Biološko-dinamička poljoprivreda poljoprivreda budućnosti

prema predavanjima koja je

dr. C h r i s t i a n v o n W i s t i n g h a u s e n
održao u Donjem Kraljevcu 16. i 17. lipnja 2 0 0 1 .

uredila Renata Bakota

KAZALO
PRVO PREDAVANJE 7

Poljoprivredno gospodarstvo kao organizam
D R U G O PREDAVANJE 13

0 kompostiim pripravcima
TREĆE PREDAVANJE 18

Hranjive tvari i kozmičke snage
Č E T V R T O PREDAVANJE 28

Primjena biološko-dinamičkih pripravaka
PETO PREDAVANJE 32

Harmonizirajuća uloga krave u gospodarstvu
ŠESTO PREDAVANJE 39

Demeter, Bioland, Naturland, smjernice Europske unije
S E D M O PREDAVANJE 45

Organizacijska struktura D e m e t e r saveza
O S M O PREDAVANJE 48

Plodored
D E V E T O PREDAVANJE 54

O d g o v o r i na pitanja
DESETO PREDAVANJE 62

Kompostni pripravci
J E D A N A E S T O PREDAVANJE 78

Vrste komposta i njegova uloga
D V A N A E S T O PREDAVANJE 83

O d g o v o r i na pitanja
T R I N A E S T O PREDAVANJE 91

Uloga
POGOVOR

životinja

u biološko-dinamičkoj poljoprivredi
9 9

Poljoprivredno g o s p o d a r s t v o kao organizam
Danas ćemo se baviti biološko-dinamičkom poljo­ privredom. Gospodin saborski zastupnik* maloprije je rekao kako će u budućnosti na granicama vaše zemlje stajati ploča s natpisom da se ovdje proizvodi zdrava hrana, što on zaista mora i ostvariti. A da bi se to moglo ostvariti i vlada mora biti uvjerena da je to moguće, a zatim i građani vaše zemlje mora­ ju biti uvjereni da je to ispravno. Budući da ste me pozvali da d o đ e m ovdje i g o v o r i m o biološko-dinamičkoj poljoprivredi, i ja moram biti uvjeren da je to ispravan put. Danas je moja zadaća uvjeriti vas kako je biološko-dinamička poljoprivreda jedini ispravan put u budućnost, da je to poljoprivreda budućnosti. N o , ako se do sutra navečer i uvjerite da je to ispravan put, to još ni izdaleka neće biti dovoljno. Ni ono malo što ćete od mene naučiti još ni izdaleka neće biti dovoljno. 1 zato se obraćam gospodinu saborskom zastupniku s molbom da nade određeni broj ljudi koji su spremni učiti biološko-dinamičku metodu na mjestu njezina izvora. Mi vas u Njemačkoj možemo tome naučiti jer za to imamo škole. Mi vas m o ž e m o pozvati, ali to ne m o ž e m o financirati. Zato se pitam zna li gospodin saborski zastupnik što znači ako se na granici zemlje stave ploče s natpisom da se ovdje proizvodi zdrava hrana. Je li svjestan o b v e z e koju time preuzima? T o l i k o o politici, a sada prelazim na znanje. * Bolta Jalšovec

M o l i m v a s d a m i o d g o v o r i t e n a p i t a n j e : Što d o ­ b i v a t e h r a n o m , što v a m je p o t r e b n o iz hrane? Snagu, zdravlje, vitalnost, okus. Za vitalnost za zdravi život trebaju nam kalorije, treba­ ju nam snage. To su najbolji o d g o v o r i koje sam d o b i o u ž i v o t u . U N j e m a č k o j , u k o j o j je m a t e r i j a l i z a m j o š jači, č u j e m o d g o v o r e : T r e b a m o tvar, materiju, t r e b a m o v i t a m i n e , b j e l a n č e v i n e — dakle, o d r e đ e n e sastojke. 1 to je t o č a n o d g o v o r . N o , t v a r i koje u sebe p r i m a m o n a k o n n e k o g v r e m e n a i z l u č u j e m o , a š t o n a m j e i z t i h t v a r i zaista p o t r e b n o , t o č n o s u rekla o v a d v a g o s p o d i n a . T r e b a m o snagu, energiju, i to četiri vrste energije. Prva vrsta energije jest t o p l i n a . U o v o j prostoriji, p r i m j e r i c e , sjedi sto p e d e s e t p e ć i s t e m p e r a t u r o m od 37°C. Osim t o p l i n e t r e b a m o energiju za pokret, t r e b a m o e n e r g i j u k a k o b i s m o p r o b a v i l i h r a n u i , što j e najvažnije, t r e b a m o energiju d a b i s m o m o g l i misliti. Jer, z a s v e o n o š t o s e d o g a đ a u g l a v i , z a m i š l j e n j e , p o t r e b n a je velika količina energije. Sve te energije zajedno čine životne snage. U p r o š l o m su s t o l j e ć u ž i v j e l a tri č o v j e k a koja su dala n o v e poticaje p o l j o p r i v r e d i . P r v i je Albrecht Then za kojega poljoprivreda nije ništa d r u g o doli sredstvo kojim se zarađuje n o v a c . T i m e je, postavivši za o s n o v u p o l j o p r i v r e d e ekono­ miju, u t e m e l j i o e k o n o m s k u p o l j o p r i v r e d u . T a k v o j e u č e n j e u z r o k o v a l o rastakanje p o l j o p r i v r e d n e djelat­ nosti na njezine sastavne e l e m e n t e . O d v o j i l e su se p o j e d i n e p o l j o p r i v r e d n e g r a n e . Poslije se a n a l i z o m d o š l o d o zaključka k a k o n e k e g r a n e p o l j o p r i v r e d n e djelatnosti d o n o s e veću, a d r u g e manju dobit, što

je i m a l o za p o s l j e d i c u da su p o j e d i n e p o l j o p r i v r e d n e grane koje su d o n o s i l e manje p r i h o d e z a n e m a r e n e ili su se p o t p u n o u g a s i l e . Iz takvog je shvaćanja p r o i z i š a o pojam m o n o ­ k u l t u r e , i to ne s a m o na p o l j i m a v e ć i u š u m a m a i stajama. Ta je m o n o k u l t u r a u z r o k o v a l a ekološku kata­ s t r o f u z a t l o , d o v e l a j e d o e r o z i j e tla. N a t r ž i š t u j e uzrokovala velike oscilacije; j e d n o m je bilo ponu­ đ e n o p r e v i š e , a d r u g i put p r e m a l o r o b e . U stočar­ stvu j e m o n o k u l t u r a d o v e l a d o p o j a v e b o l e s t i m e d u životinjama, do epidemija. Primjerice, bolesti su se javljale uzgajanjem samo goveda, samo svinja ili s a m o z e č e v a , d o k je, s druge je strane, stvorila p r o ­ blem prevelike količine izmeta. N o , u v o đ e n j e m a t e r i j a l i z m a u p o l j o p r i v r e d u nije jedina zasluga Albrechta T h e a . O n nas j e naučio k a k o j e u z g o j d j e t e l i n e i z n i m n o v a ž a n . Još j e i da­ nas u z g o j d j e t e l i n e , z a p r a v o l e g u m i n o z a , t e m e l j n o sredstvo ekološke poljoprivrede. On je s p o z n a o Drugi je č o v j e k Justus von Liebig.

d a s e biljka h r a n i n a j m a n j i m č e s t i c a m a k o j e z o v e m o i o n i . N a i m e , u v i d j e l o s e d a d r v e ć e m n o g o b o l j e raste n a t l u u k o j e m u i m a kalija, d o k s t a b l a k o j a r a s t u n a t l u n a k o j e m j e kalij i s p r a n rastu s l a b i j e . T a k o je nastala znanost o h r a n j i v i m t v a r i m a . Najprije su p r o v e d e n a znanstvena istraživanja o t o m u koje su h r a n j i v e tvari biljci p o t r e b n e , a z a t i m se u l a b o ­ ratoriju počela p r o i z v o d i t i umjetna hrana za bilj­ ke. O v d j e je, dakle, riječ o načelu k a k v o i danas poljoprivredi, a prema bilja­ vrijedi u konvencionalnoj

k o j e m u j e z e m l j i p o t r e b n o n a d o k n a d i t i istu k o l i č i n u hranjivih tvari koju je tlo i z g u b i l o u z g o j e m zamisliti. ka. T o j e , m e đ u t i m , n a j v e ć a z a b l u d a k o j a s e m o ž e

on se mora nadoknaditi. Rekao je kako p o l j o p r i v r e d a nije s a m o "organizmu . K a k o b i s m o p o n o v n o o z d r a v i l i p o l j o p r i v r e d u . ta p r e v e l i k a svinjska staja. n i j e b i o p o l j o p r i v r e d n i k več "pogon" n e g o je zapravo riječ o znanstveni višeg i s t r a ž i v a č . te na umjetnič­ k i m p o p u t e u r i t m i j e . Mi ljudi i m a m o o r g a n e p r o b a v e .Ipak je potkraj života i sam Liebig u p o z o r i o na štetnost d o d a v a n j a tlu sintetski p r o i z v o d e n o g leguminoze. z a m i s l i t e s l j e d e ć e : Čovjek je o r g a n i z a m . On prima i izlučuje o d r e đ e n e supstancije. i s t o j e k a o k a d b i s t e pustili da se u l j u d s k o m t i j e l u r a z v i j e rak. I m o r a m r e ć i d a b i s t e t r e b a l i biti n e i z m j e r n o p o n o s n i š t o j e taj v e l i k i duh. s n a š o m Z e m l j o m . U č i n i t e li. ž i v o t i n j e i č o v j e k . d o š a o na svijet u p r a v o k o j e u s v o j e m k o r i j e n u imaju d o v o l j n o dušika i k o j e vanjski dušik. z b o g zakona tržišta. O n a z a p o č i n j e t l o m j e r j e v e ć i s a m o t l o o r g a ­ n i z a m . u v u k l a u p o l j o p r i v r e d u . t r e b a m o z n a t i što valja učiniti. ali t o n i j e m i š l j e n o z a c i j e l i s p e k t a r h r a n j i v i h t v a r i . L i e b i g o v a j e z a s l u g a s a m o š t o j e r e k a o : A k o biljci u z m a n j k a jedan hranjivi sastojak. M i i m a m o o r g a n koji u p r a v ­ lja z d r a v l j e m . što se d o g a đ a s p l o d n o š ć u tla. m e đ u t i m . a z a t i m i na p o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o . Rudolf Steiner n a m je p o k a z a o put. v e ć z n a n s t v e n i c i koji ne razumiju bit života. p r i m a k o z m i č k u e n e r g i j u . jed­ nog p o l j o p r i v r e d n o g p o g o n a . A k o u v i đ a t e d a ste i s a m i o r g a n i z a m . R u d o l f Steiner. O n . U času k a d z e m l j i na u m j e t a n n a č i n d o d a m o dušik. što se d o g a đ a s p l o d n o š ć u naših životinja? Rudolf Steiner je na o s n o v i svojih p r i r o đ o z n a n s t v e n i h istraživanja u s t a n o v i o d a našem tlu n e š t o manjka i to je p o k u š a o objasniti. n a r a v n o . P o č e t k o m 20. svjet­ lost i sve to p r e r a đ u j e kako bi se razvijao. jer postoje biljke. V j e r o j a t n o v a m je p o z n a t o da je Rudolf Steiner bio znanstvenik koji se b a v i o d u h o v n o m z n a n o š ć u i sve što je istražio. U l j u d s k o se tijelo ušulja rak da ni sami ne z n a m o o d a k l e d o l a z i . T l o je živi o r g a n i z a m j e d n o g p o l j o p r i v r e d n o g g o s p o d a r s t v a . t o p l i n u . p r e v e l i k i m b i l o koji o r g a n u p o l j o p r i v r e d i . To je kod čovjeka glava. P o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o j e o r g a n i z a m čiji su o r g a n i t l o . a u j e d n o j litri z e m l j e živi više ž i v i h bića negoli ima stanovnika na čitavoj Zemlji. reda". p o j a m p o l j o p r i v r e d e s v e i sva p r i ­ p a d a p o l j o p r i v r e d i . p o v e z u j u u s p o j e v e na prirodan način. specijalna pedagogija. Ako hoćete shvatiti što z n a č i d a j e t l o o r g a n i z a m . p o l j o p r i v r e d a . a to je u p o l j o p r i v r e d i — k r a v a . O v u z a b l u d u d a j e t l u p o t r e b n o u m j e t n o d o d a v a t i dušik u p o l j o p r i v r e d u z a p r a v o nije u v e o sam Liebig. R u d o l f Steiner je. t o s a m o p r o š i r i t e n a t l o . z b o g ž e l j e d a s e š t o v i š e z a r a d i . kao što z n a m o . K a k o g o d o k r e n e t e . bakterije koje inače ž i v e u k o r i j e n j u l e p i r n j a č a g u b e svoju z a d a ć u i t i m e ili prestaju biti d j e l a t n e ili j e d n o s t a v n o nestaju. na p o l j o p r i v r e d n o imanje isključivo z b o g materijalizma. b i l j k e . a na p o l j o p r i v r e d n o m d o b r u rak m o ž e biti i svinjska staja ako je p r e v e l i k a . a u p o l j o p r i v r e d i je taj o r g a n p r e r a d e — t l o . Dakle. m e t a b o l i z m a . Svaki o r g a n i ­ zam ima jedan centar iz kojega upravlja svim orga­ nima. čitava ta znanost da se zemlji mora dodavati o n o l i k o h r a n j i v i h t v a r i k o l i k o joj j e ž e t v o m o d u z e t o zapravo je velika zabluda. dok je na poljopriv­ r e d n o m g o s p o d a r s t v u to — čovjek. Taj se rak. slikarstva. lepirnjače dušika. Osim toga. stoljeća upitali su Rudolfa Steinera: Što s e d o g a đ a s n a š i m t l o m . d a o n o v e p o t i c a j e i n a o s t a l i m z n a n s t v e ­ n i m p o d r u č j i m a k a o što s u m e d i c i n a . pedagogija. kojega u zraku ima 70 p o s t o . a r h i t e k t u r e i t d . istražio je o s o b n o .

s biljnim o t p a d o m . n a r a v n o . N o . Sve su to r i t m o v i . T o j e t o č n o jer Sunce. Sami ste rekli što t r e b a m o d o b i t i h r a n o m . P o g l e d a j t e svoje b i l o — to je r i t a m . M o r a m v a m . kozmosa. Samo. naučili smo raditi k o m post. R u d o l f S t e i n e r je d a o u p u t e o p r o i z v o d n j i p r i p r a v a k a koje d o d a j e m o kompostu kako b i s m o upravljali p r o c e s i m a raspa­ pripravke poslije t o č n o opisati. O d a k l e d o l a z e t e ž i v o t n e snage? Dolaze iz. u p r i r o d i ne p o s t o j i gnojište. reći i to da onaj t k o misli kako će na temelju o v e činjenice i z m a m i t i n o v a c n e ć e u t o m e uspjeti j e r R u d o l f Steiner nije b i o materijalist. t r a v a ne skuplja k a o silaža u p l a s t o v e i ne k o n z e r v i r a se. m o r a m o se kao poljoprivrednici brinuti 0 t o m e da u biljke zaista ude o n o što je č o v j e k u p o t r e b n o . I m a m o d a n i n o ć k a o ritam. . h o ć e m o li oblikovati poljoprivredu u skladu s p r a v o m . P o g l e d a j t e k a k o v a š susjed d i š e — i to je r i t a m . S a ž e t o r e č e n o . T a č i n j e n i c a n e m a m a t e r i j a l n u v e ć idejnu v r i j e d n o s t . a da b i s m o ih p r o i z v o d i l i na način primje­ ren čovjeku. a Justus v o n L i e b i g je s p o z n a o da se biljke hrane i o n i m a i time uveo dodavanja hranjivih sastojaka tlu. n a r a v n o . i z k o z m o s a n e d o b i v a m o s a m o s n a g e Sunca n e g o i r i t m i č k e snage koje u našem ž i v o t u imaju v e l i k u u l o g u . kako biste to postigli. s gnojem. s l o b o d n o m p r i r o d o m . danja. kultivirane b i b i l j k e t r e b a l e i m a t i v i š e ž i v o t n i h snaga o d biljaka k o j e rastu u s l o b o d n o j p r i r o d i . a katkad n e uspijeva z a t o što p o g r e š n o r a d i m o . čistom. divljoj p r i r o d i . Ukratko ćemo ponoviti: Albrecht Thea u poljo­ p r i v r e d u j e u n i o m a t e r i j a l i z a m . Da b i s m o znali i s p r a v n o p o s t u p a t i s g n o j n i c o m . Budući da mi kao p o l j o p r i v r e d n i c i u p r i r o d i g o t o v o s v e č i n i m o p o g r e š n o .o v d j e u o v o m kraju. a seljak je nositelj te kulture. Rudolf Steiner j e r e k a o d a j e p o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o ž i v i orga­ nizam i p o k a z a o nam kako m o ž e m o očuvati zdrav­ lje t o g o r g a n i z m a . p o l j o p r i v r e d a j e ustvari p o s t a l a n e p r i r o d n a . morate i raditi. Postoje r a n o i kasno. n e m a m o iste u v j e t e kao u s l o b o d n o j . M o r a m o postići 1 to da kultivirane biljke sadrže ž i v o t n e snage koje inače nalazimo u slobodnoj prirodi. N o . to su životne snage. p r i p a d a k o z m o s u . Te ću K o m p o s t n i pripravci U p o l j o p r i v r e d i . stoga što je p o l j o p r i v ­ reda kulturna djelatnost. U p r i r o d i ni j e d n a ž i v o t i n j a nije z a t v o r e n a u uski p r o s t o r . u p r i r o d i ne p o s t o j i m o n o ­ kultura. O n o što i z t o g a m o ž e t e i z m a m i t i jest z d r a v l j e svojega naroda. m e đ u t i m . U p o l j o p r i v r e d i p r o i z v o d i m o biljke k o j e prehranjuju čovjeka. u p r i r o d i se n p r . Budući da k o m p o s t katkad uspijeva. Sve to m o r a m o imati na umu h o ć e m o li imitirati prirodu.

o d r e đ e n o m mjestu. Zimi su d u h o v n i procesi intenzivniji u zemlji n e g o na njezinoj p o v r š i n i . n e g o o kravljoj balegi i o kravljem rogu. j e d a n p r i p r a v a k u z e m l j u u k a p a m o ljeti. ž i v o t i n j s k o g g n o j a i t d . Njoj su d a n o n o ć n o p o t r e b n a djelovanja k o z m i č k i h snaga. Kada tu svoju nastambu g r a d i m o loše. k a d b i s m o d a n o n o ć n o boravili u prirodi. Ona uvijek stoji u s p r a v n o u o d n o s u na središte Zemlje. M i ljudi n e m a m o p o j m a kako biljka u sebe p r i m a te k o z m i č k e e n e r g i j e . n e t a k n u t o j . V e ć sam g o v o r i o o g n o j u iz r o g a koji se ne sasto­ ji ni od čega d r u g o g a n e g o iz čiste kravlje b a l e g e . poput izmeta kišne gliste. O n j e d n o s t a v n o nije u stanju d o i s t a proniknuti u procese stvaranja. o d n o s n o o p i s a o d v a p r i p r a v k a koja s v a t k o o d v a s . Biljka. A u p r a v o su r i t m o v i i sunčana e n e r g i j a o n o što ž e l i m o unijeti u biljku. g r a d i m o je od betona. n a r a v n o . uzimajući u o b z i r ljetne i z i m s k e r i t m o v e . stavlja g a se u k r a v l j i r o g i p r e k o l j e t a u k a p a u t l o . tu sposobnost. R u d o l f S t e i n e r n a m je na o s n o v i svojih p r i r o d o z n a n s t v e n i h istraživanja i z n a n j a d a o . kako ih u sebe u g r a đ u j e . Dakle. ali n e ć e z n a t i b i t f o t o s i n t e z e . g r a d i m o je od d r v e t a i d r u g i h sličnih materijala. M a l o p r i j e s a m s p o m e n u o d a m o r a t e p o z o r n o slušati jer nije riječ o b i k o v o j niti t e l e ć o j b a l e g i . N a i m e . M i ljudi. stoji v a n i . harmonija predstavlja . m e đ u t i m . K a k o b i s m o svjetlosnu energiju unijeli u uzgo­ j e n u b i l j k u u v e ć o j m j e r i o d o n e što j e i m a b i l j k a koja s l o b o d n o r a s t e u p r i r o d i . Stoga. Č o v j e k ć e d o ć i n a M a r s . Dakle. Dakle. rastresiti k o m p o s t koji je. Riječ je o s i l i c i j e v o m ć. fotosinteze. Koja ž e n a to ne p o z n a j e ? Svi ti r i t m o v i djeluju na ž i v o t n u o k o l i n u Zemlje. Oni tijekom z i m e stvaraju finiji. stavlja se u kravlji r o g i taj j e p r i p r a v a k p r e k o z i m e u k o p a n u t l o z a t o što p o m o ć u njega na raspolaganje snage koje djeluju iz kozmosa h o ć e m o utkati u zemlju kako b i s m o ih m o g l i staviti biljkama. s l a m e . što znači da se u z e m l j i d o g a đ a j u p r o c e s i k o m p o s t i r a n j a svih energija. a ako je g r a d i m o dobro. tijekom z i m e u zemlji se događaju pojačani procesi i z m j e n e energija. P o z n a j e m o ritam Mjeseca od 28 dana. U t a k v o m k o m p o s t u p o s t o j i v i s o k s t u p a n j har­ m o n i j e i z m e đ u svih h r a n j i v i h t v a r i koja j e p r i m j e r e n a u p r a v o o d r e đ e n o m tlu. uzima se kravlja balega. J e d a n je t z v . uvijek se p o v e z u j e sa Z e m l j o m . a k o d o b r o posluša. M i k r o ­ o r g a n i z m i za koje sam r e k a o da ih u j e d n o j litri zemlje ima u g o l e m o m broju. s t l o m . gnoj iz roga k o j i d j e l u j e t a k o da se biljka s v o j i m k o r i j e n o m čvršće p o v e ž e s t l o m . S v o j i m se l i š ć e m o t v a r a p r e m a s v j e t l o s t i i u s e b e p r i m a s v e k o z m i č k e s n a g e . na o s n o v i uputa Rudolfa Steinera. Z n a m o da se biljka svojim k o r i j e n o m uvijek usmjerava prema centru. a d r u g i z i m i . ustvari. korijen. ti m i k r o o r g a n i z m i . u d i v l j o j p r i r o d i t o se.jutro i večer. o k o j e m ću poslije iscrpno g o v o r i t i .ioksidu koji s e f i n o s a m e l j e . v e ć v e č e r a s m o ž e proizvesti. ne bismo mogli pod­ nijeti t u k o z m i č k u e n e r g i j u . U s l o b o d n o j . n e p r e ­ stano i d o g a đ a kroz procese asimilacije. M i s m o p o p u t p e ć i n s k i h ž i v o t i n j a i a k o n e n a đ e m o p e ć i n u sami ć e m o j e izgra­ diti. Jer. to nesvjesno p r i r o d n o umijeće biljke da u sebe ugradi k o z m i č k e r i t m o v e i energiju m o ž e m o kroz biološko-dinamičku poljo­ p r i v r e d u spoznati i primijeniti zahvaljujući d r u g o m pripravku koji se zove kremen iz roga. P o j a m harmonije o s o b i t o je v a ž a n . ta živa bića tijekom z i m e u humus prerađuju sve o t p a t k e korijenja. p r e m a središtu Zemlje. Biljka raste u s p r a v n o u v i s .

Druga knjižica sadrži Imam deset primjeraka. g o d i n e . Cijena j e 1 0 d o l a r a 2 0 n j e m a č k i h m a r a k a . iz kojih je p o s e b n o i z d v o j e n d i o koji se o d n o s i na izradu b i o l o š k o .* se ne o t a p a u v o d i . d o k k r i s t a l k r e m e n a z a s i g u r n o svi p o z n a j e t e . o č i t o i m j e r l j i v o p o v e ­ ćati k o l i č i n a š e ć e r a u b i l j c i . A snage koje se d o b i v a j u t i m e što se kravlja balega stavlja u r o g i p o h r a n j u j e u z e m l j u t i j e k o m z i m e ž e l i m o sačuvati za kompost kako bi o n e nastavile živjeti u kompostu. T o s u simboli biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e i oslikani su na našim knjigama. * Riječ je o knjigama dr. T a k o će se f o t o s i n t e z o m . d e s e t na n j e m a č k o m u p u t e z a primjenu t i h biološko-dinamičkih pripravaka. s i l i c i j . d j e l o v a n j e m S u n č e v i h snaga. dakle. T o j e t v a r koja Ova knjiga sadrži d i j e l o v e p r e d a v a n j a koje je Rudolf Steiner o d r ž a o u K o b e r w i t z u 1924. o d n o s n o svjetla k o j e t a k o đ e r ž e l i m o unijeti u k o m p o s t . ljeti u tlo u k a p a m o r o g koji s a m l j e v e n i k r e m e n .k v a l i t e t u . što č i n i p o d l o g u za rast biljke. Christiana von Wistinghausena: Upute za pripremanje biološko-dinamičkih pripravaka i Upute za primjenu biološko-dinamičkih pripravaka. A k o s a m u stanju h r a n j i v e t v a r i u z e m l j i d o v e s t i u h a r m o n i č a n o d n o s . možete i h k u p i t i . v i d i m o d a j e p o p u t d r a g u l j a . i to o n e u z g o j e n e . Ako želite. time sam u z n a t n o j mjeri p o j a č a o sposobnost biljke da u sebe primi Sunčeve ljetne k o z m i č k e snage. n e s a m o snage Sunca. U njoj o s t a j u s a č u v a n e s n a g e m i n e r a l i z a c i j e . djelatne u s t v a r a n j u š e ć e r a : u g l j i č n i d i o k s i d iz z r a k a i Sun­ čeva energija. U p r a v o sam g o v o r i o o k r a v l j e m r o g u i s p u n j e n o m b a l e g o m i k r e m e n o m . o d n o s n o 75 k u n a . Dvije su stvari. K a d sam te snage Sunca u n i o u p r i p r a v a k silicija u k r a v l j e m r o g u i k a d ih na n a č i n koji ću o p i s a t i u n e s e m u biljku. time ću ujedno uspo­ staviti h a r m o n i j u kao o s n o v u za uzgoj biljaka. snage koje z i m i izgrađuju k o m p o s t l j e t i b i v a j u r a z g r a đ e n e . . deset na e n g l e s k o m . jeziku. kultivirane biljke. dakle. i z g l e d a k a o ukrasni p r e d m e t . Dakle. S sadrži d r u g e strane. Ista je c i j e n a i c r v e n i h i z e l e n i h knjižica. n e g o i snage čitavoga kozmosa. a s i m i l a c i j a z a p r a v o nije ništa d r u g o n e g o p r o c e s stvaranja š e č e r a .d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a . Biljka j e u stanju p o m o ć u v o d e k o j u i z tla p r i m a p r e k o korijena i p o m o ć u ugljičnog dioksida iz svoje o k o ­ line stvarati šećer. P o g l e d a m o li kravlji rog. Jer.

to što d o d a j e m o ulazi u z e m l j u i p u t e m v o d e d o l a z i u p o d r u č j e k o r i j e n a . I z m e đ u n j i h p o s t o j e b l a g i p r i ­ j e l a z i . K a d p o s l i j e b i l j k a p r e l a z i u c v a t i o b l i k o v a n j e p l o d a . One sve nastanjuju. a g o v o r i t ću i o s p o s o b n o s t i b i l j k e da se p o v e ž e s t l o m . Biljka n a v r š c i m a k o r i j e n j a i z l u č u j e o d r e đ e n e kiseline. r i j e č je o g e n e r a t i v n o m rastu. J e d n i m d i j e l o m urasta u z e m l j u . A k o v o d i u tlu nešto d o d a m o i t l o p o s t a n e p r e k i s e l o .. U tlu ž i v e milijuni ž i v o t i n j i c a . To znači da biljka p r i m a više hrane n e g o što bi p r i r o d n o htjela p r i m i t i . lužine 1 kiseline. U p r a v o ta mješavina v o d e . a z a t i m i l i š ć e . Ovaj k o m a d postrance otpada i u trenutku k a d o d u m i r e . Prije t o g a • G o v o r i l i s m o o t o m u d a biljka p o m o ć u klorof'ila i m a s p o s o b n o s t p r i m a n j a k o z m i č k i h utjecaja. v e ć p o s t u p n o . T a k o taj k o m a d i ć p o s t a j e sve manji i biva j e d n o s t a v n o progutan. Ta životinjska bića prihvaćaju ovaj o d b a č e n i organski d i o i njime s e h r a n e . p o s t a j e m r t v o m o r g a n s k o m supstanci­ j o m . o d n j e g a ž i v e . m e đ u t i m . Biljka p r v o i z g r a đ u j e s v o j u vlat. Za­ t o ć e t e m o r a t i p o s l u š a t i o k o č e t v r t sata p o d u k e i z biologije. a d r u g i m d j e l i ć e m o d u m i r e . p r e m i n e r a l n o ili p r e s l a n o . o d n o s n o p r i m a u sebe hranjive soli. O v i s n o H r a n j i v e tvari i k o z m i č k e s n a g e 0 k o r i j e n s k o j k i s e l i n i r a z v i t ć e s e m a n j e ili v i š e o d ­ ređene vrste životinjskih mikroorganizama. da kiselina koju izlučuju vršci korijena ustvari upravlja ž i v o t o m životinjskih m i k r o o r g a n i z a m a u svojoj okolini. p r e k i d a s e b e d e m koji o k o k o r i j e n a č i n e m i k r o o r g a ­ nizmi i biljka d o b i v a o n o što smo i z r a v n o d o d a l i zemlji. ako p r i đ e čovjek i dodaje hranjive tvari. o d n o s n o stapku. je p r o c e s o m ishrane u p r a v l j a l a sama biljka. To je v e g e t a t i v n i rast. ali p r i r a s t u i s t o d o b n o j e d n i m d j e l i ­ ć e m na neki način o d u m i r e odbacujući svoj vrh. I same izlučine bile su o d r e đ e n e tvari. Sada. O v d j e je riječ o još netaknutoj d i v l j o j p r i r o d i . . Z a n i m l j i v o j e . P u t e m v o d e i z tla b i o j e h r a n j e n č i t a v o v a j ž i v o t i n j s k i svijet i i z l u č i v a o je o d r e đ e n e tvari.A biljka upravlja k o r i j e n s k i m kiselinama. p r i r o d n i rast k o r i j e n a . ta se v o d a o b o ­ gaćuje. n o s v e b i l j k e n a s v i j e t u r a s t u n a isti n a č i n . Rast s e n e o d v i j a s k o k o v i t o . Stoga o k o korijena biljke živi mnoštvo životinja. N a r a v n o . tla i o n o g a što s u i z l u č i v a l i m i k r o o r g a n i z m i bila j e h r a n a k o j o m se hranila biljka. Te korijenske kiseline imaju svojstvo da se u s v a k o m trenutku p r i l a g o d a v a j u stadiju rasta biljke. Ovako izgleda mikroskopom gledan vrh biljnog korijena. Ž i v a b i ć a o p s k r b l j u j u s e v o d o m i z tla koja stiže do korijenja j e r u tlu uvijek ima v o d e . T a k o i z g l e d a p r i r o d n i rast b i l j k e . Svakim d a n o m korijen naraste za jedan m a l i k o m a d i ć .

u z i m a j u m n o g o e n e r g i j e . One će time trošiti vi­ še nego im je stvarno potrebno. ta d v a e l e m e n t a . a s d r u g e ugljični d i o k s i d iz zraka. Sljedeća je p o s l j e d i c a da ću o b o l j e t i o d r a z n i h alergija. u g o t o v u t v a r . Umjetnim d o d a v a n j e m dušika u tlo biljkama o d u z i m a m o m o g u ć n o s t d a s a m e o d r e d e koju ć e k o l i ­ činu dušika na sebe vezati. d o l a z i d o n e r a v n o ­ t e ž e . biljka će m o ć i prera­ diti nitrate u bjelančevine s a m o ako za to dobije d o v o l j n u količinu energije. u biljci zaostaju n i t r a t i . k e m i j e . a supstancija u n u t a r b i l j k e n i j e d o ž i v j e l a d a d o z r i j e . n i j e sklad­ na. a i u g o t o v i m biljnim p r o i z v o d i m a ima m n o g o bjelančevina.Što se p r i t o m d o g a đ a ? U biljci se mijenja sastav staničnih sokova. uočit ć e m o sljedeće: O d l a z i m kemijskoj industriji. Što se d o g a đ a ? U biljci d o l a z i do suviška h r a n e . S v e se o v e s u p s t a n c i j e t a l o ž e u b i l j c i i n e m o j t e misliti da o n o što prskate po bilju kao f u n g i c i d e i insekticide ne ulazi u biljku. Te gljivice zahvaćaju biljku z b o g t o g a j e r i m o n a n a n e k i č u d a n n a č i n z a u d a r a ili miriše i b r i n u se o t o m u da b o l e s n o j biljci o n e m o g u ć e daljnje r a z m n o ž a v a n j e . do kraja n e i z g r a đ e n i p r o d u k t i . B r z o k u p u j e m fun­ g i c i d e . o n a p u t e m h r a n e koja d o l a z i i z k o r i j e n a n e m o ž e t e p r o i z v o d e d o kraja o b l i k o v a t i i p r e r a d i t i te će u biljci zaostati n e p r e r a d e n i . K a k o s e b j e l a n č e v i n e sastoje od s u m p o r a i nitrata. Dolazi do p o r e m e ć a j a u p r o i z v o d n j i šećera. Ustvari. U b r z o ć e s e p o j a v i t i i n s e k t i koji v o l e s o k u p r a v o t a k v i h biljaka k o j e u sebi imaju n e p r e r a d e n e tvari. Za p o ­ sljedicu ću imati biljku p u n u d i s h a r m o n i č n i h t v a r i — d a k l e . gljivice se brinu da se b o l e s n e biljke j e d n o s t a v n o u k l o n e . dakle. Pšenica obiluje g l u t e n o m i š k r o b o m . a zatim m o r a m juriti i po insekticide. To su g o t o v i biljni p r o i z v o d i koji. imaju v e l i k u p o t r e b u z a e n e r g i j o m . stanični se sokovi nalaze i u o n o m e š t o biljka i z l u č u j e u k o r i j e n u . s j e d n e strane h r a n a p r e k o korijena. Jer. kupujem dušične preparate i u b a c u j e m ih u b i l j k u . napravit će jednu . T a k o na gljivice i insekte m o ž e m o gledati kao na ekološku policiju. m o r a m o i m a t i n a u m u d a h r a n j i v e t v a r i uvijek p r e k o korijena ulaze u biljku uz još. U m l a d o j biljci i m a m n o g o b j e l a n č e v i n a . N e k a i m a j u z a d a ć u d a m r t v u organsku supstanciju ponovno prerade u humus. N a r a v n o . a mi d o t i r a ­ n o m m i j e n j a m o funkciju kiselina koje izlučuje kori­ j e n . P o s l j e d i c a t o g a jest d a č e u biljku d o ć i p r e v i š e hrane i ona više neće m o ć i razlikovati v e g e t a t i v n i od g e n e r a t i v n o g rasta. u g l j i č n i d i o k s i d i z z r a k a . Ne mislim na šampinjone n e g o na one gljivice koje ž i v e na biljci. — T a k o izgledaju po­ sljedice gnojenja dušičnim g n o j i v i m a . b j e l a n č e v i n a . a svako od njih i m a s v o j u z a d a ć u . m e đ u t i m . i na kraju se m o r a m pitati koliko je v e l i k o i snažno bilo m o j e zdravlje da sam sve to m o g a o izdržati. narav­ n o . svoga o n o g a š t o biljka i n a č e p r o i z v o d i . Biljka g u b i h a r m o n i č n o s t i p o d l i j e ž e g l j i v i č n i m b o l e s t i m a . A k o s e biljci d o d a j e p r e v i š e h r a n e . Budući da o d o z g o n e d o ­ staje e n e r g i j e . U p r i r o d i . Zahvaljujući k o z m i č k o j e n e r g i j i . prerađuju se u b i l j c i u g o t o v u s u p s t a n c i j u . S v u d a ć e m e s v r b j e t i j e r s e č i t a v o t i j e l o b o r i p r o t i v t i h o t r o v a i u p r a v o se tada u poja­ čanoj m j e r i m o ž e r a z v i t i rak. To su gljivice. Ona z a p r a v o p r o i z v o d i više h r a n e n e g o što b i j e p r o i z v e l a samo p o m o ć u Sunčeve energije. postoje živa bića. n i j e h a r m o n i č n a i p o s l j e d i c a t o g a jest da biljka obolijeva. A k o nadalje p r o m a ­ tramo tijek događaja. O p e t j u r i m kemijskoj i n d u s t r i j i i k u p u j e m l i j e k o v e .

O b i o l o š k o . T a k o d o b i v a m o r i t a m koji s e s a s t o j i o d i z m j e n e r e d a i kaosa. i ne b o j t e se. a z a t i m o p e t i z t o g a s t v a r a m o n o v i r e d . T a k o i z g l e d a godišnji r i t a m biljke. D a k l e . B e z o b z i r a n a t o r a d i m l i u v i n o g r a d u ili v r t u . A m i j e š a n j e m g n o j a iz r o g a ili k r e m e n a iz r o g a s v o d o m i m i t i r a m . o n d a sam ga u p r o l j e ć e p r i m i j e n i o na t l o . p r i č e m u ć e g n o j i z r o g a d j e l o v a t i na rast korijena. s v e d o k s e u v o d i n e oblikuje v r t l o g p o p u t lijevka. ljevkasti oblik. a g d j e p o č i ­ nje b i o l o š k o . stvaranja cvijeta i p l o d a nastaje n o v a sjemenka u kojoj o p e t v l a d a p o t p u n i r e d . a od svoje ž e n e uzimam metlu i to prskam po biljkama. To je r e d . a preko procesa rasta biljke. p r o c e s o m b u b r e n j a nastaje klica.takoreći luksuznu potrošnju koju m o ž e m o jasno vidje­ ti na p o v r š i n a m a na kojima žitarice j e d n o s t a v n o p o l e g n u na t l o . Prskanje je naj­ b o l j e p o v e z a t i s o b r a d o m tla. j e d n u m i n u ­ tu u j e d n o m s m j e r u . P r e m a t o m u . ali s a m je z a b o r a v i o donijeti. p a ž l j i v o g a p o s r e d i n i p r e k i n i t e i p o m i r i š i t e . p r o c e s koji biljka p r o l a z i tijekom jedne godine. Pažljivo! Taj gnoj iz r o g a r i t m i č k i m i j e š a m o j e d a n sat u v o d i . Mijenjajući smjer z a p r a v o s t v a r a m o kaos. U njoj je s a d r ž a n a p o d l o g a z a č i t a v u b i l j k u . R a b i m o li o n a d v a p r i p r a v k a o k o j i m a s a m v a m g o v o r i o . N a j v r j e d n i j e b i ć e j e ž e n a . dolazi do takvog procesa. H t i o sam v a m p o k a z a t i j e d n u sjemenku g r a h a . kao što sam v e ć r e k a o . potjera korjenčić. z a p r a v o . Žena o d g o v a r a : A ja sam vrat i v r l o d o b r o z n a m <ako o k r e t a t i g l a v u . a n a k o n t o g a p r o m i j e n i m o smjer. u tlu. najprije ć e m o uzeti g n o j iz r o g a i p o m i j e š a t i ga s v o d o m . u n u t a r t o g a j e d n o g sata stalno izmjenjujemo red s kaosom. Kaos završava t i m e što klica p r o b i j a u zemlju.d i n a m i č k i n a č i n o b r a d e tla. a n a s t a n k o m k l i c e u s j e m e n c i d o l a z i do kaosa. To će se d o g o d i t i r a b i m o li b i l o o r g a n s k o . U t o m j e z r n u s a d r ž a n a s n a g a koja upravlja t i m e d a i z s j e m e n k e nastane t o č n o o d r e đ e n a b i l j k a . R a z u m i j e t e šalu? T a k o g o v o r i muškarac: Ja sam glava. N e smijete od toga napraviti špinat. Dakle. d a k l e . što je p o s l j e d i c a n e h a r m o n i č n o izgra­ đ e n e biljne strukture. O v o j e s a d r ž a j u z e t i z č e t i r i roga koji su proteklu zimu p r o v e l i p o d z e m l j o m . o b r n u t o m smjeru sve d o k o p e t ne nastane duboki postupak z o v e m o Što t i m e z a p r a v o č i n i m o ? S t v a r a m o red. D a k l e . b i l o m i n e r a l n o g n o j i v o . T o . Uvijek kada d o d a j e m o previše. m i j e š a m o j e d a n sat o n a k o kako n a m j e o s o b n o u g o d n o . T i m e k a o d a i m i t i r a m o p r o c e s rasta b i l j k e . A sada ć e m o g o v o r i t i o i z m j e n i r e d a i kaosa p r i rastu b i l j k e . Sve se m o r a vladati p r e m a m e n i . p r v o sam n a p r a v i o gnoj iz roga. O v d j e sam v a m to nacrtao kako biste si d o b r o upisali u svijest gdje je p o ć e t a k štete koja nastaje k o n v e n c i o n a l n i m n a č i n o m o b r a d e tla. Sada j e sasvim j a s n o kako se upravlja m u š k a r c i m a . P r i m j e r i c e . A k o s j e m e p o l o ž i m u v l a ž n u z e m l j u . p o t o m mije­ njajući s m j e r s t v a r a m o k a o s . i z t o g s j e m e n a n e m o ž e n a s t a t i ništa d r u g o n e g o l i b i l j k a čija j e t o s j e m e n k a . n a l e đ a u z i m a m p r s k a l i c u ili j e d n o s t a v n o u z i m a m kantu u kojoj sam sve to miješao. prskanje . Za 1 ha z e m l j e s t a v l j a m o u b a č v u 50 1 v o d e i s a d r ž a j iz četiri r o g a . k a k o n a m o d g o v a r a . a d r u g u u d r u g o m . Imate li toliko mašte da medu m o j i m prstima v i d i t e j e d n o z r n o graha? U toj sjemenci v l a d a m a k s i m a l a n r e d . Stavljamo sasvim m a l o same tvari i m i j e š a m o j e č i t a v sat.o r g a n s k o m i e k o l o š k o m n a č i n u o b r a d e tla g o v o r i t ć e m o poslije. T a j k o m a d m o ž e t e raz­ m r v i t i k a k o b i s t e m o g l i z a g l e d a t i u kuglu. Ovaj I tako miješamo u dinamiziranjem.

p o b r i n u o sam se za to da one postanu marljivije. a u z g o j e n e biljke imaju i v e ć e p o t r e b e . do ravnoteže između tvari općenito. Oni p r o i z v o d e d i v l j e biljke. A k o dobivaju previše tvari. K o l i č i n a od 50 1 p r i p r a v k a na 1 ha z e m l j e n i k a k o n i j e k o l i č i n a koja b i m o g l a b i t i h r a n j i v a t v a r . Osim toga. T o z n a č i . dakle. T i m e sam im pomogao da razviju sposobnosti prerade hranjivih tvari. m o ž e t e v o z i t i dalje. nije se ništa b i t n o p r o m i j e n i l o t i m e što smo k r e m e n ukopali u z e m l j u . a da se p r i t o m sama snaga z a p r a v o n e troši. n e m i s l i m n a č i p s o d k r u m p i r a n e g o n a č i p i z k o m p j u t o r a . K r e m e n i z r o g a koji s m o p o h r a n i l i u z e m l j u t i j e k o m ljeta z a p r a v o je u s e b i s a k u p i o S u n č e v u e n e r g i j u . ako sam ih o p s k r b i o g n o j e m iz roga. n e g o n a o s n o v i iskustva i i n f o r m a ­ c i j e . U s v a k o m slučaju. p r i o b r a d i tla. a druga o d o z g o iz k o z m o s a . a ne n e u r a v n o t e ž e n o . Nije p r o g r a m i r a n da djeluje n a o s n o v i t v a r i . Ž i v i o r g a n i z m i koji p o s t o j e u z e m l j i su d j e l a t n i . Cilj b i o l o š k o . M i s e n e m o ž e m o hraniti divljim biljkama v e ć ih m o r a m o kultivirati. d a v e s e l i j e d j e l u j u n a rast b i l j k e . Z n a m o da je v o d a nositelj snaga. da biste v o z i l i dalje. Vi u sebi i m a t e nešto što vas p o t i č e na to da v o z i t e dalje. ali u h a r m o n i č n o m stanju. a k o sam mije­ šanjem i n f o r m i r a o v o d u i o n d a t u v o d u d a j e m z e m l j i .d i n a m i č k e o b r a d e tla jest p o v e ć a n j e t v a r i i stvaranje h a r m o n i j e i z m e đ u t v a r i i d j e l o v a n j a k o z m i č k i h snaga. zna d a s e o n sastoji o d k r e m e n e p r a š i n e koja p r i m a i n f o r m a c i j e . Jedna preko korijena o d o z d o iz zemlje. o m o g u ć i t i d a s e ž i v o t i n j s k i m i k r o o r g a n i z m i koji ž i v o o k o k o r i j e n a biljke p o t a k n u n a t o d a b u d u r a d o s n i j i . G n o j i z r o g a t r e b a o bi. d a k l e .p r i p r a v k o m gnoja iz roga t r e b a l o bi uslijediti prije s j e t v e . Primjerice većina vas zna v o z i t i auto. gnoj iz roga p o m a ž e da h r a n j i v e tvari ulaze u biljku na h a r m o n i č a n način. R i j e č je o t a k o m a l o j k o l i č i n i tvari raspršene u v o d i koju k e m i j s k i u o p ć e n e m o ž e t e d o k a z a t i . A l i i tu će se j a v i t i s u v i š a k energije. Z a u s t a v i t e se. U biljci se. a t e s n a g e Sunca m i j e š a n j e m p r e n o s i m o n a v o d u . m o r a m o p o v e č a t i i njezinu sposobnost da p r i m i više k o z m i č ­ kih snaga z a n j i h o v u p r e r a d u . što je d o v o l j n o za 1. d o l a z e u neravnotežu. pojedinih tvari m e đ u s o b n o i k o z m i č k i h snaga. a p r e m a l o energije. Za 1 ha z e m l j e u z i m a m o 4 g k r e m e n a iz r o g a . u p o v e ć a n o j mjeri p r i m i o d r e đ e n e informacije i z k o z m o ­ sa. Poznato je kako kremen m o ž e primati i u sebi pohraniti o d r e đ e n e informacije i dalje ih predavati. p o b r i n u o s a m se za to da biljka. a niti š t o s m o g a p o m i j e š a l i s v o d o m . Vaš je auto tako koncipiran k a k o b i s t e n j i m e m o g l i u p r a v l j a t i d a i d e ili stane. Svatko o d nas t k o j e u r u k a m a i m a o č i p . što se kemijskog sastava tiče. d o b i t i i v i š e k o z m i č k i h snaga. T a k o će biljka koja je v e ć p r i m i l a v i š e t v a r i . N a k o n š t o s e m a f o r p o k a ž e ž u t o . n a v o d u s e p r e n i j e l o n e š t o što z a t i m v o d o m i z n o s i m o na zemlju.5 do 2 ha z e m l j e . u o v o m slučaju c r v e n o g ili z e l e n o g svjetla. Što o n d a o v d j e z a p r a v o d j e l u j e ? K a k o t o d j e l u j e ? J a sam s i o s o b n o s t v o r i o j e d n u usporedbu. T a j e tvar netopljiva u v o d i .. T o p o s t i ž e m o p o m o ć u o v o g drugog pripravka — kremena iz roga. N o . V i niste o d n e k o g policajca d o b i l i b o m b o n č i ć da biste postali djelatni. O v d j e i m a m 6 g. a vaš m o z a k je p r o g r a m i r a n t i m e što ste polazili v o z a č k u školu i i m a t e iskustvo. da k l o r o f i l biljke. a z a t i m z e l e n o . Supstancijalno. A k o biljci d o d a j e m o više hranjivih tvari. susreću d v i j e djelatnosti. djelatnije. a ako . V o z i t e s e d o s e m a f o r a koji p o k a z u j e c r v e ­ n o . T a k o u njoj d o l a z i do h a r m o n i j e . Vjerojatno se d o g o d i l o nešto što u o p ć e n e m o ž e m o p o j m i t i .

onda to čovjeka veseli i to j e z a p r a v o sat p r o v e d e n u m e d i t a c i j i . a kvaliteta se u o č a v a p r e k o okusa. T o j e sasvim j e d n o s t a v n o . a č o v j e k n i j e u stanju i z b r o j i t i ljude koji ž i v e na Zemlji jer svaki put kad d o đ e do n e k o g b r o j a . Ljudi i m a manje ili više. brojiti i što se m o ž e p o n o v i t i e k s p e r i m e n t o m . N o . A k o želite. mirisa i toga k o l i k o je biljka p o g o d n a za čovjeka. Shvatili ste u č e m u se sastoji kvaliteta. D a k l e . a p a m e t a n sve pita. ako n e t k o ima pitanje. najsušu b a l e g u . N o . n e g o t a k o da v o d a koja je u t l o d o s p j e l a k i š o m d i ž u ć i s e m o ž e ući u r o g i m o ž e isteći kad razina o p a d n e . Kako ukapamo rogove? Rogove ukapamo otprilike 30 do 35 cm duboko. O t p r i l i k e u rujnu p u n i m o r o g o v e i o n d a b i k r a v a trebala imati konzistentnu. T o j e ž i v o t . m e đ u t i m . S v a k o j e n e p o n o v l j i v o . To je već spoznao Goethe. u ž i v o t u ništa nije m j e r l j i v o ni p o n o v l j i v o . k o l i k o je sposobna da se uskladišti.su tvari u biljci h a r m o n i č n o i z g r a đ e n e . R u d o l f Steiner j e rekao: M o r a t e miješati j e d a n sat. o n e s a d r ž e i v i š e snaga. — I z n i m n o je teško d o k a z a t i . P o v e ć a v a se n j i h o v p o t e n c i j a l . na p o d r u č j u ž i v o t a n e m a ničega što se p o n a v l j a . a Rudolf Steiner bio je G o e t h e o v najveći učenik. N e m a n i j e d n o g č o v j e k a koji bi b i o isti k a o d r u g i . Sve s e t o z a p r a v o n e m o ž e izmjeriti z n a n s t v e n i m s r e d s t v i m a j e r o s n o v u z n a n o s t i č i n i o n o što j e mjer­ ljivo. ako i m a t e manje g o s p o d a r s t v o za koje miješate samo j e d n o m . Niti j e d n o z r n o nije isto kao d r u g o . Listovi j e d n o g stabla su n e i z b r o j i v i . M o ž e t e uzeti vlak pun pšenice. I z v o d i l i s m o p o k u s e i m j e r i l i korijenje biljaka koje s m o t r e t i r a l i na r a z l i č i t e načine te smo ustanovili da miješamo li pripravke j e d a n sat. ali n e t a k o d a s e u n j i m a z a d r ž a v a v o d a n i t i t a k o da v o d a ne m o ž e ući. Ili m o ž e t e u z e t i p u n u d v o r a n u ljudi. Dakle. Postoji u z r e č i c a : G l u p a n zna sve. što z n a č i da je biljka kvalitetnija. neka ga i z v o l i postaviti. Kako treba miješati pripravke? Za p o v r š i n u od 500 ha najbolje je miješati rukom. r a d o b i h o d g o v o r i o na pitanja koja se o d n o s e na r a z u m i j e v a n j e o v o g a što sam r e k a o . d o b i v a m o najbolje o b l i k o v a n i biljni korijen. što se m o ž e v a g a t i . p o v e ć a v a se n j i h o v a energija. Koliko se dugo mora miješati pripravak? k a d a j e p r e m a l o ili p r e v i š e . o n j e m a n j e ili v i š e n e t o č a n . Od koje krave treba uzeti balegu? N a j b o l j a j e b r e đ a k r a v a koja j e h r a n j e n a sije­ n o m j e r o d nje d o b i v a m o n a j b o l j u . da se ne k v a r i i k a k o i z g l e d a . ali a k o i m a t e v e ć e g o s p o d a r s t v o m o ž e s e m i j e š a t i i strojno. n e m o ž e z a h v a t i t i u o n o što j e ž i v o t z a t o što puki z b r o j pojedinih dijelova nikada ne čini cjelinu jer zbroju manjka d u h o v n a snaga koja ujedinjuje sve te d i j e l o v e . O b e ć a o sam kako ć u v a m dati v r e m e n a d a s a m n o m r a z g o v a r a t e . Znanost. gustu balegu.

i to poslije podne. pa i ujesen u v r i j e m e sjetve z i m s k i h sorti žitarica.d i n a m i č k o j p o l j o p r i v ­ redi m o r a t e si prije svega postaviti pitanje: Zašto u p r a v o t o r a d i m ? A k o o d g o v o r glasi: S a m o d a z a r a ­ d i m n o v a c — o n d a je sve što činite b e s p r e d m e t n o . D a k l e . i to u regiju u kojoj raste korijen biljke. gnoj iz roga pomiješam s v o d o m n e p o s r e d n o prije n e g o ču o b r a đ i v a t i z e m l j u . Znamo da se ritmički izmjenjuju p o j e d i n i d i j e l o v i dana.ČETVRTOPREDAVANJE u vrt. A što č i n i b i o l o š k o . Rekao s a m o kako postoje dvije m o g u ć n o s t i . Moću d j e l o v a t i u tlo.d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a S p o m e n u o sam u č e m u je razlika i z m e đ u biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e i o n e k o n v e n c i o n a l n e . G o v o r i o sam o t o m e kako se p r o i z v o d e gnoj iz r o g a i k r e m e n iz r o g a . a nakon toga ću posaditi sadnice jagoda. Primijenim li pripra­ v a k n e p o s r e d n o prije sjetve. P r a k t i č a n savjet k a k o se iz k r e m e n a d o b i v a b r a š n o p r o n a ć i ć e t e u m o j i m knji­ gama i n a d a m se kako će netko d o ć i na ideju da se te knjige p r e v e d u . Postu­ pak m o g u p o n o v i t i kada se p r v i put pokosi livada. Za sve š t o č i n i t e u b i o l o š k o . d o b r o j e u p o t r i j e b i t i g n o j iz r o g a . ili ako to nisam učinio prije početka vegetacije. Sada bih v a m htio reći kako se navedeni p r i p r a v c i primjenjuju. biljka ć e p r i m i t i p o t r e b ­ ne i n f o r m a c i j e . za svoj narod.d i n a m i č k i način o b r a d e zemlje? Biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a u n a p r e đ u j e p r i r o d o m d a n e s p o s o b n o s t i biljaka. u g r a n i c a m a o n o g a što je na m a t e r i j a l i s t i č k o j r a z i n i . Ja hoću da p r i p r a v a k djeluje u v r i j e m e udaha. G o v o ­ r i o sam o t o m e što k o n v e n c i o n a l n a p o l j o p r i v r e d a čini biljkama z a t o što na p r v o mjesto stavlja tvari i ostaje u g r a n i c a m a t v a r n o s t i . Zato gnoj iz roga dajem zemlji poslije p o d n e . N e t k o je p i t a o m o ž e li se to učiniti i ljeti j e r bi rado posadio oko 15000 sadnica jagoda. Riječ je o i s t i m snaga­ ma koje su nama p o t r e b n e kao ž i v o t n e snage. U z m e m o sadržaj č e t i r i kravlja roga. a p o č e v š i od tri sata poslije p o d n e o n a p o č i n j e udisati. U z i m a m o u o b z i r da prije p o d n e zemlja izđiše. u v e l i č i n i o v e k u g l e z a 1 h a z e m l j e . K a k o se primjenjuju p r i p r a v c i ? U p r o l j e ć e iz z e m l j e i z v a d i m o g n o j i z r o g a . N a k o n t o g a se. O d g o v o r na to pitanje m o r a uvijek biti: Da p r o i z v e d e n i zdravu hranu za svoju obitelj. Primjena b i o l o š k o . Z n a t e li sada k a d a se p r i m j e n j u j e g n o j iz r o g a ? Znate li zašto? Znate li kako se on p r o i z v o d i ? A k o je vaš o d g o v o r : Da — z n a č i da sam danas uspješno radio. primjerice sadnice j a g o d a . a kako na voćnjak? Na l i v a d i ću ga p r i m i j e n i t i što je m o g u ć e ranije u p r o l j e ć e . M o g u uzeti biljke koje kanim posaditi. u v i j e k a k o ž e l i m o sijati. a zatim se prosijava. što će d j e l o v a t i na o b l i k o v a n j e klice. tada to č i n i m prije p r v o g otkosa. T o j e d a n sat m i j e ­ š a m o u v o d i i p r s k a m o po zemlji koju ć e m o o d m a h n a k o n t o g a o b r a đ i v a t i . O n o l i k o k o l i k o sam vam p o k a z a o . O n a u biljci u r e d u j e o d n o s e snaga. To je najbolje učiniti u p r o l j e ć e . k a d a s a n o d l u č i o ići . a poslije i z b o g čega u p r a v o o v i p r i p r a v ­ ci. o d n o s n o n a k o n š t o j e i s p a š o m p o j e d e n a t r a v a . K r e m e n se mrvi. D a k l e . č i m na njoj v i š e ne b u d e t o l i k o v l a g e . Na o r a n i c u ću ga nanijeti neposredno prije obrađivanja zemlje. postavlja pitanje: K a k o ću p r i p r a v a k primijeniti na l i v a d u . i j e d n o s t a v n o i h p o p r s k a t i ili m o g u p r i p r a ­ vak poprskati po z e m l j i koju ću n e p o s r e d n o poslije obraditi. n a r a v n o .

umjesto da svi p l o d o v i i m a j u isti okus h o l a n d s k i h staklenika. o z d r a v l j u s v o j e o b i t e l j i i o z d r a v l j u cijeloga naroda. a rajčica o k u s rajčice. gdje s e i z cvijeta u b r z o m o ž e nazrijeti p l o d . m e đ u t i m . Ovaj s e p r i ­ p r a v a k primjenjuje kada j e v e ć v i d l j i v z a m e t a k p l o d a . D a k l e . s n a g e koje biljku v a b e iz zemlje. M o ž e m o j e sačuvati d o sljedećeg proljeća ili nakon što se p o b e r e v o ć e m o ž e m o poprskati lišće voćaka kako bi lišće p o k u p i l o kozmičku energiju k o j u ć e . v e ć se m o r a u z e t i u o b z i r i o n o što čovjek d o ž i v l j a v a u s v o j e m u osjećajnom ž i v o t u . J u č e r s a m b i o n a vašoj tržnici i uočio da je većina p r o i z v o d a uvezena. N o . v e ć m o r a p o s t o j a t i . prije p o d n e . to m o g u n a p r a v i t i i ujesen kada žita­ r i c e k a o š t o s u p š e n i c a . z n a n s t v e n o . Postoji o n d a k a d se biljka o t v a r a Suncu. k a d p a d n e n a z e m l j u . Primijetili smo da ako tim p r i p r a v k o m prskamo biljku koja v e ć i m a p l o d i a k o t o r a d i m o p o s l i j e p o d n e . a to je uvijek najbolje činiti što ranije u p r o l j e ć e . d o k naše o r a n i c e . o v a k o tretirani. Svaki će p l o d i m a t i s p e c i f i č a n okus s o b z i r o m na svoju vrstu. Čovjek t r e b a imati vlastiti osjećaj za d o g a đ a n j a i m o r a s e u v i j e k i z n o v a p i t a t i : Što ž e l i m p o s t i ć i p r s k a n j e m k r e m e n o m i z roga? O d g o v o r je: H o ć u d a biljka sakupi što v i š e S u n č e v e e n e r g i j e . Nije d o v o l j n o ako se stvari t o č n o promatraju s a m o i z v a n j s k i . r a ž ili j e č a m p o l j e r a j u p r v a l i i listića ili p r v e tri v l a t i . T o j e sve. Inače se ovaj p r i p r a v a k upotrebljava tek u p r o ­ ljeće. K r e m e n iz r o g a p r i m j e n j u j e m ujesen. A k o hoću pojačati djelovanje pripravka. d a k l e . poslije p o d n e k a d Z e m l j a u d i š e . T o s e jako l i j e p o v i d i k o d l o z e . J e d n o s t a v n o m o r a m o r a n i j e ustati. misle da nama p o l j o p r i v r e d a z a p r a v o i ne treba jer sve za malo novca m o ž e m o uvesti.Što s e t i č e k r e m e n a i z r o g a . e n e r g i j e koja d o l a z i o d o z g o p o s r e d o v a n j e m lista. Z a t i m u m j e s t o t u š i r a n j a p o l a sata p r s k a m o . t a k o mišljenje da c v j e t o v i ranije uvenu ako da m o ž e sakupiti više energije. M n o g i m a je sigurno p o z n a t o ime Marije Thun koja je rekla kako je najbolje prskati r a n o ujutro. I g o t o v o . P l o d o v i uzgojeni na b i o l o š k o -dinamički način ne z o v u se bez razloga " D e m e t e r p r o i z v o d i — p r o i z v o d i s k a r a k t e r o m " j e r oni svaki za s e b e pokazuju o n o što je t i p i č n o za p o j e d i n u vrstu. p r e d a t i z e m l j i z a slje­ deću godinu. I s t o j e i p r i sijanju o z i m e p š e n i c e . m e d i t i r a m o . d o k je još rosa. z a g r i z i t e z a t v o r e n i h očiju rajčicu i n e ć e t e z n a t i u š t o ste z a g r i z l i . i to sasvim r a n o ujutro. N o . prskani p l o d b r ž e dozrijeva i bolje je kvalitete. m o g u p o n o v i t i postupak. jer njime hoću potaknuti p r o c e s izdisanja Z e m l j e . N e k i . a o n d a m o ž e m o još na v r i j e m e stići na d o r u č a k i o t i ć i na p o s a o . nije t o č n o . tu n e m a p r o b l e m a . s e prskaju o v i m p r i p r a v k o m . naša tla l e ž e n e o b r a đ e n a . Idite na tržnicu. tj. List. U m j e s t o d a s p a v a m o . o d n o s n o d a b u d e u stanju p r i m i t i m n o g o energije kako bi m o g l a i z g r a d i t i biljnu t v a r i i m a t i s n a g u da ta t v a r u njoj d o z r i j e . uvijek t r e b a m o imati n a u m u p i t a n j e : Što z a p r a v o ž e l i m p o s t i ć i p r s k a n j e m p r i p r a v k o m od k r e m e n a iz roga? — i o d g o v o r : H o ć u d a biljka d o z r i j e . Ujesen je v a d i m o iz z e m l j e i p u š t a m o da se prašak u r o g u osuši. Dakle. r e k l i s m o d a s e k r e m e n a p r a š i n a u k a p a u t l o p r e k o ljeta. j e d a n sat se u d u b l j u j e m o u to što ć e m o č i n i t i . T o . Svi s m o m i k r i v i š t o k u p u j e m o t e p r o i z v o d e . . T o z n a č i d a ć e j a g o d a zaista i m a t i okus j a g o d e . nažalost. mislim da b i s m o ipak p r i j e s v e g a t r e b a l i v o d i t i r a č u n a o s v o j e ­ mu z d r a v l j u . I m a m n o g o biljaka k o j e c v a t u v r l o r a n o .

K o d nje se te snage z a d r ž a v a j u u k o ž i i rogu. k a o m l a d i ć ja mu to nisam v j e r o ­ v a o . N a r a v n o . a svojim gornjim dijelom uspravno. š t o bi na neki način j e d n o s d r u g i m m o r a l o biti p o v e z a n o . kako zatim iz te hrane uzima bjelanče­ v i n e da bi t i m e i z g r a đ i v a l a vlastito tijelo i p r o i z v o d i l a m l i j e k o . T a j z a č e t a k Ja-snaga k o d stabla l e ž i u p r a v o u n j e g o v u p o l o ž a j u o k o m i t o s t i na Zemlju i usmjerenosti p r e m a s v e m i r u . o d n o s n o d i j e t e tek k a d a se u s p r a v i u stanju j e sebi r e ć i Ja. Dakle. a o v c a i koza. s a m a k r a v a n e z n a n i š t a o z a m e t k u Ja-snaga p r i s u t n o m u biljkama.g o v o r e o t o m u da je sjedište Ja svih biljaka u središtu Z e m l j e . Njih. j a č a m i h a r m o n i z i r a m biljku. odnosno o k o m i t o na Zemlju p r e m a koz­ mosu. t a k o đ e r . i u v i j e k je točno rekao komu pripada. One se očituju kroz njegov položaj prema Z e m l j i i p r e m a s v e m i r u . g d j e p a s u i š č u p a j u srž b i l j k e . kako ih probavlja. D a o s a m mu r o g i j o š j e d a n p u t isti r o g . Č i t a v a masa b i l j n e h r a n e k o j u k r a v a p r i m a pa z a t i m i z l u č u j e u sebi s a d r ž i Ja-snage u z a m e t k u . Zatim posredovanjem v o d e one dolaze do korijena i t i m e osnažuju biljku. G o v o r i o je. z a n i m ­ l j i v o j e d a j e m o j o t a c m o g a o rašljama o t k r i t i v o d u . to se Ja ne m o ž e shvatiti u f i z i č k o m H a r m o n i z i r a j u ć a u l o g a k r a v e u s m i s l u . kako m o ž e r a z l i k o v a t i kravlji o d b i k o v s k o g r o g a s a m o t i m e što j e d n o s t a v n o osjeća tu razliku. U z e o sam d v a r o g a i r e k a o m u n e k a z a t v o r i o č i . a t a k o o s n a ž e n o j biljci ne m o g u škoditi gljivice niti insekti. Prije t o g a o n o t o n e m o ž e . o d n o s n o Ja-snaga. One su ne­ mjerljive jer našoj današnjoj materijalističkoj znanosti takva vrsta e n e r g i j a i snaga nije p o z n a t a . ondje. ali ne z n a m h o ć u li to uspjeti učiniti na pravi način. P r e d o č i m o si kako krava p r i m a veliku količinu biljnih sastojaka u s v o j g o l e m i p r o b a v n i aparat. zašto baš m o r a m uzimati kravlji rog? Zašto kravlja balega? Pokušat ću o d g o v o r i t i na to pitanje. o m o g u ć i o sam n j i h o v o potenciranje. m o ž e m o se upitati: Zašto čovjek stoji uspravno? Čovjek stoji i s t o t a k o o k o m i t o n a Z e m l j u k a o i s t a b l o . Jednoznačno je m o g a o razlikovati kravlji rog od b i k o v s k o g jer je osjećao da u n j i m a p o s t o j e r a z l i č i t e s n a g e . ne m o ž e m o sasvim identificirati jer ih ne m o ž e m o mjeriti. o s n a z i . N o . A n t r o p o z o f i . K o d s t a b l a k o j e n e m a s v i j e s t i te su Ja-snage u začetku. K a d d i j e t e p r o h o d a . U z m e m li k r a v l j u b a l e g u k o j a v e ć s a d r ž i Ja­ . U p r v o m r e d u . Jeste li g l e d a l i kako krava pase travu? Jeste l i v i d j e l i d a o n a t o r a d i s v o j i m j e z i k o m ? Jeste li p r i m i j e t i l i kako njezina balega z a p r a v o i nije do kraja probavljena? Svaka biljka pokušava s v o j i m k o r i j e n o m rasti p r e m a središtu Zemlje. pa s v e z a j e d n o u k o p a m u t l o k a k o bih t e snage o ž i v i o . srce iz kojeg ona raste. isto kao i k o n j . N a r a v n o . v e ć g a u n a p r e đ u j e . S v i n j a rujući uništava ondje gdje pase. To se d o g a đ a z b o g o d r e đ e n i h snaga koje djeluju u čovjeku — snaga svijesti.s n a g e i s t a v i m li je u r o g . Uzimajući u o b z i r snage koje su p r i t o m djelatne. N o . d o d a v a ­ njem tih snaga o b o g a ć u j e m . R i j e č je z a p r a v o o e n e r g i j i . o d e p r e d z r c a l o . m e đ u t i m . Č o v j e k . Z n a m o d a s e m a g n e t sastoji o d p l u s i m i n u s p o l a . Što ć e g o s p o d a r s t v u Uvijek me i z n o v a pitaju: Zašto krava. Uvijek m o r a m o uzimati u o b z i r cjelinu. k r a v a j e j e d i n a ž i v o t i n j a koja pasući n e u p r o ­ p a š t a v a p a š n j a k . p o g l e d a s e i k a ž e : Ja.

U z m e m li iz d ž e p a s a m o taj j e d a n t o n . M o ž e m o . a d-a ne b i v a j u u p o t r i j e b l j e n e za h r a n u . na d r u g o m je mjestu i z v o r s k a v o d a ili stajaća v o d a i z b a r e . T o l i k o o r o g o v i m a .s e d o g o d i t i p r e s j e č e m o l i m a g n e t p o sredini? T o v i š e n e ć e biti m a g n e t . Dakle. I u p r a v o o d a n d e naši prijatelji dobivaju kravlje r o g o v e .. Narav­ n o . zaključiti da gnoj iz kravljeg roga čini biljku osjetljivom. g l a z b e n u ljestvicu. U z m i m o npr. uvijek poslije p o d n e . N a k o n č e t i r i ili o s a m tjedana r a n i m j u t r o m j o š j e d n o m prs­ kam k r e m e n o m iz roga. a sljedećeg jutra p r i p r a v k o m od k r e m e n a iz roga. N o . M n o g i su znanstvenici pokušali p o m o ć u e k s p e r i m e n t a o p o v r g n u t i s m j e r n i c e Rudolfa Steinera. N j i h o v a se m r t v a t i j e l a spaljuju ili p o k a p a j u . m o r a j u d o ć i štet­ nici j e r j e n j i h o v a z a d a ć a d a u p r i r o d i o d s t r a n e o n o . Z n a m o d a je u Indiji krava sveta životinja. m o ­ žda nakon tjedan dana. a u j u t r o list k a k o bi se i z g r a d i l a s u p s t a n c i j a b i l j k e i k a k o b i s e biljka m o g l a o t v o r i t i kozmičkim utjecajima. Samo je po sebi r a z u m l j i v o da s t i m e m o g u obavljati ekspe­ rimente. Dakle. N o . O s t a t ć e n a m s a m o plus i m i n u s p o l — da i n e . Ja ne z n a m k o l i k o ljestvica ima t o n o v a . krave umiru.d i n a mičkoj m e t o d i i na o n i m a koje niste. još j e d n o m primjenjujem Bio bih v a m v r l o z a h v a l a n kad biste radili ekspe­ r i m e n t e . a kada se p o j a v e listovi. a p r i m j e n o m o v i h dvaju maloprije spomenutih pripra­ v a k a š t i t i m o biljku i o j a č a v a m o n j e z i n u konstituciju. K a o što k o d nas p o s t o j e k r e m a t o r i j i za l j u d e . T a k o je i s p r i r o d o m . Kakvu vodu treba upotrijebiti za pripravke? k r e m e n iz roga i to. Zašto dolaze štetnici? Pokušao sam v a m objasniti zašto d o l a z e štetnici. d a g a n e ć e m o o t k i n u t i ž i v o j krav:. N j e g u j e m o zdravi p l o d o r e d (o p l o d o r e d u ć e m o još g o v o r i t i ) . zatim p o č e t k o m dozrijevanja i o n d a n e p o s r e d n o prije p o t p u n o g dozrijevanja. Rog m o ž e biti o d zaklane ili u g i n u l e krave. n e g o s a m o j e d a n š u m j e r g l a z b e n a l j e s t v i c a č i n i c j e l i n u koja nam je potrebna da bi se mogla napraviti k o m p o ­ zicija. Kad biste u s p o r e d i l i sadržaj šećera u v i n u n a p a r c e l a m a k o j e ste o b r a đ i v a l i p o b i o l o š k o . A k o s o k o v i biljke nisu u h a r m o n i j i . u proljeće prskamo kravljom balegom iz roga. te kad biste mi mogli priopćiti rezultate. k r e m e n o m iz roga. dakle. U Brazilu smo npr. uzimali bivolje r o g o v e jer je i b i v o l b i l j o ž d e r i ima sličnu p r o b a v u kao krava. u I n d i j i p o s t o j e k r e m a ­ toriji za krave. p o d o b n o m za primanje k o z m i č k i h snaga. U p r i r o d i postoji h a r m o n i č a n o d n o s i z m e đ u svih tvari i snaga. A u zemljama u kojima nema krava m o r a m o se p r i l a g o d i t i . m o l i m vas da to nikada ne miješate. N a v e č e r m o ž e m o prskati g n o j e m i z kravljeg roga. I z b j e g a v a m o na isto­ me mjestu saditi ili sijati istu vrstu biljaka. ne mogu napraviti glazbu jer više nema harmonije. Najbolja bi bila kišnica. ali sasvim sigur­ no znam da i z u z m e m li jedan ton. Kako čuvamo tlo? I z b j e g a v a n j e m m o n o k u l t u r e . n i t o n i j e g l a z b a . p o ­ p o d n e p r s k a j t e t l o . a k r e m e n iz r o g a p o m a ž e da biljka te snage što d o l a z e iz k o z m o s a p r i m i u sebe. ali t o i m n i k a d a nije u s p j e l o . n a r a v n o . Ja ne p r s k a m biljku u c v i j e t u n e g o k a d o c v a t e . a p o s l j e d n j a j e loša v o d a i z v o d o v o d a . N i k a k o nije d o b r o d a j e voda klorirana.

o d n o s n o k r e m e n . Ova prava preslica ( E q u i s e t u m a r v e n s e ) m n o g o j e rastresitija. Ja n i s a m v i n o g r a d a r . o n p r e k o k o l o i d n i h p r o c e s a ulazi u biljku i jača njezinu konstituciju. N a i m e Steiner je ukazao na p r i m j e n u p r e s l i c e ( E q u i s e t u m a r v e n s e ) . M o ž e t e uzeti p o s u d u u kojoj je baka iskuhavala rublje. a lišće p r e d s t a v l j a biljke k o j e na n j o j rastu. Oni p o s t o j e j e r s u j e d n o s t a v n o u t k a n i u ž i v o t p r i r o d e . humusni d i o . kameni dio. Ne m o r a vas biti strah. U p r o l j e ć e o d l a z i m na polje d o k na njemu još n e m a z e l e n i h v l a t i i p r s k a m ga g n o j e m iz roga. ali n e služim se njezinim sjetvenim kalendarom. i p l o d o v i . K a k o je g r a đ e n o stablo voćke? U sredini je drvena grada obavijena korom. Pokušajte j a č a t i b i l j k e . d o d u š e . k o j e ć e ujesen o t p a s t i . Čaj se kuha j e d a n sat n a l a g a n o j v a t r i . k o j e imaju p l i ­ tak k o r i j e n . Isto vrijedi i za v o ć k e . V o ć k u m o ž e m o u s p o r e d i t i s t l o m . T e k t o l i k o d a p o l a k o kuha. p r i j a t e l j M a r i j e T h u n . K o d stabla. d o k j e o n a d r u g a m n o g o snažnija i k o m p a k t n i j a . kalcij i silicij. u m j e s t o m i n e r a l ­ nog dijela u sredini i m a m o drvenu građu. n e t r e b a k i p j e t i . Preslicu biste trebali skupljati u o v o godišnje d o b a . A k r e m e n u biljci najveći je neprijatelj gljivicama. n j e ž n a . O v a rastre­ sita. Stablo bismo m o g l i usporediti s dijelom zemlje koji se i z d i g n u o iznad svoje razine. m o r a ostati z e l e n a . R a č u n a o sam s t i m e da č e t e me uhvatiti.što ne valja. Stablo je o b a v i j e n o k o r o m koja sadrži sustav kapilara. Š t e t n i c i i b o l e s t i su p o t r e b n i i p r i p a d a j u g o s p o d a r s t v u k a o što loš u č e n i k pripada Kako razredu. a p o s l i j e p o d n e se n j i m e p r s k a t l o . Osnovno . Prskati ne m o g u ujesen j e r tada s a m o d e b l o u sebe ne p r i m a mnogo. T o v a m zaista m o g u p r e p o r u č i t i . U b i o l o š k o -dinamičkoj p o l j o p r i v r e d i i m a m o sve štetnike i sve v r s t e b o l e s t i . a iznad toga je zemlja. ali n e rade takve p r o b l e m e na kakve inače nailazimo u k o n v e n c i o n a l n o j p o l j o p r i v r e d i . K o d tla u sredini i m a m o kamenje. ali još se uvijek p r e m a l o primjenjuje j e d n a uputa Rudolf'a Steinera. tako da je kora d r v e t a p o p u t z e m l j e . Iz nje raste j e d n o g o d i š n j e lišće. Na vrtnoj zemlji. O s n o v u b i l j n e strukture č i n e kalij. Stablo p r s k a m g n o j e m i z r o g a d o k j o š n e m a lišća i n a taj n a č i n p o t i č e m rast lista.'oze? na zraku i kako biljke ne bi l e ž a l e jedna na d r u g o j . Z a t i m s e r a z r j e d u j e v o d o m u o m j e r u 1:10. N a k o n b e r b e o d nje t r e b a s k u h a t i č a j . Z n a m d a k o d trsja p o s t o j i g o l e m problem gljivičnih bolesti. m e đ u t i m . hoću da se ona upije u t l o i da p o m o ć u kiše njezini sastojci d o đ u do korijena. o d kraja l i p n j a d o s r e d i n e srpnja. S t o g a a k o p r e s l i c o m h o ć u d j e l o v a t i na ž i v o t gljivica. Preslicu m o ž e t e d o b r o osušiti na tavanu. V i n o g r a d i s e prskaju s v i m m o g u ć i m s r e d s t v i m a . ali r i j e t k o tko primjenjuje m e t o d u d a t l o nakon b e r b e p r s k a č a j e m o d p r e s l i c e . Stavlja se 3 0 0 g s u h o g čaja na 10 1 v o d e . z a p r a v o na samoj p o v r š i n i . T i j e k o m sušenja m o r a b i t i l i j e p o r a š i r e n a k a k o b i s e sušila Kakav je utjecaj mjesečevih mijena na sjetvu? J a s a m . N e smije postati smeđa. D o p u š t e n a j e p r i m j e n a l a g a n i h sredstava k a o što su m o d r a galica ili b o r d o š k a juha. rastu j e d n o g o d i š n j e b i l j k e . r a z g r a n a t a poljska p r e s l i c a s a d r ž i m n o ­ g o k r e m e n a . Budući da se 88 p o s t o preslice sastoji o d ž i v o g k r e m e n a . Z n a t e d a postoje dvije v r l o slične biljke. ali o n i za nas nisu p r o b l e m . riješiti problem gljivičnih bolesti .

M o j o t a c se i p r i j e r a t a i u v r i ­ j e m e rata i p o s l i j e r a t a b a v i o b i o l o š k o . 2001. N a t u r l a n d . a bubamara ne.* Mi smo z a p r a v o 1945. P o s t o j e l u k i l u k o v a m u h a .gradi k o r i j e n . m e đ u t i m . n a r a v n o . kišne gliste. J e d a n r e d m r k v e . K a d a ć u g a s t o g a p r i m i j e n i t i ? U dane korijena. . sutra ujutro o b i o l o š k o . o p o l j o p r i v r e d i u o d r e đ e n o m krajoliku. G o s p o đ a T h u n je j e d n o ­ z n a č n o iskusila i d o k a z a l a da prskanjem lisnatog povrća u dane cvijeta o n o o d l a z i u cvat. g o t o v o ih se i ne m o ž e v i d j e t i . Gnoj iz roga g o t o v o se uvijek upo­ trebljava u d a n e korijena. kemija uništava i j e d n e i d r u g e .p i t a n j e k o j e si p o s t a v l j a m k a d a je r i j e č o g n o j u iz r o g a jest: Što ž e l i m t i m e p o s t i č i ? O d g o v o r j e : M o ć u d a s e i/. najveći neprijatelj k r u m p i r o v e zlatice. Z a p r s k a n j e s a l a t e o d a b r a t ć e m o d a n e lista. P o b j e g l i s m o s a m o u k o š u l j i i h l a č a m a . a ne o s o c i j a l i s t i č k o m ) . u h o l a ž e itd. a j e d a n r e d b i l o k o j e v r s t e luka. T i m e b i sutrašnji d a n b i o i s p u n j e n . a 1 9 5 1 . Moj b r a t Ekhart i j a s m o i m a l i s r e ć u što j e naš o t a c b i o n a j m l a đ i m s u d i o n i k o m t o g niza p r e d a v a n j a n a z v a n i h 1 objavljenih p o d naslovom "Poljoporivredni tečaj".d i n a m i č k o m Postoje korisne životinje u poljoprivredi kao što s u b u b a m a r e . O n o što n e b i h ž e l i o t o j e g o v o r i t i o t r ž i š t u . M o r a m o se uvijek iznova zapitati zašto ima t o l i k o m a l o bubamara. p o r i l u k a ili č e š n j a k a . A što ako mrkva nema muhe? T a d a p r e p o r u č u j e m sijanje u r e d o v i m a . m r a v i . i m r k v a i m r k v i n a muha. u h o l a ž e . N a d a l j e ću g o v o r i t i o p l o d o r e d u i o o r g a n i z a c i j i p o l j o p r i v r e d n o g a g o s p o d a r s t v a . P o l j o p r i v r e d a . a v i o d m a h m o ž e t e o d l u č i t i h o ć e t e l i o s t a t i ili o t i ć i kući. g o d i n e bili p r o g n a n i iz poljskog dijela Istočne N j e m a č k e . K o d rajčice ili b u č e č i n i t ć e m o to u d a n e p l o d a . o p i t a n j i ­ ma i i d e j a m a za b u d u ć n o s t p o l j o p r i v r e d e — i to bi b i l o s v e . o b a puta n a p u s t i v š i sva z e m a l j s k a d o b r a . J a s n o j e d a s a l a t u ili r o t k v i c u n e ć u p r s k a t i u d a n e c v i j e t a j e r će mi o t i ć i u cvat. Kako zaštititi krumpir od zlatice? D e m e t e r . Zagreb. Rudolf Steiner je za D u h o v e 1924. Kuko se obraniti od lukove muhe? M o g u samo p r e p o r u č i t i o n o što je već p o z n a t o . *Hrvatski p r i j e v o d o v e knjige objavljen je u izdanju Antropozofskog društva "Marija Sofija". ŠESTO PREDAVANJE B i o l a n d . a k r e m e n iz r o g a o n d a k a d h o ć u p o t a k n u t i rast s a s v i m o d r e đ e n o g d i j e l a b i l j k e . i te se dvije vrste muha m e đ u s o b n o ne p o d n o s e . g o d i n e u Kobervvitzu u osam predavanja d a o d u h o v n o z n a n stvene osnove biološko-dinamičke poljoprivrede. d o b r o v o l j n o s m o p o b j e g l i i z I s t o č n e N j e m a č k e n a Z a p a d . Bubamara je. o socijal­ nom redu u poljoprivredi (izrazito naglašavam — 0 s o c i j a l n o m r e d u . o v i s i o t r ž i š t u i u p r a v o su se n e k e vrste p o l j o p r i v r e d e r a z v i l e na tržišnoj p o d l o z i . j e ž e v i . Smatram v r l o smislenim u v o đ e n j e uzgoja korisnih životinja kao što su mravi.d i n a m i č k i m p r i p r a v c i m a za kompost. N o . S t o g a m r k v u i luk t r e b a sijati z a j e d n o . unije s m j e r n i c e E u r o p s k e O v a sam p r e d a v a n j a z a p o č e o p r i k a z o m o t o m e g d j e p o č i n j e k v a l i t e t a i k a k v e su r a z l i k e i z m e đ u p o j e d i n i h načina o b r a d e zemlje. ali se zlatica koja je vitalnija vraća.

d o l a z i mi kupac i kaže: Ja bih htio b i o l o š k o . D e m e t e r smjernice prilagođavaju se vre­ m e n u . Godine godine. Antropozofsko društvo iz Zagreba pobrinuti će se da se m o j e knjige " U p u t e za p r i p r e m a n j e b i o l o š k o d i n a m i č k i h pripravaka" i " U p u t e za primjenu biološko-dinamičkih pripravaka" p r e v e d u na hrvatski jezik i o n e će se p o j a v i t i u p r a v o u o v o m o b l i k u i o v o j boji. P o t r e b n e su nam smjernice koje određuju o v u metodu. a o v e današnje p r i m j e r e n e su n a š e m v r e m e n u .p o l j o p r i v r e d o m . g o d i n e . primijeniti ih o v i s n o o v a š e m imanju i z a t i m s l o b o d n o odlučiti kako ćete poslovati. Zelenu ćete uvijek nositi u džepu. D e m e t e r p r o i z v o d e . b i o l o š k o . U p r a v o su te v i š e cijene p o b u d i l e interes i k o d d r u g i h proizvođača.d i n a m i č k i r a d n i j e d o g m a . Prva je knjiga o t o m u k a k o se p r i p r e m a j u p o j e ­ d i n i b i o l o š k o . seljaka. Ipak. Nije d o v o l j n o držati se s a m o o s n o v n i h smjernica. N a r a v n o da se p r i t o m m o ž e m o i m o r a m o služiti l i t e r a t u r o m . H o ć e m o li raditi i s p r a v n o m o r a m o u z e t i u o b z i r s e d a m d e s e t p e togodišnje iskustvo u b i o l o š k o . s a m o m a l o m o r a p r e k o p a t i kup i o d m a h je p r o n a đ e . Pisaći s t o l p o l j o ­ p r i v r e d n i k a i z g l e d a k a o k o m p o s t n i kup i k a d t r a ž i knjigu p o k o j o j b i r a d i o . d u h o v n a sloboda uvijek prestaje s tržištem. Hoću Demeter p r o i z v o d e . Jer. za biološko-dinamičku p o l j o p r i v r e d u po­ t r e b n e s u o d r e đ e n e s m j e r n i c e p o k o j i m a s e o n a raz­ likuje od ostalih načina p r o i z v o d n j e .d i n a m i č k i p r i p r a v c i . a što ne smije č i n i t i . i boja je koja p r e d s t a v l j a cvat. dok je on sam primjenjivao biološko-dinamičku me­ t o d u . I m e Demeter p o s t o j i u N j e m a č k o j j o š od n a c i z m a . R e c i m o . 1928. M o j je otac d v a d e s e t pet g o d i n a b i o njegovim. O v a d r u g a knjiga o p r i m j e n i b i o l o š k o . N o . N o . m i n i m a l n i p r o p i s i su n u ž n i kako bi seljak i m a o p r a v o d e k l a r i r a t i svoje p r o i z v o d e kao b i o l o š k o . N o . Jedan o d učenika Rudolfa Steinera. p r e d ­ sjednikom. Dakle. P o t r o š a č i su b i l i u p o z n a t i s č i n j e n i c a m a g d j e i k a k o nastaju D e m e t e r p r o i z v o d i i gdje se o n i m o g u kupiti. r a d i m o l i b i o l o š k o . J a n e m o g u r e ć i v a m a što v i t r e b a t e č i n i t i na s v o j e m imanju. O n a m o r a stati u d ž e p od košulje. a o n a prestaje ondje gdje započinje d u h o v n a sloboda drugog čov­ j e k a . M u l e r Rosch. j e r z e l e n a b o j a p r e d s t a v l j a s n a g e rasta. a crvena neka stoji n a v a š e m p i s a ć e m s t o l u . što je d o v e l o do v e l i k e p o t r a ž n j e i o m o g u ć i l o da cijene takvih p r o i z v o d a budu m n o g o više od ostalih.d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a j e c r v e n e b o j e . Ono je bilo zabranjeno u vrijeme Hitlerova 1947. Vi sami m o r a t e shvatiti načela. o s n o v a n je Demeter savez. T o j e zelena knjiga. O p r i m j e n i tih s m j e r n i c a m a o v i s i dobivanje certifikata. u Švicarskoj je razvio organsko-biološku metodu. N a m a je v a ž n a d u h o v n a s l o b o d a .d i n a m i č k o m gospo­ darenju kako ne b i s m o n e p o t r e b n o činili pogreške.d i n a m i č k e p r o i z v o d e . o d n o s n o . k a o p o l i t i č a r i član š v i c a r s k o g p a r l a m e n t a . T a k o i svaki č o v j e k koji se bavi biološko-dinamičk o m p o l j o p r i v r e d o m m o ž e i z g r a d i t i i zadržati svoju d u h o v n u s l o b o d u . 1954. r a d i t i b i o l o š k o -dinamički znači m n o g o više od toga. Ona mu je dala temelj na kojemu je uvijek m o g a o zadržati svoju d u h o v n u slobodu. ali j e n a k o n s v r š e t k a rata. One se na p r v o m e mjestu sastoje u s l o b o d n o j djelatnosti p r o i z v o đ a č a .d i n a m i č k e . S a d r ž e s a m o t o l i k o uputa k o l i k o j e m i n i m a l n o p o t r e b n o . koja je k o m p l e m e n t a r n a z e l e n o j . tek o n o najosnovnije što seljak smije. obnovljeno.d i n a m i č k i ili n e r a d i m o .

n e o b j a š n j i v i m . Izašao je propis prema kojemu s v a t k o tko t v r d i da se b a v i b i o l o š k o m p o l j o p r i v r e d o m m o r a d o p u s t i t i d a b u d e k o n t r o l i r a n . d o k j e k o d b i o l o š k i h smjer­ nica Europske zajednice dovoljno da samo jedna p l o h a b u d e o b r a đ e n a na biološki način. čime je u zakonu počinjena velika pogreška jer zakonodavci uopće nisu shvatili bit p o j m a b i o l o š k o . S l i č n o j e i k o d B i o l a n d a . ali z a š t o b i h d a v a o d o p r i n o s n e k o m savezu kad m o g u uštedjeti novac koji bih m o r a o p o t r o š i t i n a p o t v r d u d a s a m D e m e t e r ili B i o l a n d . Demeter i Bioland. što z a p r a v o n i j e b i l a i s t i n a . t a k o da o v d j e načelo jedinstvenog organizma više uopće ne postoji. T a k o su stalno nastajale n o v e m e t o d e i novi savezi. Osim toga. d o v o l j n o da samo jedan njegov dio z a d o v o ­ ljava p r o p i s e . dopuštaju i monokulturu. I nije p r o š l o m n o g o v r e m e n a kada su i drugi p r o i z v o đ a č i hrane počeli p r o i z v o d i t i na prirodan način. I t a k o su u N j e m a č k o j nastala d v a jaka saveza. R e c i m o 50 p f e n i g a . Tako je n a s t a o t r e ć i s a v e z — Naturland — š t o z n a č i : p r i ­ rodna zemlja. o n d a se v i d j e l o kako ovi prvi v o z e Volksvvagene. Krugovima d j e l o v a o b i l o je s u m n j i v o što se b a v i n e č i m mi­ stičnim. što j e d o v e l o d o v e l i k o g z a o k r e t a g l e d e k o n t r o l e p o j e d i n i h p r o i z v o d a . N a t u r l a n d a samo p o l o v i c a imanja m o r a zadovolja­ v a t i o d r e đ e n e s m j e r n i c e .nije mom mogao pripadati kao što je nekakvoj skupini u poljopriv­ kojima je Europska j e unija 1 9 9 1 .d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e . a k a k o t o n e s m i j e m o č i n i t i d o d a j u ć i b i l o kakve kemijske s p o j e v e . a d r u g i M e r c e d e s e . primjerice. K o d t z v . D e m e t e r p o l a z i s a stajališta k a k o j e p o l j o p r i v ­ redno gospodarstvo cjelovit organizam i da stoga cijelo m o r a biti u okviru z a d a n i h smjernica. N e k i su rekli k a k o i o n i mogu voziti Mercedes p r o i z v o d e ć i jednostavno samo biološki. Smjernice EEG-a.d i n a m i č k a ili b i l o koja m e t o d a e k o l o š k e p o l j o p r i v r e d e . p r o i z v o d i t i p r i r o d n i m p u t e m . I on je poljo­ privredno gospodarstvo tropoljnoj gansko-biološka poljoprivredi. g o d i n e o d l u č i l a r a z g r a ­ ničiti p o j e d i n e načine biološke p r o i z v o d n j e hrane. p o l j o p r i v r e d o m . N a ž a l o s t . g d j e c i j e l o imanje m o r a biti u o k v i r u z a d a n i h smjernica. i taj se p r o i z v o d smije n a z i v a t i e k o p r o d u k t o m . N j e z i n i su p r o i z v o đ a č i p r i m i j e t i l i kako b i o l o š k o -dinamički p r o i z v o d i imaju v i s o k e cijene. č i n i m o t o p o m o ć u organ­ skih t v a r i . .d i n a m i č k e m e t o d e . Stoga je Miiier Rosch u svojoj m e t o d i izostavio biološko-dinamičke pri­ pravke. T a k o s u nastale EEG biopravne smjernice — striktni propisi kojih se moraju p r i d r ž a v a t i svi koji se bave biološkom rednika koja se služi j e d n i m n e o b j a š n j i v i m poj­ snaga. dopuštaju d o d a v a n j e p o j e d i n i h tvari za p r i h r a n u biljaka za o n e koji se d r ž e načela da tlu m o r a m o n a d o k n a d i t i tvari koje smo mu u z g o j e m biljaka o d u z e l i . smatrao cjelovitim or­ Tako je osnovana org a n i z m o m i p r o p o v i j e d a o je s v o j i m seljacima o poljoprivreda. 1 j a ć u . Nije. a z a d r ž a o sve ostale osnovne postavke b i o l o š k o . Vi koji ste v e č e r a s o v d j e z n a t e v i š e o d b i l o k o j e g p o l i t i č a r a koji d o n o s i z a k o n e i koji d e f i n i r a š t o j e b i o l o š k o . S t o g a s u j e o d l u č i l i p r o d a v a t i n e š t o jef­ t i n i j e . E. n a r a v n o . U v i j e k s e n a d u ljudi koji k a ž u : I j a m o g u p r o ­ i z v o d i t i b i o l o š k i . dakle. a za svaku p o j e d i n u od n a v e d e n i h metoda postoje i točno utvrđena pravila. Uputili su se našim p o t r o š a č i m a t v r d e ć i kako i oni imaju biološku r o b u i kako je i njihova r o b a isto t o l i k o d o b r a k a o i D e m e t e r p r o i z v o d i .

d i n a m i č k e p o l j o p r i v ­ r e d e . S a v e z i Savjetovalište p r i p a d a j u d u h o v n o j r a z i n i sustava. v e ć mislimo na vlastito zdravlje i zdravlje svojih bližnjih.d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u temeljiti n a p o j m u i z v o z a . informirali se o proizvodnji pripravaka i n a taj s e n a č i n d a l j e i z o b r a ž a v a l i . da s druge strane imaju kontakte s a istraživačkim O r g a n i z a c i j s k a D e m e t e r struktura s a v e z a l i k u j e o d o v i h p r e t h o d n i h p o t o m u što j e u njoj primjena institutima. č v r s t o u v j e r e n kako svi i m a m o još j a k o m n o g o posla. H o ć e m o li doista primjenjivati biološko-dinamički n a č i n o b r a d e tla. p o k u š a j m o t o i s p r a v n o č i n i t i u svakom p o g l e d u . U o v o m j e času N j e m a č k o t r ž i š t e z a s i ć e n o l j e k o v i t i m b i l j e m p r o i z v e d e n i m u N j e m a č k o j . A k o nam preosta­ ne nešto p r o i z v o d a . Njemačka se dijeli n a p o j e d i n e z e m l j e k o j e imaju o d r e đ e n u s a m o ­ s t a l n o s t i te se s k u p i n e b r i n u da s j e d n e s t r a n e za­ stupaju z a j e d n i č k e i n t e r e s e p r e m a p o l i t i č a r i m a . Jedan p r o i z v o đ a č ljekovitog bilja p i t a o j e p o s t o j i l i u N j e m a č k o j z a t o t r ž i š t e . o d n o s n o Savez za b i o l o š k o . stoga što u o v o m trenutku m o ž e m o hraniti j e d v a dva p o s t o stanovništva. nosi­ telji s v e g a s u p r o i z v o đ a č i . čiji savjetnici zainteresira­ n i m p r o i z v o đ a č i m a p r e n o s e iskustva d r u g i h p o l j o p r i ­ v r e d n i k a koji r a d e b i o l o š k o . m e đ u t i m . N e m o j m o prije negoli nešto proiz­ v e d e m o misliti na tržište. nikako n e m o j t e svoj interes za b i o l o š k o . koji p o ­ stavlja d u h o v n i p l a n b i o l o š k o . o p s k r b i m o njima krug svojih znanaca. S v i z a j e d n o č i n e skupinu koja o b u h v a ć a čitavu zemlju. k a o i r e z u l t a t e s v o j i h z n a n s t v e n i h istraživanja. ali i n a n a č e l i m a koja p r o i z l a z e iz samog života. Uz to postoje i radne zajednice p r o i z v o đ a č a . Rad n j e g o v i h znanstvenika temelji se na k o n v e n ­ c i o n a l n o j z n a n o s t i . Ja sam. U Njemačkoj i m a m o istraživački centar. seljaka v e z a n i h u z o r e đ e n o p o d r u č j e . k a k o b i stjecali n o v e s p o z n a j e . M e đ u t i m . 0 vama. R a d n e z a j e d n i c e su o k u p l j e n e u j e d a n p r s t e n . postoji Savjetovalište za biološko-dinamičku p o l j o p r i v r e d u . u j e d n u k r o v n u o r g a n i z a c i j u koja s u r a đ u j e s p o j e d i n i m i s t r a ž i v a č k i m t i m o v i m a . I m o l i m vas.Ovakav pristup d o v o d i do p r o b l e m a na tržištu. tri ili četiri g o d i n e p r o i z v o d n j e po n o v i m načelima. a to p o n a j p r i j e znači dvije. Osim toga. dopuštena konvencionalna se p o l j o p r i v r e d a raz­ kemijskih sredstava. o vašoj inicijativi o v i s i j e s t e l i s p o s o b n i sami p o s t a v i t i t e m e l j e z a p r o ­ i z v o d n j u kako bi se o p s k r b i l o vaše trežište. O n d j e s e p o ­ l j o p r i v r e d n i c i sastaju k a k o b i s e u p o z n a l i .d i n a r n i č k o m m e t o d o m .d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u . T o j e iluzija. I na kraju. m e đ u s o b n o r a z m j e n j i v a l i is­ kustva. P r o i z v o đ a č i s u p r e d s t a v ­ nici razine tržišta. . N a r a v n o . I u o k v i r u tih r a d n i h zajednica djeluju savjetnici. ljudi koji s a m o hoće zarađivati n o v a c prihva­ ćaju najlakše p r i m j e n j i v u m e t o d u te iz pukih egoistič­ nih razloga oštećuju i uništavaju biološko tržište proizvodima dobivenim na osnovi monokulture.

a ponajpri­ je je namijenjena o n i m a koje zanima antropozofski aspekt b i o l o š k o . Pojedine države Europske zajednice p o t o m a ž u i konvencionalne poljoprivrednike. On ima jednogodišnju školu z a ljude koji t r a ž e n o v i ž i v o t n i put. T i j e k o m prije­ l a z n o g razdoblja na č i t a v o m se imanju moraju primje­ njivati načela b i o l o š k o . T o z o v e O s n o v n o m p o l j o p r i v r e d n o m g o d i n o m . izložbi hrane ltd.d i n a m i č k i m na­ č e l i m a . A k o j e r i j e č s a m o o z e l e n o j p o v r š i n i koja n i j e p r s k a n a nikakvim otrovima. Koliko traje prijelazno razdoblje s konvencionalne na biološko-dina m ičk u proiz vod nj u? T o ovisi. i a k o troškovi p r o i z v o d n j e iznose 40 D M . N o .d i n a m i ć k i h p r i p r a v a k a . zbog toga jer oni za svoje p r o i z v o d e na tržištu dobivaju preniske c i j e n e .d i n a m i č k o m p o l j o p r i v r e d o m čine 1-4 p o s t o p o l j o p r i v r e d n o g stanovništva. m e đ u t i m . d o k s u n e k a d r u g a z a t v o r e n a i l i sasvim napuštena. O p č e j e p o z n a t o d a u N j e m a č k o j ljudi k o j e s e bave b i o l o š k o . Moj brat i ja također v o d i m o svoje škole. Uz n a v e d e n o b r i n e se i za organizaciju sajmova. Država ne financira samu o r g a n i z a c i j u . T a k v o j suradnji s d r ž a v o m pristupili smo p o d jedinim i osnovnim uvjetom — d a s e l j u d i koji r a d e u našim s a v j e t o v a l i š t i m a ne moraju p r i d r ž a v a t i z a k o n a k o n v e n c i o n a l n e p o l j o p r i v ­ r e d e i d a smiju z a d r ž a t i d u h o v n u s l o b o d u . Cijena m e t r i č k e c e n t e p š e n i c e j e 2 0 D M . Kad bi to potpo­ m a g a n j e seljaka d a n a s i z o s t a l o . Prestar sam da bih s u d j e l o v a o na tržištu nestal­ n o m p o p u t ž i v e .d i n a m i ć k i h pri­ pravaka. sutra p o l j o p r i v r e d e više ne bi bilo. i m a m o s a v j e t o v a l i š t a koja d o 50 p o s t o financira d r ž a v a . U posljednjih 10 g o d i n a 50 posto njemačkih poljoprivrednika napustilo je poljopriv­ redu. U n j i h o v o j je n a d l e ž n o s t i p r e z e n t a c i j a D e m e t e r p r o i z ­ v o d a n a n j e m a č k o m tržištu kako s v a k o g o s p o d a r s t v o ne bi m o r a l o raditi vlastitu reklamu. a to se postiže v r l o j e d n o s t a v n i m n a č i n o m reklamiranja.Usred l o g a prstena je Demeter savez k a o p r a v n a Sve o r g a n i z a c i j e u o k v i r u D e m e t e r saveza djeluju na d o b r o v o l j n o j bazi i na temelju donacija. Cilj t o g a j e d n o ­ g o d i š n j e g š k o l o v a n j a jest o s p o s o b i t i l j u d e z a uprav­ ljanje g o s p o d a r s t v o m p o b i o l o š k o . . Pojedina su p o l j o p r i v r e d n a gospodarstva pos­ tala z n a t n o v e ć a . a sada se b a v i m s a m o n j i h o v o m p r o i z v o d ­ njom. za to su potrebne dvije godine. o r g a n i z a c i j a n a s u p r o t p o t r o š a č i m a i b r i n e se o t o m u da se p r o i z v o đ a č i pridržavaju biološko-dinamićkih smjernica.d i n a m i č k e m e t o d e . t a z a j e d n i c a p r o i z v o đ a č a postoji i d a n a s . a ako je riječ o č e s t o p r s k a n o j p o v r š i n i . od svih ekoloških p r o i z v o d a potrošači su najbolje upoznati s k v a l i t e t o m o n i h koji nose o z n a k u D e m e t e r . p r i j e l a z m o ž e potrajati tri d o četiri g o d i n e . u o k v i r u a n t r o p o z o f i j e . Osim Demeter saveza postoje i Demeter službe. Slična j e d n o g o d i š n j a škola postoji k o d Frankfurta na M e i n i . T i j e k o m 25 g o d i n a b i o sam p o s l o v o đ a u z a d r u z i za p r o i z v o d n j u i p r o d a j u b i o l o š k o . o p o l j o p r i v r e d n o m g o s p o d a r s t v u .d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e . a na n j e z i n u je č e l u m l a d i i b o l j i stručnjak. U p o j e d i n i m s a v e z n i m z e m l j a m a . Ja u s v o j o j kući d v a do tri puta na g o d i n u o d r ž a ­ v a m t e č a j e v e z a p r o i z v o d n j u b i o l o š k o . N o . Školovanje biološko-dinamićkih proizvođača u n a d l e ž n o s t i je istraživačkog centra.

Divlja se m r k v a npr. D o v o l j n o j e . I z t o g a m o ž e m o iščitati n a k a k v o m tlu p o j e d i n a vrsta biljaka hoće rasti. tj. M o n o k u l t u r a u p o l j o p r i v r e d i z a p r a v o je k o m p r o m i s nastao p o d utjecajem zakona t r ž i š t a i p r o b l e m a p o v e z a n i h s r a d n o m s n a g o m . m j e š o v i t i m u z g o j e m biljaka. T a k o v i d i m o da mrkva z a p r a v o uopće ne v o l i humus te da je uvijek zdrava na v j e t r o v i t i m mjestima. A k o sam p r i m i j e t i o d a m r k v a u m o j e m v r t u n e ć e rasti j e r i m a p r e v i š e h u m u s a i p r e m a l o vjetra. A k o smo znatiželjni. Sigurno i na vašem jeziku postoji neka knjižica o t o m e kako n a m p o j e d i n e biljke g o v o r e . 1 a k o se p r i s j e t i m o što se d o g a đ a s n j e z i n i m k o r i j e n o m kada u s v o j e m gornjem dijelu o d u m i r e . a mjesto na kojem se zadržava prekriva n e k o m sluzavom tvari i za s o b o m u o b l i k u svojega i z m e t a ostavlja grudičastu zemlju. o v i m a l i k a n a l i ć i u k o j i m a se nalazi zrak p r i m a j u u s e b e v o d u . Z a p r a v o t i m e što p r o l a z i kroza zemlju i što s e h r a n i o s t a c i m a k o r i j e n j a kišna g l i s t a p r o z r a č u j e zgusnutu ilovačastu zemlju. vidjet ć e m o da u zemlji zaostaje masa m r t v o g korijenja koja ž i v o t i n j a m a i g l j i v i c a m a što o n d j e ž i v e s l u ž i z a h r a n u . V i d j e t ć e m o kako o n a s v o j i m r a z g r a n a t i m k o r i j e n j e m p r o ž i m a tešku i l o v a č a s t u z e m l j u . Dakle. Pri r a z u m n o j o b r a d i tla monokultura se zamjenjuje p l o d o r e d o m . K a m i l i c u g o t o v o više i ne n a l a z i m o kao kultivi­ ranu. da n j e z i n o sjeme P l o d o r e d S a d a ć e m o p r i j e ć i n a j e d n o o d o s n o v n i h n a č e l a bio­ loške o b r a d e tla. Ona je ustvari b u d e p o l o ž e n o tik n a p o v r š i n u . dakle. što sam p o k a z a o na j e d n o m m a l o m primjeru g o v o r e ć i o n a i z m j e n i č n o m uzgoju m r k v e i luka kao uspješnom o b r a m b e n o m sredstvu p r o t i v lukove i mrkvine muhe. M o ž e m o uočiti da se kamilica i z r a z i t o širi p r e m a g o r e u o b l i k u v e l i k i h v r l o r a z g r a natih g r m o v a . spoznati i iz toga mora­ mo učiti.d i n a m i č k e n e g o b i o l o š k e . sve se ne m o ž e naučiti u neko­ liko minuta. i to u društvu s k a m i l i c o m . U p r a v o i z m e t kišne gliste p r i v l a č i korijenje biljaka j e r o n o se m o ž e hraniti o n i m e što glista za s o b o m o s t a v l j a . mijenjajući struk­ t u r u tla. Ona.svjetlosna biljka. stvara n o v e kanaliće i o m o g u ć a v a prozračivanje takvog teškog. zbijenog tla. k a o š t o se. s v e m o ž e n a u č i t i o d d i v l j i h biljaka u p r i r o d i . o n d a s njom m o r a m izaći iz vrta na polje. N a r a v n o . To znači da mrkva r a d o raste o n d j e gdje ima m a l o humusa. U p r i r o d i m o n o k u l t u r a ne p o s t o j i . a m n o g o vjetra. na f i n o m tlu. m o r a m o naučiti čitati iz biljaka. N a r a v n o . To se lijepo m o ž e naučiti na primjeru divlje mrkve. Biljke n a m n a n e š t o u k a z u j u . R e k a o s a m v a m d a s e kišna glista h r a n i m a s o m m r t v i h o r g a n s k i h ostataka i da iza sebe ostavlja i z m e t . k o d primjene p l o d o r e d a ipak je v a ž n o znati koje je mjesto n a j p o v o l j n i j e za p o j e d i n u vrstu biljaka. često pojavljuje n a t l u n a k o j e m u j e b a g e r u k l o n i o p o v r š i n s k i sloj z e m l j e . O v o m o r a m o razumjeti. g o v o r e nam kako pojedina vrsta bira o d r e đ e n o tlo. gdje j e z e m l j a g o t o v o s a s v i m z b i j e n a z b o g k i š e i g d j e n a njoj m o ž d a l e ž i tek mali sloj pijeska. i o m o g u ć a v a j u n o v i m b i l j k a m a d a rastu na t a k v o m prestrukturiranom tlu. G o v o r i o sam o p r o b l e m u m o n o k u l t u r e . u o s t a l o m . m o ž e m o uzeti štihaču i p o g l e d a t i kako kamilica i z g l e d a p o d z e m l j o m . dakle. p r o ž d i r e korijensku masu. V i d i m o tako da su m n o g e biljke z a p r a v o p o k a z a t e l j i o n o g a što se zbiva u zemlji. ne b i o l o š k o . K a d p a d a kiša. n e g o u g l a v n o m k a o divlju biljku. N o .

Ona u jednoj godini naraste četiri metra duboko. no ipak ć e m o m o ć i u s p j e š n o r a d i t i a k o s m o shvatili o s n o v n a plodoreda. M o r a m o znati da sve korjenito bilje z a p r a v o razgrađuje zemlju. se kulture b r i n u da se h u m u s r a z g r a d i . ako nakon pšenice p o s i j e m j e č a m . Ja n i s a m v r t l a r i z a p r a v o n e z n a m m n o g o o t o m e . što. 0 t i m o d n o s i m a m o r a m o v o d i t i r a č u n a j e r nije d o b r o da u n e p o s r e d n o susjedstvo s a d i m o biljke koje se ljudi k o j i s e m e đ u s o b n o ne p o d n o s e . Lucerna je kraljica svih kultiviranih biljaka. bolje je da to ne činim. obogaćuju Te samu zemlju i onih koje je troše.o k v a l i t e t i i s t r u k t u r i tla. višegodišnje lepirnjače u koje se ubraja bijela djetelina. Najbolji je krumpir. a za deset godina naraste do četrdeset metara u dubinu. To su jednogodišnje trave. a s l j e d e ć e g o d i n e h o ć u posijati p š e n i c u . višegodišnje trave. j e d n o g o d i š n j e lepirnjače. pa salata. Isto je i s ljudima. z b o g t r ž i š n i h r a z l o g a nije uvijek m o g u ć e . A k o n p r . N e m a smisla da u n e p o s r e d n o j b l i z i n i ž i v e ne t r p e . o d n o s n o granica i z m e đ u biljaka koje izgrađuju. dakle sve o n e biljke koje m o r a m o ručno okopavati. T a k o je i s b i l j k a m a u p o l j u . M o r a ­ m o . I t a k o p r o m a t r a j u ć i b i l j k e m o ž e m o u o č i t i što tlu n e d o s t a j e . sve vrste kupusnjača (koraba. Obratno. i m a m p o l j e j e č m a . t o b i još n e k a k o m o g l o uspjeti. zatim ništa i na kraju mrkva. korijensko bilje. kupus. paziti na to da z a j e d n o sadimo i sijemo biljke koje se m e đ u s o b n o p o d n o s e . onda dolazi šećerna repa. m e đ u t i m . zatim slijedi cikla. a č e g a ima p r e v i š e . To je granica i z m e đ u p r o i z v o đ a č a i potrošača humusa. dakle. Jasno n a m je da i o v d j e tržište načela donekle nameće svoju điktatutru. A sada bih krenuo redom od najboljih do najgo­ rih. I k o d p l o d o reda m o r a m o nastojati da z a j e d n o stavljamo biljke koje se m e đ u s o b n o p o d n o s e . Sada ćemo vidjeti koje biljke izgrađuju tlo. . Ova crta r a z g r a n i č a v a biljke koje troše humus iz z e m l j e od o n i h koje ga izgrađuju. cvjetača). stočna repa. kelj. Ovdje ć e m o upisati tzv. da se p o t r o š i . ali z n a m o j a ž e n a . U p a m t i t e o v u sliku kako biste j e p o n o v n o m o g l i nacrtati. M e d u biljkama postoje raličiti odnosi. i sasvim g o r e lucerna. Postoje b i l j k e k o j e s e m e đ u s o b n o p r i v l a č e ili k o j e s e d o b r o podnose te na neki način m e đ u s o b n o unapređuju s v o j rast i b i l j k e k o j e se ne t r p e .

m o r a m izmjenjivati jedne s drugima. h e l j d a j e d i v n a h r a n a za ljude. A k o ne uspije. p r i l i č n o n e u t r a l n a . J e d n o g o d i š n j e b i l j k e siju se k a o m e d u k u l t u r a i č i n e h r a n u za ž i v o t i n j s k e o r g a n i z m e koji ž i v e u zemlji. Hraniti ž i v o t i n j e koje ž i v e u zemlji znači zemlju o d r ž a ­ vati ž i v o m . d a k l e k a d o n a u d e u t l o ili p a d n e na t l o . N a p j e s k o v i t o m t l u raž m o g u i z m j e n j i v a t i s k r u m p i r o m . Slijedi z o b koja j e . primjerice. Raž j e v r l o n e u t r a l n a biljka. u z g a j a m raž. S l i j e d e l j e t n a p š e n i c a i l j e t n i j e č a m u k o j i se e v e n t u a l n o m o ž e usijati. m e đ u t i m . u zemlji se z a d r ž a o o d r e đ e n i postotak vlage. N a k o n t o g a ću posijati o z i m i j e č a m . T o ć e m o još rastumačiti k a k o biste razumjeli o s n o v n o načelo. Za to služi k o p a č i c a . d o k sijanjem z o b i i medukultura p o s t i ž e m o p o v e ć a n j e h u m u s n o g sloja. uštihati i tada mi služi kao z e l e n a gnojidba za pšenicu. bijela djetelina ili mješavina bijele i žute d j e t e l i n e . m n o g o g n o j i v a i m n o g o v r e m e n a d a b i izašla i z gaća. C r v e n u djetelinu ne bih miješao u uzgoj p š e n i c e j e r je ona. Njoj je p o t r e b n o v e ć nešto gnoja i m o r a m o se p o b r i n u t i da u tlu i m a m o r e z e r v e . vidjet ć e m o da su o n e ustvari hrana za životinje. Kukuruz. m o g u je ukopati. z a t i m o z i m a pšenica. N o . Ja b i h je k a s n o z i m i usijao u p š e n i c u z a t o što z i m s k a pšenica i crvena djetelina jednako narastu i ako j e v l a ž n a g o d i n a . Kukuruz treba okopavati. iza z o b i ostane z e l e n e gnojid­ be i ako ta zelena g n o j i d b a do listopada d o v o l j n o izraste. Ako zatim posijem zob. N a k o n o z i m o g ječma d o l a z i ljetna pšenica. Z a t i m d o l a z i p š e n i c a koja troši relativno m n o g o hranjivih tvari. z a p r a v o . n a p r o t i v . s l u ž i k a o z e l e n a g n o j i d b a . pa ljetni j e č a m i s a s v i m na kraju k u k u r u z . t a k o đ e r . Postoji mjesto gdje se 140 g o d i n a sije r a ž n a i s t o m t l u b e z i k a k v i h b o l e s t i ili p a d a k v a n t i t e t e . služi kao hrana m i k r o ­ organizmima u zemlji i životinjama pod zemljom. d a k l e k o j e nisu z a p r o d a j u . P o g l e d a ­ mo li još j e d n o m biljke koje se nalaze i z n a d crte. N o . Čovjek m o r a d o b r o znati počistiti biljke koje rastu o k o kuku­ ruza. je lijena biljka koja treba m n o g o sunca. pa zatim m o g u posijati heljdu. Budući d a j e n a tlu o s t a o l e ž a t i ostatak slame od ječma. ona će potrošiti nešto humusa. Organsko g n o j e n j e s k o m p o s t o m m a l o i z g r a đ u j e h u m u s n i sas­ tav tako da s k r u m p i r o m opet d o l a z i m u r a v n o t e ž u . T o m o ž e b i t i i p r o s o . rastu v r l o b r z o i t u d o l a z i d o k o n k u r e n c i j e medu biljkama. N a k o n nje d o l a z i o z i m i j e č a m . o n d a m o g u uzgajati s a m o r a ž . a l i s a m o z a t o što ga se b r z o uklanja sa zemljišta i time o m o g u ­ ćuje sijanje n o v e kulture. stvara korijensku masu. O n a s e p o d n o s i sama sa s o b o m . A k o . m o ž e služiti kao hrana za životinje. uočit ćete da su s v e biljke koje se n a l a z e i s p o d c r t e biljke za p r o d a ­ ju. životinjska hrana. Zato je smisleno da k a o međukulturu p o s i j e m j e d n o g o d i š n j e t r a v e i l e g u m i n o z e j e r ta m e d u k u l t u r a ujesen izraste i stvara z e l e n u masu. a i z n a d c r t e su o n e k o j e ostaju u n u t a r p o l j o p r i v ­ r e d n o g imanja. biljke koje rastu uz njega. ali j e n a p r v o m e mjestu riječ o h e l j d i . t a ć e c r v e n a d j e t e l i n a narasti p r e v i ­ soko i stvarati nam p r o b l e m e pri žetvi. K r u m p i r zahtijeva nešto gnoja. Treba mu jako m n o g o v r e m e n a da bi narastao samo deset c e n t i m e t a r a . U s p i j e li. h o ć u l i i h u s v o j e m h u m u s n o m s a s t a v u samo održati. . A k o . K a d ta zelena masa pri košenju p a d n e na zemlju i o s t a n e l e ž a t i na tlu i l i se z e m l j a p r e o r e . Biljke k a o što s u p r o s o ili h e l j d a m o g u k o r i s t i t i n a t r o s t r u k i n a č i n . a ako j a k o s l a b o u s p i j e .Ž i t a r i c e s u b i l j k e k o j e nas h r a n e . a p r v a m e d u njima je raž. A k o bolje p o g l e d a t e .

Dakle. N o . Stavljanje graha kao pretkulture pšenici bila je velika zabluda jer n a k o n njega u zemlji z a p r a v o n e z a o s t a j e n i k a k a v dušik. K o d svih lepirnjača m o r a m o misliti na to da o n e skupljaju dušik s a m o do kraja c v a t n j e .z a s j e n j e n o . Bob je. T a d a i m a m o i z v r s n u p r e t k u l t u r u z a p š e n i c u . v i š e t o n e č i n e j e r pri o b l i k o ­ v a n j u p l o d a dušik s a d r ž a n u k v r ž i c a m a na k o r i j e n j u biva upotrijebljen za formiranje ploda. k a o i grašak. On je d o b a r p r e t h o d n i k za sve b i l j k e k o j e j a k o iscrpljuju t l o . A k o u kući i m a t e s a m o j e d a n p o d r u m . Jer. k a d a k o m u š k e g r a š k a i z r a s t u . K a o s u s j e d u g r a š k u d o b r o j e p o s a d i t i salatu. kao p r e t h o d n i k a kupusu. Kako svakodnevno zalijevanje djeluje na biljke u vrtu? K a d a z a l i j e v a m . baš nije Grašak s e m o ž e j e d n o s t a v n o o d r e z a t i t a k o d a k o r i j e n j e s b a k t e r i j a m a k o j e p r o i z v o d e dušik o s t a n e u zemlji. t a j e z e m l j a i p a k j a k o d o b r a za pšenicu. Mogu li se /. Onda je to d o b r o . n a i m e s v o j e j a b u k e p o h r a n i t e u s u s j e d o v u p o d r u m u . k a d a d u š i k još nije p o t r o š e n n a f o r m i r a n j e p l o d a te ako smo pokosili d o v o l j n o visoko tako da zaostane još d o v o l j n o materijala. L u k nije d o b r o s a d i t i iza graška. S v a k o j d j e l a t n o s t i koju p r o v o d i m u v r t u m o r a . k a d a s e o b l i k u j e p l o d . N a ­ r a v n o . a jabuke s jabukama. jer m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da grašak kad i z r a s t e p r a v i sjenu s a l a t i . p r i j e n e g o s e f o r m i r a o p l o d . Pri pobiranju graška nakon dozrijevanja treba li ga iščupati ili ga treba bakterijama ostane odrezati tako da korijenje s dušičnim u zemlji? Sada ć e m o i m a t i sat pitanja. krumpir s krumpirom.ujedno uskladištiti krumpir i jabuke? Jabuke i k r u m p i r ne m o g u biti p o h r a n j e n i morate izvesti u istoj prostoriji. Luk. v r l o O d g o v o r i n a pitanja se b r z o uklanja n j e g o v a z e l e n a masa i n a k o n t o g a s e m o g u p o s a d i t i k a s n i j e v r s t e k u p u s a i kelja. što z n a č i a k o s m o n a p r a v i l i b e r b u u stanju p o l u z r e l o s t i . ali n e ć e s e z a d r ž a t i n i k a k a v d o d a t n i o r g a n s k i dušik. p o g o d n o saditi nakon graška. Budući da grašak daje v r l o mali prinos. m o r a m s e p i t a t i što z a p r a v o ž e l i m . Zbog toga će u z e m l j i z a o s t a t i s a s v i m mala k o l i č i n a dušika. ali s a m o o n d a ako s m o r a n o uklonili ostatke m a h u n a r k i . O d g o v a r a t ću na pitanja 0 t o m u koje se biljke m e đ u s o b n o najbolje p o d n o s e 1 na p i t a n j a o p l o d o r e d u . Je li pogodno posaditi kupus zajedno s graškom? Ja ne b i h i s t o d o b n o i m a o g r a š a k u s u s j e d s t v u s k u p u s o m n e g o bih grašak p o s a d i o k a o p r e t k u l t u r u . d o k je za to i z r a z i t o p o g o d n a j a g o d a . v r l o p o g o d n o u z e l e n o m stanju u k o p a t i u z e m l j u . u z e m l j i će o s t a t i supstancija k o r i j e n j a . Kasni kupus iza graška. To se m o ž e . neku vrstu socijalnog čina. Tko je dobar susjed grašku? Što se podnosi s graškom? Grašak je i z n i m n o d o b a r kao prva kultura iza koje slijede d r u g e . Poslije. a nje­ g o v krumpir u svojem p o d r u m u . ali t o treba učiniti u r a n o m stadiju n j e g o v a vegetiranja. D o b r o j e p o s i j a t i g r a š a k ili b o b i o n d a ih u p o l u z r e l o m stanju u k o p a t i u z e m ­ lju. i m a s m i s l a n a p r a v i t i v e l i k e g r e d i c e z a g r a š a k ta­ ko da on n e m a m n o g o susjedstva koje njime biva m e đ u t i m .

A k o u m l a d o m razdoblju rasta b i l j k e n e n a t a p a m . m o r a m o n a t a p a t i rijet­ k o . k a p i l a r e . Sadite li u v r t u . o s i m m o ž d a u i z r a z i t o suš­ n o m r a z d o b l j u . A k o z a l i ­ jevate. m l a d e biljćice salate.p r e t h o d i t i p i t a n j e : Što z a p r a v o h o ć u t i m e p o s t i ć i ? Nije m i namjera d a s a m o o t v o r i m slavinu. p r i m j e r i c e . k o p a t i s a m o površinski. dakle. vidjeli biste kako se on o v l a ž u j e . morate postupati slično n a t a p a n j u u v r i j e m e kiše i u z e t i š t i h a č u . T r e b a . T o s u t z v . A p r i m i j e n i t e li k t o m u g n o j iz roga. Hoćete li natapati vrt. k o r i j e n ć e rasti p r e m a d u b i n i g d j e ima v o d e . z a l i j e v a t ć e t e svaku p o j e d i n u salatu. z e m l j a nastoji d a s j e m e n j e što p r i j e . p o v r š i n s k i m o b r a đ i v a n j e m tla kapilare se zatva­ raju. A k o r e c i m o o d e m o na o d m o r . a da se p r i t o m ne p o t a k n e i s p a r a v a n j e tla. T i m e što površinski o b r a đ u j e m o z e m l j u p r e k i d a m o kapilarnost. K a o d a s e b o j i d a ć e kiša isprati t l o . Niste uzeli u o b z i r p r a v e dane za korijen. o n e će na sušnoj zemlji p r o p a s t i . k o p a m o i t d . ali d a s e n e ispari onaj dubinski sloj z e m l j e u koji urasta k o r i j e n . m e đ u t i m . a naše su biljke razvile samo površinsko korijenje. To t r e b a č i n i t i ranije. P r i m i j e n i m o l i sustav n a t a p a n j a i m i t i r a j u ć i kišu. ne smijete dopustiti da v o d a d o đ e samo u p o v r š i n s k e s l o j e v e tla n e g o d a d o p r e i u d u b i n u . A k o tako radite. k a k o b i v o d a d o s p j e l a u d u b i n u . 1 kad biste na takvu p u k o t i n u stavili k o m a d papira. biljke će još aktivnije rasti prema p o d z e m n i m v o d a m a i ne formirajući površin­ sko korijenje svu svoju e n e r g i j u usmjeravat će na formiranje dubinskog korijenja. V i d i t e k a k o se u t o m s u h o m r a z d o b l j u u z e m l j i stvaraju p u k o t i n e k o j e sižu v r l o d u b o k o . doći će puževi. T i m p l i t k i m o k o p a v a n j e m p o s t i ž e m o d a j e p o v r š i n a p r o p u s n a . tek t o l i k o da zemlja na površini m o ž e disati. dakle. a za v e l i k e suše p o n o v n o ćete ih zaliti o d m a h sljedećeg dana. ali o b i l n o . d o g o d i t će se da će z b o g natapanja biljka formirati plitki korijen j e r će postati lijena da svoj korijen pošalje u dubinu gdje ima vlage. M o r a m o znati da u p r o l j e ć e p o s t o j i o d r e đ e n o r a z d o b l j e kad biljka kao d a z a s t a n e u rastu. T a j se p o v r š i n s k i t a n k i sloj j o š j a č e suši i na taj način d o b i v a m o sloj koji zasjenjuje dubinske slojeve z e m l j e . nije d o b r o p o l i j e v a t i c i j e l u p o v r š i n u n e g o 18-20 cm v i s i n e zastati u rastu te će svu e n e r g i j i usmjeravati s a m o p o j e d i n u biljku j e r a k o j e n a p o v r š i n i m o k r o . o b r a đ u j e ­ m o . d a n a t o p i m i onda z a t v o r i m slavinu. Zašto nisu stvorile okrugli To znači da ih niste d o v o l j n o r a n o o k o p a l i . On služi k a o zaštita da u d u b i n s k i m s l o j e v i m a koji s a d r ž e v l a g u n e d o d e d o j a č e g i s p a r a v a n j a . Ni tada. a nikada često i m a l o jer t i m e p o t i č e m o rast površinskog korijenja. Za v e l i k i h vrućina j a k o je d o b r o l a g a n o p r e k o p a t i p o v r š i n s k i sloj z e m l j e . a m o ž d a ste t o u č i n i l i u p o g r e š n o v r i j e m e j e r z n a t e da ima dana koji su p o g o d n i za o b l i k o v a n j e k o r i j e n a . T o m o ž e m o u o č i t i n a p r i m j e r u kukuruza koji će u r a z d o b l j u kad d o s e g n e na to da k o r i j e n ide u d u b i n u . I'osijao sam rotkvice. z a što p o s t o j e p o s e b n e n a p r a v e . k a k o b i h p o t a k n u o klijanje. d o k još nije j a k o t o p l o . sijenom ili slamom? Z e m l j a se s v u d a g d j e je g o l a i g d j e na njoj ništa n e r a s t e n a s t o j i p o k r i t i . korijen? ubrao ih samo nekoliko. Možete li nam što reči o pokrivanju tla travom. ne dirajući korijen biljke. dok su sve ostale imale dugačko korijenje. P o s v u d a g d j e m i n e š t o r a d i m o .

Isto tako i p o d ribiz m o ž e t e staviti debeli sloj. Pojava stalnog. U vrtu u kojem uzgajamo j e d n o g o d i š n j e biljke m o ž e m o staviti t a n k i s l o j k a k o b i s m o i m o m o g u ć i l i d a k r o z taj s l o j p r o d r e zrak. T o j e d o b r o činiti ujutro u o s a m sati. kao npr. T i s u ć e se l j u d i p o k u š a l o o b r a č u n a t i s p u ž e v i m a na tisuću r a z l i č i t i h n a č i n a i d r ž a t i ih u šahu. uvijek postoji mala opasnost od razmnožavanja p u ž e v a . jer o n e nemaju d u b o k o korijenje. o d v l a č e taj p l j e s n j i v i d i o p o k r o v a u d u b i n u gdje im služi za hranu. D o b r o je staviti suho sijeno ili suhu slamu. Što treba primijeniti za prskanje protiv puževa? Za prskanje p r o t i v p u ž e v a Maria T h u n je pre­ p o r u č i l a da se p r i m i j e n i k r e m e n iz r o g a s m a l o v e ć i m zrncima. P r i t o m . I zaista. Svaki biljni p o k r o v z n a č i o s j e n č a v a n j e z e m l j e j e r se isparavanjem p o d njime zemlja ovlažuje. Ja k a ž e m : t o l i k o tanan sloj k o l i k o je m o g u ć e i isto t o l i k o d e b e l i sloj k o l i k o j e m o g u ć e . Je li dobro usitnjeno granje? Kako se obraniti od puževa? Onaj tko se boji p u ž e v a i tko bi p u ž e v e najradije uništavao t o p o m . Iza s v a k e s m r t i p u ž e v i s e skupljaju k a o n a k a r m i n e . P o k r o v postaje v l a ž a n o d o z d o . N a r a v n o da je d o b r o ako zemlju uvijek d r ž i t e p o k r i v e n o m .proklija. U p i l a n i kad se o g u l i d r v o ostaju ostaci k o r e . Sasvim j e s v e j e d n o koju o r g a n s k u supstanciju rabite. Č u o s a m od n e k i h ž e n a k a k o su d o š l e u v r t i r e k l e p u ž e v i m a : Dajte i m e n i k o m a d i ć v r t a . k o d k a m i l i c e . Riječ je o j e d n o j p o b o ž n o j želji. a na t i m k a r m i n a m a za njih ima k o l a č a . Č u l i s m o d a j e d n o g o d i š n j e b i l j k e t r e b a j u tanji s l o j . kako ne bi ostala gola. uvijek će ih imati m n o g o . Ali gospoda Maria Thun nam je preporučila da bi tlo trebali pokušati tretirati k r e m e n o m iz roga k a k o b i s m o m u p r i v e l i s n a g e svjetla. A svaka biljka koja raste n a tlu h r a n a j e o n i m ž i v o t i n j i c a m a koje ž i v e u zemlji. o v i s n o o v r s t i b i l j k e . I m a t e l i m a l i n e . Kako visok mora biti taj sloj? O v i s i o t o m e što ž e l i t e . stoga što je riječ o zaštiti. j e r postoje k a r m i n e . Zato nam je savjetovala da r i t m i č k i p r s k a m o t l o u v r t u i t o t a k o d a s e tri d a n a za r e d o m ujutro o k o osam sati zemlja prska p r i p r a v k o m k r e m e n a i z r o g a . o sjeni koju na taj n a č i n s t v a r a m o z e m l j i . m e đ u t i m . trajnog zelenila u p o l j o p r i v r e d i i u p r i r o d i o m o g u ć a v a m n o g o v e ć e iskorištavanje S u n č e v e e n e r g i j e i b o l j e o b l i k o v a n j e biljaka. Tu se stvara plijesan i kad s e taj suhi materijal zapljesnivi. a d o b r a je i kora od d r v e t a iz p i l a n e . površina zemlje ispod njega t a k o đ e r je vlažna. To je salata. m o ž e t e n a n i j e t i t o l i k o s l a m e d a n e m a t e k o r o v a . Kad je riječ o malčiranju. svježu ili suhu travu? treba li na zemlju slaviti Možemo li primijeniti kremen tlo nismo poprskali gnojem iz roga? iz roga ako prije toga . M o r a t e z n a t i da će za s v a k o g u b i j e n o g p u ž a u v r t d o ć i cijela obitelj na p o g r e b svojega puža. k a k o j e r e č e n o . N o ć u d o l a z e kišne g l i s t e . p u ž e v i su im p r e d a l i p o l o v i c u vrta. koji s e m i j e š a o j e d a n sat. o d n o s n o što j e r a n i j e m o g u ć e . Ruža v o l i d e b l j i p o k r o v i b i l o bi d o b r o da joj d a t e nasjeckanu koru od d r v e t a . Svi ostaci z e l e n i l a iz v r t a su d o b r i . j e r z n a m o d a p u ž e v i ne trpe svjetlo. i t o j e d o b r o .

V i d j e l i ste o n u k u g l u . A za n e k o l i k o g o d i n a v i d j e t će se koliko ga t r e b a m o proizvesti. P r i m j e r i c e . V a d e se u p r o l j e ć e i v e ć i n a ih se t a d a potroši. Sadržaj j e d n e v r e ć i c e od 15 g k r e m e n a d o v o l j a n je za prskanje 1 ha z e m l j e što z n a č i da se 1 g miješa u 10 litara v o d e . n e g o da se p o d i g n e naviše. 1 to ne samo d i o vrta n e g o cijeli vrt.A k o p r i m j e n j u j e m o taj p r i p r a v a k . N o . koja j e k o l i č i n a d u š i č n i h i o r g a n s k i h sastojaka p r e o s t a l a od p r e t k u l t u r e i k o l i k o ste stavili komposta. Treba li prskati izravno na tlo ili i po biljkama? 0 t o m e smo već g o v o r i l i . m o ž e m o sačuvati d v i ­ j e . k a d a ć e t e t o u č i n i t i m o r a t e znati sami. Stoga m o ž e ­ mo prskati bez o b z i r a na to što je b i l o prije i što će biti poslije. m o g u p r i m i j e n i t i s l j e d e ć e g p r o l j e ć a . o v i s n o o t o m e jesu li biljke j o š uvijek u p l a s t e n i k u . O n s e p r i m j e n j u j e n a s v e š t o s e s a d i ujesen: j a g o d e . najviše d v i j e g o d i n e . r a n o u j u t r o . j e r bijela djetelina koja raste s k u k u r u z o m u svojoj kasnijoj fazi rasta kukuruzu daje potrebnu količinu duši­ ka. Zasluga bijele djeteline jest da u n o s i k u k u r u z u v i š u sferu m e d u b i l j k e k o j e su p r o i z v o đ a č i humusa. K r e m e n i z roga. . m o r a m o s i kao uvijek p o s t a v i t i pitanje: Zašto t o činimo? M o r a m o znati kako djeluje o n o što p r i m j e n j u j e m o . jer vi najbolje znate što je bila pretkultura. treba p o p r s k a t i p r i p r a v k o m gnoja iz roga. Gube li s vremenom pripravci svoju vrijednost? Da. d a k l e . stabla. S i j a n j e m b i j e l e d j e t e l i n e t a k o m o ž e t e p o s t i ć i d a kukuruz ne z a u z i m a o v o najdonje mjesto na slici. što je d o v o l j n o za p o v r š i n u od 2 u suhi t r e s e t i o n e o n d j e o s t a j u p o h r a n j e n a d o k ih ne z a t r e b a m o . m e đ u t i m . kako p r e p o r u č u j e M a r i a T h u n . znati kada moram prihranjivati kukuruz? 2 0 0 0 m .i to se. A k o m i n e š t o o d njega p r e o s t a n e . N o . Može li se što učiniti za presadnice paprike i rajčice koje su odrasle u stakleniku i koje su zastale u svojemu rastu? Može li se flancima paprike ili rajčice koji su odrasli u plasteniku i zaostali u rastu pomoći da bolje rastu? M o r a t e d o d a t i g n o j iz roga. odnosno djelotvornost toga pripravka. M o ž d a s v a š i m k o m p o s t o m n e š t o nije u r e d u j e r u k u p l j e n o m k o m p o s t u često ima m i n e r a l n o g g n o j i v a . K r e m e n koji n a m p r e o s t a n e m o ž e m o p o n o v n o s t a v i t i u r o g p r e k o ljeta i u k o p a t i ga u z e m l j u kako b i s m o pojačali k o z m i č k o d j e l o v a n j e . R o k n j i h o v a trajanja r a z l i č i t j e z a s v a k i p r i ­ p r a v a k . j a s i u j e s e n p r i p r e m a m n o v i g n o j i z r o g a koji u k a p a m u z e m l j u k a k o b i h ga u p r o l j e ć e o p e t m o g a o iskopati i u p o t r i j e b i t i . prska tri d a n a z a r e d o m . Mi sada v a d i m o g n o j iz roga kako b i s m o zaštitili r o g . Gnoj iz roga ne b i t r e b a l o držati dulje o d j e d n e . tri čak č e t i r i g o d i n e . Preporučujem v a m da s posljednjim oko­ p a v a n j e m kukuruza posijete bijelu djetelinu. Stoga j e v a ž n o d a k o m ­ p o s t n a p r a v i t e sami. Gnoj iz roga m o g u upotrijebiti više puta jer ujesen ću ga o p e t p r i m i j e n i t i kako bih m o g a o s a d i t i i sijati. g n o j iz r o g a d o b i v a se u p r o l j e ć e . g r m l j e itd.ržaj u z e t i z četiriju r o g o v a . Te kugle v e l i č i n e teniske l o p t i c e stavljamo Kako ću A k o n e m a t e životinje. Biljke. Pokušajte u prvoj g o d i n i napraviti o t o p i n u kako je r e č e n o i njome prskati biljke. M a l o ga i z m i j e s i m o i oblikujemo kuglu. Uvijek morate imati na u m u š t o z a p r a v o h o ć e t e p o s t i ć i s t i m p r i p r a v k o m . O v o j e sać. m o ž e t e napraviti biljnu gnojnicu. T o m biljnom gnojnicom možete postići o b o g a ć e n j e tla d u š i k o m .

P r i t o m imajte na umu da u j e d n o j k o m p o s t n o j h r p i m o r a biti 5 0 p o s t o s u h o g m a t e r i j a l a . a k o j e o t p a d n i m a t e r i j a l p r e s u h . od nje stvaraju h u m u s . T o su: m j e h u r j e l e n a . T o z n a č i d a 1 0 d i j e l o v a m a s e k o j a s a d r ž i ugljik ( s l a m a . T a k v o j e stanje zapravo stanje b o l e s t i . p a d a j u na t l o . a a k o je premokar. M i k r o ­ o r g a n i z m i iz z e m l j e p r e l a z e u tu supstanciju i p o n o v n o Govorili smo o zaštitnim pripravcima u biološko-dinamičkoj p o l j o p r i v r e d i . s l a ž e m o li k o m p o s t . p o s t a j e p r e v r u ć i i z g a r a . 2 5 p o s t o zračnog i 25 posto v o d e n o g elementa. ima p r e m a l o zraka pa istrune. koja j e z a p r a v o dušični spoj. d r v o . stvaraju se gljivice. cvijeta čitave je u v l a č e ć i u z e m l j u . Sada sam ih s a m o i m e n o v a o . o t p a c i p o v r ć a . c r i j e v o g o v e d a . N a j b o l j i humus je i z m e t kišne gliste. Rudolf Steiner nam je d a o upute o tomu kako s e o d r e đ e n e l j e k o v i t e biljke u p o t r e b l j a v a j u z a i z r a d u kompostnih pripravaka. Pripravci se rade uz primjenu o d r e đ e n i h životinjskih o v o j a . Nadalje. Za to nisu p o t r e b n a mjerenja. Pomiješaju s e slama. O n o što glista čini u z e m l j i m i k a o p o l j o p r i v r e d n i c i h o ć e m o p o n o v i t i gra­ deći kompostne kupove. O n o ostaje ležati na zemlji. od: cvijeta dioica). Jer. T o s u g n o j i z r o g a i k r e m e n i z r o g a . cvijeta officinale) valerijane (Valeriana Oni čine kompoziciju i neizbježno suovise j e d n i s d r u g i m a p o p u t niza t o n o v a u tonskoj ljestvici. b i v a o v l a ž e n . koji u s e b e p r i m a v l a g u š t o s e i s p a r a v a i z tla. što u b r z o m o ž e m o u o č i t i .d i n a m i č k a p r i p r a v k a . on se z a p l j e s n i v i . N o . K a k o ć e t o što j e n e p r i ­ r o d n o utjecati na našu ekologiju? Nije p r i r o d n o da lišće koje pada na zemlju bude p o b r a n o i stavljeno na hrpu. Ti se kompostni pripravci sastoje cvijeta koprive robur L acum nalis). N j i h o v a je zadaća da se . a p o s l i j e ću o njima g o v o r i t i opširnije. da sve te o r g a n s k e tvari strunu i tako s t v o r e n o v u hranu za zemlju. ta kompostna hrpa u gospodarstvu p r i r o d e z a p r a v o j e n e š t o n e p r i r o d n o . N a k o n što b i l j k u p o ž a n j e m o ili p o b e r e m o p r e ostaju biljni ostaci. d r v o ) t r e b a i z m i j e š a t i s j e d n i m U s l o b o d n o j p r i r o d i ti ostaci hrasta lužnjaka maslačka Q. g o v e d a p o t r b u š n i c a i l u b a n j a n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e . o n d j e se suše i s t v a r a j u na z e m l j i p o k r o v p o p u t k o ž e . Stoga. Pritom m o r a m o postupiti t a k o d a u k o m p o s t n o m k u p u d o đ e d o stvaranja glji­ vica. Oba p r i p r a v k a p o m a ž u biljci u rastu g l e d e i z g r a d n j e t v a r i i kvalitete. biljke (Quercus (Tarax­ offici­ kamilice {Urtica syn {Chamomilla officinalis). N i k a d a i h n e stavljajte u slojevima već uvijek izmiješane. Gljivice se u 98 p o s t o k o l i č i n e sastoje o d m o k r a ć e v i n e . Oba ta stanja su stanja b o l e s t i .masa na tlu K o m p o s t n i pripravci r a s p a d n e i da se p r i t o m stvori n o v a k o l i č i n a dušika. o d n o s m a s e koja s a d r ž i d u š i k i o n e s u g l j i k o m t r e b a b i t i 10-20 p r e m a 1 . p r o ž i m a se m i k r o o r g a n i z m i m a koji z a t i m bivaju uvučeni u zemlju. P o t r e b n o j e suhi m a t e r i j a l i z m i j e š a t i s mokrim. to se j e d n o s t a v n o m o ž e naučiti vidjeti i osjećati. Rekao sam da poljopriv­ r e d n i k koji radi nešto što nije p r i r o d n o uvijek na neki način narušava harmoniju prirode. kada se n a n o v o o v l a ž i . Jučer sam v a m n a v e o d v a b i o l o š k o . pedunculata). Na svakoj o r g a n s k o j supstanciji. m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da u njemu s t v o r i m o o d r e đ e n e o d n o s e . i stolisnika kore {Achillea millefolium).

Kad izvadim tu masu. prepušten djelovanju svih atmosferskih pojava. potrebne dvije godine razmišljanja. U proljeće uzimamo mokraćni mjehur od crvenog jelena i u njega stavljamo cvjetove. a ujesen ga skidamo i ukapamo u zemlju. Moram paziti da mi mjehur ne pojedu miševi. No. Kada dođem do crne zemlje koja je preostala od vreće. u njega unosimo i dio zemlje. znam da sam došao do vreće. oko mjehura s t a v i m o v r e ć e s granama b a z g e . on će istrunuti stvarajući male mrvice humusa. započinje tek onda kad ga se stavi u kompost. dok su u fazi ocvjetavanja. Kako vadeći masu ne bih presjekao mjehur. Budući da su u kompostu potrebni i mineralni sastojci. A k o . ali se uzima kao pretežiti nositelj dušika. . Prije punjenja moramo ga namočiti kako bi bio mekan i podatan. Djelotvornost ovoga pripravka. u vlagu. U pomoć uzimam žlicu. o tomu postoje različita mišljenja. I vreća će istrunuti. Kako bih ga mogao pronaći. Budući da Rudolf Steiner nije decidirano rekao mora li se taj pripravak čuvati u suhom ili vlažnom stanju. dirati. Mogu ga sušiti u suhoj sjeni. neposredno nakon Uskrsa. Mogu ga konzervirati u vlažnom stanju u kakvom sam ga iskopao iz zemlje ili tako da njegovu masu osušim u hladu. U proljeće. Rudolf Steiner nam je poklonio tzv. Sačuvam li ga vlažnim. sačuvam li ga u suhom stanju. Ostaje vani i po suncu i po kiši. a iza nje se nalazi moj stolisnik. Prvi se sastoji od cvijeta stolisnika. Za to postoje dvije mogućnosti. Tu.dijelom gnoja koji također ima sastojke ugljika. Kako bih sačuvao g o t o v pripravak. Nas smo dvojica prijatelji. imam gotov pripravak. bit će mi ga teško naći. Cvijetovi stolisnika beru se potkraj ljeta. mjehur vadimo iz zemlje. kompostne pripravke. postupam poput apotekara koji svoje ljekovito bilje čuvaju u suhom stanju. crnu strukturu poput humusne mase. Miševi o č i t o ne podnose bazgine grane dok traje proces njihova raspadanja. ali u većini slučajeva on zadržava svoju srukturu. Tako sam dobio pripravak koji će djelovati u humusu. Zatim ga objesimo na sunce i ostavimo do polovice rujna. miševi ga neće točno iznad njega. dakle. ali se prepiremo na znan­ stvenom području. dakle. započinjem s "arheološkim" radovima. u zemlju ću truljenja. među­ tim. Da bismo ga mogli naći. već se i u tome nazire duhovna sloboda koja vlada i mora vladati na području biološko-dinamičke poljoprivrede. što p o s t i ž e m p o m o ć u grana b a z g e . zabosti kolac. Moj prijatelj u Australiji čuva ga u vlažnom stanju te ga kao gotov pripravak stavlja u kompost. dakle. moram dobro zapamtiti mjesto na kojemu sam ga zakopao jer je malen i ako ga ukopam na 30 cm dubine. Za gotov su pripravak. ne postoje dogme. Ja sam čvrsto uvjeren kako je ispravno da se taj pripravak čuva u suhom stanju. ukapamo ga u jutenu vreću. Da bi se procesi pretvorbe u kompostu odvijali što harmoničnije. a imam i prste. A kada dođem do tog mjesta. moram ga konzervirati. No. I njegova će masa biti natrula i potamnjela. i čuvaju se sasušeni do proljeća. ali će u zemlji ostaviti tamnu. a sam će mjehur dotad već potpuno istrunuti.

Tako dobivam crijeva punjena kamilicom. Za pripremanje veće količine imam lijevak koji se rabi u vinogradarstvu i jedan drveni bat kojim guram kamilicu u crijevo. Sredinom rujna uzimam svježe crijevo ili ponov­ no navlažim ono koje sam osušio i jednu cjevčicu koja m o ž e biti plastična. Kod iskapa­ nja će opet biti potrebno ono što zovem arheološkim radom jer sada imamo dragocjen proizvod. Ujesen se kamilicom pune kravlja crijeva. To je dovelo do toga da više nigdje ne m o ž e m o nabaviti kravlja crijeva koja je inače vrlo lako dobiti — odete mesaru i zamolite ga sva tanka crijeva zaklanih krava. U proljeće vadimo crijeva iz zemlje. On se sastoji od cvijeta kamilice koja se bere ljeti u fazi kada prelazi u cvijet. Rudolf Steiner govo­ ri o koprivi kao o jednoj od najvažnijih biljaka u poljoprivredi. a kako bi se on sačuvao. Nakon toga ih ukapam kao i stolisnik. Ovdje imam kravlja crijeva koja su konzervirana prije godinu dana jer sam već tada znao da će krave biti zabranjene. primiti nešto od večernje vlage. zatvoriti crijevo s jedne strane. Na to stavljamo komadiće daščica i na njih sloj treseta debljine 10 cm. Njemu. Pripravak ćemo pohraniti u glinene posude ili vrčeve koje smo sa svih strana zaštitili tresetom. Ovako napuhana objesimo ih na konopac za rublje i ostavimo da se suše. Za pripremanje sasvim male količine dovoljan mi je lijevak kakvim se koriste mesari. Sljedeći je pripravak onaj od kamilice.P o d r o b n o sam vam opisao kako se priprema pripravak od stolisnika. U kutiju smo nakapali malo eteričnih ulja. kamilicu sušimo u sjeni i spremamo je u spremište. dok sam za stolisnik rekao da se bere u fazi ocvjetavanja. nije potreban nikakav ovoj. Kopriva se bere ranim jutrom u vrijeme cvatnje. Moramo uzeti zračnu pumpu. Kada su crijeva napunjena i nakon što su se osušila te postala malo kožnata. Ne treba ih prati ni izokretati. napuniti ga zrakom i zatvoriti s druge strane. Takva crijeva ne smiju doći u doticaj s v o d o m . Navečer poluuvenulu koprivu stavljamo u jamu i pokrivamo je vrećom. jer ako ih slažemo suha. Tre­ set sprečava da pripravci ne zrače van svoju energiju. Zatim isko­ pamo jamu koju o b l o ž i m o tresetom. Sličan lijevak možete dobiti ako plastičnoj boci odrežete dno. Stavljamo ih u plastične vrećice i pohranjujemo ondje gdje nema muha ni moljaca. Zatim trebamo probušiti rupicu kako bismo iz njih istisnuli sav zrak. To sam učinio zato što se i svi ostali kompostni pripravci pripremaju na sličan način. Otvaramo crijeva. Treći je pripravak onaj od koprive. Moraju se potpuno osušiti. kako sam prije opisao. Mi smo ih kao perfekcionisti vakumirali i zatim stavili u limenu kutiju kako ne bi došli moljci. ona će puknuti. Zakopam li koprivu . Ostavljam ih nekoliko dana da se osu­ še dok crijeva ne poprime malo kožnatu strukturu. Navečer ih ostavljamo nešto dulje vani kako bi na sebe navukla malo vlage da ih možemo složiti. Puštamo je da preko dana malo uvene. prekrivamo ga slojem zemlje. skidam ih i ukapam u zemlju. Moraju. dakle. limena ili slično. Crijevo navučem na tu cjevčicu i čvrsto ga držeći u njega naguram kamilicu. začu­ do.

p r e p r e k u koja ć e s p r i j e č i t i d j e c u d a d o d u d o nje. M o ž e m o u z e t i okruglu betonsku cijev dugačku otprilike l m koja i z g l e d a kao p r s t e n . T u ć e m o k o r u usitniti n a v e l i č i n u zrna pšenice kako bi bila spremna za uporabu. svi p r i p r a v c i u g l i n e n i m p o s u d a m a stavljaju se u k u t i j e i s p u n j e n e Nakon toga ukapamo lubanju u mulj nastao t r u l j e n j e m bilja. sljedeće ću g o d i n e (jer k o p r i v a treba ostati u z e m l j 365 d a n a ) d o b i t i s a m o v r l o t a n k i sloj g o t o v o g p r i p r a v k a . p u š t a m o d a i s t r u n u k a k o bi se s t v o r i o m u l j . m o ž e m o g a d o n i j e t i još jer v a ž n o je da lubanje budu p o t p u n o p r e k r i v e n e . Ako n e m a m o d o v o l j n o mulja. Riječ je o v a n j s k o m . S v j e ž o m h r a s t o v o m k o r o m i s p u n j a v a m o lubanju n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e . R u p a u k o j o j se n a l a z i l u b a n j a ne m o r a se z a t v a r a t i . m o ž e m o s e p o s l u ž i t i d r v e n i m b a t i ć e m kako b i s m o koru d o b r o utisnuli u šupljinu. P u š t a m o da k i š n i c a c u r i u taj m u l j i p a z i m o lubanje njime b u d u potpuno prekrivene. B i t n o j e d a m u l j b u d e b i l j n o g p o d r i j e t l a . kao što sam o p i s a o . b i l o kakvi biljni ostaci. A k o n a m prsti nisu d o v o l j n o jaki. U p r o l j e ć e lubanju v a d i m o i z m u ­ lja. Nije n u ž n o d a t o b u d e g o v e d o . p o v r š i n s k o m d i j e l u k o r e o d 5 0 d o 100 g o d i n a s t a r o g a h r a s t a luž­ njaka. i z nje i z v a d i m o h r a s t o v u k o r u i i m a m o g o t o v pripravak. Č i t a v u g o d i n u u nju u b a c u j e m o b i l j k e . Nagodinu p o n o v n o u vrijeme dok kopriva cvate p o k o s i m o n o v u k o p r i v u . tresetom. Pitat ć e m o š u m a r e koje će se d r v o rušiti i s m i j e m o li uzeti n j e g o v u k o r u . a k o p r i v u koju smo i z v a d i l i s t a v l j a m o n a s u š e n j e . da D a k l e . a i m a m o p r o b l e m a sa s u s j e d i m a ili sa p s i m a . M o r a m o p a z i t i d a sloj k o r e k o j i u z i m a m o n e b u d e p r e d e b e o kako ne b i s m o oštetili stablo. kako bi suvišak v o d e m o g a o slobodno otjecati. U kojem položaju na živoj životinji. T a s e k o p r i v a suši nekoliko d a n a s v e d o k s e p o t p u n o n e osuši. P r i m i j e t i m o li da djelići k o r e n e g d j e i z l a z e van. m a l o p o p r a v i m o jamu. osim ako i m a m o malu djecu koja bi je igrajući se m o g l a iskopati. N a n j e z i n o d n o s t a v l j a m o i l o v a č u i p u š t a m o da u nju s k r o v a k r o z o l u k c u r i k i š n i c a . A k o to n e m a m o . n o m o r a b i t i šupljina u k o j o j s e n a l a z i o m o z a k n e k e d o m a ć e životinje. o s t a v l j a j u ć i onaj stari koji je i dalje u p o t r e b l j i v . nije Četvrti biološko-dinamički pripravak pripravlja se od hrastove kore. p r e k o rupe m o ž e m o staviti p o k r o v o d s l a m e koja ć e s p r i j e č i t i d a s e n e s t v o r i p r e d e b e o treba ukopati lubanju? Lubanju u k a p a m o u p o l o ž a j u u k o j e m je bila . r u p u s b i l j n i m m u l j e m m o ž e ­ m o n a p r a v i t i p o k r a j k u ć e i l i staje. U njega se m o ž e staviti sav k o r o v . Z a t i m n j o m e pu­ n i m o glinenu posudu i sve zajedno stavljamo u veću kutiju ispunjenu t r e s e t o m . te ć e m o pukotine začepiti glinom. T a d a treba n a p r a v i t i p o k r o v . Sve o t v o r e koji su e v e n t u a l n o nastali p u c n j e m treba z a t v o r i t i g l i n o m . a u taj m u l j z a t i m u k a p a m o lubanju. o p e t doda­ m o n e š t o s v j e ž e g treseta.u slojevima. P o t r e b n o je napraviti i o d v o d . Onu koju s m o ukopali p r o š l e g o d i n e i z v a d i m o . M o ž e ­ mo otići na kakvu baru ili p o t o k gdje ima v o d e n i h b i l j a k a i m u l j a i taj m u l j s t a v i t i u n a š u r u p u . Da se voda ne bi z i m i smrznula. ali bitno od kojih se biljaka sastoji. Za to n a m je p o g o d n a v o d a koja d u g o stoji. V a ž n o je da se u tu šupljinu u kojoj se n a l a z i o m o z a k d o b r o utisnu d i j e l i ć i k o r e k a k o b i bila d o kraja i s p u n j e n a .

Sada prelazimo na posljednji suhi pripravak p r i p r a v k e . i to u s t a d i j u k a d n j e g o v i c v j e t i ć i j o š n i s u p o t p u n o o t v o r e n i . Z b o g z a o s t a l e v o d e d o š l o bi do kiselog vrenja pa b i s m o d o b i l i silažu. N a v l a ž e n u k r p i c u s t a v l j a m o n a stol. On je kod svih životinja malo p r o ž e t masnim t k i v o m . Valerijanu m o ž e m o kupiti kao kapi z a u m i r e n j e ili k a o s r e d s t v o z a s p a v a n j e . Već nam se nekoliko puta d o g o d i l o da su nam se miševi ugnijezdili uz pripravak. Za s v e p r i p r a v k e k o j i se u m a t a j u o o d r e đ e n e o p n e v r i j e d i isto. lišća i c v j e t o v a . 1 silaža je p r i p r a v a k . Oni n e smiju p r i j e ć i u sjeme. p o t i č e f o s f o r n e p r o c e s e i u z r o k u j u p o r a s t t e m p e r a t u r e krvi. P r i r a v a k z a ljudsku u p o t r e b u d o b i v a s e o d k o r i j e n a . O k r e n e m o li je. v o d a ć e iscuriti. p r i p r a v a k od valerijane. ali d o k j o š u s r e d i n i imaju krunicu. P r i p r a v c i o d k o r i j e n a d j e l u j u . To je d i o mezenterija. Sasušene c v j e t o v e maslačka i tu krpicu od p o t r b u š n i c e lagano n a v l a ž i m o č a j e m o d c v j e t o v a m a s l a č k a ili č a j e m od č i t a v o g maslačka. Preostali d i o m e z e n t e r i j a leži uz k r a l j e ž n i c u i d r ž i c r i j e v a u o d r e ­ đ e n o m položaju. n e ć e m o . Sok koji d o b i j e m o c i j e đ e n j e m c v j e t o v a v a l e r i j a n e d j e l u j e na ž i v o t i n j e u z e m l j i i na b i l j k e . Dakle. d o k se u sredini cvata nalazi još j e d a n s n o p i ć n e r a s c v a l i h c v j e t o v a koji i z g l e d a k a o krunica. Ujesen ć e m o kugle i z v a d i t i iz zemlje i osušiti ih u h l a d u . na t o p l o k r v n a bića. I m a m o još j e d a n k o m p o s t n i p r i p r a v a k . P r i t o m se a to k o j i s e p r i p r e m a o d maslačka. k a d a r a z i n a v o d e raste. jer bazgine grane truleći p r o i z v o d e miris koji se miševima očito ne sviđa. m e đ u t i m . p a z e ć i p r i t o m d a rupa koja j e o s t a l a k a d s m o sastavili k r a j e v e p o t r b u š n i c e u v i j e k b u d e o k r e ­ nuta p r e m a d o l j e . Na suhim se cvjeto­ v i m a m o r a j u v i d j e t i ž u t e l a t i c e . Sve z a j e d n o d o b r o o m o t a m o k o n c e m i u k o p a m o u tlo kao ostale . Taj d i o nalazi mesar k a d o t v o r i kravu. Iz središnje potrbušnice i z r e ž e m o kvadrat koji ima stranice o t p r i l i k e 25 do 30 c m . u rujnu osušene c v j e t n e g l a v i c e stavljamo u p o t r b u š n i c u g o v e d a . ali i m a m o p r o b l e m a s m i š e v i m a koji v o l e m a s n o i u ž i v a j u j e d u ć i c v j e t o v e m a s l a č k a . v o d a b i m o g l a k r o z r u p u ulaziti o n d j e gdje se nalazi maslačak. m a l o je mastan i m o ž e se d o b r o primijeniti. Susreće se s v e l i k o m o p n o m p r e k r i v e n o m tzv. a u j u t r o o p e t o t v a r a j u . ali nije d o b a r . I n a č e . C v j e t o v e b e r e m o u j u t r o kada se rascvatu. d a k l e . z a t o što f o s f o r n i p r o c e s i u n a m a p o d r ž a v a j u t o p l i n ­ ske p r o c e s e . m r e ž o m . Ujesen. Ne d a m o im priliku da dokraja procvatu jer u s u p r o t n o m i m a m o l a m p i o n e . p r e m a d o l j e . ako se razina v o d e i d i g n e n a k o n što o n o p a d n e . a t o j e d a o p n e m o r a j u p o t p u n o istrunuti jer i sami o v o j i p r i p a d a j u p r i p r a v c i m a . Takvim cvjetovima samo o t k i n e m o glavice i nekoliko ih dana sušimo na suncu kako bi izgubili što više vlage. a o d laga­ n o n a v l a ž e n i h cvjetova n a p r a v i m o kuglu v e l i č i n e dječje g l a v e i u m o t a m o je u krpicu. U proljeće iskapamo kugle. Z n a m o da se n a v e č e r cvjetovi maslačka zatva­ raju. Pri j a k o velikoj h l a d n o ć i m o ž e m o iz rupe izvaditi nešto v o d e .sloj leda na p o v r š i n i . Maslačak b e r e m o u s v i b n j u . U t o m se dijelu mezenterija nalaze limfni č v o r o v i . Uz p r i p r a v a k im je fino t o p l o i tu m o g u p r a v i t i gni­ j e z d o . k o d j a k e kiše. Stoga ć e m o i ovaj p r i p r a v a k okružiti granama b a z g e . Tu n e m a m o arheo­ l o š k i h p r o b l e m a .

T a d a j e p o t r e b n o n a p r a v i t i sljedeću o t o p i n u : U 10 1 v o d e umiješa se 2 c m 3 p r i p r a v k a koji se p o m o ć u prskalice rasprši p o biljkama f i n o p o p u t m a g l i c e . Organska t v a r koju s m o stavili u k o m p o s t najvrjedniji j e m a t e r i j a l k o j i s a d r ž i s n a g e z a rast bilja. U z i m a m o nešto z e m l j e ili m a l o k o m p o s t n o g m a t e r i j a l a i m a l o p r i ­ pravka. m o ž e m o Valerijana ima još j e d n o v r l o s i m p a t i č n o dje­ l o v a n j e . S t v a r a n j e topline kao zaštitnog ovoja u kompostu predstavlja određenu toplinsku zaštitu. Kako ćemo rasporediti pripravke u kompostu? O v o je kompostni kup gledan o d o z g o . Biljke j e d o b r o p o p r s k a t i n a v e č e r p r i j e pojave mraza. T a k o nešto v r l o je v a ž n o znati z b o g jagoda i l o z e . One prskanjem smiju p r i m i t i samo najfiniji dašak. a nju i z m e đ u d v i j u d a š č i c a koje o p t e r e t i m o tako da iz nje i s c u r i sok. a na d n u o s t a j e t a l o g .o s l o b a đ a t o p l i n a koja č i n i z a š t i t i n i o v o j . Ne z n a m postoji li kod vas opasnost od n o ć n i h m r a z e v a kada cvate loza. K o l a c je alat koji a u t o m a t s k i nastaje u p o l j o p r i v r e d i . a ujutro se prskanje m o ž e p o n o v i t i . Prskanje o v i m p r i p r a v k o m m o ž e p o m o ć i k o d h l a d n o ć e i d o -5°C. Pritom t r e b a m o paziti da se biljke ne smoče. V a l e r i j a n u b e r e m o u stadiju cvjetanja. N a k o n što s m o p r i p r a v k e stavili u k o m p o s t i nakon što smo poslije toga k o m p o s t p o p r s k a l i val e r i j a n o m . Ovaj posljednji. o n ć e tu m a g l i c u raznijeti f i n o p o p u t mirisa i n j o m e p r e k r i t i biljke štiteći ih od mraza. M o r a j u b i t i što j e m o g u č e s v j e ž i j i . 10 do 20 godina jer je p o p u t v i n a — to bolja što je starija. primjenjujemo t a k o da u v o d u s t a v i m o n e k o l i k o kapi v a l e r i j a n e . T a k v u g o t o v u bistru tekućinu m o ž e m o sačuvati je i o d m a h u p o t r i j e b i t i . k o l i k o m o ž e m o zahvatiti s dva prsta. p r e p a r i r a m o ga sa s v i m k o m p o s t n i n i p o p r a v c i m a koje sam s p o m e ­ n u o . Od . T a l o g n e ć e m o baciti v e ć ć e m o ga p r v o g upo­ t r i j e b i t i . p r o m i j e š a m o i t i m e prskamo kompostni kup. Smjesu s t a v l j a m o u v r e ć u . j e r on se u b r z o p o č i n j e raspadati i s m r d j e t i . M o r a m o p a z i t i da n a m se t e k u ć i n a ne p o m i j e š a s t a l o g o m . N a k o n o t p r i l i k e šest tjedana p r o c e s stvaranja mliječne kiseline je završen. od valerijane. o n e postaju otpornije na hladnoću. a k o j e s m o p o h r a n i l i u s u h o m stanju. b o c u m o ž e m o z a t v o r i t i p l a s t i č n o m v r e ć i c o m i učvrstiti je g u m i c o m . N a k o n što s l o ž i m o k o m p o s t n i kup. Naj­ jeftinija prskalica je metla. U z i m a m o p r i p r a v k e i s t a v l j a m o ih u k o m p o s t . Ne trebate ga kupovati jer ga već imate. D o b a r seljak n a m i r i s a t ć e m r a z i p r i j e n o š t o p a d n e n o ć . T a k o i s c i j e đ e n i s o k o d v a l e r i j a n e u l i j e v a m o u bocu koju z a t v a r a m o g u m e n i m č e p o m koji p o p u t k a p i c e o b a v i j a n j e z i n v r h . T a k a v je čep p o t r e b a n s t o g a što s e u b o c i d o g a đ a v r e n j e m l i j e č n e k i s e l i n e . A k o n e m a m o takav č e p . p o k r i v a m o ga. K o d nas s e t o d o g a đ a u v r i j e m e k a d l o z a p o č i n j e p u p a t i . Obilazimo k o m p o s t n i kup i k o l c e m u b a d a m o o t p r i l i k e d o sre­ dine da u njemu n a p r a v i m o rupu. Obilazimo kompostni kup i p r s k a m o ga p r i p r a v k o m . Sadržaj b o c e m o r a m o p r o c i j e d i t i . C v j e t o v e n a j b o l j e m o ž e m o usitniti s t r o j e m z a m l j e v e n j e mesa. Na p o v r š i n i nastaje tanka k o ž i c a koju m o r a m o u k l o n i t i . N a r a v n o . A k o t o č i n i m o p r i l a g a n o m v j e t r u . M o r a m o imati na umu da je kompost ž i v o biće. što z n a č i da b o c u ne smijemo mućkati prije n e g o l i smo tekućinu p r o c i j e d i l i kroz c j e d i l o za čaj. A k o j e p r s k a m o p o biljkama. pa bi m o g l a e k s p l o d i r a t i .

a katkad s e n j i h o v cvijet n e m o ž e r a z l i k o v a t i o d leptira. stavite n a k o m a d p a p i r a p o k o j e m u ste p o s i p a l i sitne k o m a d i ć e ž e l j e z a i m a l o p r o t r e s e t e . R u p u l a g a n o z a t v o r i m o i taj p o s t u p a k p o n a v l j a m o z a svaki p o j e d i n i k o m p o s t n i p r i p r a v a k . linearno i n e l i n e a r n o . K o m p o s t n i kup m o ž e b i t i d u g a č a k i sto m e t a r a . T o z n a č i d a s u o n e čiji c v j e t o v i imaju o b l i k ž i v o t i n j e razvijenije od npr. Biološki z n a m o da ljekovite biljke koje su lepirnjače imaju slične c v j e t o v e . A k o g o v o r i m o Prije svega m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da svaki pripravak stavljamo u rupu pojedinačno. z n a t e i b r z i n u k o j o m putuje svjetlo. m i s l i t e d a j e t o l i j e p i c v i j e t . Mi p r i p r a v c i m a pripisujemo sposobnost d j e l a t n o s t i s n a g a k o j e nastaju z b o g p r o c e s a koji s e odvijaju u ž i v o t i n j s k i m o v o j i m a . A k o i m a m o tisuću metara d u g a č a k k o m p o s t n i kup.toga n a p r a v i m o kuglicu v e l i č i n e m a l o krupnijeg zrna. nastaje slika. a ne zajedno. Uvježbajte se da d r ž i t e p r s t e u o b l i k u r a s p o r e d a k o m p o s t n i h p r i p r a v a k a u k o m p o s t n o m kupu. U p a l i t e s v j e t l o i o n o g o r i . Ljekovite su biljke z a p r a v o biljke višeg reda. K o l i č i n u ste r a z u m j e l i . Pripravci mogu biti m e đ u s o b n o udaljeni od 20 cm do 2 m. O v a j r e d o s l i j e d ima o d r e đ e n i s m i s a o . za vrt. P r i b l i ž i t e s e n e k o j biljci. o v i s n o o m a s i k o m p o s t a k o j u i m a m o n a r a s p o l a g a n j u . Dakle. u v e ć e m će biti udaljeniji. Postoji slika k o j e s e svi v j e r o j a t n o sjećate iz škole. plus i minus. Z n a m o d a o n e d j e l u j u . I s t o je i sa s v j e t l o m . a on o d j e d n o m o d l e t i . Svaki o d k o m postnih p r i p r a v a k a nosi o d r e đ e n i b r o j . I z b o g toga jer je riječ o l j e k o v i t i m b i l j k a m a k o j e v e ć p o s v o j o j p r i r o d i imaju o d r e đ e n e l j e k o v i t e snage t e s n a g e koje p o s t o j e u biljkama tijekom procesa dozrijevanja p r i p r a v k a bivaju pojačane p o m o ć u o v i h ovoja. O n o l i k o k o l i k o s t a n e u d v a p r s t a . m o r a m o si u svojoj glavi p r e d o č i t i kako o n e djeluju. dok će na v e l i k o m poljo­ p r i v r e d n o m imanju biti naširoko rastegnuti. T a d a ć e m o o djelatnosti snaga u p r i r p a v c i m a . Ti se k o m a d i ć i željeza nekako p o s l o ž e . Pitali su me kakav razmak m o r a biti i z m e đ u poje­ dinih kompostnih pripravaka. A k o j e k o m p o s t n i kup dulji. V i d i t e djelovanje elektriciteta. U z m e t e li m a g n e t s d v a pola. jedna rupa za jedan pripravak. znate kako se p r o i z v o d i . ali ne z n a m o kako. I z v a d i m b a t i n u i p u š t a m o da k u g l i c a p a d n e u r u p u . o n d a uvijek p o n a v ­ ljamo r a s p o r e d u o b l i k u o v o g k v a d r a t a o d pet p r i p r a ­ vaka. p r i p r a v k e ć e m o r a s p o r e d i t i n e š t o grublje. Riječ je o m a g n e t s k i m silama koje si t a k o m o ž e m o p r e d o č i t i . trava. ali n e m a t e p o j m a . To sam htio samo n a p o m e n u t i kako biste imali na umu da m e d u biljkama postoje o d r e đ e n e razlike s o b z i r o m n a stupanj n j i h o v a r a z v o j a . ih j e d n o g za d r u g i m stavljati počevši od sredine kupa. O v o j e p r i m j e r j e d n o g m a l o g k o m p o s t n o g kupa npr. U ma­ l o m e vrtu pripravci će biti b l i ž e jedan drugomu.

o n o što se d o g a đ a u k o m p o s t n o m k u p u u koji s m o s t a v i l i p r i p r a v k e m o ž e t e si p r e d o č i t i na sljedeći način. a n e j e d n o s t a v n o r a s i p a t i . Znači da to o ž i v l j a v a n j e nastaje z a p r a v o z b o g d j e l o v a n j a biljke. n a r a v n o . N a v e s t ću kao p r i m j e r što se d o g a đ a hrastove kore. o n n a m . I s k u s t v o j e p o k a z a l o d a k o m p o s t n i kup p r o ž e t p r i p r a v c i m a gnjije b r ž e . a s v e s n a g e na Z e m l j i imaju n e k u v e z u s k o z m o s o m . Č i t a v j e o v a j naš p r o s t o r p u n r a z n i h v a l o v a i m o r a m o im?X\ s a m o o d r e đ e n u a n t e n u d a b i s m o t e v a l o v e m o g l i p r i m i t i i o n d a slušati g l a z b u ili v o ­ diti telefonski r a z g o v o r . G o v o r e ć i o p o l o v i m a i s n a g a m a . T a k o i ovdje m o r a m o nešto izmisliti da si p r e d o č i m o kako bi to m o g l o djelovati. I z s p o z n a j e da kod m a g n e t a postoje n e l i n e a r n e snage. znate. K a ž e m o da su pripravci u k o m p o s t n o m kupu p o p u t a n t e n a koje p r i v l a č e snage iz k o z m o s a . bolje i h a r m o n i č n i j e . to. S p r i p r a v k o m od hrasto­ v e kore z a p r a v o p o t i č e m o p r o c e s e koji d o v o d e d o Z n a m o d a k o z m o s ima o b l i k k u g l e . naravno. s m j e š t e n e u p r i p r a v c i m a . . da svaki p r i p r a v a k sa svakim d o l a z i u o d r e đ e n i o d n o s . kalcifikacije. n a i m e . A odakle d o l a z e snage? S n a g e su. č i t a v j e k o m p o s t n i k u p s a m p o sebi p r o ž e t o d r e đ e n i m l i n i j a m a snaga. kora sastoji od 83 p o s t o kalcija Hrastova se s p r i p r a v k o m od koji je o ž i v l j e n b i l j k o m . D a k l e . Stavljanjem pripravaka u k o m p o s t n i kup d o b i v a m o p r a v e antene. Oni p r e n o s e načela r e d a . n i j e r e k a o z a š t o . U k o m p o s t n o m kupu pri njegovoj p r e t v o r b i d o g a đ a j u s e p r o c e s i koji m e đ u s o b n o djeluju. d o d u š e . Kada je Rudolf Steiner pre­ p o r u č i o p o r e d a k p r i p r a v a k a u k o m p o s t n o m kupu. nekakvom me­ đ u s o b n o m djelovanju. Mi z a p r a v o r a d i m o s neznanjem. Što je antena. Lubanja n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e ima najveću k o n c e n t r a c i j u kalci­ ja u životinjskom carstvu. Sada s i p o m o ć u m a š t e m o r a t e p r e d o č i t i d a s u o v e t o č k e u k o j e ste stavili p r i p r a v k e u n e k a k v o m o d r e đ e n o m m e đ u s o b ­ nom odnosu. ali j e r e k a o d a se moraju rasporediti kao točke u o v o m obliku ( v i d i s l i k u ) .što je to z a p r a v o . Sve je teorija. z n a m o da su oni u nekakvu m e đ u s o b n o m odnosu. a p r i p r a v c i imaju u l o g u da unutar njega stvaraju r e d . To znači da je poticanje p r o c e s a u smjeru stvaranja biljke ili ž i v o t i n j e prisut­ no u k o r i h r a s t a i te p r o c e s e h r a s t o v a k o r a n e k a k o p r i v l a č i u k o m p o s t n i kup.

S t i m je p r i p r a v c i m a materijal u j a m i i n t e n z i v n o p r e p a r i r a n . a s d r u g e strane stavljati u jamu novu balegu. slame. S m a t r a l a je da u m a s u koja se n a l a z i u b r e z o v o j jami moraju ući a t m o s f e r s k i utjecaji. vrtlarstvu slučaj i m a n j u n e m a n i k a k v i h ž i v o t i n j a . W -50 cm gnojnica. a njih u b i l j k e u n o s i m o p o m o ć u p r i p r a v a k a . Jučerašnje sam izlaganje z a p o č e o pitanjem što t r e b a m o iz hrane. z a g n o j n i c u i z a d r u g e k o m p o s t n e kupove. . Sve o v o vrijedi samo za b r e z o v u jamu. Sada ć e m o g o v o r i t i o r a z n i m v r s t a m a k o m p o s t a . je mješavina često raspadnutih da na biljaka i vode. P r v i j e o n a j n a j l o š i j i . O d g o v o r i l i ste da su to k o z m i č k e s n a g e .t r i t j e d n a se p r e v r n e i o p e t se p r e p a r i r a te se o p e t n a k o n dva-tri tjedna izmiješa i još se j e d a n p u t p r e p a r i r a . Taj pripravak potječe s početka o v e vrste poljo­ p r i v r e d e z a h v a l j u j u ć i M a x u K a r l u S c h w r z u koji j e izmislio jamu obloženu b r e z o v o m korom. To je i i tzv. Ovaj se p o s t u p a k p o n a v l j a n e k o l i k o puta. T u masu z a t i m p r e r a đ u j u sitne ž i v o t i n j e i crvi u zrnati humus. U z e o je b r e z o v e g r a n e i njima o b l o ž i o j a m u koju j e n a z v a o b r e z o v o m j a m o m . ali s e z b o g g o s p o d a r s k i h razloga najčešće upotrebljava u p o l j o p r i v r e d i . a nakon tri mjeseca tako pripravljeni kompost spreman je za uporabu. uvijek ć e m o v a d i t i z r e l i k o m p o s t . N a k o n svake ž e t v e skupljaju se m r t v e o r g a n s k e tvari koje bivaju p r o b a v ljene o d tla. vode. p o m o ć u k o m p o s t n i h p r i p r a v a k a u p r o c e s truljenja h o ć e m o unijeti k o z m i č k e snage. Nakon š t o s m o j a m u tri m j e s e c a p u n i l i k r a v l j o m b a l e g o m .g o s p o d i n Schwarz ž i v i o je u p r e d j e l u gdje b r e z a raste V r s t e k o m p o s t a i n j e g o v a u l o g a kao k o r o v . Svaki put sadržaj t r e b a m o preparirati p r i p r a v c i m a kao u k o m p o s t n o m k u p u . gnojnica. a t o j e t l o p r i p r e m ­ l j e n o z a rast biljaka p o m o ć u p r o c e s a truljenja k a k v i se d o g a đ a j u i u k o m p o s t u . uvijek i h t r e b a m o stavljati i s t i m r e d o s l i j e d o m kao što ih stavljamo u k o m p o s t n i kup. Naime. N a k o n d v a . Budući da h o ć e m o da snage koje d o v o d e kom­ p o s t n i p r i p r a v c i s t o j e n a r a s p o l a g a n j u cijeloj o r g a n ­ skoj s u p s t a n c i j i u kompostu i budući da je t e š k o pripravke raspodijeliti po cijeloj masi bez gnojnice. mokraće izmeta je v r s t a komposta mješavina U tu se j a m u s t a v l j a č i s t a k r a v l j a b a l e g a k o j a se u njoj p r e p a r i r a . Maria T h u n nastavila je razvijati ovu m e t o d u . M i . m e đ u t i m . D a k l e . površinskim kompostiranjem. Biljke rastu n a ž i v o m e tlu. Druga Treće U je dakle mješavina izmeta. G o v o r i l i s m o o k o m p o s t n i m p r i p r a v c i m a i kako o n i djeluju. o n a ć e b i t i i s p u n j e n a d o 3/4. a n o v i stavljati na ispražnjeno mjesto. M o ž e se upotrijebiti i kao neka vrsta c j e p i v a z a staju. T a d a m o ž e m o s j e d n e strane v a d i t i k o m p o s t . Č e t v r t a vrsta nastaje t z v . Maria T h u n i Max Karl Schwarz r a z v i l i su p r i p r a v a k od kravlje balege — fladen.

o s i m ako n a p r a v i m o t o p i n u . ali 1 0 0 g p r i p r a v k a ne m o g u r a z d i j e l i t i na 1 ha z e m l j e . u p u s t i n j i su to v j e t r o v i koji nanose pijesak na kamen i t i m e ga postupno mrve. Sada u toj jami m o ž e m o l o p a t o m p r e v r n u t i čitavu masu i ne m o r a m o se m u č i t i s b a č v o m . Fladen. uvijek s t i m p e t e r o s t r u k i m r a s p o r e d o m p r i p r a v a k a i s o t o p i n o m v a l e r i j a n e na p o v r š i n i . V a ž n o je da to bude ujesen j e r s t i m p r i p r a v k o m ž e l i m o p o t i c a t i p r o c e s e truljenja. p r i p r a v a k p r e m a r e c e p t u r i bio dovršen. N i j e uvijek j e d n o s t a v n o p o s t i ć i d a p r i p r a v a k bude pripremljen u pravo vrijeme. na sjetvenu površinu. P r i m j e r i c e . sta­ vila natrag u bačvu i opet preparirala kompostnirn p r i p r a v c i m a . N a v e č e r o d t e suhe tvari u z i m a m o 100 g . a ti su p r o c e s i truljenja i s t o d o b n o o n i koji stvaraju humus. Osobi­ to je v a ž n o da ga ujesen n a n o s i m o na z e l e n u površinu. N a s najviše z a n i m a utjecaj a t m o s f e r s k i h p r i l i k a na o r g a n s k e s u p s t a n c i j e k o j e t r u n u ili se raspadaju. s d v a p r s t a . T a j je postupak ponavljala tri-četiri puta. Nakon toga j e fladen. Christiana von Wistinghausena. N a k o n mjesec d a n a s v e j e i z v a d i l a . P r i r o d n o nastajanje humusa odvija se ujesen. s a m e l j e m o i h t a k o d a dobijemo brašno i zatim kompostu dodajemo nekoliko grama toga brašna. . K a k o sam ja p r a k t i č a n p o l j o p r i v r e d n i k i z a p r a v o p o m a l o lijen. Bio sam j a k o z a h v a l a n n a i z u m u b r e z o v e j a m e . Stoga s m o ga o s u š i l i u sjeni. Marije Thun. U j u t r o t o p o m i j e š a m o s v o d o m i onda štrcaljkom nanosimo na zemlju. O n d a s m o g a samljeli. N a z i v a m o g a "Miiusdorfski upravljač truljenja". r a z m o č i m o je u v o d i jer je to u g l a v n o m organska tvar koja s e t e š k o t o p i u v o d i .P o z n a t i su procesi atmosferskih utjecaja na staro kamenje koje je i z l o ž e n o atmosferskim p r o m j e n a m a i rastu biljaka. N j i h s u š i m o . T o j e o s t a v i l a o t p r i l i k e mjesec d a n a d a sagnjije. nastaju k i s e l i n e k o j e i z g r i z a j u k a m e n j e . K a k o s u naši * Imanje dr. kakav r a d i m o na Mausdorfu* upotreb­ l j a v a m o tako da ga m i j e š a m o s v o d o m i o n d a ga p r s k a m o p o p o v r š i n i k a o p o v r š i n s k i p r i p r a v a k . Inače bi taj upravljač truljenja t r e b a l o p o s i p a v a t i o v a k o . m n o g o ljepše k a d a b i s e f l a d e n m o g a o u p o t r i j e b i t i u stanju u k a k v o m jest. T o j e j e d n a vrsta utjecaja atmosferskih prilika. Gospoda Thun je napola ukopala drvenu bačvu u koju je stavila g n o j s b a z a l t o m i i z m r v l j e n i m ljuska­ ma od jajeta i sve je to u samoj b a č v i p r e p a r i r a l a k o m p o s t n i r n p r i p r a v c i m a r a s p o r e đ e n i m k a o n a slici. u rastu biljaka. na livade. Dakle. do početka z i m e i tada bi u njemu trebali biti pri­ p r a v c i . U Mausdorfu smo razmišljali kako bismo spo­ menuti pripravak m o g l i konzervirati. Postoje i neki d r u g i utjecaji koji n a m a nisu b i t n i . N o . Druga je vrsta m r a z j e r se u k a m e n j u skuplja v o d a k o j a se l e d i . p r o m i j e š a l a . p i t a o sam se č e m u ta priča o bačvi. Bilo bi. O n o što k a o o ž i v ­ ljeni kalcij m o ž e m o d o b i t i u n a š e m kućanstvu jesu ljuske o d j a j e t a . a l e d š i r e n j e m rasprskava k a m e n j e . Stoga j e g o s p o d a T h u n p r e p o r u č i l a d a s e r a z m r v l j e n i b a z a l t s t a v l j a u k o n c e n t r i r a n u m a s u i da se u nju d o d a j e n e š t o o d o ž i v l j e n o g kalcija. kao i u atmosferi. Ja s a m to u p o l j o p r i v ­ r e d n o m smislu p o j e d n o s t a v i o . ali u sjeni k o j a je p r o z r a č n a . n a r a v n o . m i s m o z a p r a v o k o m b i n i r a l i t a d v a n a č i n a stvaranja komposta tako da smo u b r e z o v u jamu stavili sve o n o š t o g o s p o d a T h u n s t a v l j a u b a č v u .

ciljano. Ne z o v e m o ga samo fladen n e g o t o č n o . ukopati na mjesto na kojem ras­ . I na j e d n o i n a d r u g o m o g u s e p r i m i j e n i t i p r i p r a v c i . J e d i n o kišne gliste u v l a č e u zemlju o n o što napadaju gljivice. Morali primijeniti primijeniti na se pri malčiranju izravno na taj tlo sloj ili maknuti i onda mogu pripravci se pripravci A k o s a m s e ujesen o d l u č i o n a p o l j e i z n i j e t i g n o j i z r o g a . ali v r l o p l i t k o . U d i v l j o j s e p r i r o d i n e u k o p a v a ništa što raste na p o v r š i n i . O d g o v o r i n a pitanja taj sloj? P r v o ć u objasniti r a z l i k u i z m e đ u z e l e n e g n o j i d b e i malčiranja. Ujesen. O s n o v n o b i o l o š k o . d o k j e k o d m a l č i r a n j a r i j e č o p o k r i v a n j u s u h o m b i l j k o m . Može li se ista lubanja upotrijebiti više puta? Do sada s m o se lubanjama koristili s a m o j e d n o m . Sloj ne treba micati. p r v i s m o p u t o v e g o d i n e isprali stare lubanje i p o n o v ­ no ć e m o ih upotrijebiti. K o d zelene gnojidbe r a d i m o sa ž i v o m b i l j k o m koja j e z a p r a v o m e d u k u l t u r a . Z a t o s m o taj p r i p r a v a k i n a z v a l i " u p r a v l j a č e m truljenja". D j e l o v a n j e m pripavka p r o c e s raspadanja bit će o d m a h od početka upravljan na primjereni način. S o b z i r o m na p o t e š k o ć e nastale u p o s l j e d n j e v r i j e m e . da bi se s t v o r i o humus. Prije z a p r a v o n i s m o imali iskustva s višekrat­ n o m u p o r a b o m l u b a n j a . t r e b a l i b i s m o u z e t i č i t a v u šaku da m o ž e m o vidjeti kako ga sijemo. Možemo li lubanju te šaš? Uvijek treba p a z i t i na to da lubanja leži u mulju. Ona m o ž e biti obraštena. T a k o đ e r m o ž e t e iz kuhinje uzeti soljenku koja se v i š e ne upotrebljava i p o m o ć u nje p o s i p a t i k o m p o s t u kanti.d i n a m i č k o n a č e l o jest p r o m a ­ tranje d i v l j e p r i r o d e . a to bi bilo p r e v i š e . Mausdorf'ski u p r a v l j a č truljenja m o ž e t e p r i m i j e n i t i na svaku o r g a n ­ sku s u p s t a n c i j u koja se r a s p a d a . t r e b a g a u k o p a t i . Imajte na umu da razina v o d e m o ž e porasti i da nećete uvijek moći pronaći l u b a n j u k o j u ste u k o p a l i . u z a d n j i h d e s e t m i n u t a m i j e š a n j a k o j e tra­ j e j e d a n sat u m a s u t r e b a m s t a v i t i o v a j u p r a v l j a č truljenja što sam ga p r i p r e m i o dan prije. upravljač truljenja.p r s t i p r e v i š e g r u b i . ali i m a m o d o b r o i s k u s t v o s višekratnom uporabom rogova. Z a t o j e p r i j e n e g o što g a u p o t r i j e b i m o u v r t u s m i s l e n o n a p r a v i t i v o d e n u o t o p i n u .

gnoj iz roga miješamo rukom. jamu m o r a m o drenirati. a g o r e n e š t o š t o j e š t i t i o d kiše i o m o g u ć a v a da v o d a otječe. lubanju o s t a v l j a m o p o l a dana na s i m c u da m u h e po njoj snesu d o v o l j n o jajašaca.i od drugoga? O n o što z a p r a v o ž e l i m p o s t i ć i jest d a p r i p r a v c i m e đ u s o b n o djeluju. M o r a ­ m o s a m o p a z i t i d a t l o nije p o d v o d n o . a i m a m o k o m p o s t n i kup. T r e b a je izgaziti da bude čvrsta. u gnoj? 100 g fladena? Mora li brezova jama biti pokrivena ili je treba ostaviti otvorenu? P r e k o nje p o s t a v l j a m o l a g a n i p o k r o v . ili t u b a č v u i s p u n i m v o d o m d v a tri d a n a p r i j e i p o t o m u nju s t a v l j a m p r i p r a v k e j e r ć e o n a n a k o n d v a tri d a n a p o p r i m i t i v a n j s k u temperaturu. A k o u bačvu od 50 1 ulijem pola kante v r u ć e v o d e . A k o ne ž i v i m o sami. Kad ukapamo pripravke. p o m o g u ć n o s t i u staji č i m ž i v o t i n j a izbaci i z m e t . N a k o n tri t j e d n a b i t ć e čista i m o ž e m o j e i z v a d i t i . a stanu­ j e m o u kući udaljenoj od drugih. jedna cjelina. U v i j e k j e d o b r o d a taj pripravak. R e k a o s a m v a m d a j e p o l j o p r i v ­ r e d n o imanje jedan o r g a n i z a m . A k o taj o r g a n i z a m h o ć u p r o ž e t i d j e l o v a n j e m p r i p r a v a k a .Može li se pripravak od koprive rudi ti s korijenjem? T r e b a ga raditi bez korijenja. Nema nikakvog propisa o tom razmaku. 0stavljamo na njoj sve ostatke tkiva i mesa j e r će to ž i v o t i n j e i o n a k o sve razgraditi. dinamiziramo pripravak? N e m o j m o k o m p l i c i r a t i . p o l o v i c u ću pripravka ukopati u svojem vrtu. N o . t r e b a m o je t e k u rujnu. ali i h t r e b a p r i m i j e n i t i n a što s v j e ž i j i g n o j . o n d a je m o ž e m o jednostavno objesiti vani jer će dva dana smrdjeti. a z a t i m g a p r s k a t i p o m o ć u k a n t e koja i m a r u ž u i l i pomoću grančice. N a d n o stavljamo u p o t r i ­ j e b l j e n e d a š č i c e . o n d a p r i p r a v k e stavljam na periferiju s v o j e g a imanja. o s t a v i t i je­ dan dan da o d l e ž i kako bi se posušila i onda v i l a m a p r e b a c i t i u jamu. da se ne zadržava u jami. Kako očistiti svježu lubanju koju smo tek donijeli od mesara? A k o s m o je d o b i l i u rujnu. O n a j e duboka 40-50 c m . Ja sam praktičan. onda otprilike i m a m p o t r e b n u t e m p e r a t u r u . A k o i m a m o vlažno tlo. Mora li se kopriva usitniti? K o p r i v u t r e b a j e d n o s t a v n o p o k o s i t i . T a d a nastaje utrka i z m e đ u sunca i muha. koliko oni moraju biti udaljeni jedar. o n d a i m a m p r o b l e m kako napraviti t o p l u v o d u . . Kolika valerijanom i mora koliko biti dugo temperatura vode pri prskanju Mogu li se pripravci staviti izravno P r i p r a v k e m o ž e t e staviti i z r a v n o u gnojnicu i t a k o i h p r i m i j e n i t i . a z a t i m je s t a v l j a m o n a k o m p o s t n i kup i p o k r i j e m o s l a m o m . Koliko vode treba za 50-60 litara. o n d a je u k a p a m o u tlo onakvu kakvu smo je d o b i l i od mesara. Do p o l o v i c e je ukopana u tlo. ako lubanju d o b i j e m o u travnju. Ako imam vrt. Ja u z i m a m v o d u koja i m a v a n j s k u t e m p e r a t u r u . To m o ž e t e u vrtu izmiješati u kanti. n a j b o l j e i z b a č v e u k o j o j s e skuplja kišnica. a materijal koji s m o iskopali stavljamo na stranu. u d a l j e n i o d d r u g i h . o d n o s n o m o r a m o s e p o b r i n u t i d a v o d a o t j e č e . A a k o h o ć u d a t a o t o p i n a i m a 3 2 stupnja.

. t r e b a o d r e z a t i s v e što j e n a k o n dva dana ostalo v l a ž n o . Može obzirom na li se kompostu dodavati koštano brašno s kravlje ludilo? Kravlje l u d i l o je bolest koja je postojala i prije n e g o se p o j a v i l a u m e d i j i m a . a t o n e m a što t r a ž i t i u n a š e m v r t u . D a k l e . D o b r o je da c r i j e v o n e m a suviše masti na sebi. Z a p r a v o . Ali muhe ga ne jedu. pa je bolje da je ne u p o t r e b l j a v a m o . izrezat ć e m o i taj d i o c r i j e v a i z a t v o r i t i ga. o n i m o r a j u p o l u d j e t i . nego samo p o n j e m u nesu jaja. V a ž n o je samo da o n o b u d e p o t p u n o s u h o . e u k a l i p t u s o v o ulje ili ulje od klinčića. Kako se crijevo može osušiti a da se zaštiti od muha? O v o c r i j e v o sam d o n i o o d mesara. sluzokoža mora ostati s unutarnje strane. T a k o n e m a t e čisti organski materijal n e g o materijal o n e č i š ć e n k e m i k a l i j a m a . rekao da Rudolf Steiner je još godine a k o s e b i l j o ž d e r e hrani m e s o m . a postala je o p a s n a zahvaljujući pogrešnom hranjenju 1923. m e đ u t i m t o c r n i l o m o ž e s a d r ž a v a t i o t r o v n e supstancije ili b o j e . a k o i m a m o k a r t o n u kujem su bila d e z i n f e k c i j s k a sredstva. v e ć nam je p o t r e b n a samo opna.a susjeda ću uvjeriti da r a d i m i s p r a v n o pa ću d r u g u p o l o v i c u ukopati u njegovu vrtu. Z a t i m ga s p r e m a m o u p l a s t i č n e v r e ć i c e ili u neku staklenu ili m e t a l n u p o s u d u koja se m o ž e d o b r o z a t v o r i t i . bolje je da ga s p a l i m o n e g o da to u n e s e m o u svoj vrt. ali je p r o b l e m u t o m e što je isprva kemijski o b r a đ e n . T r e b a biti tek toliko vlažno da se pri preklapanju ne lomi. Je komposta? K a r t o n je o r g a n s k i m a t e r i j a l i s n j i m e ne bi b i l o p r o b l e m a . l a v a n d i n o . C r n i l o o d š t a m p e nije ništa d o l i Čada. a kadmij je o t r o v a n . o n d a je p r e t h o d n o o č i s t i m o jer mast nam ne koristi. A k o i z zabave h o ć e t e ispitati postoje li u vašim n o v i n a m a neke kemijske supstancije odnesite ih na analizu. životinja. ona više ne m o ž e upotrijebiti snage za pretvaranje biljne b j e l a n č e v i n e u m e s n e . Životinja u sebi ima snage koje joj o m o g u ć u j u da b j e l a n č e v i n e iz biljke p r e t v a r a u m e s n e b j e l a n č e v i n e . r a z a r a g a i ž i v o t i n j a u g i b a . Sve što n e m o ž e m o s a s i g u r n o š ć u i d e n t i f i c i r a t i b o l j e je da ne u p o t r e b l j a v a m o u vrtu. Z n a m o da žuta boja sadrži m n o g o kadmija. s v e z a o i objesio na sunce. Ako životinji dajemo životinjske bjelančevine. Ne treba ga ispirati v e ć s a m o istisnuti n j e g o v sadržaj. li karton pogodan za malćiranje ili pokrivanje Treba paziti da se crijevo ne izvrne. a ako je ima. Ne trebate se bojati ako na crijevu nađete muhe. T u z a p o č i n j e utrka i z m e đ u Sunca i r a z v o j a jajašaca m u h a . Za deset minuta b i l o je ispunjeno muhama. Bilo koje m i r i s n o ulje. Te se snage skupljaju u životinji i d o v o d e do p o v e ć a n e k o l i č i n e uree koja ulazi u ž i v č a n i sustav. n a p u h a o . K a t k a d kraj k o j i s a m z a v e z a o nije p o t p u n o suh. N a k o n š t o se c r i j e v o p o t p u n o osušilo ipak na sebe treba n a v u ć i m a l o v l a g e iz zraka kako bi p o s t a l o p o d a t n o . T a j d i o koji s e nije p o s u š i o t r e b a o d r e z a t i . k o j u u v i j e k d o b i v a S u n c e . U nju s t a v l j a m o n e k o l i k o k a p i e t e r i č n o g ulja. A k o je c r i j e v o o b j e š e n o "u" obliku slova u i na dnu u njemu ostane još sadržaja. Inače bi se k a r t o n ili p a p i r m o g l i u p o t r i j e b i t i u p r o c e s u k o m p o s t i r a n j a ili k a o materijal k o j i m se p r e k r i v a t l o . N a r a v n o d a p o s t o j i i p r i r o d n a n e o t r o v n a žuta b o j a . T a k o se z a p r a v o p o v e ć a v a broj o n i h koji rade biološko-dinamički.

Cijela je priča z a p r a v o n a p u h a n a u m e d i j i m a z b o g p a n i č n o g straha ljudi. pojedu grudice komposta. p o s t i ž e m to da na njoj raste bijela djetelina. Mislite na p r i r o d u . Kod pretvorbe v o d i m o m n o g o v i š e računa o t o m e da s a d i m o biljke koje u t l u s t v a r a j u d u š i k i da b a k t e r i j e k o j e stvaraju dušik hranimo organskom supstancijom. i a k o n i o n i sami t o z a p r a v o t o č n o n e znaju. Ja se ne b o j i m raditi sa ž i v o t i n j s k i m d i j e l o v i m a . u biološko-dinamičkoj poljopriv­ r e d i n i s m o p r i j a t e l j i u p o r a b e p r i p r a v a k a i z k r v i ili k o š t a n o g b r a š n a . po n j e m u sja Sunce i suši ga. e p i d e m i j e i prijenosa s j e d n e ž i v o t i n j e na drugu. N i t k o ne zna kako dolazi do zaraze. N e k e biljke t r a ž e p o t p u n o r a s p a d n u t i k o m p o s t . što možemo upotrijebiti? životinje. Z n a m da je k o m p o s t o r g a n i z a m . O n i štite tlo od isparavanja i p r i v l a č e kišne gliste da d o đ u na površinu. u z r o k k r a v l j e m l u d i l u je u ljudima. K a d p a d n e kiša i p o s t a n e t o p l o . U p r i r o ­ di supstancije s p o v r š i n e z e m l j e u v i j e k ostaju na površini. li ga preparirati po Dakle. uvijek ostaju m a l i d i j e l o v i koji nisu d o kraja i s t r u n u l i . ti se p r o c e s i nastavljaju. Bakterije i crvi koji tu ž i v e nosi­ telji s u b j e l a n č e v i n a . ali o s t a v l j a j u svoja jajašca. površini ili u dubini? treba To sam v e ć opisao. Kosti d o n o s e kalcij. M r k v i ne treba stavljati n i k a k a v k o m p o s t . I k o d k o m p o s t a je tako. To morate pitati b i o l o g e . Ako nemamo kravlju lubanju. a k o je m o g u ć e . Dušik iz k o m p o s t a ne m o ž e se i z g u b i t i jer je on organski v e z a n . N e k a d a s e t o k o r i s t i l o kad s e n e k o imanje iz k o n v e n c i o n a l n e p r e v o d i l o na biološkodinamičku poljoprivredu. D o b r o je od p r i r o d o z n a n s t v e n i k a saznati koje su b a k t e r i j e p r i s u t n e u k o m p o s t u i koja je n j i h o v a funkcija. N o . p r e p a r i r a t i o d o z g o . uvuku ih u z e m l j u i o n d j e p r e r a d e . Ali pitanje je bilo mogu li se u kompost dodavati kosti? N a r a v n o . z e l j e i s v e k u p u s n j a č e pune kante. A k o je k o m p o s t postavljen na površini. a l i v a d e i pašnjaci traže kom­ p o s t koji j e p o t p u n o t r u o . a druge k o m p o s t na p o č e t k u procesa raspadanja. A k o i m a m l i v a d u n a k o j u stavljam p u n o komposta i ako d o d a j e m gnoj iz roga. k u p u s t r a ž e k o m p o s t u p o č e t k u procesa raspadanja. Debljina komposta ovisi o vrsti kulture. a za k e l j . ali j a i h n e m o g u analizirati. svi procesi kompostiranja zaustavljaju s e o n o g a časa k a d j e s u h o ili k a d j e s m r z n u t o . Mi. specijalno d j e l o v a n j e p o j e d i n i h bakterija na biljku ja kao p o l j o p r i v r e d n i k ne m o g u objasniti. P r i t o m se oslobađaju tvari koje s kišom ulaze u zemlju. A k o k o m p o s t r a s p r o s t r e t e p o p o v r š i n i . a bakterije su samo j e d a n n j e g o v d i o . T r e b a ga. Možete li što reći o utjecaju bakterija u kompostu i u vašim pripravcima? N a r a v n o d a s u o n e p r i s u t n e . Ima biljaka koje ne p o d n o s e k o m p o s t i o n i h koje v o l e v r l o d e b e l i sloj k o m p o s t a . Ne m o r a t e se bojati da će ispariti. k r u m p i r . Sve ž i v o t i n j i c e u k o m p o s t u o d u m i r u . . Od č e g a s e s a s t o j i k o m p o s t ? Sastoji s e n a j v i š e o d s u p ­ stancija koje se nalaze na p o v r š i n i z e m l j e . Rajčica. Lubanju bilo koje d o m a ć e Kad se kompost preparira. A k o ih i z d v o j i m o kako b i s m o ih istražili — više ne istražujemo o r g a n i z a m .D a k l e . međutim.

I sam je čovjek viši razvojni stupanj ž i v o t i n j e . Ako smo vegetarijanci. može­ mo shvatiti smisao i međuovisnosti. o odnosu između životinja i bilja u poljoprivred­ nom organizmu. postoji mogućnost da se pri­ pravci od ljekovitih biljaka dodaju izravno u kompost bez ovoja koji. U jednoj litri komposta živi više životinjica nego što ima ljudi na Zemlji. međutim. Dakle. uništavana je u Europi. biljke trebaju ž i v o t i n j e . htjeti. Ovdje je riječ o ulozi životinja u poljoprivredi. a po­ moću tih se kiselina iz minerala koji postoje u okolini izvlače rezerve fosfora.Postoji li alternativna mogućnost za životinjske sastojke u pripravcima/ U biološko-dinamičkoj poljoprivredi ne postoje alternative. Nešto što treba otvoriti naša osjetila. Koje biljke treba koristiti kad u tlu ima premalo fosfora? Ima vrlo malo tla u kojima uopće nema fosfora. činiti i shvatiti. a to je sedam riječi: ćuti. osjetiti. Sve to čini j e d n u cjelinu. humus je p r o i z v o d koji je astraliziran pomoću životinje. U l o g a životinja u biološko-dinamičkoj poljoprivredi Čovjek mora postati samostalan. Međutim. Osnova svega ži­ voga potječe od biljke preko životinje do čovjeka. također imaju svoju funkciju. vidjeti. Naravno da se to može činiti u biološkoj poljopriv­ redi kako bismo je poboljšali s ljekovitim biljkama. Da bi m o g l e p r e ž i v j e t i . Time se može ukloniti nedostatak fosfora. kao što životinje trebaju biljke. ali to onda nije biološko-dinamička poljoprivreda. To je jedna sasvim dinamička osobina. bilo kremena iz roga pozitivno dje­ luje na fosforne procese u tlu. njezin je izmet i z v o r humusa u Europi. Samo na tome putu možemo shvatiti gradivo. N o . krava je u srednjoj Europi svojim iz­ metom donijela plodnost livadama. Bojite li se samih životinja ili njihove veličine? Krava koja je u Indiji sveta. misliti. Ima nešto načelno s čime ja za­ počinjem svoja predavanja. Biološko-dinamičkom metodom može se u zemlji oslo­ boditi sadržaj fosfora. Jučer sam vam pokazao kako se s pripravkom gnoja iz roga pojačava djelatnost korijena biljke da izlučuje korijenske kiseline. možemo li raditi kompost bez ži vo tin jski li sa s t oja ka? Zašto se kao vegetarijanac bojite životinjskih sastojaka? Svaki kompostni kup vrvi životinjama. našu dušu za rad. . Pedeset posto komposta sastoji se od životinja. Nove spoznaje su nam pokazale da dodavanje pripravcima valerijane u zadnjih pet minuta mije­ šanja bilo gnoja.

. Naravno. 0 t o m u će o n d a o v i s i t i b r o j ž i v o t i n j a k o j e m o ž e m o imati n a s v o j e m u imanju. Naravno da ta poljoprivreda podliježe n e p r e k i d n o m e r a z v o j u .Jučer s a m v a m . A k o t o z b o g tržišnih razloga ne m o ž e m o postići. a ta je cjelina b i o l o š k o . Jer. I z u z m e m li iz njega životinje. hoće li primjenom biološko-dinamičke metode u poljopriv­ redi prehrana doista postati bolja. Isto je i s p r i p r a v c i m a .d i n a m i č k i o r g a n i z a m . Ja ž i v i m u bu­ dućnosti z a t o što ž i v i m u b i o l o š k o . prikazao načelo p l o d o r e d a . T o nije i z n a š a o č o v j e k naše današnje g e n e r a c i j e n e g o R u d o l f Steiner. uka­ panje i v a đ e n j e p r i p r a v a k a u o d r e đ e n o godišnje doba. h o ć e m o li p r o i z v o d i t i i prodavati plo­ d o v e . M i . a s v e što se u v e z i s t i m e d o g a đ a i r a z v i j a dio je toga jedinstvenog procesa. m o r a m o za to p r i r e d i t i tlo. U v e ć i n i slučajeva to su l e p i r n j a č e . te snage stavlja č o v j e k u na raspolaganje. T a j sklad p o d u p i r e u čovjeku snage jastva. T o z n a č i da. To je k a o u g l a z b e n o j ljestvici u kojoj ne m o ž e t e i z n i z a t o n o v a koji č i n e h a r m o n i č n u c j e l i n u i z u z e t i j e d a n t o n . naši r o d i t e l j i i naša d j e c a o v d j e s m o z a t o da e k s p e r i ­ m e n t a l n o istražimo je li tomu doista tako. a p l o d o v i koje h o ć e m o p r o d a v a t i zahtijevaju da u tlu postoji humus. j e d n u cjelinu koju ne m o ž e m o tek tako razbiti. m o r a m o na njemu uzgajati biljke koje će ga p o n o v n o oživjeti i oboga­ titi. prskanje u o d r e đ e n i m r i t m o v i m a itđ. O n o što j e e g z i stentno — to je čovjek. Ž i v o t i n j a koja u sebi n e m a utje­ l o v l j e n o Ja u p r a v o zato što to Ja ne treba. h o ć e m o l i o b n o v i t i t l o k o j e s m o i s c r p i l i uzgajajući p l o d o v e za prodaju. Oni č i n e cjelinu u k o j o j z a j e d n o sudjeluju ž i v o t i n j e i biljke. T o j h a r m o n i j i p r i p a d a j u o d r e đ e n i r i t m o v i . I z l o ž i o sam v a m o s n o v n u i d e j u . To su biljke koje će biti u p o t r i j e b l j e n e unutar g o s p o d a r s t v a i n e ć e biti za prodaju. Je li moguće ili hoće li bici moguće da se pripravci proizvode bez životinjskih dijelova? B u d u ć n o s t ne m o g u p r o r e c i .d i n a m i č k o j p o ­ ljoprivredi. dakle mikroorganizama i različitih drugih životinja. Jedno od načela biološko. To je o n o što ž i v e ž n i m n a m i r n i c a m a s o z n a k o m D e m e t e r daje osobitu kvalitetu oznaku "hrana s i z b o g čega ti p r o i z v o d i nose karakterom". U ž i v o t i n j i se d o g a đ a nešto p r i r o d n o što je čovjek p r e p o z n a o kao o n o što je p o t r e b n o da se kvaliteta h r a n e u z d i g n e n a v i š u r a z i n u . A k o zajedno sagledam sve biološko-dinamičke pripravke. g o v o r e ć i o p r i j e l a z u s k o n v e n ­ c i o n a l n o g načina o b r a d e zemlje na biološko-dina­ mički.d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e jest d a s e n a č e l a n a o s n o ­ vi kojih se p r o i z v o d i hrana primjerena čovjeku podignu na jednu višu d u h o v n u razinu. a r a z v o j tih snaga je i smisao c j e l o k u p n o g r a z v o j a . oni svi zajedno čine jedan organizam. žrtvujući se. s v e s t v o r e n o z a p r a v o j e j e d a n m e đ u s o b n o p o v e z a n i o r g a n i z a m . ali u n e k o m o b l i k u o s n o v n a će načela ipak ostati. t r a v e i biljke k o j e služe za p r e h r a n u životinja. Sve to zajedno čini j e d n u cjelinu. m o r a m o učiniti k o m p r o m i s tako da p o v e ć a m o broj životinja koje žive u zemlji. Jučer sam v a m pokušao objasniti kako snage k o j e č i n e d a biljka r a s t e u s p r a v n o z a p r a v o p o m a ž u č o v j e k o v e Ja-snage. Načela p l o d o r e d a o d r e đ u j u broj životinja koje m o r a m o imati na s v o j e m u i m a n j u ili b r o j koji b i s m o t r e b a l i i m a t i . to više nije o r g a n i z a m . T o znači d a u p l o d o r e d u m o r a biti sadržano b a r e m 20-30 p o s t o k r m n o g bilja.

j e d u jaja i . z a t o što n e b i i m a l e d o v o l j n o hrane. m e đ u t i m . K a d v e ć ž i v o t i n j e uzgajamo na našim imanjima. On je n u ž n o z l o . u s m r t i m o je j e d n i m j e d i n i m hicem i p r e t v o r i m o je u hranu. ili ć e m o s e d a t i u k o p a t i p a ć e nas r a z l o ž i t i ž i v o t i n j e koje ž i v e u zemlji. Ja n i s a m z a s t u p n i k f a n a t i z m a ni u k o j e m o b l i k u s a s v i m s a m s p o r a z u m a n s t i m e da l j u d i k o j i su se za to o d l u č i l i ne j e d u m e s o . Ž i v o ­ tinje se v o z e tisućama kilometara. m e đ u t i m . v i d i m o kako p o d ­ loga te evolucije obuhvaća m i n e r a l n o . d a k l e . To je neprekidna evolucija s jednim o d r e đ e n i m ciljem. Ali i sami k a d u m r e m o ili ć e m o se p r e d a t i da b u d e m o spaljeni s m o r e m energije. O n o m e tko u počecima svo­ jeg b i o l o š k o . n o v a c . što nikako ne znači da ih t r e b a m o o d i j e l i t i ođ svjetla i zraka. O n e s u p o s t a l e čovjekovi partneri i s njime ž i v e p o d istim k r o v o m . Ljudi k o j i s u koji s e v e g e t a r i j a n c i ne bi htjeli nanositi bol ž i v o t i n j a m a . m o r a m o s v i m ž i v o t i n j a m a o m o g u ­ ćiti postojanje. kad b i s m o pustili da sve ž i v o t i n j e ž i v e . a stvaraju se neki n o v i . Kad b i s m o sve životinje pustili na slobodu. A k o ž i v o t i n j u z a k o l j e m o k o d sebe. jer z n a t e da k o d ljudi koji ne j e d u m e s o postoji slobodna energija koja nije iskorištena za p r o b a v u m e s a i k o j u t r e b a z a n e š t o u p o t r i j e b i t i . morali bismo ih ondje i zaklati. " T a k o j e z a p r a v o cilj b i o l o š k o . ne s m i j e m o ih ni hraniti. a k o ih zaista p u s t i m o da ž i v e s l o b o d n o u p r i r o d i . na svojemu d o b r u neću držati ž i v o t i n j e . b e z straha. S a s v i m m i j e j a s n o d a r a s t e b r o j ljudi h r a n e v e g e t a r i j a n s k i . v e ć d a ž i v o t i n j e u z g a j a m o u skladu s njihovim bićem. p r i r o d a će biti snaga selekcije t i m e što će d o ć i do r a z n i h e p i d e m i j a . A k o sve ž i v o t i n j e p u s t i m o u p r i r o d u . P o s t o j i j e d n a lijepa n j e m a č k a m o l i t v a p r i b l a g o v a n j u koja kaže: " N e h r a n i nas k r u h . O n o što se ubraja u n e h u m a n i p o s t u p a k p r e m a ž i v o t i n j a m a jesu t r a n s p o r t i ž i v o t i n j a na daljinu. N o . jest ž i v o t i d u h . A k o se životinja usmrti j e d n i m j e d i n i m hicem. A k o t u e v o l u c i j u g l e d a m o u cjelini. K a o p o l j o p r i v r e d n i c i i m a m o z a d a ć u i z v r š i t i se­ lekciju m e đ u ž i v o t i n j a m a . U b i o l o š k o . Jer.Tijekom toga procesa određeni se dijelovi gube jer postaju n e p o t r e b n i . a ljudi ć e g l a d o v a t i j e r v i š e n e ć e biti ž i v o t i n j s k e h r a n e . i Životinje koje su tijekom tisućljeća postale d o m a ­ ć e ž i v o t i n j e v i š e nisu d i v l j e ž i v o t i n j e . I m a v e g e t a r i j a n a c a k o j i p i j u m l i j k o . Sva ta carstva čine jednu veliku cjelinu na čijem je vrhu čovjek s a s v o j i m i n d i v i d u a l n i m d u h o m . A k o . ali isto je t a k o j a s n o da p o s t o j i i m n o š t v o ljudi kojima je p o t r e b n a hrana životinj­ skog p o d r i j e t l a . z n a t n o ću smanjiti p l o d n o s t tla.d i n a m i č k o j p o l j o p r i v r e d i nema g o v o r a o t o m e da se životinjama nanosi bol. i to tijekom čitave g o d i n e . pusti se da krv isteče kad je ž i v o t i n j a m r t v a .d i n a m i č k o g rada misli samo na n o v a c savjetovat ću da o d m a h prestane s r a d o m . T a k o čine i svi l o v c i s d i v l j i m ž i v o t i n j a m a . Svi mi n a s t o j i m o da sa što manje b o l i za b i l o koje biće d o đ e m o do z d r a v e hrane. to bi z a n j i h b i l a silna m u k a . A o n o što p r i ­ t o m u s p u t nastaje p r o i z v o d i s u n a m i j e n j e n i t r ž i š t u i. O n o što nas u k r u h u h r a n i jest Božja vječna riječ.d i n a m i č k o g načina o b r a d e z e m l j e r a z v o j č o v j e k o v a d u h a . N o v a c nema prioritet u ljudskom ž i v o t u . da ih j e d n o ­ s t a v n o z a r o b i m o . biljno i živ o t i n j s k o c a r s t v o te c a r s t v o č o v j e k a . b e z stresa. o n e bi v e ć z i m i stradale. dakako. Danas. a o n d a t a k v e ž i v o t i n j e m o ž e m o uvesti u niz biološko-dinamićkih pripra­ vaka.

i i m a m osjećaj d a se stablo t o m e raduje. o n d a su one nešto što n a m svima i d e ukorist. ubijaju stvaranja brinu i n s e k t i c i d i m a insekte koji se b r i n u da s j e t v e n o s j e m e ostane z d r a v o . O s t a v i m o politiku i p o ­ s v e t i m o se b i o l o š k o . p r e m a r a z v o j u . pa čak i na o n a mjesta koja mi nisu pripadala. Drugi opet imaju osjećaj da moraju svim Budete li radili b i o l o š k o . Pitanje glasi:) Znate li da se s biljkama može komunicirati:' N a r a v n o .d i n a m i č k o m o b r a đ i v a n j u tla. taj da i n e . b i l j k e sasvim p o u z d a n o znaju da vi kao č o v j e k njima h o ć e t e p o m o ć i . ali i m ništa n e p o l a z i z a r u k o m . što ja r a d i m sa stvorenim? Jednom sam raspravljao s dvanaest župnika. već r a d i m o n e š t o š t o s e p r i r o d n o n e d o g a đ a . a d r u g a će p o s l i j e . j e d n a j e l i j e v a . te ga n j e g u j e i u n a p r e đ u j e .d i n a m i č k i p o l j o p r i v r e d n i k a k t i v n o su­ djeluje u stvaranju. T e m a je bila: M o ž e li se biološko-dinamički način p o l j o p r i v r e d e spojiti s p o j m o m stvaranja? N a k o n v r l o o š t r e r a s p r a v e o b j a s n i o sam d a b i o ­ l o š k o . se u procesu ubijaju fungicidima gljivice za r e d .d i n a m i č k i n a č i n o b r a d e tla u p u n o j mjeri ispu­ njava smisao i ideju stvaranja t i m e što ne s a m o da o d r ž a v a p r i r o d u n e g o je i razvija u skladu s o s n o v n o m idejom evolucije. A kada se pokraj njih v o z i m . d r u g a d e s n a . jin i jang. j e r k r a v a d a j e m l i j e k o s a m o a k o svake g o d i n e ima j e d n o tele. da sve što je s t v o r e n o o d r ž i m o i dalje u n a p r e đ u j e m o i r a z v i j a m o . A što j a z a p r a v o č i n i m k r a v i k o j a d a j e m l i j e k o ? Što ć u s t e l e t o m . jednim iznimno d o b r i m biološko-dinamičkim poljo­ p r i v r e d n i k o m i s j e d n i m m l i n a r o m . s t a b l o se v e s e l i . u e v o l u c i j i . A k o djelujem u p o l j o p r i v r e d i . n a t u d e p o s j e d e . g o r e i dolje. M o j a s e ž e n a u v i j e k p o m a l o ljuti. T o j e k a o s p o j e d i n i m stran­ k a m a . Zar to n i j e k o m u n i k a c i j a s b i l j k a m a ? M n o g i od vas koji rade u v r t u poznaju p o j a m " z e l e n a ruka". Župnici u crkvi p r o p o v i j e d a j u : N e m o j ubijati! — a p o l j o p r i v r e d n i c i koji r a d e p r e m a k o n v e n c i o n a l n o j m e t o d i već se od ranog jutra d o g o v a r a j u o t o m e koji ć e o t r o v u p o t r i j e b i t i . Jer. j e r o n o što mi r a d i m o s pripravcima nema nikakve veze s mistikom. Što je to? Ja se v e s e l i m . dakle. ali j e d r . su­ p r o t n o s t i nas v o d e p r e m a n a p r e t k u . Nama su potrebne suprotnosti. ( I m a p i t a n j e k o j e n i s a m p r e v e l a . Trebaju nam gnoj iz kravljeg r o g a i k r e m e n iz kravljeg roga. Dakle. i to r u k o m . J e d n a sada sjedi na v r h u . v o n W i s t i n g h a u s e n r e k a o da se ne boji ni j e d n o g pitanja. Jer. ti s u p r o t n i p o l o v i . Naša je zadaća. K a t k a d čak s t a n e m i p r i d e m s t a b l u i k a ž e m m u : D o b a r d a n . A l j u d i su l u d i a k o se zbog njih međusobno ubijaju. U s v o m sam ž i v o t u p o s a d i o m n o g o stabala. Ubijaju h e r b i c i d i m a o n e biljke koje k o j e ž e l e rasti. ali v o d i r a č u n a o s t v a r a n j u . H t i o bih v a m s r d a č n o z a h v a l i t i što ste m e saslu­ šali. neka s l o b o d n o ž i v e j e d n i pokraj drugih i o n i k o j e ž i v e sa ž i v o t i n j a m a i od ž i v o t i n j a s o n i m a koji j e d u b i l j n u h r a n u . ja p o z d r a v l j a m ta stabla. A ako se o d r e k n e m o e g o i z m a . 1 u n a š e m s o c i j a l n o m ž i v o t u p o t r e b n e su n a m s u p r o t n o s t i . A kao z a h v a l u biljke će v a m d a r o v a t i i z n i m n e kvalitete harmonije. o s j e ć a t ć e t e r a d o s t kad p o đ e t e u s v o j v r t . Z a h v a l j u j e m M a r i j i M e i s e n koja m e j e o v a m o u v r t . B i o l o š k o . N e k i m ljudima u n j i h o v i m v r t o v i m a sve uspijeva. . s t a b l o .sir.d i n a m i č k i m n a č i n o m .

b i t ć e t e sami z a t o krivi. prihvaćajući do­ tadašnja z n a n s t v e n a p o s t i g n u ć a ide korak dalje i obraćajući se ljudskim srcima p o m a ž e čovjeku da osvijesti p o t r e b u z a p o t p u n i j o m p e r c e p c i j o m svijeta o k o sebe. n a u č i t ć e t e shvaćati sveukupne v e z e i z m e đ u o n o g a o čemu sam govorio. Jučer smo imali sasvim kratki TV intervju o t o m e kako bi to i z g l e d a l o da o v d j e u Donjem Kraljevcu j e d n o m nastane b i o l o š k o . Današnjem j e čovjeku s v e jasnije d a j e o n sam m n o g o v i š e o d f i z i č k o g a tijela. ali i u m n o g i ­ m a k o j i nisu. č o v j e k koji je stekao n a o b r a z b u na p o d r u č j u pri­ r o d n i h i d r u š t v e n i h z n a n o s t i . Htio bih zahvaliti Bernardi O r e h o v e c koja. a v e ć s a d a m o ž e t e osjetiti da u t o m e ima nečega ispravnoga. u 20. ali i u v i d u n a d o s j e t i l n i svijet. s t o l j e ć e R u d o l f S t e i n e r . POGOVOR B i o l o š k o . j e d n o savjetova­ lište. R a d o v a n u S u b o t i ć u na p r i p o m o ć i u o r g a n i z a c i j i . p o m a ž e m u d a n a d i d e o k v i r e koje postavlja materijalni svijet. B u d e t e l i r a d i l i b i o l o š k o .d o v a b i l a i bila moja d o m a ć i c a .d i n a m i č k i . dr.d i n a m i č k a — više od p o l j o p r i v r e d a m e t o d e Intenzivan razvoj znanosti i znanstvena postignuća o m o g u ć i l i su v e l i k o m dijelu c i v i l i z i r a n o g a svijeta poboljšanje materijalnih uvjeta života. T e m e l j a n t r o p o z o f i j e čini znanost o inicijaciji. ne m o ž e m o zanemariti činjenicu da p o s t o j e i ljudi k o j i s h v a ć a j u k a k o t o n i j e d o v o l j n o . N a p r e g n u t ćete svoje mišljenje i pitati se kako ću d o ć i do informacija i kako ih m o g u primijeniti. n i j e ar­ gument za njihovo poricanje. k r o z svijet ć e t e ići b u d n i j i i n e š t o n a u č i t i i v i d j e t i . k a k o o s j e ć a m i v i d i m . m e đ u t i m . g o s p o ­ dinu Balogu. š t o . i da se ispuni o n o što je g o s p o d i n saborski zastupnik j u č e r r e k a o o p l o č i o z d r a v o j hrani na g r a n i c a m a H r v a t s k e . Antropozofija. Vi to m o r a t e učiniti ako vi to h o ć e t e . A ako to n e ć e t e činiti. n j e g o v a d u h a . o n d a to m o r a t e i učiniti. čije postojanje materijalistička z n a n o s t n e m o ž e d o k a z a t i . ali b i o l o š k o . v r l o m a r l j i v o r a d i n a b i o l o š k o .d i n a m i č k o m načinu o b r a d e z e m l j e . Blagostanje je u m n o g i m a koji su ga o s t v a r i l i . 1 v i ste o n i k o j i s e m o r a j u b r i n u t i da o v d j e nastane j e d a n d o b a r centar. Mi time iz Njemačke n e ć e m o i ne m o ž e m o upravljati. ali n j i h o v e i z r e k e što se n a r o d a t i č e o s t a j u iste. A k o s e t o n e i s p u n i . I m o r a t e z a i s t a h t j e t i č i t a v u c j e l i n u . 1 d o k j e d o s a d a p o t i c a j . A k o ste d o š l i d o t o g a d a ste t o u č i n i l i . Uvijek m o r a t e imati na umu da se političari mijenjaju kao košulje.d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u m o r a t e o v d j e sami razviti. S r d a č n o b i h h t i o z a h v a l i t i i Dunji G o j k o v i ć za p r e v o đ e n j e te predsjedniku Antropozofskog društva prof. A a k o ste to promislili i ako to h o ć e t e . p o k r e n u l o p i t a n j e : Jesu l i o s i g u r a n j e materijalne egzistencije čovjekova postojanja? i život u b l a g o s t a n j u cilj U n a t o č t o m u što v e l i k i d i o č o v j e č a n s t v a usmje­ rava sve svoje snage p r e m a poboljšanju materijalnih uvjeta života. U s e b i o s j e ć a ž i v o t n e s n a g e . n e m o j t e o t o m e ni misliti. M i ć e m o r a d o p o m o ć i s a v j e t i m a i p r i p r a v c i m a . o s m i s l i o j e i u t e m e l j i o a n t r o p o z o f i j u k a o duhovnu znanost. Z a h v a l i o bih T o m i s l a v u Strniščaku za o r g a n i z a c i j u i g r a d o n a č e l n i k u . Sr­ d a č n o hvala čovjeku s radija. Na p r i j e l a z u iz 19. za koju je smisao č o v j e k o v a postojanja r a z v o j n j e g o v e Ja-svijesti. osjeća dušu i duh.d i n a m i č k o središte.

a predstavljaju p r v i z a o k r u ž e n i p r i k a z n o v o g načina p o l j o p r i v r e d n o g gospodarenja. a način na koji će se one provesti u djelo ovisi o svakom p o j e d i n o m pro­ i z v o đ a č u . T e m e l j biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e čini osam p r e d a v a n j a koja je R u d o l f Steiner o d r ž a o u K o b e r w i t z u k o d Breslaua ( p o l j . u skladu sa s v o j o m o s o b n o š ć u .za d j e l o v a n j e č o v j e k n a l a z i o u svojoj o k o l i n i .d i n a m i č k o m p o l j o p r i v r e d o m p o k r e t a č j e s a m o j e d a n : visok stupanj svijesti.) Načela biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e sadržana u tim predavanjima vrijede i danas. d o 16. Otada do našeg v r e m e n a biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a zaživjela je na svim kontinentima. Iz takvog je rada (uz waldorfsku pe­ d a g o g i j u . Jer.d i n a m i č k i h p r o i z v o đ a č a u z svijest o č o v j e k o v o j p o t r e b i z a z d r a ­ v o m h r a n o m i z d r a v i m ž i v o t o m uključuje i svijest o z d r a v l j u p l a n e t a Z e m l j e . T o b i svakako trebala b i t i r a z v i j e n a svijest o p o t r e b i z a z d r a v o m h r a n o m . iz n j e g o v o g a Ja.d i n a m i č k o g o s p o d a r e n j e nije usmjereno samo na održavanje n e g o i na p o n o v n o uspostavljanje n a r u š e n e e k o l o š k e ravnoteže. m o ž e b i t i a k t u a l n o n e š t o što j e n a s t a l o p r i j e g o t o v o j e d n o g stoljeća. Osnovu biološko-dinamičkoga g o s p o d a r e n j a č i n e smjernice. u današ­ nje d o b a . b i o l o š k o . te su uz njegovu p o m o ć nastavili rad na njihovu unapređivanju. Na temelju antropozofije kao d u h o v n e znanosti p r o i z i š l e s u m n o g e p r a k t i č n e g r a n e t a k o što s u sami stručnjaci z a m o l i l i Rudolfa Steinera da im d a d e smjer­ nice za p o j e d i n a z n a n s t v e n a ili u m j e t n i č k a p o d r u č j a . p r e d stotinjak intelek­ t u a l a c a i p o l j o p r i v r e d n i k a . ( M e d u n a j m l a đ i m sluša­ teljima b i o je i o t a c dr. R a z l i č i t i s u m o t i v i koji p o k r e ć u č o v j e k a d a s e bavi e k o l o š k o m p o l j o p r i v r e d o m . d a n j e g o v a djela m o r a j u p r o i z l a z i t i i z n j e g o v a duha. R a z v i j e n a svijest b i o l o š k o . Z a t o j e b i o ­ loško-dinamička poljoprivreda više od metode. Christiana v o n Wistingausena. l i p n j a 1 9 2 4 . g o d i n e . N o . On sam. K o d s v i h koji s e u s p j e š n o b a v e b i o l o š k o . Zanimljivo je da u današnje d o b a ubrzanog o d ­ vijanja ž i v o t n i h tokova. n a n j e g o v p o t i c a j . sli­ karstvo. Biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a j e način ž i v o t a koji č o v j e k u o m o g u ć u j e da r a d e ć i i p r i v r e đ u j u ć i isto­ dobno razvija svoju osobnost. u d v o r c u g r o f a K e y s e r l i n g a . Te činjenice treba imati na umu svatko tko se po p r v i puta susreće s biološko-dinamičkom p o l j o p r i v r e d o m i razmišlja o njezinoj primjeni na svojemu gospodarstvu. a n j e z i n i " D e m e t e r " p r o i z v o d i k a o " p r o i z v o d i s ka­ r a k t e r o m " p o z n a t i su d i l j e m svijeta. svaki b i p o j e d i n a c t r e b a o biti svjestan da poticaj za d j e l o v a n j e treba p r o n a ć i u sebi s a m o m e . k o j e S t e i n e r n a z i v a r a z d o b l j e m r a z v o j a d u š e svijesti. Za razliku od ostalih ekološ­ kih m e t o d a o v d j e nije d o v o l j n o d a s e č o v j e k u p o z n a s o d r e đ e n i m pravilima čijom će primjenom dobiti ekološke proizvode. n e p r e s t a n o g pronalaženja n o v i h z n a n s t v e n i h o t k r i ć a . a r h i t e k t u r u . nažalost. K o b e r z y n i W r o c t a w ) o d 7 . p r o c j e n j u j e n a koji ć e n a č i n g o s p o d a r i t i . koja č e s t o p o b i j a j u o n a d o s a d a š n j a . T a k v o gospodarenje zahtijeva od čovjeka da sve svoje snage i sposobnosti stavi u funkciju napretka čovječanstva. umjetnost oblikovanja g o v o r a ) proizišla i biološko-dinamička poljoprivreda. često je to i želja za v e ć o m z a r a d o m z a t o što ekološki p r o i z v o d i na tržištu m o g u postići v e ć e cijene od o n i h k o n v e n c i o n a l n i h . . N o . euritmiju. a n t r o p o z o f s k u m e d i c i n u . u p r a v o klica a n t r o ­ p o z o f i j e p o l o ž e n a u č o v j e č a n s t v o prije stotinu g o d i n a danas bi trebala doživjeti svoj puni razvoj.

Neka područja današnje znanosti već potvrđuju ono što je Rudolf Steiner nagovijestio. . a to je da dolazi vrijeme u kojem će znanstvenici nalaziti duhov­ nost sve do u fizikalne i kemijske zakone. A duhovnost je ugrađena u temelje svih znanstvenih područja i praktičnih grana proizišlih iz antropozofije.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful