique. It provides

Tipovi RT prema naĉinu izvođenja

5.

Cyberknife® (robotic radiosurgery). A type
SRT/radiosurgery technique. It provides frameless treatment of tumors at both cranial and extracranial sites, and utilizes a 6 MV linac mounted on a robotic arm (Fig. 3.4), as well as a robotic tabletop. Cyberknife has the ability to perform all sorts of advanced radiotherapy techniques, including IMRT, IGRT, breathing-synchronized radiotherapy, tumor-trackin radiotherapy, and SRS/radiotherapy.

Radiotherapy Types According to Mode-6

Boron neutron capture therapy. Here, a boron compound
that is selectively absorbed by brain tumor cells is given to the patient. The tumor tissues that absorb the boron are then irradiated with slow neutrons. The boron atoms react with these neutrons to generate alpha radiation, which damages DNA via ionization events.

Hyperthermia. This prevents tumoral repair by utilizing a
supraadditive (synergistic) effect with radiation: tumor tissues get colder more slowly than normal tissues. Hyperthermia is more effective under hypoxic and acidic conditions. The critical temperature for hyperthermia is 43°C.

METODE ZRAĈENJA
• Jednokratno zračenje- doza aplicirana u jednoj seansi u vremenu od nekoliko minuta (palijativna, IORT,) • Frakcionirano zračenje- ukupna doza raspoređena u više pojedinačnih (nekoliko dana ili sedmica - standardna,hiper, hipofrakc) Prednosti: praćenje odgovora na terapiju, nus efekata-lokalnih,općih) Klinička radioterapija je efikasnija ako se daje multifrakcionirano zbog: Radiosenzitivnosti ćelija Distribucije ćelijskog ciklusa (Reasortiman) Oporavka (šteta na DNA) Repopulacije (preživjelih ćelija) Reoksigenacije (hipoksičnih tkiva)

• Kontinuirano zračenje ( brahiterapija)

IZVORI ZRAĈENJA, TEHNIKE I UREĐAJI
Vrste jonizirajućeg zračenja: Korpuskularna : Elektroni ili  čestice Neutroni, Protoni ( čestice)
Elektromagnetna: X zračenja Gama zračenja

Radioterapijske mašine (Generatori jonizirajućih zraĉenja)

Kilovoltažne Mašine (<500 kV) - Kilovoltaţni Xzraci koriste se za tretman koţnih tumora i drugih površinskih lezija (na pr koţne metastaze), dok se megavoltaţni x.zraci koriste za zraĉenje dublje poloţenih tumora.

Mašine za kontaktnu rtg terapiju

40–50 kV, Filtrirani sa 0.5–1.0 mm aluminum, SSD = 2 cm 50% DD je 5 mm.

Superficial therapy machines

50–150 kV, Filter od 1–4 mm Al, SSD = 20 cm  50% DD 1–2 cm.

TEHNIKE RADIOTERAPIJE
Zavisno od lokalizacije i veličine tumora distanca između izvora zračenja i objekta zračenja može biti : Veoma mala (0.5 do 5 cm)-brahiterapija Značajno velika (80-100 cm)-teleradioterapija

TELERADIOTERAPIJA ( X-zraci niskih energija – površinska rtg terapija, fotoni i elektroni linear. acc, gama zraci Co-60) BRAHITERAPIJA ( radioaktivni izotopi- gama, a u nekim sluĉajevima i beta emiteri: endokavitarna i intersticijalna, zrnca, koloidni rastvori)

TELERADIOTERAPIJA (1)
Zraĉenja iz spoljašnjih izvora

Udaljenost izmeĊu izvora zraĉenja i kože(FKD-SSD) nekoliko cm (površinska rtg), do 1 m (telekobalt, linear.akcelerator) Prema energiji zraĉenja: •Površinska Rtg terapija (kontaktna): 70-120kV, FKD 10-30 cm •Klasiĉna dubinska (prevaziĊena)

•Supervoltažna: E preko 1 MeV: γ zraci Co-60, fotoni(x) i e¯ Linearnog akceleratora,

Radioterapijske mašine-2

Ortovoltagne terapijske mašine

Osnovna RT mašina do 1950 (uvođenja tele Co-60) Dmax je na koţi i % DD strmo pada. Duboko pozicionirani tumori ne mogu zraĉiti ovim mašinama  150–500 kV, Filter 1–4 mm Cu, SSD = 50 cm (za polje 20 × 20 cm) 50% DD je 5–7 cm

Radioterapijske mašine-3

Supervoltažne terapijske mašine

500–1,000 kV, Filter 4–6 mm Cu, 50% DD 8–10 cm  Megavoltažne Terapijske Mašine (>1 MV) imaju the skin-sparing effect tj maximum energije se isporuĉi u subepidermalnu regiju.
Dmax: 0.5 cm za Co-60, 1.5 cm za 6 MV fotone, i 2.5 cm za 10 MV fotone. Pogodniji % DD doze za za duboko smještene tumore, oštriju doznu distribuciju na rubovima polja (manja penambra) Kada se koriste elktroni, dublja zdrava tkiva su

SUPERVOLTAŢNA TELERADIOTERAPIJA(2)
Telekobalt terapija: izvor zračenja C0-60, emiter

γ zraci 1.17 i 1.33 MV, poluživot 5.24 g, radioaktivnost više hiljada kirija(Ci)-brzina doze oko 150 cGy/min. (FKD 60-80 cm), Specifična radioaktiv nost:broj Ci/gr, izvor 1-2 cm.
Visoka energija, izvor zaštićen u glavi aparata građe noj od teških metala: zračenje mili cGy/h na 1 m od glave aparata Konstrukcija i princip rada telekobaltne mašine Zaštita prostora: Bunker: labirint, zidovi, vrata, sigurnosni sistem zabravljenosti vrata, komunikacija s pacijentom: kamera, interfon

Linearni akcelerator

Radioterapijske mašine-4

Van de Graaf generator

(elektrostatiĉni generator, producira energije do 25 MV)  Betatron -Konstruisan 1940. Prosjeĉna energija je 45 MeV (maximum energije ~300 MV). Nakon uvođenja
linernih akceleratora, više se ne upotrebljava zbog velikih dimenzija, visoke cijene, niske brzine doze (Low Dose Rate).  Mikrotron , u klin.praksi 1972 . Kombinacija linak i ciklotron. akcelerira elektrone do energija do 50 MeV-a. Moţe obezbijediti elektrone za više tretmanskih prostorija.  Ciklotron -Cirkularni acc. ĉestica , teške partikule atoma generirane u centralnom izvoru spiralno se akceleriraju. Generira ĉestice energija nekolko miliona do desetina miliona eV.

BRAHITERAPIJA ( endokavitarna i intersticijalna)
Zraĉenje radioaktivnim izvorima, male ukupne aktivnosti (mCi) Neposredan kontakt izvora zraĉenja i tumora (ciljnog volumena), Distanca 0-5 cm max. Endokavitarna Intersticijalna Zrnca Koloidni rastvori

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->