Biološko-dinamička poljoprivreda poljoprivreda budućnosti

prema predavanjima koja je

dr. C h r i s t i a n v o n W i s t i n g h a u s e n
održao u Donjem Kraljevcu 16. i 17. lipnja 2 0 0 1 .

uredila Renata Bakota

KAZALO
PRVO PREDAVANJE 7

Poljoprivredno gospodarstvo kao organizam
D R U G O PREDAVANJE 13

0 kompostiim pripravcima
TREĆE PREDAVANJE 18

Hranjive tvari i kozmičke snage
Č E T V R T O PREDAVANJE 28

Primjena biološko-dinamičkih pripravaka
PETO PREDAVANJE 32

Harmonizirajuća uloga krave u gospodarstvu
ŠESTO PREDAVANJE 39

Demeter, Bioland, Naturland, smjernice Europske unije
S E D M O PREDAVANJE 45

Organizacijska struktura D e m e t e r saveza
O S M O PREDAVANJE 48

Plodored
D E V E T O PREDAVANJE 54

O d g o v o r i na pitanja
DESETO PREDAVANJE 62

Kompostni pripravci
J E D A N A E S T O PREDAVANJE 78

Vrste komposta i njegova uloga
D V A N A E S T O PREDAVANJE 83

O d g o v o r i na pitanja
T R I N A E S T O PREDAVANJE 91

Uloga
POGOVOR

životinja

u biološko-dinamičkoj poljoprivredi
9 9

Poljoprivredno g o s p o d a r s t v o kao organizam
Danas ćemo se baviti biološko-dinamičkom poljo­ privredom. Gospodin saborski zastupnik* maloprije je rekao kako će u budućnosti na granicama vaše zemlje stajati ploča s natpisom da se ovdje proizvodi zdrava hrana, što on zaista mora i ostvariti. A da bi se to moglo ostvariti i vlada mora biti uvjerena da je to moguće, a zatim i građani vaše zemlje mora­ ju biti uvjereni da je to ispravno. Budući da ste me pozvali da d o đ e m ovdje i g o v o r i m o biološko-dinamičkoj poljoprivredi, i ja moram biti uvjeren da je to ispravan put. Danas je moja zadaća uvjeriti vas kako je biološko-dinamička poljoprivreda jedini ispravan put u budućnost, da je to poljoprivreda budućnosti. N o , ako se do sutra navečer i uvjerite da je to ispravan put, to još ni izdaleka neće biti dovoljno. Ni ono malo što ćete od mene naučiti još ni izdaleka neće biti dovoljno. 1 zato se obraćam gospodinu saborskom zastupniku s molbom da nade određeni broj ljudi koji su spremni učiti biološko-dinamičku metodu na mjestu njezina izvora. Mi vas u Njemačkoj možemo tome naučiti jer za to imamo škole. Mi vas m o ž e m o pozvati, ali to ne m o ž e m o financirati. Zato se pitam zna li gospodin saborski zastupnik što znači ako se na granici zemlje stave ploče s natpisom da se ovdje proizvodi zdrava hrana. Je li svjestan o b v e z e koju time preuzima? T o l i k o o politici, a sada prelazim na znanje. * Bolta Jalšovec

M o l i m v a s d a m i o d g o v o r i t e n a p i t a n j e : Što d o ­ b i v a t e h r a n o m , što v a m je p o t r e b n o iz hrane? Snagu, zdravlje, vitalnost, okus. Za vitalnost za zdravi život trebaju nam kalorije, treba­ ju nam snage. To su najbolji o d g o v o r i koje sam d o b i o u ž i v o t u . U N j e m a č k o j , u k o j o j je m a t e r i j a l i z a m j o š jači, č u j e m o d g o v o r e : T r e b a m o tvar, materiju, t r e b a m o v i t a m i n e , b j e l a n č e v i n e — dakle, o d r e đ e n e sastojke. 1 to je t o č a n o d g o v o r . N o , t v a r i koje u sebe p r i m a m o n a k o n n e k o g v r e m e n a i z l u č u j e m o , a š t o n a m j e i z t i h t v a r i zaista p o t r e b n o , t o č n o s u rekla o v a d v a g o s p o d i n a . T r e b a m o snagu, energiju, i to četiri vrste energije. Prva vrsta energije jest t o p l i n a . U o v o j prostoriji, p r i m j e r i c e , sjedi sto p e d e s e t p e ć i s t e m p e r a t u r o m od 37°C. Osim t o p l i n e t r e b a m o energiju za pokret, t r e b a m o e n e r g i j u k a k o b i s m o p r o b a v i l i h r a n u i , što j e najvažnije, t r e b a m o energiju d a b i s m o m o g l i misliti. Jer, z a s v e o n o š t o s e d o g a đ a u g l a v i , z a m i š l j e n j e , p o t r e b n a je velika količina energije. Sve te energije zajedno čine životne snage. U p r o š l o m su s t o l j e ć u ž i v j e l a tri č o v j e k a koja su dala n o v e poticaje p o l j o p r i v r e d i . P r v i je Albrecht Then za kojega poljoprivreda nije ništa d r u g o doli sredstvo kojim se zarađuje n o v a c . T i m e je, postavivši za o s n o v u p o l j o p r i v r e d e ekono­ miju, u t e m e l j i o e k o n o m s k u p o l j o p r i v r e d u . T a k v o j e u č e n j e u z r o k o v a l o rastakanje p o l j o p r i v r e d n e djelat­ nosti na njezine sastavne e l e m e n t e . O d v o j i l e su se p o j e d i n e p o l j o p r i v r e d n e g r a n e . Poslije se a n a l i z o m d o š l o d o zaključka k a k o n e k e g r a n e p o l j o p r i v r e d n e djelatnosti d o n o s e veću, a d r u g e manju dobit, što

je i m a l o za p o s l j e d i c u da su p o j e d i n e p o l j o p r i v r e d n e grane koje su d o n o s i l e manje p r i h o d e z a n e m a r e n e ili su se p o t p u n o u g a s i l e . Iz takvog je shvaćanja p r o i z i š a o pojam m o n o ­ k u l t u r e , i to ne s a m o na p o l j i m a v e ć i u š u m a m a i stajama. Ta je m o n o k u l t u r a u z r o k o v a l a ekološku kata­ s t r o f u z a t l o , d o v e l a j e d o e r o z i j e tla. N a t r ž i š t u j e uzrokovala velike oscilacije; j e d n o m je bilo ponu­ đ e n o p r e v i š e , a d r u g i put p r e m a l o r o b e . U stočar­ stvu j e m o n o k u l t u r a d o v e l a d o p o j a v e b o l e s t i m e d u životinjama, do epidemija. Primjerice, bolesti su se javljale uzgajanjem samo goveda, samo svinja ili s a m o z e č e v a , d o k je, s druge je strane, stvorila p r o ­ blem prevelike količine izmeta. N o , u v o đ e n j e m a t e r i j a l i z m a u p o l j o p r i v r e d u nije jedina zasluga Albrechta T h e a . O n nas j e naučio k a k o j e u z g o j d j e t e l i n e i z n i m n o v a ž a n . Još j e i da­ nas u z g o j d j e t e l i n e , z a p r a v o l e g u m i n o z a , t e m e l j n o sredstvo ekološke poljoprivrede. On je s p o z n a o Drugi je č o v j e k Justus von Liebig.

d a s e biljka h r a n i n a j m a n j i m č e s t i c a m a k o j e z o v e m o i o n i . N a i m e , u v i d j e l o s e d a d r v e ć e m n o g o b o l j e raste n a t l u u k o j e m u i m a kalija, d o k s t a b l a k o j a r a s t u n a t l u n a k o j e m j e kalij i s p r a n rastu s l a b i j e . T a k o je nastala znanost o h r a n j i v i m t v a r i m a . Najprije su p r o v e d e n a znanstvena istraživanja o t o m u koje su h r a n j i v e tvari biljci p o t r e b n e , a z a t i m se u l a b o ­ ratoriju počela p r o i z v o d i t i umjetna hrana za bilj­ ke. O v d j e je, dakle, riječ o načelu k a k v o i danas poljoprivredi, a prema bilja­ vrijedi u konvencionalnoj

k o j e m u j e z e m l j i p o t r e b n o n a d o k n a d i t i istu k o l i č i n u hranjivih tvari koju je tlo i z g u b i l o u z g o j e m zamisliti. ka. T o j e , m e đ u t i m , n a j v e ć a z a b l u d a k o j a s e m o ž e

R u d o l f Steiner je. istražio je o s o b n o . m e t a b o l i z m a . T l o je živi o r g a n i z a m j e d n o g p o l j o p r i v r e d n o g g o s p o d a r s t v a . p r e v e l i k i m b i l o koji o r g a n u p o l j o p r i v r e d i . a z a t i m i na p o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o . dok je na poljopriv­ r e d n o m g o s p o d a r s t v u to — čovjek. p o l j o p r i v r e d a . M i i m a m o o r g a n koji u p r a v ­ lja z d r a v l j e m . R u d o l f Steiner. O n . bakterije koje inače ž i v e u k o r i j e n j u l e p i r n j a č a g u b e svoju z a d a ć u i t i m e ili prestaju biti d j e l a t n e ili j e d n o s t a v n o nestaju. b i l j k e . Dakle. s n a š o m Z e m l j o m . ali t o n i j e m i š l j e n o z a c i j e l i s p e k t a r h r a n j i v i h t v a r i . Ako hoćete shvatiti što z n a č i d a j e t l o o r g a n i z a m . n i j e b i o p o l j o p r i v r e d n i k več "pogon" n e g o je zapravo riječ o znanstveni višeg i s t r a ž i v a č . I m o r a m r e ć i d a b i s t e t r e b a l i biti n e i z m j e r n o p o n o s n i š t o j e taj v e l i k i duh. t o s a m o p r o š i r i t e n a t l o . a na p o l j o p r i v r e d n o m d o b r u rak m o ž e biti i svinjska staja ako je p r e v e l i k a . d o š a o na svijet u p r a v o k o j e u s v o j e m k o r i j e n u imaju d o v o l j n o dušika i k o j e vanjski dušik. Osim toga. z a m i s l i t e s l j e d e ć e : Čovjek je o r g a n i z a m . t r e b a m o z n a t i što valja učiniti. P o č e t k o m 20. Rekao je kako p o l j o p r i v r e d a nije s a m o "organizmu . A k o u v i đ a t e d a ste i s a m i o r g a n i z a m . V j e r o j a t n o v a m je p o z n a t o da je Rudolf Steiner bio znanstvenik koji se b a v i o d u h o v n o m z n a n o š ć u i sve što je istražio. U č i n i t e li. na p o l j o p r i v r e d n o imanje isključivo z b o g materijalizma. z b o g zakona tržišta. m e đ u t i m . U času k a d z e m l j i na u m j e t a n n a č i n d o d a m o dušik. a u j e d n o j litri z e m l j e živi više ž i v i h bića negoli ima stanovnika na čitavoj Zemlji. lepirnjače dušika. U l j u d s k o se tijelo ušulja rak da ni sami ne z n a m o o d a k l e d o l a z i . stoljeća upitali su Rudolfa Steinera: Što s e d o g a đ a s n a š i m t l o m . z b o g ž e l j e d a s e š t o v i š e z a r a d i . te na umjetnič­ k i m p o p u t e u r i t m i j e . i s t o j e k a o k a d b i s t e pustili da se u l j u d s k o m t i j e l u r a z v i j e rak. O v u z a b l u d u d a j e t l u p o t r e b n o u m j e t n o d o d a v a t i dušik u p o l j o p r i v r e d u z a p r a v o nije u v e o sam Liebig. u v u k l a u p o l j o p r i v r e d u . ta p r e v e l i k a svinjska staja. Rudolf Steiner n a m je p o k a z a o put. a u p o l j o p r i v r e d i je taj o r g a n p r e r a d e — t l o . slikarstva.Ipak je potkraj života i sam Liebig u p o z o r i o na štetnost d o d a v a n j a tlu sintetski p r o i z v o d e n o g leguminoze. svjet­ lost i sve to p r e r a đ u j e kako bi se razvijao. a r h i t e k t u r e i t d . P o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o j e o r g a n i z a m čiji su o r g a n i t l o . t o p l i n u . Svaki o r g a n i ­ zam ima jedan centar iz kojega upravlja svim orga­ nima. specijalna pedagogija. K a k o g o d o k r e n e t e . To je kod čovjeka glava. a to je u p o l j o p r i v r e d i — k r a v a . Taj se rak. jer postoje biljke. p o j a m p o l j o p r i v r e d e s v e i sva p r i ­ p a d a p o l j o p r i v r e d i . d a o n o v e p o t i c a j e i n a o s t a l i m z n a n s t v e ­ n i m p o d r u č j i m a k a o što s u m e d i c i n a . čitava ta znanost da se zemlji mora dodavati o n o l i k o h r a n j i v i h t v a r i k o l i k o joj j e ž e t v o m o d u z e t o zapravo je velika zabluda. L i e b i g o v a j e z a s l u g a s a m o š t o j e r e k a o : A k o biljci u z m a n j k a jedan hranjivi sastojak. što se d o g a đ a s p l o d n o š ć u naših životinja? Rudolf Steiner je na o s n o v i svojih p r i r o đ o z n a n s t v e n i h istraživanja u s t a n o v i o d a našem tlu n e š t o manjka i to je p o k u š a o objasniti. On prima i izlučuje o d r e đ e n e supstancije. ž i v o t i n j e i č o v j e k . on se mora nadoknaditi. p r i m a k o z m i č k u e n e r g i j u . jed­ nog p o l j o p r i v r e d n o g p o g o n a . n a r a v n o . p o v e z u j u u s p o j e v e na prirodan način. reda". što se d o g a đ a s p l o d n o š ć u tla. kojega u zraku ima 70 p o s t o . v e ć z n a n s t v e n i c i koji ne razumiju bit života. pedagogija. K a k o b i s m o p o n o v n o o z d r a v i l i p o l j o p r i v r e d u . O n a z a p o č i n j e t l o m j e r j e v e ć i s a m o t l o o r g a ­ n i z a m . Mi ljudi i m a m o o r g a n e p r o b a v e . kao što z n a m o .

s biljnim o t p a d o m . p r i p a d a k o z m o s u . n e m a m o iste u v j e t e kao u s l o b o d n o j . a da b i s m o ih p r o i z v o d i l i na način primje­ ren čovjeku. Postoje r a n o i kasno. S a ž e t o r e č e n o . T o j e t o č n o jer Sunce. N o . m o r a m o se kao poljoprivrednici brinuti 0 t o m e da u biljke zaista ude o n o što je č o v j e k u p o t r e b n o . Sve to m o r a m o imati na umu h o ć e m o li imitirati prirodu.o v d j e u o v o m kraju. u p r i r o d i ne p o s t o j i gnojište. p o l j o p r i v r e d a j e ustvari p o s t a l a n e p r i r o d n a . morate i raditi. n a r a v n o . a seljak je nositelj te kulture. M o r a m v a m . kozmosa. h o ć e m o li oblikovati poljoprivredu u skladu s p r a v o m . P o g l e d a j t e svoje b i l o — to je r i t a m . s l o b o d n o m p r i r o d o m . reći i to da onaj t k o misli kako će na temelju o v e činjenice i z m a m i t i n o v a c n e ć e u t o m e uspjeti j e r R u d o l f Steiner nije b i o materijalist. Budući da mi kao p o l j o p r i v r e d n i c i u p r i r o d i g o t o v o s v e č i n i m o p o g r e š n o . Sami ste rekli što t r e b a m o d o b i t i h r a n o m . a katkad n e uspijeva z a t o što p o g r e š n o r a d i m o . a Justus v o n L i e b i g je s p o z n a o da se biljke hrane i o n i m a i time uveo dodavanja hranjivih sastojaka tlu. Da b i s m o znali i s p r a v n o p o s t u p a t i s g n o j n i c o m . u p r i r o d i se n p r . . T a č i n j e n i c a n e m a m a t e r i j a l n u v e ć idejnu v r i j e d n o s t . kako biste to postigli. U p r i r o d i ni j e d n a ž i v o t i n j a nije z a t v o r e n a u uski p r o s t o r . Ukratko ćemo ponoviti: Albrecht Thea u poljo­ p r i v r e d u j e u n i o m a t e r i j a l i z a m . divljoj p r i r o d i . Rudolf Steiner j e r e k a o d a j e p o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o ž i v i orga­ nizam i p o k a z a o nam kako m o ž e m o očuvati zdrav­ lje t o g o r g a n i z m a . naučili smo raditi k o m post. to su životne snage. I m a m o d a n i n o ć k a o ritam. O d a k l e d o l a z e t e ž i v o t n e snage? Dolaze iz. t r a v a ne skuplja k a o silaža u p l a s t o v e i ne k o n z e r v i r a se. danja. Budući da k o m p o s t katkad uspijeva. P o g l e d a j t e k a k o v a š susjed d i š e — i to je r i t a m . i z k o z m o s a n e d o b i v a m o s a m o s n a g e Sunca n e g o i r i t m i č k e snage koje u našem ž i v o t u imaju v e l i k u u l o g u . Te ću K o m p o s t n i pripravci U p o l j o p r i v r e d i . čistom. U p o l j o p r i v r e d i p r o i z v o d i m o biljke k o j e prehranjuju čovjeka. u p r i r o d i ne p o s t o j i m o n o ­ kultura. M o r a m o postići 1 to da kultivirane biljke sadrže ž i v o t n e snage koje inače nalazimo u slobodnoj prirodi. n a r a v n o . stoga što je p o l j o p r i v ­ reda kulturna djelatnost. Sve su to r i t m o v i . m e đ u t i m . O n o što i z t o g a m o ž e t e i z m a m i t i jest z d r a v l j e svojega naroda. s gnojem. kultivirane b i b i l j k e t r e b a l e i m a t i v i š e ž i v o t n i h snaga o d biljaka k o j e rastu u s l o b o d n o j p r i r o d i . R u d o l f S t e i n e r je d a o u p u t e o p r o i z v o d n j i p r i p r a v a k a koje d o d a j e m o kompostu kako b i s m o upravljali p r o c e s i m a raspa­ pripravke poslije t o č n o opisati. N o . Samo.

uvijek se p o v e z u j e sa Z e m l j o m . stavlja se u kravlji r o g i taj j e p r i p r a v a k p r e k o z i m e u k o p a n u t l o z a t o što p o m o ć u njega na raspolaganje snage koje djeluju iz kozmosa h o ć e m o utkati u zemlju kako b i s m o ih m o g l i staviti biljkama. ne bismo mogli pod­ nijeti t u k o z m i č k u e n e r g i j u . g r a d i m o je od d r v e t a i d r u g i h sličnih materijala. Dakle. a ako je g r a d i m o dobro. P o j a m harmonije o s o b i t o je v a ž a n . p r e m a središtu Zemlje. tijekom z i m e u zemlji se događaju pojačani procesi i z m j e n e energija. Dakle. n e t a k n u t o j . M i ljudi. Stoga. g r a d i m o je od betona. na o s n o v i uputa Rudolfa Steinera. n e g o o kravljoj balegi i o kravljem rogu. harmonija predstavlja . o d r e đ e n o m mjestu. M a l o p r i j e s a m s p o m e n u o d a m o r a t e p o z o r n o slušati jer nije riječ o b i k o v o j niti t e l e ć o j b a l e g i . P o z n a j e m o ritam Mjeseca od 28 dana. n e p r e ­ stano i d o g a đ a kroz procese asimilacije. U s l o b o d n o j . Kada tu svoju nastambu g r a d i m o loše. ž i v o t i n j s k o g g n o j a i t d . j e d a n p r i p r a v a k u z e m l j u u k a p a m o ljeti. kako ih u sebe u g r a đ u j e . Ona uvijek stoji u s p r a v n o u o d n o s u na središte Zemlje. Oni tijekom z i m e stvaraju finiji. Biljka raste u s p r a v n o u v i s . ti m i k r o o r g a n i z m i . k a d b i s m o d a n o n o ć n o boravili u prirodi. ta živa bića tijekom z i m e u humus prerađuju sve o t p a t k e korijenja. o d n o s n o o p i s a o d v a p r i p r a v k a koja s v a t k o o d v a s . ustvari. rastresiti k o m p o s t koji je.jutro i večer. v e ć v e č e r a s m o ž e proizvesti. R u d o l f S t e i n e r n a m je na o s n o v i svojih p r i r o d o z n a n s t v e n i h istraživanja i z n a n j a d a o . M i k r o ­ o r g a n i z m i za koje sam r e k a o da ih u j e d n o j litri zemlje ima u g o l e m o m broju. m e đ u t i m . Č o v j e k ć e d o ć i n a M a r s . M i ljudi n e m a m o p o j m a kako biljka u sebe p r i m a te k o z m i č k e e n e r g i j e . uzimajući u o b z i r ljetne i z i m s k e r i t m o v e . uzima se kravlja balega. s t l o m . U t a k v o m k o m p o s t u p o s t o j i v i s o k s t u p a n j har­ m o n i j e i z m e đ u svih h r a n j i v i h t v a r i koja j e p r i m j e r e n a u p r a v o o d r e đ e n o m tlu. to nesvjesno p r i r o d n o umijeće biljke da u sebe ugradi k o z m i č k e r i t m o v e i energiju m o ž e m o kroz biološko-dinamičku poljo­ p r i v r e d u spoznati i primijeniti zahvaljujući d r u g o m pripravku koji se zove kremen iz roga. A u p r a v o su r i t m o v i i sunčana e n e r g i j a o n o što ž e l i m o unijeti u biljku. K a k o b i s m o svjetlosnu energiju unijeli u uzgo­ j e n u b i l j k u u v e ć o j m j e r i o d o n e što j e i m a b i l j k a koja s l o b o d n o r a s t e u p r i r o d i . korijen. a d r u g i z i m i . ali n e ć e z n a t i b i t f o t o s i n t e z e . O n j e d n o s t a v n o nije u stanju d o i s t a proniknuti u procese stvaranja. Biljka. Riječ je o s i l i c i j e v o m ć. što znači da se u z e m l j i d o g a đ a j u p r o c e s i k o m p o s t i r a n j a svih energija. poput izmeta kišne gliste. tu sposobnost. S v o j i m se l i š ć e m o t v a r a p r e m a s v j e t l o s t i i u s e b e p r i m a s v e k o z m i č k e s n a g e . u d i v l j o j p r i r o d i t o se. fotosinteze. o k o j e m ću poslije iscrpno g o v o r i t i .ioksidu koji s e f i n o s a m e l j e . Dakle. V e ć sam g o v o r i o o g n o j u iz r o g a koji se ne sasto­ ji ni od čega d r u g o g a n e g o iz čiste kravlje b a l e g e . N a i m e . M i s m o p o p u t p e ć i n s k i h ž i v o t i n j a i a k o n e n a đ e m o p e ć i n u sami ć e m o j e izgra­ diti. Koja ž e n a to ne p o z n a j e ? Svi ti r i t m o v i djeluju na ž i v o t n u o k o l i n u Zemlje. n a r a v n o . a k o d o b r o posluša. Jer. gnoj iz roga k o j i d j e l u j e t a k o da se biljka s v o j i m k o r i j e n o m čvršće p o v e ž e s t l o m . Z n a m o da se biljka svojim k o r i j e n o m uvijek usmjerava prema centru. stavlja g a se u k r a v l j i r o g i p r e k o l j e t a u k a p a u t l o . s l a m e . stoji v a n i . J e d a n je t z v . Njoj su d a n o n o ć n o p o t r e b n a djelovanja k o z m i č k i h snaga. Zimi su d u h o v n i procesi intenzivniji u zemlji n e g o na njezinoj p o v r š i n i .

n e g o i snage čitavoga kozmosa. i to o n e u z g o j e n e . Ista je c i j e n a i c r v e n i h i z e l e n i h knjižica. * Riječ je o knjigama dr. Biljka j e u stanju p o m o ć u v o d e k o j u i z tla p r i m a p r e k o korijena i p o m o ć u ugljičnog dioksida iz svoje o k o ­ line stvarati šećer. g o d i n e . Christiana von Wistinghausena: Upute za pripremanje biološko-dinamičkih pripravaka i Upute za primjenu biološko-dinamičkih pripravaka. Jer. Dvije su stvari. P o g l e d a m o li kravlji rog. o č i t o i m j e r l j i v o p o v e ­ ćati k o l i č i n a š e ć e r a u b i l j c i . Cijena j e 1 0 d o l a r a 2 0 n j e m a č k i h m a r a k a . U p r a v o sam g o v o r i o o k r a v l j e m r o g u i s p u n j e n o m b a l e g o m i k r e m e n o m . . K a d sam te snage Sunca u n i o u p r i p r a v a k silicija u k r a v l j e m r o g u i k a d ih na n a č i n koji ću o p i s a t i u n e s e m u biljku. v i d i m o d a j e p o p u t d r a g u l j a . U njoj o s t a j u s a č u v a n e s n a g e m i n e r a l i z a c i j e . time sam u z n a t n o j mjeri p o j a č a o sposobnost biljke da u sebe primi Sunčeve ljetne k o z m i č k e snage.k v a l i t e t u . time ću ujedno uspo­ staviti h a r m o n i j u kao o s n o v u za uzgoj biljaka. djelatne u s t v a r a n j u š e ć e r a : u g l j i č n i d i o k s i d iz z r a k a i Sun­ čeva energija. jeziku.d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a . A k o s a m u stanju h r a n j i v e t v a r i u z e m l j i d o v e s t i u h a r m o n i č a n o d n o s . Ako želite. A snage koje se d o b i v a j u t i m e što se kravlja balega stavlja u r o g i p o h r a n j u j e u z e m l j u t i j e k o m z i m e ž e l i m o sačuvati za kompost kako bi o n e nastavile živjeti u kompostu. dakle.* se ne o t a p a u v o d i . dakle. d o k k r i s t a l k r e m e n a z a s i g u r n o svi p o z n a j e t e . a s i m i l a c i j a z a p r a v o nije ništa d r u g o n e g o p r o c e s stvaranja š e č e r a . ljeti u tlo u k a p a m o r o g koji s a m l j e v e n i k r e m e n . i z g l e d a k a o ukrasni p r e d m e t . kultivirane biljke. možete i h k u p i t i . d j e l o v a n j e m S u n č e v i h snaga. deset na e n g l e s k o m . što č i n i p o d l o g u za rast biljke. iz kojih je p o s e b n o i z d v o j e n d i o koji se o d n o s i na izradu b i o l o š k o . d e s e t na n j e m a č k o m u p u t e z a primjenu t i h biološko-dinamičkih pripravaka. Dakle. T o s u simboli biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e i oslikani su na našim knjigama. n e s a m o snage Sunca. snage koje z i m i izgrađuju k o m p o s t l j e t i b i v a j u r a z g r a đ e n e . T a k o će se f o t o s i n t e z o m . Druga knjižica sadrži Imam deset primjeraka. o d n o s n o svjetla k o j e t a k o đ e r ž e l i m o unijeti u k o m p o s t . s i l i c i j . S sadrži d r u g e strane. T o j e t v a r koja Ova knjiga sadrži d i j e l o v e p r e d a v a n j a koje je Rudolf Steiner o d r ž a o u K o b e r w i t z u 1924. o d n o s n o 75 k u n a .

To je v e g e t a t i v n i rast. O v d j e je riječ o još netaknutoj d i v l j o j p r i r o d i .A biljka upravlja k o r i j e n s k i m kiselinama. Ovako izgleda mikroskopom gledan vrh biljnog korijena. p o s t a j e m r t v o m o r g a n s k o m supstanci­ j o m . One sve nastanjuju. Ta životinjska bića prihvaćaju ovaj o d b a č e n i organski d i o i njime s e h r a n e . a g o v o r i t ću i o s p o s o b n o s t i b i l j k e da se p o v e ž e s t l o m . To znači da biljka p r i m a više hrane n e g o što bi p r i r o d n o htjela p r i m i t i . p r e k i d a s e b e d e m koji o k o k o r i j e n a č i n e m i k r o o r g a ­ nizmi i biljka d o b i v a o n o što smo i z r a v n o d o d a l i zemlji. a z a t i m i l i š ć e .. I z m e đ u n j i h p o s t o j e b l a g i p r i ­ j e l a z i . T a k o taj k o m a d i ć p o s t a j e sve manji i biva j e d n o s t a v n o progutan. A k o v o d i u tlu nešto d o d a m o i t l o p o s t a n e p r e k i s e l o . Prije t o g a • G o v o r i l i s m o o t o m u d a biljka p o m o ć u klorof'ila i m a s p o s o b n o s t p r i m a n j a k o z m i č k i h utjecaja. Ovaj k o m a d postrance otpada i u trenutku k a d o d u m i r e . lužine 1 kiseline. Z a n i m l j i v o j e . o d n o s n o p r i m a u sebe hranjive soli. o d n j e g a ž i v e . n o s v e b i l j k e n a s v i j e t u r a s t u n a isti n a č i n . J e d n i m d i j e l o m urasta u z e m l j u . a d r u g i m d j e l i ć e m o d u m i r e . je p r o c e s o m ishrane u p r a v l j a l a sama biljka. Sada. o d n o s n o stapku. ali p r i r a s t u i s t o d o b n o j e d n i m d j e l i ­ ć e m na neki način o d u m i r e odbacujući svoj vrh. U tlu ž i v e milijuni ž i v o t i n j i c a . da kiselina koju izlučuju vršci korijena ustvari upravlja ž i v o t o m životinjskih m i k r o o r g a n i z a m a u svojoj okolini. Te korijenske kiseline imaju svojstvo da se u s v a k o m trenutku p r i l a g o d a v a j u stadiju rasta biljke. ako p r i đ e čovjek i dodaje hranjive tvari. T a k o i z g l e d a p r i r o d n i rast b i l j k e . Biljka p r v o i z g r a đ u j e s v o j u vlat. O v i s n o H r a n j i v e tvari i k o z m i č k e s n a g e 0 k o r i j e n s k o j k i s e l i n i r a z v i t ć e s e m a n j e ili v i š e o d ­ ređene vrste životinjskih mikroorganizama. Za­ t o ć e t e m o r a t i p o s l u š a t i o k o č e t v r t sata p o d u k e i z biologije. p r i r o d n i rast k o r i j e n a . K a d p o s l i j e b i l j k a p r e l a z i u c v a t i o b l i k o v a n j e p l o d a . Stoga o k o korijena biljke živi mnoštvo životinja. Rast s e n e o d v i j a s k o k o v i t o . . to što d o d a j e m o ulazi u z e m l j u i p u t e m v o d e d o l a z i u p o d r u č j e k o r i j e n a . p r e m i n e r a l n o ili p r e s l a n o . ta se v o d a o b o ­ gaćuje. I same izlučine bile su o d r e đ e n e tvari. Ž i v a b i ć a o p s k r b l j u j u s e v o d o m i z tla koja stiže do korijenja j e r u tlu uvijek ima v o d e . tla i o n o g a što s u i z l u č i v a l i m i k r o o r g a n i z m i bila j e h r a n a k o j o m se hranila biljka. r i j e č je o g e n e r a t i v n o m rastu. v e ć p o s t u p n o . U p r a v o ta mješavina v o d e . Svakim d a n o m korijen naraste za jedan m a l i k o m a d i ć . m e đ u t i m . N a r a v n o . P u t e m v o d e i z tla b i o j e h r a n j e n č i t a v o v a j ž i v o t i n j s k i svijet i i z l u č i v a o je o d r e đ e n e tvari. Biljka n a v r š c i m a k o r i j e n j a i z l u č u j e o d r e đ e n e kiseline.

a mi d o t i r a ­ n o m m i j e n j a m o funkciju kiselina koje izlučuje kori­ j e n . U p r i r o d i . prerađuju se u b i l j c i u g o t o v u s u p s t a n c i j u . N e k a i m a j u z a d a ć u d a m r t v u organsku supstanciju ponovno prerade u humus. gljivice se brinu da se b o l e s n e biljke j e d n o s t a v n o u k l o n e . O p e t j u r i m kemijskoj i n d u s t r i j i i k u p u j e m l i j e k o v e . Zahvaljujući k o z m i č k o j e n e r g i j i . P o s l j e d i c a t o g a jest d a č e u biljku d o ć i p r e v i š e hrane i ona više neće m o ć i razlikovati v e g e t a t i v n i od g e n e r a t i v n o g rasta. imaju v e l i k u p o t r e b u z a e n e r g i j o m . — T a k o izgledaju po­ sljedice gnojenja dušičnim g n o j i v i m a . narav­ n o . s j e d n e strane h r a n a p r e k o korijena. Te gljivice zahvaćaju biljku z b o g t o g a j e r i m o n a n a n e k i č u d a n n a č i n z a u d a r a ili miriše i b r i n u se o t o m u da b o l e s n o j biljci o n e m o g u ć e daljnje r a z m n o ž a v a n j e . k e m i j e . napravit će jednu . U b r z o ć e s e p o j a v i t i i n s e k t i koji v o l e s o k u p r a v o t a k v i h biljaka k o j e u sebi imaju n e p r e r a d e n e tvari. m e đ u t i m .Što se p r i t o m d o g a đ a ? U biljci se mijenja sastav staničnih sokova. T a k o na gljivice i insekte m o ž e m o gledati kao na ekološku policiju. Jer. a zatim m o r a m juriti i po insekticide. To su g o t o v i biljni p r o i z v o d i koji. stanični se sokovi nalaze i u o n o m e š t o biljka i z l u č u j e u k o r i j e n u . kupujem dušične preparate i u b a c u j e m ih u b i l j k u . Za p o ­ sljedicu ću imati biljku p u n u d i s h a r m o n i č n i h t v a r i — d a k l e . S v u d a ć e m e s v r b j e t i j e r s e č i t a v o t i j e l o b o r i p r o t i v t i h o t r o v a i u p r a v o se tada u poja­ čanoj m j e r i m o ž e r a z v i t i rak. a s d r u g e ugljični d i o k s i d iz zraka. One će time trošiti vi­ še nego im je stvarno potrebno. postoje živa bića. i na kraju se m o r a m pitati koliko je v e l i k o i snažno bilo m o j e zdravlje da sam sve to m o g a o izdržati. u z i m a j u m n o g o e n e r g i j e . Ne mislim na šampinjone n e g o na one gljivice koje ž i v e na biljci. u biljci zaostaju n i t r a t i . A k o s e biljci d o d a j e p r e v i š e h r a n e . a supstancija u n u t a r b i l j k e n i j e d o ž i v j e l a d a d o z r i j e . u g o t o v u t v a r . Biljka g u b i h a r m o n i č n o s t i p o d l i j e ž e g l j i v i č n i m b o l e s t i m a . B r z o k u p u j e m fun­ g i c i d e . uočit ć e m o sljedeće: O d l a z i m kemijskoj industriji. dakle. m o r a m o i m a t i n a u m u d a h r a n j i v e t v a r i uvijek p r e k o korijena ulaze u biljku uz još. Dolazi do p o r e m e ć a j a u p r o i z v o d n j i šećera. ta d v a e l e m e n t a . a svako od njih i m a s v o j u z a d a ć u . o n a p u t e m h r a n e koja d o l a z i i z k o r i j e n a n e m o ž e t e p r o i z v o d e d o kraja o b l i k o v a t i i p r e r a d i t i te će u biljci zaostati n e p r e r a d e n i . a i u g o t o v i m biljnim p r o i z v o d i m a ima m n o g o bjelančevina. Pšenica obiluje g l u t e n o m i š k r o b o m . Sljedeća je p o s l j e d i c a da ću o b o l j e t i o d r a z n i h alergija. K a k o s e b j e l a n č e v i n e sastoje od s u m p o r a i nitrata. n i j e sklad­ na. d o l a z i d o n e r a v n o ­ t e ž e . S v e se o v e s u p s t a n c i j e t a l o ž e u b i l j c i i n e m o j t e misliti da o n o što prskate po bilju kao f u n g i c i d e i insekticide ne ulazi u biljku. To su gljivice. Budući da o d o z g o n e d o ­ staje e n e r g i j e . b j e l a n č e v i n a . N a r a v n o . biljka će m o ć i prera­ diti nitrate u bjelančevine s a m o ako za to dobije d o v o l j n u količinu energije. U m l a d o j biljci i m a m n o g o b j e l a n č e v i n a . do kraja n e i z g r a đ e n i p r o d u k t i . n i j e h a r m o n i č n a i p o s l j e d i c a t o g a jest da biljka obolijeva. svoga o n o g a š t o biljka i n a č e p r o i z v o d i . Što se d o g a đ a ? U biljci d o l a z i do suviška h r a n e . Ona z a p r a v o p r o i z v o d i više h r a n e n e g o što b i j e p r o i z v e l a samo p o m o ć u Sunčeve energije. Ustvari. A k o nadalje p r o m a ­ tramo tijek događaja. u g l j i č n i d i o k s i d i z z r a k a . Umjetnim d o d a v a n j e m dušika u tlo biljkama o d u z i m a m o m o g u ć n o s t d a s a m e o d r e d e koju ć e k o l i ­ činu dušika na sebe vezati.

Kaos završava t i m e što klica p r o b i j a u zemlju. O b i o l o š k o . stvaranja cvijeta i p l o d a nastaje n o v a sjemenka u kojoj o p e t v l a d a p o t p u n i r e d . i z t o g s j e m e n a n e m o ž e n a s t a t i ništa d r u g o n e g o l i b i l j k a čija j e t o s j e m e n k a . kao što sam v e ć r e k a o . A sada ć e m o g o v o r i t i o i z m j e n i r e d a i kaosa p r i rastu b i l j k e . p r o c e s o m b u b r e n j a nastaje klica. Sada j e sasvim j a s n o kako se upravlja m u š k a r c i m a . P r e m a t o m u . Uvijek kada d o d a j e m o previše. Dakle. što je p o s l j e d i c a n e h a r m o n i č n o izgra­ đ e n e biljne strukture. p r o c e s koji biljka p r o l a z i tijekom jedne godine. Ovaj I tako miješamo u dinamiziranjem. m i j e š a m o j e d a n sat o n a k o kako n a m j e o s o b n o u g o d n o . s v e d o k s e u v o d i n e oblikuje v r t l o g p o p u t lijevka.takoreći luksuznu potrošnju koju m o ž e m o jasno vidje­ ti na p o v r š i n a m a na kojima žitarice j e d n o s t a v n o p o l e g n u na t l o . Stavljamo sasvim m a l o same tvari i m i j e š a m o j e č i t a v sat. T a k o i z g l e d a godišnji r i t a m biljke. Žena o d g o v a r a : A ja sam vrat i v r l o d o b r o z n a m <ako o k r e t a t i g l a v u . Prskanje je naj­ b o l j e p o v e z a t i s o b r a d o m tla. o b r n u t o m smjeru sve d o k o p e t ne nastane duboki postupak z o v e m o Što t i m e z a p r a v o č i n i m o ? S t v a r a m o red. U t o m j e z r n u s a d r ž a n a s n a g a koja upravlja t i m e d a i z s j e m e n k e nastane t o č n o o d r e đ e n a b i l j k a . a g d j e p o č i ­ nje b i o l o š k o . To će se d o g o d i t i r a b i m o li b i l o o r g a n s k o . a od svoje ž e n e uzimam metlu i to prskam po biljkama. T o . N e smijete od toga napraviti špinat. Sve se m o r a vladati p r e m a m e n i . O v o j e s a d r ž a j u z e t i z č e t i r i roga koji su proteklu zimu p r o v e l i p o d z e m l j o m . n a l e đ a u z i m a m p r s k a l i c u ili j e d n o s t a v n o u z i m a m kantu u kojoj sam sve to miješao. i ne b o j t e se. N a j v r j e d n i j e b i ć e j e ž e n a . H t i o sam v a m p o k a z a t i j e d n u sjemenku g r a h a . Mijenjajući smjer z a p r a v o s t v a r a m o kaos. ljevkasti oblik. O v d j e sam v a m to nacrtao kako biste si d o b r o upisali u svijest gdje je p o ć e t a k štete koja nastaje k o n v e n c i o n a l n i m n a č i n o m o b r a d e tla. P r i m j e r i c e . p a ž l j i v o g a p o s r e d i n i p r e k i n i t e i p o m i r i š i t e . potjera korjenčić. A m i j e š a n j e m g n o j a iz r o g a ili k r e m e n a iz r o g a s v o d o m i m i t i r a m . T a j k o m a d m o ž e t e raz­ m r v i t i k a k o b i s t e m o g l i z a g l e d a t i u kuglu. A k o s j e m e p o l o ž i m u v l a ž n u z e m l j u . U njoj je s a d r ž a n a p o d l o g a z a č i t a v u b i l j k u . o n d a sam ga u p r o l j e ć e p r i m i j e n i o na t l o . d a k l e . Za 1 ha z e m l j e s t a v l j a m o u b a č v u 50 1 v o d e i s a d r ž a j iz četiri r o g a . B e z o b z i r a n a t o r a d i m l i u v i n o g r a d u ili v r t u . najprije ć e m o uzeti g n o j iz r o g a i p o m i j e š a t i ga s v o d o m . D a k l e . dolazi do takvog procesa. R a b i m o li o n a d v a p r i p r a v k a o k o j i m a s a m v a m g o v o r i o . u n u t a r t o g a j e d n o g sata stalno izmjenjujemo red s kaosom. D a k l e . a z a t i m o p e t i z t o g a s t v a r a m o n o v i r e d . prskanje . p o t o m mije­ njajući s m j e r s t v a r a m o k a o s .o r g a n s k o m i e k o l o š k o m n a č i n u o b r a d e tla g o v o r i t ć e m o poslije. j e d n u m i n u ­ tu u j e d n o m s m j e r u . z a p r a v o . p r i č e m u ć e g n o j i z r o g a d j e l o v a t i na rast korijena. Pažljivo! Taj gnoj iz r o g a r i t m i č k i m i j e š a m o j e d a n sat u v o d i . p r v o sam n a p r a v i o gnoj iz roga. T a k o d o b i v a m o r i t a m koji s e s a s t o j i o d i z m j e n e r e d a i kaosa.d i n a m i č k i n a č i n o b r a d e tla. u tlu. Imate li toliko mašte da medu m o j i m prstima v i d i t e j e d n o z r n o graha? U toj sjemenci v l a d a m a k s i m a l a n r e d . k a k o n a m o d g o v a r a . a n a s t a n k o m k l i c e u s j e m e n c i d o l a z i do kaosa. To je r e d . T i m e k a o d a i m i t i r a m o p r o c e s rasta b i l j k e . a preko procesa rasta biljke. a d r u g u u d r u g o m . R a z u m i j e t e šalu? T a k o g o v o r i muškarac: Ja sam glava. b i l o m i n e r a l n o g n o j i v o . ali s a m je z a b o r a v i o donijeti. a n a k o n t o g a p r o m i j e n i m o smjer.

što je d o v o l j n o za 1. Z n a m o da je v o d a nositelj snaga. a druga o d o z g o iz k o z m o s a . p o b r i n u o s a m se za to da biljka. d a v e s e l i j e d j e l u j u n a rast b i l j k e . Svatko o d nas t k o j e u r u k a m a i m a o č i p . d a k l e . a z a t i m z e l e n o . Oni p r o i z v o d e d i v l j e biljke. a p r e m a l o energije. Cilj b i o l o š k o . K r e m e n i z r o g a koji s m o p o h r a n i l i u z e m l j u t i j e k o m ljeta z a p r a v o je u s e b i s a k u p i o S u n č e v u e n e r g i j u .5 do 2 ha z e m l j e . zna d a s e o n sastoji o d k r e m e n e p r a š i n e koja p r i m a i n f o r m a c i j e . p o b r i n u o sam se za to da one postanu marljivije. pojedinih tvari m e đ u s o b n o i k o z m i č k i h snaga. n e m i s l i m n a č i p s o d k r u m p i r a n e g o n a č i p i z k o m p j u t o r a . Jedna preko korijena o d o z d o iz zemlje. Ž i v i o r g a n i z m i koji p o s t o j e u z e m l j i su d j e l a t n i . T o z n a č i . do ravnoteže između tvari općenito. o m o g u ć i t i d a s e ž i v o t i n j s k i m i k r o o r g a n i z m i koji ž i v o o k o k o r i j e n a biljke p o t a k n u n a t o d a b u d u r a d o s n i j i . Nije p r o g r a m i r a n da djeluje n a o s n o v i t v a r i . T o p o s t i ž e m o p o m o ć u o v o g drugog pripravka — kremena iz roga. U biljci se. A l i i tu će se j a v i t i s u v i š a k energije. Za 1 ha z e m l j e u z i m a m o 4 g k r e m e n a iz r o g a . Primjerice većina vas zna v o z i t i auto. n a v o d u s e p r e n i j e l o n e š t o što z a t i m v o d o m i z n o s i m o na zemlju. a ne n e u r a v n o t e ž e n o .p r i p r a v k o m gnoja iz roga t r e b a l o bi uslijediti prije s j e t v e . N a k o n š t o s e m a f o r p o k a ž e ž u t o . m o ž e t e v o z i t i dalje. a t e s n a g e Sunca m i j e š a n j e m p r e n o s i m o n a v o d u . T a j e tvar netopljiva u v o d i . A k o biljci d o d a j e m o više hranjivih tvari. U s v a k o m slučaju. K o l i č i n a od 50 1 p r i p r a v k a na 1 ha z e m l j e n i k a k o n i j e k o l i č i n a koja b i m o g l a b i t i h r a n j i v a t v a r . dakle. ali u h a r m o n i č n o m stanju. V i niste o d n e k o g policajca d o b i l i b o m b o n č i ć da biste postali djelatni. n e g o n a o s n o v i iskustva i i n f o r m a ­ c i j e . N o . u p o v e ć a n o j mjeri p r i m i o d r e đ e n e informacije i z k o z m o ­ sa. G n o j i z r o g a t r e b a o bi. Poznato je kako kremen m o ž e primati i u sebi pohraniti o d r e đ e n e informacije i dalje ih predavati. A k o dobivaju previše tvari. gnoj iz roga p o m a ž e da h r a n j i v e tvari ulaze u biljku na h a r m o n i č a n način. T i m e sam im pomogao da razviju sposobnosti prerade hranjivih tvari. Z a u s t a v i t e se. a k o sam mije­ šanjem i n f o r m i r a o v o d u i o n d a t u v o d u d a j e m z e m l j i . a ako . a vaš m o z a k je p r o g r a m i r a n t i m e što ste polazili v o z a č k u školu i i m a t e iskustvo.. Vaš je auto tako koncipiran k a k o b i s t e n j i m e m o g l i u p r a v l j a t i d a i d e ili stane. djelatnije. Vjerojatno se d o g o d i l o nešto što u o p ć e n e m o ž e m o p o j m i t i . d o b i t i i v i š e k o z m i č k i h snaga. da k l o r o f i l biljke. Vi u sebi i m a t e nešto što vas p o t i č e na to da v o z i t e dalje. p r i o b r a d i tla. m o r a m o p o v e č a t i i njezinu sposobnost da p r i m i više k o z m i č ­ kih snaga z a n j i h o v u p r e r a d u . V o z i t e s e d o s e m a f o r a koji p o k a z u j e c r v e ­ n o . O v d j e i m a m 6 g. a da se p r i t o m sama snaga z a p r a v o n e troši. Što o n d a o v d j e z a p r a v o d j e l u j e ? K a k o t o d j e l u j e ? J a sam s i o s o b n o s t v o r i o j e d n u usporedbu. Osim toga. d o l a z e u neravnotežu. ako sam ih o p s k r b i o g n o j e m iz roga. Supstancijalno. a u z g o j e n e biljke imaju i v e ć e p o t r e b e . a niti š t o s m o g a p o m i j e š a l i s v o d o m . M i s e n e m o ž e m o hraniti divljim biljkama v e ć ih m o r a m o kultivirati. R i j e č je o t a k o m a l o j k o l i č i n i tvari raspršene u v o d i koju k e m i j s k i u o p ć e n e m o ž e t e d o k a z a t i . što se kemijskog sastava tiče. T a k o u njoj d o l a z i do h a r m o n i j e . nije se ništa b i t n o p r o m i j e n i l o t i m e što smo k r e m e n ukopali u z e m l j u . susreću d v i j e djelatnosti. T a k o će biljka koja je v e ć p r i m i l a v i š e t v a r i . u o v o m slučaju c r v e n o g ili z e l e n o g svjetla.d i n a m i č k e o b r a d e tla jest p o v e ć a n j e t v a r i i stvaranje h a r m o n i j e i z m e đ u t v a r i i d j e l o v a n j a k o z m i č k i h snaga. da biste v o z i l i dalje.

T o j e sasvim j e d n o s t a v n o . da se ne k v a r i i k a k o i z g l e d a . Kako ukapamo rogove? Rogove ukapamo otprilike 30 do 35 cm duboko. p o v e ć a v a se n j i h o v a energija. neka ga i z v o l i postaviti. Ljudi i m a manje ili više. gustu balegu. r a d o b i h o d g o v o r i o na pitanja koja se o d n o s e na r a z u m i j e v a n j e o v o g a što sam r e k a o . ako i m a t e manje g o s p o d a r s t v o za koje miješate samo j e d n o m .su tvari u biljci h a r m o n i č n o i z g r a đ e n e . d o b i v a m o najbolje o b l i k o v a n i biljni korijen. I z v o d i l i s m o p o k u s e i m j e r i l i korijenje biljaka koje s m o t r e t i r a l i na r a z l i č i t e načine te smo ustanovili da miješamo li pripravke j e d a n sat. mirisa i toga k o l i k o je biljka p o g o d n a za čovjeka. a kvaliteta se u o č a v a p r e k o okusa. O t p r i l i k e u rujnu p u n i m o r o g o v e i o n d a b i k r a v a trebala imati konzistentnu. P o v e ć a v a se n j i h o v p o t e n c i j a l . N o . Listovi j e d n o g stabla su n e i z b r o j i v i . brojiti i što se m o ž e p o n o v i t i e k s p e r i m e n t o m . Ili m o ž e t e u z e t i p u n u d v o r a n u ljudi. n e g o t a k o da v o d a koja je u t l o d o s p j e l a k i š o m d i ž u ć i s e m o ž e ući u r o g i m o ž e isteći kad razina o p a d n e . ali a k o i m a t e v e ć e g o s p o d a r s t v o m o ž e s e m i j e š a t i i strojno. o n e s a d r ž e i v i š e snaga. Od koje krave treba uzeti balegu? N a j b o l j a j e b r e đ a k r a v a koja j e h r a n j e n a sije­ n o m j e r o d nje d o b i v a m o n a j b o l j u . a Rudolf Steiner bio je G o e t h e o v najveći učenik. O b e ć a o sam kako ć u v a m dati v r e m e n a d a s a m n o m r a z g o v a r a t e . N e m a n i j e d n o g č o v j e k a koji bi b i o isti k a o d r u g i . onda to čovjeka veseli i to j e z a p r a v o sat p r o v e d e n u m e d i t a c i j i . To je već spoznao Goethe. Postoji u z r e č i c a : G l u p a n zna sve. D a k l e . S v a k o j e n e p o n o v l j i v o . Shvatili ste u č e m u se sastoji kvaliteta. ako n e t k o ima pitanje. k o l i k o je sposobna da se uskladišti. Dakle. T o j e ž i v o t . R u d o l f Steiner j e rekao: M o r a t e miješati j e d a n sat. Kako treba miješati pripravke? Za p o v r š i n u od 500 ha najbolje je miješati rukom. M o ž e t e uzeti vlak pun pšenice. Sve s e t o z a p r a v o n e m o ž e izmjeriti z n a n s t v e n i m s r e d s t v i m a j e r o s n o v u z n a n o s t i č i n i o n o što j e mjer­ ljivo. što se m o ž e v a g a t i . m e đ u t i m . — I z n i m n o je teško d o k a z a t i . Koliko se dugo mora miješati pripravak? k a d a j e p r e m a l o ili p r e v i š e . n e m o ž e z a h v a t i t i u o n o što j e ž i v o t z a t o što puki z b r o j pojedinih dijelova nikada ne čini cjelinu jer zbroju manjka d u h o v n a snaga koja ujedinjuje sve te d i j e l o v e . o n j e m a n j e ili v i š e n e t o č a n . a p a m e t a n sve pita. a č o v j e k n i j e u stanju i z b r o j i t i ljude koji ž i v e na Zemlji jer svaki put kad d o đ e do n e k o g b r o j a . ali n e t a k o d a s e u n j i m a z a d r ž a v a v o d a n i t i t a k o da v o d a ne m o ž e ući. A k o želite. što z n a č i da je biljka kvalitetnija. na p o d r u č j u ž i v o t a n e m a ničega što se p o n a v l j a . najsušu b a l e g u . N o . Niti j e d n o z r n o nije isto kao d r u g o . Znanost. u ž i v o t u ništa nije m j e r l j i v o ni p o n o v l j i v o .

i j e d n o s t a v n o i h p o p r s k a t i ili m o g u p r i p r a ­ vak poprskati po z e m l j i koju ću n e p o s r e d n o poslije obraditi. U z m e m o sadržaj č e t i r i kravlja roga. To je najbolje učiniti u p r o l j e ć e . G o v o r i o sam o t o m e kako se p r o i z v o d e gnoj iz r o g a i k r e m e n iz r o g a . č i m na njoj v i š e ne b u d e t o l i k o v l a g e . Znamo da se ritmički izmjenjuju p o j e d i n i d i j e l o v i dana. k a d a s a n o d l u č i o ići . O d g o v o r na to pitanje m o r a uvijek biti: Da p r o i z v e d e n i zdravu hranu za svoju obitelj. a p o č e v š i od tri sata poslije p o d n e o n a p o č i n j e udisati. n a r a v n o . G o v o ­ r i o sam o t o m e što k o n v e n c i o n a l n a p o l j o p r i v r e d a čini biljkama z a t o što na p r v o mjesto stavlja tvari i ostaje u g r a n i c a m a t v a r n o s t i . P r a k t i č a n savjet k a k o se iz k r e m e n a d o b i v a b r a š n o p r o n a ć i ć e t e u m o j i m knji­ gama i n a d a m se kako će netko d o ć i na ideju da se te knjige p r e v e d u . N a k o n t o g a se. ili ako to nisam učinio prije početka vegetacije. Z n a t e li sada k a d a se p r i m j e n j u j e g n o j iz r o g a ? Znate li zašto? Znate li kako se on p r o i z v o d i ? A k o je vaš o d g o v o r : Da — z n a č i da sam danas uspješno radio.d i n a m i č k o j p o l j o p r i v ­ redi m o r a t e si prije svega postaviti pitanje: Zašto u p r a v o t o r a d i m ? A k o o d g o v o r glasi: S a m o d a z a r a ­ d i m n o v a c — o n d a je sve što činite b e s p r e d m e t n o . u v i j e k a k o ž e l i m o sijati. D a k l e . K a k o se primjenjuju p r i p r a v c i ? U p r o l j e ć e iz z e m l j e i z v a d i m o g n o j i z r o g a . postavlja pitanje: K a k o ću p r i p r a v a k primijeniti na l i v a d u . Primijenim li pripra­ v a k n e p o s r e d n o prije sjetve. A što č i n i b i o l o š k o .d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a S p o m e n u o sam u č e m u je razlika i z m e đ u biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e i o n e k o n v e n c i o n a l n e . primjerice sadnice j a g o d a . i to poslije podne. Na o r a n i c u ću ga nanijeti neposredno prije obrađivanja zemlje. O n a u biljci u r e d u j e o d n o s e snaga. za svoj narod.d i n a m i č k i način o b r a d e zemlje? Biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a u n a p r e đ u j e p r i r o d o m d a n e s p o s o b n o s t i biljaka. Moću d j e l o v a t i u tlo. N e t k o je p i t a o m o ž e li se to učiniti i ljeti j e r bi rado posadio oko 15000 sadnica jagoda. Rekao s a m o kako postoje dvije m o g u ć n o s t i . Zato gnoj iz roga dajem zemlji poslije p o d n e . biljka ć e p r i m i t i p o t r e b ­ ne i n f o r m a c i j e . gnoj iz roga pomiješam s v o d o m n e p o s r e d n o prije n e g o ču o b r a đ i v a t i z e m l j u . Primjena b i o l o š k o . što će d j e l o v a t i na o b l i k o v a n j e klice. a poslije i z b o g čega u p r a v o o v i p r i p r a v ­ ci. Za sve š t o č i n i t e u b i o l o š k o . o d n o s n o n a k o n š t o j e i s p a š o m p o j e d e n a t r a v a . tada to č i n i m prije p r v o g otkosa.ČETVRTOPREDAVANJE u vrt. pa i ujesen u v r i j e m e sjetve z i m s k i h sorti žitarica. u g r a n i c a m a o n o g a što je na m a t e r i j a l i s t i č k o j r a z i n i . d o b r o j e u p o t r i j e b i t i g n o j iz r o g a . Postu­ pak m o g u p o n o v i t i kada se p r v i put pokosi livada. Ja hoću da p r i p r a v a k djeluje u v r i j e m e udaha. M o g u uzeti biljke koje kanim posaditi. U z i m a m o u o b z i r da prije p o d n e zemlja izđiše. D a k l e . a nakon toga ću posaditi sadnice jagoda. K r e m e n se mrvi. O n o l i k o k o l i k o sam vam p o k a z a o . T o j e d a n sat m i j e ­ š a m o u v o d i i p r s k a m o po zemlji koju ć e m o o d m a h n a k o n t o g a o b r a đ i v a t i . a kako na voćnjak? Na l i v a d i ću ga p r i m i j e n i t i što je m o g u ć e ranije u p r o l j e ć e . i to u regiju u kojoj raste korijen biljke. a zatim se prosijava. Riječ je o i s t i m snaga­ ma koje su nama p o t r e b n e kao ž i v o t n e snage. Sada bih v a m htio reći kako se navedeni p r i p r a v c i primjenjuju. u v e l i č i n i o v e k u g l e z a 1 h a z e m l j e .

Dakle. Z a t i m u m j e s t o t u š i r a n j a p o l a sata p r s k a m o . A k o hoću pojačati djelovanje pripravka. j e d a n sat se u d u b l j u j e m o u to što ć e m o č i n i t i . T o z n a č i d a ć e j a g o d a zaista i m a t i okus j a g o d e . List. K r e m e n iz r o g a p r i m j e n j u j e m ujesen. o d n o s n o d a b u d e u stanju p r i m i t i m n o g o energije kako bi m o g l a i z g r a d i t i biljnu t v a r i i m a t i s n a g u da ta t v a r u njoj d o z r i j e . Primijetili smo da ako tim p r i p r a v k o m prskamo biljku koja v e ć i m a p l o d i a k o t o r a d i m o p o s l i j e p o d n e . m o g u p o n o v i t i postupak. d o k naše o r a n i c e . v e ć m o r a p o s t o j a t i . a to je uvijek najbolje činiti što ranije u p r o l j e ć e . t a k o mišljenje da c v j e t o v i ranije uvenu ako da m o ž e sakupiti više energije. o z d r a v l j u s v o j e o b i t e l j i i o z d r a v l j u cijeloga naroda. v e ć se m o r a u z e t i u o b z i r i o n o što čovjek d o ž i v l j a v a u s v o j e m u osjećajnom ž i v o t u . s e prskaju o v i m p r i p r a v k o m . T o . Ujesen je v a d i m o iz z e m l j e i p u š t a m o da se prašak u r o g u osuši. T o s e jako l i j e p o v i d i k o d l o z e . z n a n s t v e n o .Što s e t i č e k r e m e n a i z r o g a . I m a m n o g o biljaka k o j e c v a t u v r l o r a n o . Svaki će p l o d i m a t i s p e c i f i č a n okus s o b z i r o m na svoju vrstu. M n o g i m a je sigurno p o z n a t o ime Marije Thun koja je rekla kako je najbolje prskati r a n o ujutro. . J e d n o s t a v n o m o r a m o r a n i j e ustati. P l o d o v i uzgojeni na b i o l o š k o -dinamički način ne z o v u se bez razloga " D e m e t e r p r o i z v o d i — p r o i z v o d i s k a r a k t e r o m " j e r oni svaki za s e b e pokazuju o n o što je t i p i č n o za p o j e d i n u vrstu. nažalost. a rajčica o k u s rajčice. Svi s m o m i k r i v i š t o k u p u j e m o t e p r o i z v o d e . M o ž e m o j e sačuvati d o sljedećeg proljeća ili nakon što se p o b e r e v o ć e m o ž e m o poprskati lišće voćaka kako bi lišće p o k u p i l o kozmičku energiju k o j u ć e . s n a g e koje biljku v a b e iz zemlje. o v a k o tretirani. J u č e r s a m b i o n a vašoj tržnici i uočio da je većina p r o i z v o d a uvezena. gdje s e i z cvijeta u b r z o m o ž e nazrijeti p l o d . N e k i . prskani p l o d b r ž e dozrijeva i bolje je kvalitete. N o . umjesto da svi p l o d o v i i m a j u isti okus h o l a n d s k i h staklenika. a o n d a m o ž e m o još na v r i j e m e stići na d o r u č a k i o t i ć i na p o s a o . to m o g u n a p r a v i t i i ujesen kada žita­ r i c e k a o š t o s u p š e n i c a . tj. jer njime hoću potaknuti p r o c e s izdisanja Z e m l j e . nije t o č n o . tu n e m a p r o b l e m a . I g o t o v o . Ovaj s e p r i ­ p r a v a k primjenjuje kada j e v e ć v i d l j i v z a m e t a k p l o d a . z a g r i z i t e z a t v o r e n i h očiju rajčicu i n e ć e t e z n a t i u š t o ste z a g r i z l i . p r e d a t i z e m l j i z a slje­ deću godinu. uvijek t r e b a m o imati n a u m u p i t a n j e : Što z a p r a v o ž e l i m p o s t i ć i p r s k a n j e m p r i p r a v k o m od k r e m e n a iz roga? — i o d g o v o r : H o ć u d a biljka d o z r i j e . r e k l i s m o d a s e k r e m e n a p r a š i n a u k a p a u t l o p r e k o ljeta. Postoji o n d a k a d se biljka o t v a r a Suncu. U m j e s t o d a s p a v a m o . mislim da b i s m o ipak p r i j e s v e g a t r e b a l i v o d i t i r a č u n a o s v o j e ­ mu z d r a v l j u . D a k l e . T o j e sve. d o k je još rosa. prije p o d n e . N o . Inače se ovaj p r i p r a v a k upotrebljava tek u p r o ­ ljeće. m e d i t i r a m o . Čovjek t r e b a imati vlastiti osjećaj za d o g a đ a n j a i m o r a s e u v i j e k i z n o v a p i t a t i : Što ž e l i m p o s t i ć i p r s k a n j e m k r e m e n o m i z roga? O d g o v o r je: H o ć u d a biljka sakupi što v i š e S u n č e v e e n e r g i j e . e n e r g i j e koja d o l a z i o d o z g o p o s r e d o v a n j e m lista. I s t o j e i p r i sijanju o z i m e p š e n i c e . r a ž ili j e č a m p o l j e r a j u p r v a l i i listića ili p r v e tri v l a t i . m e đ u t i m . d a k l e . k a d p a d n e n a z e m l j u . misle da nama p o l j o p r i v r e d a z a p r a v o i ne treba jer sve za malo novca m o ž e m o uvesti. Nije d o v o l j n o ako se stvari t o č n o promatraju s a m o i z v a n j s k i . poslije p o d n e k a d Z e m l j a u d i š e . i to sasvim r a n o ujutro. naša tla l e ž e n e o b r a đ e n a . Idite na tržnicu.

v e ć g a u n a p r e đ u j e . Jednoznačno je m o g a o razlikovati kravlji rog od b i k o v s k o g jer je osjećao da u n j i m a p o s t o j e r a z l i č i t e s n a g e . t a k o đ e r . o d n o s n o Ja-snaga. N o . N a r a v n o . k r a v a j e j e d i n a ž i v o t i n j a koja pasući n e u p r o ­ p a š t a v a p a š n j a k . a o v c a i koza. š t o bi na neki način j e d n o s d r u g i m m o r a l o biti p o v e z a n o . m e đ u t i m . d o d a v a ­ njem tih snaga o b o g a ć u j e m . o d e p r e d z r c a l o . Što ć e g o s p o d a r s t v u Uvijek me i z n o v a pitaju: Zašto krava. U p r v o m r e d u . N a r a v n o . Č i t a v a masa b i l j n e h r a n e k o j u k r a v a p r i m a pa z a t i m i z l u č u j e u sebi s a d r ž i Ja-snage u z a m e t k u . One su ne­ mjerljive jer našoj današnjoj materijalističkoj znanosti takva vrsta e n e r g i j a i snaga nije p o z n a t a . P r e d o č i m o si kako krava p r i m a veliku količinu biljnih sastojaka u s v o j g o l e m i p r o b a v n i aparat. kako zatim iz te hrane uzima bjelanče­ v i n e da bi t i m e i z g r a đ i v a l a vlastito tijelo i p r o i z v o d i l a m l i j e k o . o m o g u ć i o sam n j i h o v o potenciranje. K o d s t a b l a k o j e n e m a s v i j e s t i te su Ja-snage u začetku. ali ne z n a m h o ć u li to uspjeti učiniti na pravi način. isto kao i k o n j . G o v o r i o je. Dakle. p o g l e d a s e i k a ž e : Ja. g d j e p a s u i š č u p a j u srž b i l j k e . D a o s a m mu r o g i j o š j e d a n p u t isti r o g . o d n o s n o d i j e t e tek k a d a se u s p r a v i u stanju j e sebi r e ć i Ja. Z n a m o d a s e m a g n e t sastoji o d p l u s i m i n u s p o l a . zašto baš m o r a m uzimati kravlji rog? Zašto kravlja balega? Pokušat ću o d g o v o r i t i na to pitanje. Njih. S v i n j a rujući uništava ondje gdje pase. Uvijek m o r a m o uzimati u o b z i r cjelinu. m o ž e m o se upitati: Zašto čovjek stoji uspravno? Čovjek stoji i s t o t a k o o k o m i t o n a Z e m l j u k a o i s t a b l o . U z m e m li k r a v l j u b a l e g u k o j a v e ć s a d r ž i Ja­ . Prije t o g a o n o t o n e m o ž e . K o d nje se te snage z a d r ž a v a j u u k o ž i i rogu. Jeste li g l e d a l i kako krava pase travu? Jeste l i v i d j e l i d a o n a t o r a d i s v o j i m j e z i k o m ? Jeste li p r i m i j e t i l i kako njezina balega z a p r a v o i nije do kraja probavljena? Svaka biljka pokušava s v o j i m k o r i j e n o m rasti p r e m a središtu Zemlje. K a d d i j e t e p r o h o d a . i u v i j e k je točno rekao komu pripada. to se Ja ne m o ž e shvatiti u f i z i č k o m H a r m o n i z i r a j u ć a u l o g a k r a v e u s m i s l u . R i j e č je z a p r a v o o e n e r g i j i . j a č a m i h a r m o n i z i r a m biljku. One se očituju kroz njegov položaj prema Z e m l j i i p r e m a s v e m i r u . s a m a k r a v a n e z n a n i š t a o z a m e t k u Ja-snaga p r i s u t n o m u biljkama. a svojim gornjim dijelom uspravno. ne m o ž e m o sasvim identificirati jer ih ne m o ž e m o mjeriti. Uzimajući u o b z i r snage koje su p r i t o m djelatne.s n a g e i s t a v i m li je u r o g . odnosno o k o m i t o na Zemlju p r e m a koz­ mosu. To se d o g a đ a z b o g o d r e đ e n i h snaga koje djeluju u čovjeku — snaga svijesti. N o . kako ih probavlja. z a n i m ­ l j i v o j e d a j e m o j o t a c m o g a o rašljama o t k r i t i v o d u . A n t r o p o z o f i . srce iz kojeg ona raste. o s n a z i .g o v o r e o t o m u da je sjedište Ja svih biljaka u središtu Z e m l j e . kako m o ž e r a z l i k o v a t i kravlji o d b i k o v s k o g r o g a s a m o t i m e što j e d n o s t a v n o osjeća tu razliku. pa s v e z a j e d n o u k o p a m u t l o k a k o bih t e snage o ž i v i o . k a o m l a d i ć ja mu to nisam v j e r o ­ v a o . T a j z a č e t a k Ja-snaga k o d stabla l e ž i u p r a v o u n j e g o v u p o l o ž a j u o k o m i t o s t i na Zemlju i usmjerenosti p r e m a s v e m i r u . U z e o sam d v a r o g a i r e k a o m u n e k a z a t v o r i o č i . ondje. a t a k o o s n a ž e n o j biljci ne m o g u škoditi gljivice niti insekti. Zatim posredovanjem v o d e one dolaze do korijena i t i m e osnažuju biljku. Č o v j e k .

uzimali bivolje r o g o v e jer je i b i v o l b i l j o ž d e r i ima sličnu p r o b a v u kao krava. I z b j e g a v a m o na isto­ me mjestu saditi ili sijati istu vrstu biljaka.d i n a mičkoj m e t o d i i na o n i m a koje niste. N o . uvijek poslije p o d n e . N i k a k o nije d o b r o d a j e voda klorirana. Kako čuvamo tlo? I z b j e g a v a n j e m m o n o k u l t u r e .. Najbolja bi bila kišnica. K a o što k o d nas p o s t o j e k r e m a t o r i j i za l j u d e . ne mogu napraviti glazbu jer više nema harmonije. na d r u g o m je mjestu i z v o r s k a v o d a ili stajaća v o d a i z b a r e . krave umiru. m o ­ žda nakon tjedan dana. Z n a m o d a je u Indiji krava sveta životinja. n i t o n i j e g l a z b a . O s t a t ć e n a m s a m o plus i m i n u s p o l — da i n e . U p r i r o d i postoji h a r m o n i č a n o d n o s i z m e đ u svih tvari i snaga. N a k o n č e t i r i ili o s a m tjedana r a n i m j u t r o m j o š j e d n o m prs­ kam k r e m e n o m iz roga. M n o g i su znanstvenici pokušali p o m o ć u e k s p e r i m e n t a o p o v r g n u t i s m j e r n i c e Rudolfa Steinera. p o ­ p o d n e p r s k a j t e t l o . Ja ne p r s k a m biljku u c v i j e t u n e g o k a d o c v a t e . N o . A u zemljama u kojima nema krava m o r a m o se p r i l a g o d i t i . Kad biste u s p o r e d i l i sadržaj šećera u v i n u n a p a r c e l a m a k o j e ste o b r a đ i v a l i p o b i o l o š k o . U Brazilu smo npr. a k r e m e n iz r o g a p o m a ž e da biljka te snage što d o l a z e iz k o z m o s a p r i m i u sebe. Dakle. p o d o b n o m za primanje k o z m i č k i h snaga. Dakle. a p r i m j e n o m o v i h dvaju maloprije spomenutih pripra­ v a k a š t i t i m o biljku i o j a č a v a m o n j e z i n u konstituciju. ali t o i m n i k a d a nije u s p j e l o . a sljedećeg jutra p r i p r a v k o m od k r e m e n a iz roga. još j e d n o m primjenjujem Bio bih v a m v r l o z a h v a l a n kad biste radili ekspe­ r i m e n t e . a u j u t r o list k a k o bi se i z g r a d i l a s u p s t a n c i j a b i l j k e i k a k o b i s e biljka m o g l a o t v o r i t i kozmičkim utjecajima. N a v e č e r m o ž e m o prskati g n o j e m i z kravljeg roga. U z m e m li iz d ž e p a s a m o taj j e d a n t o n . k r e m e n o m iz roga. Narav­ n o . M o ž e m o . U z m i m o npr. d a g a n e ć e m o o t k i n u t i ž i v o j krav:. Rog m o ž e biti o d zaklane ili u g i n u l e krave. a kada se p o j a v e listovi.s e d o g o d i t i p r e s j e č e m o l i m a g n e t p o sredini? T o v i š e n e ć e biti m a g n e t . g l a z b e n u ljestvicu. a p o s l j e d n j a j e loša v o d a i z v o d o v o d a . n a r a v n o . Zašto dolaze štetnici? Pokušao sam v a m objasniti zašto d o l a z e štetnici. I u p r a v o o d a n d e naši prijatelji dobivaju kravlje r o g o v e . Samo je po sebi r a z u m l j i v o da s t i m e m o g u obavljati ekspe­ rimente. n e g o s a m o j e d a n š u m j e r g l a z b e n a l j e s t v i c a č i n i c j e l i n u koja nam je potrebna da bi se mogla napraviti k o m p o ­ zicija. zaključiti da gnoj iz kravljeg roga čini biljku osjetljivom. Kakvu vodu treba upotrijebiti za pripravke? k r e m e n iz roga i to. u proljeće prskamo kravljom balegom iz roga. T o l i k o o r o g o v i m a . m o l i m vas da to nikada ne miješate. u I n d i j i p o s t o j e k r e m a ­ toriji za krave. N j e g u j e m o zdravi p l o d o r e d (o p l o d o r e d u ć e m o još g o v o r i t i ) . T a k o je i s p r i r o d o m . dakle. ali sasvim sigur­ no znam da i z u z m e m li jedan ton. a d-a ne b i v a j u u p o t r i j e b l j e n e za h r a n u . Ja ne z n a m k o l i k o ljestvica ima t o n o v a . N j i h o v a se m r t v a t i j e l a spaljuju ili p o k a p a j u . m o r a j u d o ć i štet­ nici j e r j e n j i h o v a z a d a ć a d a u p r i r o d i o d s t r a n e o n o . A k o s o k o v i biljke nisu u h a r m o n i j i . zatim p o č e t k o m dozrijevanja i o n d a n e p o s r e d n o prije p o t p u n o g dozrijevanja. te kad biste mi mogli priopćiti rezultate.

ali o n i za nas nisu p r o b l e m . Na vrtnoj zemlji. S t o g a a k o p r e s l i c o m h o ć u d j e l o v a t i na ž i v o t gljivica. O v a rastre­ sita. Ova prava preslica ( E q u i s e t u m a r v e n s e ) m n o g o j e rastresitija. M o ž e t e uzeti p o s u d u u kojoj je baka iskuhavala rublje. ali n e služim se njezinim sjetvenim kalendarom. Budući da se 88 p o s t o preslice sastoji o d ž i v o g k r e m e n a .'oze? na zraku i kako biljke ne bi l e ž a l e jedna na d r u g o j . Z n a m d a k o d trsja p o s t o j i g o l e m problem gljivičnih bolesti. a lišće p r e d s t a v l j a biljke k o j e na n j o j rastu. humusni d i o . O s n o v u b i l j n e strukture č i n e kalij. Stablo bismo m o g l i usporediti s dijelom zemlje koji se i z d i g n u o iznad svoje razine. Čaj se kuha j e d a n sat n a l a g a n o j v a t r i . n j e ž n a . Preslicu biste trebali skupljati u o v o godišnje d o b a . Iz nje raste j e d n o g o d i š n j e lišće. Z a t i m s e r a z r j e d u j e v o d o m u o m j e r u 1:10. T o v a m zaista m o g u p r e p o r u č i t i . D o p u š t e n a j e p r i m j e n a l a g a n i h sredstava k a o što su m o d r a galica ili b o r d o š k a juha. Prskati ne m o g u ujesen j e r tada s a m o d e b l o u sebe ne p r i m a mnogo. K o d stabla. R a č u n a o sam s t i m e da č e t e me uhvatiti. U p r o l j e ć e o d l a z i m na polje d o k na njemu još n e m a z e l e n i h v l a t i i p r s k a m ga g n o j e m iz roga. ali n e rade takve p r o b l e m e na kakve inače nailazimo u k o n v e n c i o n a l n o j p o l j o p r i v r e d i . kalcij i silicij. N a i m e Steiner je ukazao na p r i m j e n u p r e s l i c e ( E q u i s e t u m a r v e n s e ) . d o d u š e . V i n o g r a d i s e prskaju s v i m m o g u ć i m s r e d s t v i m a . K a k o je g r a đ e n o stablo voćke? U sredini je drvena grada obavijena korom. Osnovno . U b i o l o š k o -dinamičkoj p o l j o p r i v r e d i i m a m o sve štetnike i sve v r s t e b o l e s t i . z a p r a v o na samoj p o v r š i n i . A k r e m e n u biljci najveći je neprijatelj gljivicama. i p l o d o v i . p r i j a t e l j M a r i j e T h u n . d o k j e o n a d r u g a m n o g o snažnija i k o m p a k t n i j a . m e đ u t i m . Š t e t n i c i i b o l e s t i su p o t r e b n i i p r i p a d a j u g o s p o d a r s t v u k a o što loš u č e n i k pripada Kako razredu. ali još se uvijek p r e m a l o primjenjuje j e d n a uputa Rudolf'a Steinera. k o j e imaju p l i ­ tak k o r i j e n . T e k t o l i k o d a p o l a k o kuha. Pokušajte j a č a t i b i l j k e . Isto vrijedi i za v o ć k e . Stavlja se 3 0 0 g s u h o g čaja na 10 1 v o d e . o d kraja l i p n j a d o s r e d i n e srpnja. Z n a t e d a postoje dvije v r l o slične biljke.što ne valja. riješiti problem gljivičnih bolesti . o n p r e k o k o l o i d n i h p r o c e s a ulazi u biljku i jača njezinu konstituciju. a iznad toga je zemlja. k o j e ć e ujesen o t p a s t i . r a z g r a n a t a poljska p r e s l i c a s a d r ž i m n o ­ g o k r e m e n a . Ne m o r a vas biti strah. a p o s l i j e p o d n e se n j i m e p r s k a t l o . m o r a ostati z e l e n a . Ja n i s a m v i n o g r a d a r . ali r i j e t k o tko primjenjuje m e t o d u d a t l o nakon b e r b e p r s k a č a j e m o d p r e s l i c e . u m j e s t o m i n e r a l ­ nog dijela u sredini i m a m o drvenu građu. rastu j e d n o g o d i š n j e b i l j k e . Stablo p r s k a m g n o j e m i z r o g a d o k j o š n e m a lišća i n a taj n a č i n p o t i č e m rast lista. K o d tla u sredini i m a m o kamenje. T i j e k o m sušenja m o r a b i t i l i j e p o r a š i r e n a k a k o b i s e sušila Kakav je utjecaj mjesečevih mijena na sjetvu? J a s a m . Oni p o s t o j e j e r s u j e d n o s t a v n o u t k a n i u ž i v o t p r i r o d e . Preslicu m o ž e t e d o b r o osušiti na tavanu. o d n o s n o k r e m e n . N a k o n b e r b e o d nje t r e b a s k u h a t i č a j . N e smije postati smeđa. V o ć k u m o ž e m o u s p o r e d i t i s t l o m . Stablo je o b a v i j e n o k o r o m koja sadrži sustav kapilara. kameni dio. hoću da se ona upije u t l o i da p o m o ć u kiše njezini sastojci d o đ u do korijena. n e t r e b a k i p j e t i . tako da je kora d r v e t a p o p u t z e m l j e .

Kako zaštititi krumpir od zlatice? D e m e t e r . K o d rajčice ili b u č e č i n i t ć e m o to u d a n e p l o d a .p i t a n j e k o j e si p o s t a v l j a m k a d a je r i j e č o g n o j u iz r o g a jest: Što ž e l i m t i m e p o s t i č i ? O d g o v o r j e : M o ć u d a s e i/. a 1 9 5 1 . n a r a v n o . najveći neprijatelj k r u m p i r o v e zlatice. G o s p o đ a T h u n je j e d n o ­ z n a č n o iskusila i d o k a z a l a da prskanjem lisnatog povrća u dane cvijeta o n o o d l a z i u cvat. Rudolf Steiner je za D u h o v e 1924. *Hrvatski p r i j e v o d o v e knjige objavljen je u izdanju Antropozofskog društva "Marija Sofija". a bubamara ne. o v i s i o t r ž i š t u i u p r a v o su se n e k e vrste p o l j o p r i v r e d e r a z v i l e na tržišnoj p o d l o z i . Bubamara je. J a s n o j e d a s a l a t u ili r o t k v i c u n e ć u p r s k a t i u d a n e c v i j e t a j e r će mi o t i ć i u cvat. g o d i n e u Kobervvitzu u osam predavanja d a o d u h o v n o z n a n stvene osnove biološko-dinamičke poljoprivrede. Smatram v r l o smislenim u v o đ e n j e uzgoja korisnih životinja kao što su mravi. P o b j e g l i s m o s a m o u k o š u l j i i h l a č a m a . g o d i n e bili p r o g n a n i iz poljskog dijela Istočne N j e m a č k e . i te se dvije vrste muha m e đ u s o b n o ne p o d n o s e . ali se zlatica koja je vitalnija vraća. Gnoj iz roga g o t o v o se uvijek upo­ trebljava u d a n e korijena. . i m r k v a i m r k v i n a muha. Moj b r a t Ekhart i j a s m o i m a l i s r e ć u što j e naš o t a c b i o n a j m l a đ i m s u d i o n i k o m t o g niza p r e d a v a n j a n a z v a n i h 1 objavljenih p o d naslovom "Poljoporivredni tečaj". m e đ u t i m .gradi k o r i j e n . M o j o t a c se i p r i j e r a t a i u v r i ­ j e m e rata i p o s l i j e r a t a b a v i o b i o l o š k o . unije s m j e r n i c e E u r o p s k e O v a sam p r e d a v a n j a z a p o č e o p r i k a z o m o t o m e g d j e p o č i n j e k v a l i t e t a i k a k v e su r a z l i k e i z m e đ u p o j e d i n i h načina o b r a d e zemlje. J e d a n r e d m r k v e . u h o l a ž e itd. u h o l a ž e . a j e d a n r e d b i l o k o j e v r s t e luka. N a d a l j e ću g o v o r i t i o p l o d o r e d u i o o r g a n i z a c i j i p o l j o p r i v r e d n o g a g o s p o d a r s t v a . a k r e m e n iz r o g a o n d a k a d h o ć u p o t a k n u t i rast s a s v i m o d r e đ e n o g d i j e l a b i l j k e . d o b r o v o l j n o s m o p o b j e g l i i z I s t o č n e N j e m a č k e n a Z a p a d . P o s t o j e l u k i l u k o v a m u h a . o p o l j o p r i v r e d i u o d r e đ e n o m krajoliku. Kuko se obraniti od lukove muhe? M o g u samo p r e p o r u č i t i o n o što je već p o z n a t o . a v i o d m a h m o ž e t e o d l u č i t i h o ć e t e l i o s t a t i ili o t i ć i kući. j e ž e v i .* Mi smo z a p r a v o 1945. Zagreb. N o . p o r i l u k a ili č e š n j a k a . kemija uništava i j e d n e i d r u g e . K a d a ć u g a s t o g a p r i m i j e n i t i ? U dane korijena. g o t o v o ih se i ne m o ž e v i d j e t i . o socijal­ nom redu u poljoprivredi (izrazito naglašavam — 0 s o c i j a l n o m r e d u . P o l j o p r i v r e d a . M o r a m o se uvijek iznova zapitati zašto ima t o l i k o m a l o bubamara. S t o g a m r k v u i luk t r e b a sijati z a j e d n o . a ne o s o c i j a l i s t i č k o m ) . sutra ujutro o b i o l o š k o . kišne gliste. Z a p r s k a n j e s a l a t e o d a b r a t ć e m o d a n e lista. o b a puta n a p u s t i v š i sva z e m a l j s k a d o b r a . o p i t a n j i ­ ma i i d e j a m a za b u d u ć n o s t p o l j o p r i v r e d e — i to bi b i l o s v e .d i n a m i č k o m Postoje korisne životinje u poljoprivredi kao što s u b u b a m a r e . A što ako mrkva nema muhe? T a d a p r e p o r u č u j e m sijanje u r e d o v i m a . N a t u r l a n d . 2001. ŠESTO PREDAVANJE B i o l a n d . T i m e b i sutrašnji d a n b i o i s p u n j e n . O n o što n e b i h ž e l i o t o j e g o v o r i t i o t r ž i š t u . m r a v i .d i n a m i č k i m p r i p r a v c i m a za kompost.

d i n a m i č k i p r i p r a v c i . obnovljeno. D e m e t e r p r o i z v o d e . dok je on sam primjenjivao biološko-dinamičku me­ t o d u . Ipak. Zelenu ćete uvijek nositi u džepu. i boja je koja p r e d s t a v l j a cvat. T o j e zelena knjiga. R e c i m o . o d n o s n o . H o ć e m o li raditi i s p r a v n o m o r a m o u z e t i u o b z i r s e d a m d e s e t p e togodišnje iskustvo u b i o l o š k o .p o l j o p r i v r e d o m . koja je k o m p l e m e n t a r n a z e l e n o j . b i o l o š k o . N o .d i n a m i č k e p r o i z v o d e . Dakle. ali j e n a k o n s v r š e t k a rata. s a m o m a l o m o r a p r e k o p a t i kup i o d m a h je p r o n a đ e . N o . Ona mu je dala temelj na kojemu je uvijek m o g a o zadržati svoju d u h o v n u slobodu. što je d o v e l o do v e l i k e p o t r a ž n j e i o m o g u ć i l o da cijene takvih p r o i z v o d a budu m n o g o više od ostalih. Jedan o d učenika Rudolfa Steinera. M o j je otac d v a d e s e t pet g o d i n a b i o njegovim.d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a j e c r v e n e b o j e . Pisaći s t o l p o l j o ­ p r i v r e d n i k a i z g l e d a k a o k o m p o s t n i kup i k a d t r a ž i knjigu p o k o j o j b i r a d i o . za biološko-dinamičku p o l j o p r i v r e d u po­ t r e b n e s u o d r e đ e n e s m j e r n i c e p o k o j i m a s e o n a raz­ likuje od ostalih načina p r o i z v o d n j e .d i n a m i č k i r a d n i j e d o g m a . Hoću Demeter p r o i z v o d e . d o l a z i mi kupac i kaže: Ja bih htio b i o l o š k o .d i n a m i č k o m gospo­ darenju kako ne b i s m o n e p o t r e b n o činili pogreške. P o t r e b n e su nam smjernice koje određuju o v u metodu. m i n i m a l n i p r o p i s i su n u ž n i kako bi seljak i m a o p r a v o d e k l a r i r a t i svoje p r o i z v o d e kao b i o l o š k o . r a d i m o l i b i o l o š k o . p r e d ­ sjednikom. r a d i t i b i o l o š k o -dinamički znači m n o g o više od toga. T a k o i svaki č o v j e k koji se bavi biološko-dinamičk o m p o l j o p r i v r e d o m m o ž e i z g r a d i t i i zadržati svoju d u h o v n u s l o b o d u . Antropozofsko društvo iz Zagreba pobrinuti će se da se m o j e knjige " U p u t e za p r i p r e m a n j e b i o l o š k o d i n a m i č k i h pripravaka" i " U p u t e za primjenu biološko-dinamičkih pripravaka" p r e v e d u na hrvatski jezik i o n e će se p o j a v i t i u p r a v o u o v o m o b l i k u i o v o j boji. Vi sami m o r a t e shvatiti načela. I m e Demeter p o s t o j i u N j e m a č k o j j o š od n a c i z m a . N a r a v n o da se p r i t o m m o ž e m o i m o r a m o služiti l i t e r a t u r o m . 1928. d u h o v n a sloboda uvijek prestaje s tržištem. O n a m o r a stati u d ž e p od košulje. a crvena neka stoji n a v a š e m p i s a ć e m s t o l u . Prva je knjiga o t o m u k a k o se p r i p r e m a j u p o j e ­ d i n i b i o l o š k o . D e m e t e r smjernice prilagođavaju se vre­ m e n u . g o d i n e . Godine godine. tek o n o najosnovnije što seljak smije. N o . seljaka. Ono je bilo zabranjeno u vrijeme Hitlerova 1947. S a d r ž e s a m o t o l i k o uputa k o l i k o j e m i n i m a l n o p o t r e b n o . M u l e r Rosch. u Švicarskoj je razvio organsko-biološku metodu. primijeniti ih o v i s n o o v a š e m imanju i z a t i m s l o b o d n o odlučiti kako ćete poslovati. a o v e današnje p r i m j e r e n e su n a š e m v r e m e n u . 1954. a o n a prestaje ondje gdje započinje d u h o v n a sloboda drugog čov­ j e k a . U p r a v o su te v i š e cijene p o b u d i l e interes i k o d d r u g i h proizvođača. Nije d o v o l j n o držati se s a m o o s n o v n i h smjernica. O p r i m j e n i tih s m j e r n i c a m a o v i s i dobivanje certifikata. N a m a je v a ž n a d u h o v n a s l o b o d a . One se na p r v o m e mjestu sastoje u s l o b o d n o j djelatnosti p r o i z v o đ a č a .d i n a m i č k e . P o t r o š a č i su b i l i u p o z n a t i s č i n j e n i c a m a g d j e i k a k o nastaju D e m e t e r p r o i z v o d i i gdje se o n i m o g u kupiti. j e r z e l e n a b o j a p r e d s t a v l j a s n a g e rasta. k a o p o l i t i č a r i član š v i c a r s k o g p a r l a m e n t a .d i n a m i č k i ili n e r a d i m o . a što ne smije č i n i t i . J a n e m o g u r e ć i v a m a što v i t r e b a t e č i n i t i na s v o j e m imanju. O v a d r u g a knjiga o p r i m j e n i b i o l o š k o . Jer. o s n o v a n je Demeter savez.

Tako je n a s t a o t r e ć i s a v e z — Naturland — š t o z n a č i : p r i ­ rodna zemlja. U v i j e k s e n a d u ljudi koji k a ž u : I j a m o g u p r o ­ i z v o d i t i b i o l o š k i . N a ž a l o s t . n e o b j a š n j i v i m . čime je u zakonu počinjena velika pogreška jer zakonodavci uopće nisu shvatili bit p o j m a b i o l o š k o .d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e . ali z a š t o b i h d a v a o d o p r i n o s n e k o m savezu kad m o g u uštedjeti novac koji bih m o r a o p o t r o š i t i n a p o t v r d u d a s a m D e m e t e r ili B i o l a n d . Krugovima d j e l o v a o b i l o je s u m n j i v o što se b a v i n e č i m mi­ stičnim. g o d i n e o d l u č i l a r a z g r a ­ ničiti p o j e d i n e načine biološke p r o i z v o d n j e hrane. Osim toga. g d j e c i j e l o imanje m o r a biti u o k v i r u z a d a n i h smjernica. N a t u r l a n d a samo p o l o v i c a imanja m o r a zadovolja­ v a t i o d r e đ e n e s m j e r n i c e . a d r u g i M e r c e d e s e . Demeter i Bioland. K o d t z v . d o v o l j n o da samo jedan njegov dio z a d o v o ­ ljava p r o p i s e . .nije mom mogao pripadati kao što je nekakvoj skupini u poljopriv­ kojima je Europska j e unija 1 9 9 1 . d o k j e k o d b i o l o š k i h smjer­ nica Europske zajednice dovoljno da samo jedna p l o h a b u d e o b r a đ e n a na biološki način. a za svaku p o j e d i n u od n a v e d e n i h metoda postoje i točno utvrđena pravila. što z a p r a v o n i j e b i l a i s t i n a . R e c i m o 50 p f e n i g a . a z a d r ž a o sve ostale osnovne postavke b i o l o š k o . dopuštaju d o d a v a n j e p o j e d i n i h tvari za p r i h r a n u biljaka za o n e koji se d r ž e načela da tlu m o r a m o n a d o k n a d i t i tvari koje smo mu u z g o j e m biljaka o d u z e l i . i taj se p r o i z v o d smije n a z i v a t i e k o p r o d u k t o m . I nije p r o š l o m n o g o v r e m e n a kada su i drugi p r o i z v o đ a č i hrane počeli p r o i z v o d i t i na prirodan način. I t a k o su u N j e m a č k o j nastala d v a jaka saveza. Izašao je propis prema kojemu s v a t k o tko t v r d i da se b a v i b i o l o š k o m p o l j o p r i v r e d o m m o r a d o p u s t i t i d a b u d e k o n t r o l i r a n . Nije. što j e d o v e l o d o v e l i k o g z a o k r e t a g l e d e k o n t r o l e p o j e d i n i h p r o i z v o d a . Uputili su se našim p o t r o š a č i m a t v r d e ć i kako i oni imaju biološku r o b u i kako je i njihova r o b a isto t o l i k o d o b r a k a o i D e m e t e r p r o i z v o d i . n a r a v n o . E. Vi koji ste v e č e r a s o v d j e z n a t e v i š e o d b i l o k o j e g p o l i t i č a r a koji d o n o s i z a k o n e i koji d e f i n i r a š t o j e b i o l o š k o . N j e z i n i su p r o i z v o đ a č i p r i m i j e t i l i kako b i o l o š k o -dinamički p r o i z v o d i imaju v i s o k e cijene. smatrao cjelovitim or­ Tako je osnovana org a n i z m o m i p r o p o v i j e d a o je s v o j i m seljacima o poljoprivreda. dopuštaju i monokulturu. t a k o da o v d j e načelo jedinstvenog organizma više uopće ne postoji. Stoga je Miiier Rosch u svojoj m e t o d i izostavio biološko-dinamičke pri­ pravke. Smjernice EEG-a. T a k o su stalno nastajale n o v e m e t o d e i novi savezi. a k a k o t o n e s m i j e m o č i n i t i d o d a j u ć i b i l o kakve kemijske s p o j e v e .d i n a m i č k a ili b i l o koja m e t o d a e k o l o š k e p o l j o p r i v r e d e . S t o g a s u j e o d l u č i l i p r o d a v a t i n e š t o jef­ t i n i j e . o n d a se v i d j e l o kako ovi prvi v o z e Volksvvagene. D e m e t e r p o l a z i s a stajališta k a k o j e p o l j o p r i v ­ redno gospodarstvo cjelovit organizam i da stoga cijelo m o r a biti u okviru z a d a n i h smjernica. I on je poljo­ privredno gospodarstvo tropoljnoj gansko-biološka poljoprivredi. č i n i m o t o p o m o ć u organ­ skih t v a r i . p o l j o p r i v r e d o m . 1 j a ć u . S l i č n o j e i k o d B i o l a n d a . T a k o s u nastale EEG biopravne smjernice — striktni propisi kojih se moraju p r i d r ž a v a t i svi koji se bave biološkom rednika koja se služi j e d n i m n e o b j a š n j i v i m poj­ snaga.d i n a m i č k e m e t o d e . primjerice. dakle. N e k i su rekli k a k o i o n i mogu voziti Mercedes p r o i z v o d e ć i jednostavno samo biološki. p r o i z v o d i t i p r i r o d n i m p u t e m .

p o k u š a j m o t o i s p r a v n o č i n i t i u svakom p o g l e d u . 0 vama. v e ć mislimo na vlastito zdravlje i zdravlje svojih bližnjih. o vašoj inicijativi o v i s i j e s t e l i s p o s o b n i sami p o s t a v i t i t e m e l j e z a p r o ­ i z v o d n j u kako bi se o p s k r b i l o vaše trežište. Osim toga. čiji savjetnici zainteresira­ n i m p r o i z v o đ a č i m a p r e n o s e iskustva d r u g i h p o l j o p r i ­ v r e d n i k a koji r a d e b i o l o š k o . I m o l i m vas. ljudi koji s a m o hoće zarađivati n o v a c prihva­ ćaju najlakše p r i m j e n j i v u m e t o d u te iz pukih egoistič­ nih razloga oštećuju i uništavaju biološko tržište proizvodima dobivenim na osnovi monokulture. o p s k r b i m o njima krug svojih znanaca. nikako n e m o j t e svoj interes za b i o l o š k o . o d n o s n o Savez za b i o l o š k o .d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u temeljiti n a p o j m u i z v o z a .Ovakav pristup d o v o d i do p r o b l e m a na tržištu. seljaka v e z a n i h u z o r e đ e n o p o d r u č j e .d i n a m i č k e p o l j o p r i v ­ r e d e . Njemačka se dijeli n a p o j e d i n e z e m l j e k o j e imaju o d r e đ e n u s a m o ­ s t a l n o s t i te se s k u p i n e b r i n u da s j e d n e s t r a n e za­ stupaju z a j e d n i č k e i n t e r e s e p r e m a p o l i t i č a r i m a . S a v e z i Savjetovalište p r i p a d a j u d u h o v n o j r a z i n i sustava. S v i z a j e d n o č i n e skupinu koja o b u h v a ć a čitavu zemlju. U Njemačkoj i m a m o istraživački centar. ali i n a n a č e l i m a koja p r o i z l a z e iz samog života. H o ć e m o li doista primjenjivati biološko-dinamički n a č i n o b r a d e tla. O n d j e s e p o ­ l j o p r i v r e d n i c i sastaju k a k o b i s e u p o z n a l i . k a o i r e z u l t a t e s v o j i h z n a n s t v e n i h istraživanja. N a r a v n o .d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u . N e m o j m o prije negoli nešto proiz­ v e d e m o misliti na tržište. a to p o n a j p r i j e znači dvije. A k o nam preosta­ ne nešto p r o i z v o d a . T o j e iluzija. M e đ u t i m . I u o k v i r u tih r a d n i h zajednica djeluju savjetnici. u j e d n u k r o v n u o r g a n i z a c i j u koja s u r a đ u j e s p o j e d i n i m i s t r a ž i v a č k i m t i m o v i m a . m e đ u s o b n o r a z m j e n j i v a l i is­ kustva. da s druge strane imaju kontakte s a istraživačkim O r g a n i z a c i j s k a D e m e t e r struktura s a v e z a l i k u j e o d o v i h p r e t h o d n i h p o t o m u što j e u njoj primjena institutima. Rad n j e g o v i h znanstvenika temelji se na k o n v e n ­ c i o n a l n o j z n a n o s t i . m e đ u t i m . k a k o b i stjecali n o v e s p o z n a j e .d i n a r n i č k o m m e t o d o m . informirali se o proizvodnji pripravaka i n a taj s e n a č i n d a l j e i z o b r a ž a v a l i . č v r s t o u v j e r e n kako svi i m a m o još j a k o m n o g o posla. Ja sam. nosi­ telji s v e g a s u p r o i z v o đ a č i . dopuštena konvencionalna se p o l j o p r i v r e d a raz­ kemijskih sredstava. U o v o m j e času N j e m a č k o t r ž i š t e z a s i ć e n o l j e k o v i t i m b i l j e m p r o i z v e d e n i m u N j e m a č k o j . P r o i z v o đ a č i s u p r e d s t a v ­ nici razine tržišta. Uz to postoje i radne zajednice p r o i z v o đ a č a . Jedan p r o i z v o đ a č ljekovitog bilja p i t a o j e p o s t o j i l i u N j e m a č k o j z a t o t r ž i š t e . postoji Savjetovalište za biološko-dinamičku p o l j o p r i v r e d u . tri ili četiri g o d i n e p r o i z v o d n j e po n o v i m načelima. stoga što u o v o m trenutku m o ž e m o hraniti j e d v a dva p o s t o stanovništva. I na kraju. . R a d n e z a j e d n i c e su o k u p l j e n e u j e d a n p r s t e n . koji p o ­ stavlja d u h o v n i p l a n b i o l o š k o .

zbog toga jer oni za svoje p r o i z v o d e na tržištu dobivaju preniske c i j e n e . On ima jednogodišnju školu z a ljude koji t r a ž e n o v i ž i v o t n i put. za to su potrebne dvije godine. Koliko traje prijelazno razdoblje s konvencionalne na biološko-dina m ičk u proiz vod nj u? T o ovisi. Pojedina su p o l j o p r i v r e d n a gospodarstva pos­ tala z n a t n o v e ć a . u o k v i r u a n t r o p o z o f i j e . m e đ u t i m . od svih ekoloških p r o i z v o d a potrošači su najbolje upoznati s k v a l i t e t o m o n i h koji nose o z n a k u D e m e t e r . a ako je riječ o č e s t o p r s k a n o j p o v r š i n i . sutra p o l j o p r i v r e d e više ne bi bilo. U p o j e d i n i m s a v e z n i m z e m l j a m a . A k o j e r i j e č s a m o o z e l e n o j p o v r š i n i koja n i j e p r s k a n a nikakvim otrovima. U posljednjih 10 g o d i n a 50 posto njemačkih poljoprivrednika napustilo je poljopriv­ redu.d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e . T o z o v e O s n o v n o m p o l j o p r i v r e d n o m g o d i n o m .Usred l o g a prstena je Demeter savez k a o p r a v n a Sve o r g a n i z a c i j e u o k v i r u D e m e t e r saveza djeluju na d o b r o v o l j n o j bazi i na temelju donacija.d i n a m i č k e m e t o d e . Uz n a v e d e n o b r i n e se i za organizaciju sajmova. N o . Pojedine države Europske zajednice p o t o m a ž u i konvencionalne poljoprivrednike. o p o l j o p r i v r e d n o m g o s p o d a r s t v u . Kad bi to potpo­ m a g a n j e seljaka d a n a s i z o s t a l o . i m a m o s a v j e t o v a l i š t a koja d o 50 p o s t o financira d r ž a v a . U n j i h o v o j je n a d l e ž n o s t i p r e z e n t a c i j a D e m e t e r p r o i z ­ v o d a n a n j e m a č k o m tržištu kako s v a k o g o s p o d a r s t v o ne bi m o r a l o raditi vlastitu reklamu. Cilj t o g a j e d n o ­ g o d i š n j e g š k o l o v a n j a jest o s p o s o b i t i l j u d e z a uprav­ ljanje g o s p o d a r s t v o m p o b i o l o š k o . a na n j e z i n u je č e l u m l a d i i b o l j i stručnjak. i a k o troškovi p r o i z v o d n j e iznose 40 D M . t a z a j e d n i c a p r o i z v o đ a č a postoji i d a n a s . T i j e k o m prije­ l a z n o g razdoblja na č i t a v o m se imanju moraju primje­ njivati načela b i o l o š k o . d o k s u n e k a d r u g a z a t v o r e n a i l i sasvim napuštena. a ponajpri­ je je namijenjena o n i m a koje zanima antropozofski aspekt b i o l o š k o . Moj brat i ja također v o d i m o svoje škole. Školovanje biološko-dinamićkih proizvođača u n a d l e ž n o s t i je istraživačkog centra. a sada se b a v i m s a m o n j i h o v o m p r o i z v o d ­ njom. T i j e k o m 25 g o d i n a b i o sam p o s l o v o đ a u z a d r u z i za p r o i z v o d n j u i p r o d a j u b i o l o š k o .d i n a m i ć k i h pri­ pravaka. a to se postiže v r l o j e d n o s t a v n i m n a č i n o m reklamiranja.d i n a m i ć k i h p r i p r a v a k a . O p č e j e p o z n a t o d a u N j e m a č k o j ljudi k o j e s e bave b i o l o š k o .d i n a m i č k i m na­ č e l i m a . . N o . Osim Demeter saveza postoje i Demeter službe. o r g a n i z a c i j a n a s u p r o t p o t r o š a č i m a i b r i n e se o t o m u da se p r o i z v o đ a č i pridržavaju biološko-dinamićkih smjernica. Cijena m e t r i č k e c e n t e p š e n i c e j e 2 0 D M . T a k v o j suradnji s d r ž a v o m pristupili smo p o d jedinim i osnovnim uvjetom — d a s e l j u d i koji r a d e u našim s a v j e t o v a l i š t i m a ne moraju p r i d r ž a v a t i z a k o n a k o n v e n c i o n a l n e p o l j o p r i v ­ r e d e i d a smiju z a d r ž a t i d u h o v n u s l o b o d u . Država ne financira samu o r g a n i z a c i j u . p r i j e l a z m o ž e potrajati tri d o četiri g o d i n e .d i n a m i č k o m p o l j o p r i v r e d o m čine 1-4 p o s t o p o l j o p r i v r e d n o g stanovništva. Ja u s v o j o j kući d v a do tri puta na g o d i n u o d r ž a ­ v a m t e č a j e v e z a p r o i z v o d n j u b i o l o š k o . Prestar sam da bih s u d j e l o v a o na tržištu nestal­ n o m p o p u t ž i v e . Slična j e d n o g o d i š n j a škola postoji k o d Frankfurta na M e i n i . izložbi hrane ltd.

u o s t a l o m . To se lijepo m o ž e naučiti na primjeru divlje mrkve. m o ž e m o uzeti štihaču i p o g l e d a t i kako kamilica i z g l e d a p o d z e m l j o m . M o n o k u l t u r a u p o l j o p r i v r e d i z a p r a v o je k o m p r o m i s nastao p o d utjecajem zakona t r ž i š t a i p r o b l e m a p o v e z a n i h s r a d n o m s n a g o m . sve se ne m o ž e naučiti u neko­ liko minuta. Dakle. U p r a v o i z m e t kišne gliste p r i v l a č i korijenje biljaka j e r o n o se m o ž e hraniti o n i m e što glista za s o b o m o s t a v l j a . što sam p o k a z a o na j e d n o m m a l o m primjeru g o v o r e ć i o n a i z m j e n i č n o m uzgoju m r k v e i luka kao uspješnom o b r a m b e n o m sredstvu p r o t i v lukove i mrkvine muhe. o n d a s njom m o r a m izaći iz vrta na polje. V i d i m o tako da su m n o g e biljke z a p r a v o p o k a z a t e l j i o n o g a što se zbiva u zemlji. ne b i o l o š k o . dakle. N a r a v n o .d i n a m i č k e n e g o b i o l o š k e . gdje j e z e m l j a g o t o v o s a s v i m z b i j e n a z b o g k i š e i g d j e n a njoj m o ž d a l e ž i tek mali sloj pijeska. g o v o r e nam kako pojedina vrsta bira o d r e đ e n o tlo. I z t o g a m o ž e m o iščitati n a k a k v o m tlu p o j e d i n a vrsta biljaka hoće rasti. D o v o l j n o j e . Sigurno i na vašem jeziku postoji neka knjižica o t o m e kako n a m p o j e d i n e biljke g o v o r e . s v e m o ž e n a u č i t i o d d i v l j i h biljaka u p r i r o d i . k a o š t o se. Pri r a z u m n o j o b r a d i tla monokultura se zamjenjuje p l o d o r e d o m . G o v o r i o sam o p r o b l e m u m o n o k u l t u r e . dakle. a m n o g o vjetra. mijenjajući struk­ t u r u tla. K a m i l i c u g o t o v o više i ne n a l a z i m o kao kultivi­ ranu. k o d primjene p l o d o r e d a ipak je v a ž n o znati koje je mjesto n a j p o v o l j n i j e za p o j e d i n u vrstu biljaka. m o r a m o naučiti čitati iz biljaka. m j e š o v i t i m u z g o j e m biljaka. U p r i r o d i m o n o k u l t u r a ne p o s t o j i . To znači da mrkva r a d o raste o n d j e gdje ima m a l o humusa. K a d p a d a kiša. p r o ž d i r e korijensku masu. O v o m o r a m o razumjeti. Z a p r a v o t i m e što p r o l a z i kroza zemlju i što s e h r a n i o s t a c i m a k o r i j e n j a kišna g l i s t a p r o z r a č u j e zgusnutu ilovačastu zemlju. o v i m a l i k a n a l i ć i u k o j i m a se nalazi zrak p r i m a j u u s e b e v o d u . n e g o u g l a v n o m k a o divlju biljku. i to u društvu s k a m i l i c o m . na f i n o m tlu. N a r a v n o . Ona. T a k o v i d i m o da mrkva z a p r a v o uopće ne v o l i humus te da je uvijek zdrava na v j e t r o v i t i m mjestima. M o ž e m o uočiti da se kamilica i z r a z i t o širi p r e m a g o r e u o b l i k u v e l i k i h v r l o r a z g r a natih g r m o v a . Biljke n a m n a n e š t o u k a z u j u . Ona je ustvari b u d e p o l o ž e n o tik n a p o v r š i n u . zbijenog tla.svjetlosna biljka. da n j e z i n o sjeme P l o d o r e d S a d a ć e m o p r i j e ć i n a j e d n o o d o s n o v n i h n a č e l a bio­ loške o b r a d e tla. tj. A k o sam p r i m i j e t i o d a m r k v a u m o j e m v r t u n e ć e rasti j e r i m a p r e v i š e h u m u s a i p r e m a l o vjetra. vidjet ć e m o da u zemlji zaostaje masa m r t v o g korijenja koja ž i v o t i n j a m a i g l j i v i c a m a što o n d j e ž i v e s l u ž i z a h r a n u . i o m o g u ć a v a j u n o v i m b i l j k a m a d a rastu na t a k v o m prestrukturiranom tlu. V i d j e t ć e m o kako o n a s v o j i m r a z g r a n a t i m k o r i j e n j e m p r o ž i m a tešku i l o v a č a s t u z e m l j u . često pojavljuje n a t l u n a k o j e m u j e b a g e r u k l o n i o p o v r š i n s k i sloj z e m l j e . a mjesto na kojem se zadržava prekriva n e k o m sluzavom tvari i za s o b o m u o b l i k u svojega i z m e t a ostavlja grudičastu zemlju. stvara n o v e kanaliće i o m o g u ć a v a prozračivanje takvog teškog. N o . spoznati i iz toga mora­ mo učiti. R e k a o s a m v a m d a s e kišna glista h r a n i m a s o m m r t v i h o r g a n s k i h ostataka i da iza sebe ostavlja i z m e t . 1 a k o se p r i s j e t i m o što se d o g a đ a s n j e z i n i m k o r i j e n o m kada u s v o j e m gornjem dijelu o d u m i r e . Divlja se m r k v a npr. A k o smo znatiželjni.

z b o g t r ž i š n i h r a z l o g a nije uvijek m o g u ć e . o d n o s n o granica i z m e đ u biljaka koje izgrađuju. t o b i još n e k a k o m o g l o uspjeti. a za deset godina naraste do četrdeset metara u dubinu. U p a m t i t e o v u sliku kako biste j e p o n o v n o m o g l i nacrtati. M e d u biljkama postoje raličiti odnosi. i m a m p o l j e j e č m a . Isto je i s ljudima. zatim ništa i na kraju mrkva. korijensko bilje. T a k o je i s b i l j k a m a u p o l j u . onda dolazi šećerna repa. I t a k o p r o m a t r a j u ć i b i l j k e m o ž e m o u o č i t i što tlu n e d o s t a j e . da se p o t r o š i . a s l j e d e ć e g o d i n e h o ć u posijati p š e n i c u . . dakle. Lucerna je kraljica svih kultiviranih biljaka. To su jednogodišnje trave. 0 t i m o d n o s i m a m o r a m o v o d i t i r a č u n a j e r nije d o b r o da u n e p o s r e d n o susjedstvo s a d i m o biljke koje se ljudi k o j i s e m e đ u s o b n o ne p o d n o s e . Obratno. sve vrste kupusnjača (koraba. Ona u jednoj godini naraste četiri metra duboko. Postoje b i l j k e k o j e s e m e đ u s o b n o p r i v l a č e ili k o j e s e d o b r o podnose te na neki način m e đ u s o b n o unapređuju s v o j rast i b i l j k e k o j e se ne t r p e . Ja n i s a m v r t l a r i z a p r a v o n e z n a m m n o g o o t o m e . Ovdje ć e m o upisati tzv. M o r a m o znati da sve korjenito bilje z a p r a v o razgrađuje zemlju. dakle sve o n e biljke koje m o r a m o ručno okopavati. Sada ćemo vidjeti koje biljke izgrađuju tlo. j e d n o g o d i š n j e lepirnjače. A k o n p r . Jasno n a m je da i o v d j e tržište načela donekle nameće svoju điktatutru. cvjetača). I k o d p l o d o reda m o r a m o nastojati da z a j e d n o stavljamo biljke koje se m e đ u s o b n o p o d n o s e . se kulture b r i n u da se h u m u s r a z g r a d i . obogaćuju Te samu zemlju i onih koje je troše. ali z n a m o j a ž e n a . m e đ u t i m . višegodišnje trave. Najbolji je krumpir. kupus. paziti na to da z a j e d n o sadimo i sijemo biljke koje se m e đ u s o b n o p o d n o s e . Ova crta r a z g r a n i č a v a biljke koje troše humus iz z e m l j e od o n i h koje ga izgrađuju. a č e g a ima p r e v i š e . ako nakon pšenice p o s i j e m j e č a m . višegodišnje lepirnjače u koje se ubraja bijela djetelina. stočna repa. kelj. M o r a ­ m o . zatim slijedi cikla. A sada bih krenuo redom od najboljih do najgo­ rih. bolje je da to ne činim. To je granica i z m e đ u p r o i z v o đ a č a i potrošača humusa. što. i sasvim g o r e lucerna. no ipak ć e m o m o ć i u s p j e š n o r a d i t i a k o s m o shvatili o s n o v n a plodoreda.o k v a l i t e t i i s t r u k t u r i tla. N e m a smisla da u n e p o s r e d n o j b l i z i n i ž i v e ne t r p e . pa salata.

m o ž e služiti kao hrana za životinje. Organsko g n o j e n j e s k o m p o s t o m m a l o i z g r a đ u j e h u m u s n i sas­ tav tako da s k r u m p i r o m opet d o l a z i m u r a v n o t e ž u . Hraniti ž i v o t i n j e koje ž i v e u zemlji znači zemlju o d r ž a ­ vati ž i v o m . p r i l i č n o n e u t r a l n a . K a d ta zelena masa pri košenju p a d n e na zemlju i o s t a n e l e ž a t i na tlu i l i se z e m l j a p r e o r e . Kukuruz treba okopavati. C r v e n u djetelinu ne bih miješao u uzgoj p š e n i c e j e r je ona. iza z o b i ostane z e l e n e gnojid­ be i ako ta zelena g n o j i d b a do listopada d o v o l j n o izraste. vidjet ć e m o da su o n e ustvari hrana za životinje. Ako zatim posijem zob. N a k o n t o g a ću posijati o z i m i j e č a m . N o . Čovjek m o r a d o b r o znati počistiti biljke koje rastu o k o kuku­ ruza. a ako j a k o s l a b o u s p i j e . u zemlji se z a d r ž a o o d r e đ e n i postotak vlage.Ž i t a r i c e s u b i l j k e k o j e nas h r a n e . ona će potrošiti nešto humusa. životinjska hrana. S l i j e d e l j e t n a p š e n i c a i l j e t n i j e č a m u k o j i se e v e n t u a l n o m o ž e usijati. h o ć u l i i h u s v o j e m h u m u s n o m s a s t a v u samo održati. Treba mu jako m n o g o v r e m e n a da bi narastao samo deset c e n t i m e t a r a . J e d n o g o d i š n j e b i l j k e siju se k a o m e d u k u l t u r a i č i n e h r a n u za ž i v o t i n j s k e o r g a n i z m e koji ž i v e u zemlji. u z g a j a m raž. Slijedi z o b koja j e . pa ljetni j e č a m i s a s v i m na kraju k u k u r u z . Biljke k a o što s u p r o s o ili h e l j d a m o g u k o r i s t i t i n a t r o s t r u k i n a č i n . A k o . m e đ u t i m . Raž j e v r l o n e u t r a l n a biljka. K r u m p i r zahtijeva nešto gnoja. primjerice. m o g u je ukopati. N a p j e s k o v i t o m t l u raž m o g u i z m j e n j i v a t i s k r u m p i r o m . o n d a m o g u uzgajati s a m o r a ž . uočit ćete da su s v e biljke koje se n a l a z e i s p o d c r t e biljke za p r o d a ­ ju. d a k l e k o j e nisu z a p r o d a j u . bijela djetelina ili mješavina bijele i žute d j e t e l i n e . A k o bolje p o g l e d a t e . Zato je smisleno da k a o međukulturu p o s i j e m j e d n o g o d i š n j e t r a v e i l e g u m i n o z e j e r ta m e d u k u l t u r a ujesen izraste i stvara z e l e n u masu. T o ć e m o još rastumačiti k a k o biste razumjeli o s n o v n o načelo. T o m o ž e b i t i i p r o s o . O n a s e p o d n o s i sama sa s o b o m . rastu v r l o b r z o i t u d o l a z i d o k o n k u r e n c i j e medu biljkama. pa zatim m o g u posijati heljdu. uštihati i tada mi služi kao z e l e n a gnojidba za pšenicu. Z a t i m d o l a z i p š e n i c a koja troši relativno m n o g o hranjivih tvari. Budući d a j e n a tlu o s t a o l e ž a t i ostatak slame od ječma. z a p r a v o . m o r a m izmjenjivati jedne s drugima. biljke koje rastu uz njega. A k o ne uspije. služi kao hrana m i k r o ­ organizmima u zemlji i životinjama pod zemljom. . Postoji mjesto gdje se 140 g o d i n a sije r a ž n a i s t o m t l u b e z i k a k v i h b o l e s t i ili p a d a k v a n t i t e t e . t a ć e c r v e n a d j e t e l i n a narasti p r e v i ­ soko i stvarati nam p r o b l e m e pri žetvi. N a k o n o z i m o g ječma d o l a z i ljetna pšenica. a p r v a m e d u njima je raž. stvara korijensku masu. ali j e n a p r v o m e mjestu riječ o h e l j d i . s l u ž i k a o z e l e n a g n o j i d b a . t a k o đ e r . U s p i j e li. d o k sijanjem z o b i i medukultura p o s t i ž e m o p o v e ć a n j e h u m u s n o g sloja. N a k o n nje d o l a z i o z i m i j e č a m . Njoj je p o t r e b n o v e ć nešto gnoja i m o r a m o se p o b r i n u t i da u tlu i m a m o r e z e r v e . N o . Za to služi k o p a č i c a . h e l j d a j e d i v n a h r a n a za ljude. A k o . je lijena biljka koja treba m n o g o sunca. n a p r o t i v . P o g l e d a ­ mo li još j e d n o m biljke koje se nalaze i z n a d crte. d a k l e k a d o n a u d e u t l o ili p a d n e na t l o . Kukuruz. a l i s a m o z a t o što ga se b r z o uklanja sa zemljišta i time o m o g u ­ ćuje sijanje n o v e kulture. z a t i m o z i m a pšenica. a i z n a d c r t e su o n e k o j e ostaju u n u t a r p o l j o p r i v ­ r e d n o g imanja. m n o g o g n o j i v a i m n o g o v r e m e n a d a b i izašla i z gaća. Ja b i h je k a s n o z i m i usijao u p š e n i c u z a t o što z i m s k a pšenica i crvena djetelina jednako narastu i ako j e v l a ž n a g o d i n a .

u z e m l j i će o s t a t i supstancija k o r i j e n j a . Luk. k a d a s e o b l i k u j e p l o d . Stavljanje graha kao pretkulture pšenici bila je velika zabluda jer n a k o n njega u zemlji z a p r a v o n e z a o s t a j e n i k a k a v dušik. Onda je to d o b r o . a jabuke s jabukama. k a o i grašak. D o b r o j e p o s i j a t i g r a š a k ili b o b i o n d a ih u p o l u z r e l o m stanju u k o p a t i u z e m ­ lju. ali n e ć e s e z a d r ž a t i n i k a k a v d o d a t n i o r g a n s k i dušik. k a d a d u š i k još nije p o t r o š e n n a f o r m i r a n j e p l o d a te ako smo pokosili d o v o l j n o visoko tako da zaostane još d o v o l j n o materijala. a nje­ g o v krumpir u svojem p o d r u m u . L u k nije d o b r o s a d i t i iza graška. v r l o O d g o v o r i n a pitanja se b r z o uklanja n j e g o v a z e l e n a masa i n a k o n t o g a s e m o g u p o s a d i t i k a s n i j e v r s t e k u p u s a i kelja. N a ­ r a v n o . p o g o d n o saditi nakon graška.ujedno uskladištiti krumpir i jabuke? Jabuke i k r u m p i r ne m o g u biti p o h r a n j e n i morate izvesti u istoj prostoriji. K o d svih lepirnjača m o r a m o misliti na to da o n e skupljaju dušik s a m o do kraja c v a t n j e . Jer. ali t o treba učiniti u r a n o m stadiju n j e g o v a vegetiranja. ali s a m o o n d a ako s m o r a n o uklonili ostatke m a h u n a r k i . Poslije. krumpir s krumpirom. T a d a i m a m o i z v r s n u p r e t k u l t u r u z a p š e n i c u . što z n a č i a k o s m o n a p r a v i l i b e r b u u stanju p o l u z r e l o s t i . Dakle. On je d o b a r p r e t h o d n i k za sve b i l j k e k o j e j a k o iscrpljuju t l o . d o k je za to i z r a z i t o p o g o d n a j a g o d a . Kasni kupus iza graška. i m a s m i s l a n a p r a v i t i v e l i k e g r e d i c e z a g r a š a k ta­ ko da on n e m a m n o g o susjedstva koje njime biva m e đ u t i m . Budući da grašak daje v r l o mali prinos. Zbog toga će u z e m l j i z a o s t a t i s a s v i m mala k o l i č i n a dušika. A k o u kući i m a t e s a m o j e d a n p o d r u m . Pri pobiranju graška nakon dozrijevanja treba li ga iščupati ili ga treba bakterijama ostane odrezati tako da korijenje s dušičnim u zemlji? Sada ć e m o i m a t i sat pitanja. Je li pogodno posaditi kupus zajedno s graškom? Ja ne b i h i s t o d o b n o i m a o g r a š a k u s u s j e d s t v u s k u p u s o m n e g o bih grašak p o s a d i o k a o p r e t k u l t u r u . jer m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da grašak kad i z r a s t e p r a v i sjenu s a l a t i . baš nije Grašak s e m o ž e j e d n o s t a v n o o d r e z a t i t a k o d a k o r i j e n j e s b a k t e r i j a m a k o j e p r o i z v o d e dušik o s t a n e u zemlji. N o . m o r a m s e p i t a t i što z a p r a v o ž e l i m . neku vrstu socijalnog čina. Bob je. v i š e t o n e č i n e j e r pri o b l i k o ­ v a n j u p l o d a dušik s a d r ž a n u k v r ž i c a m a na k o r i j e n j u biva upotrijebljen za formiranje ploda. Mogu li se /. v r l o p o g o d n o u z e l e n o m stanju u k o p a t i u z e m l j u . p r i j e n e g o s e f o r m i r a o p l o d . K a o s u s j e d u g r a š k u d o b r o j e p o s a d i t i salatu. O d g o v a r a t ću na pitanja 0 t o m u koje se biljke m e đ u s o b n o najbolje p o d n o s e 1 na p i t a n j a o p l o d o r e d u . To se m o ž e .z a s j e n j e n o . k a d a k o m u š k e g r a š k a i z r a s t u . t a j e z e m l j a i p a k j a k o d o b r a za pšenicu. n a i m e s v o j e j a b u k e p o h r a n i t e u s u s j e d o v u p o d r u m u . kao p r e t h o d n i k a kupusu. Tko je dobar susjed grašku? Što se podnosi s graškom? Grašak je i z n i m n o d o b a r kao prva kultura iza koje slijede d r u g e . Kako svakodnevno zalijevanje djeluje na biljke u vrtu? K a d a z a l i j e v a m . S v a k o j d j e l a t n o s t i koju p r o v o d i m u v r t u m o r a .

T o s u t z v . Možete li nam što reči o pokrivanju tla travom. 1 kad biste na takvu p u k o t i n u stavili k o m a d papira.p r e t h o d i t i p i t a n j e : Što z a p r a v o h o ć u t i m e p o s t i ć i ? Nije m i namjera d a s a m o o t v o r i m slavinu. To t r e b a č i n i t i ranije. dakle. P o s v u d a g d j e m i n e š t o r a d i m o . T i m p l i t k i m o k o p a v a n j e m p o s t i ž e m o d a j e p o v r š i n a p r o p u s n a . d a n a t o p i m i onda z a t v o r i m slavinu. k a k o b i v o d a d o s p j e l a u d u b i n u . k o r i j e n ć e rasti p r e m a d u b i n i g d j e ima v o d e . A k o tako radite. k a p i l a r e . morate postupati slično n a t a p a n j u u v r i j e m e kiše i u z e t i š t i h a č u . p r i m j e r i c e . z a l i j e v a t ć e t e svaku p o j e d i n u salatu. Niste uzeli u o b z i r p r a v e dane za korijen. Ni tada. On služi k a o zaštita da u d u b i n s k i m s l o j e v i m a koji s a d r ž e v l a g u n e d o d e d o j a č e g i s p a r a v a n j a . a naše su biljke razvile samo površinsko korijenje. m e đ u t i m . I'osijao sam rotkvice. Sadite li u v r t u . A k o r e c i m o o d e m o na o d m o r . a za v e l i k e suše p o n o v n o ćete ih zaliti o d m a h sljedećeg dana. z e m l j a nastoji d a s j e m e n j e što p r i j e . biljke će još aktivnije rasti prema p o d z e m n i m v o d a m a i ne formirajući površin­ sko korijenje svu svoju e n e r g i j u usmjeravat će na formiranje dubinskog korijenja. a da se p r i t o m ne p o t a k n e i s p a r a v a n j e tla. d o g o d i t će se da će z b o g natapanja biljka formirati plitki korijen j e r će postati lijena da svoj korijen pošalje u dubinu gdje ima vlage. o n e će na sušnoj zemlji p r o p a s t i . tek t o l i k o da zemlja na površini m o ž e disati. a m o ž d a ste t o u č i n i l i u p o g r e š n o v r i j e m e j e r z n a t e da ima dana koji su p o g o d n i za o b l i k o v a n j e k o r i j e n a . A k o z a l i ­ jevate. d o k još nije j a k o t o p l o . a nikada često i m a l o jer t i m e p o t i č e m o rast površinskog korijenja. Hoćete li natapati vrt. o s i m m o ž d a u i z r a z i t o suš­ n o m r a z d o b l j u . ali d a s e n e ispari onaj dubinski sloj z e m l j e u koji urasta k o r i j e n . m l a d e biljćice salate. M o r a m o znati da u p r o l j e ć e p o s t o j i o d r e đ e n o r a z d o b l j e kad biljka kao d a z a s t a n e u rastu. dakle. sijenom ili slamom? Z e m l j a se s v u d a g d j e je g o l a i g d j e na njoj ništa n e r a s t e n a s t o j i p o k r i t i . dok su sve ostale imale dugačko korijenje. z a što p o s t o j e p o s e b n e n a p r a v e . korijen? ubrao ih samo nekoliko. T i m e što površinski o b r a đ u j e m o z e m l j u p r e k i d a m o kapilarnost. P r i m i j e n i m o l i sustav n a t a p a n j a i m i t i r a j u ć i kišu. T a j se p o v r š i n s k i t a n k i sloj j o š j a č e suši i na taj način d o b i v a m o sloj koji zasjenjuje dubinske slojeve z e m l j e . Za v e l i k i h vrućina j a k o je d o b r o l a g a n o p r e k o p a t i p o v r š i n s k i sloj z e m l j e . vidjeli biste kako se on o v l a ž u j e . A k o u m l a d o m razdoblju rasta b i l j k e n e n a t a p a m . ne dirajući korijen biljke. K a o d a s e b o j i d a ć e kiša isprati t l o . doći će puževi. ne smijete dopustiti da v o d a d o đ e samo u p o v r š i n s k e s l o j e v e tla n e g o d a d o p r e i u d u b i n u . o b r a đ u j e ­ m o . p o v r š i n s k i m o b r a đ i v a n j e m tla kapilare se zatva­ raju. V i d i t e k a k o se u t o m s u h o m r a z d o b l j u u z e m l j i stvaraju p u k o t i n e k o j e sižu v r l o d u b o k o . T r e b a . k a k o b i h p o t a k n u o klijanje. Zašto nisu stvorile okrugli To znači da ih niste d o v o l j n o r a n o o k o p a l i . k o p a t i s a m o površinski. T o m o ž e m o u o č i t i n a p r i m j e r u kukuruza koji će u r a z d o b l j u kad d o s e g n e na to da k o r i j e n ide u d u b i n u . nije d o b r o p o l i j e v a t i c i j e l u p o v r š i n u n e g o 18-20 cm v i s i n e zastati u rastu te će svu e n e r g i j i usmjeravati s a m o p o j e d i n u biljku j e r a k o j e n a p o v r š i n i m o k r o . ali o b i l n o . m o r a m o n a t a p a t i rijet­ k o . A p r i m i j e n i t e li k t o m u g n o j iz roga. k o p a m o i t d .

uvijek postoji mala opasnost od razmnožavanja p u ž e v a . Ja k a ž e m : t o l i k o tanan sloj k o l i k o je m o g u ć e i isto t o l i k o d e b e l i sloj k o l i k o j e m o g u ć e . j e r postoje k a r m i n e . Tu se stvara plijesan i kad s e taj suhi materijal zapljesnivi. a d o b r a je i kora od d r v e t a iz p i l a n e . Ali gospoda Maria Thun nam je preporučila da bi tlo trebali pokušati tretirati k r e m e n o m iz roga k a k o b i s m o m u p r i v e l i s n a g e svjetla. k o d k a m i l i c e . m e đ u t i m . Isto tako i p o d ribiz m o ž e t e staviti debeli sloj. T i s u ć e se l j u d i p o k u š a l o o b r a č u n a t i s p u ž e v i m a na tisuću r a z l i č i t i h n a č i n a i d r ž a t i ih u šahu. svježu ili suhu travu? treba li na zemlju slaviti Možemo li primijeniti kremen tlo nismo poprskali gnojem iz roga? iz roga ako prije toga . o d v l a č e taj p l j e s n j i v i d i o p o k r o v a u d u b i n u gdje im služi za hranu. p u ž e v i su im p r e d a l i p o l o v i c u vrta. M o r a t e z n a t i da će za s v a k o g u b i j e n o g p u ž a u v r t d o ć i cijela obitelj na p o g r e b svojega puža. U p i l a n i kad se o g u l i d r v o ostaju ostaci k o r e . kao npr. N o ć u d o l a z e kišne g l i s t e . I zaista. Č u o s a m od n e k i h ž e n a k a k o su d o š l e u v r t i r e k l e p u ž e v i m a : Dajte i m e n i k o m a d i ć v r t a . uvijek će ih imati m n o g o . k a k o j e r e č e n o . o sjeni koju na taj n a č i n s t v a r a m o z e m l j i . i t o j e d o b r o . I m a t e l i m a l i n e . koji s e m i j e š a o j e d a n sat. P o k r o v postaje v l a ž a n o d o z d o . Svaki biljni p o k r o v z n a č i o s j e n č a v a n j e z e m l j e j e r se isparavanjem p o d njime zemlja ovlažuje. Riječ je o j e d n o j p o b o ž n o j želji. Zato nam je savjetovala da r i t m i č k i p r s k a m o t l o u v r t u i t o t a k o d a s e tri d a n a za r e d o m ujutro o k o osam sati zemlja prska p r i p r a v k o m k r e m e n a i z r o g a . Kako visok mora biti taj sloj? O v i s i o t o m e što ž e l i t e . U vrtu u kojem uzgajamo j e d n o g o d i š n j e biljke m o ž e m o staviti t a n k i s l o j k a k o b i s m o i m o m o g u ć i l i d a k r o z taj s l o j p r o d r e zrak. P r i t o m . stoga što je riječ o zaštiti. Svi ostaci z e l e n i l a iz v r t a su d o b r i . Što treba primijeniti za prskanje protiv puževa? Za prskanje p r o t i v p u ž e v a Maria T h u n je pre­ p o r u č i l a da se p r i m i j e n i k r e m e n iz r o g a s m a l o v e ć i m zrncima.proklija. Je li dobro usitnjeno granje? Kako se obraniti od puževa? Onaj tko se boji p u ž e v a i tko bi p u ž e v e najradije uništavao t o p o m . Ruža v o l i d e b l j i p o k r o v i b i l o bi d o b r o da joj d a t e nasjeckanu koru od d r v e t a . Pojava stalnog. To je salata. a na t i m k a r m i n a m a za njih ima k o l a č a . j e r z n a m o d a p u ž e v i ne trpe svjetlo. kako ne bi ostala gola. Iza s v a k e s m r t i p u ž e v i s e skupljaju k a o n a k a r m i n e . Kad je riječ o malčiranju. o v i s n o o v r s t i b i l j k e . D o b r o je staviti suho sijeno ili suhu slamu. Č u l i s m o d a j e d n o g o d i š n j e b i l j k e t r e b a j u tanji s l o j . jer o n e nemaju d u b o k o korijenje. o d n o s n o što j e r a n i j e m o g u ć e . površina zemlje ispod njega t a k o đ e r je vlažna. trajnog zelenila u p o l j o p r i v r e d i i u p r i r o d i o m o g u ć a v a m n o g o v e ć e iskorištavanje S u n č e v e e n e r g i j e i b o l j e o b l i k o v a n j e biljaka. m o ž e t e n a n i j e t i t o l i k o s l a m e d a n e m a t e k o r o v a . Sasvim j e s v e j e d n o koju o r g a n s k u supstanciju rabite. A svaka biljka koja raste n a tlu h r a n a j e o n i m ž i v o t i n j i c a m a koje ž i v e u zemlji. T o j e d o b r o činiti ujutro u o s a m sati. N a r a v n o da je d o b r o ako zemlju uvijek d r ž i t e p o k r i v e n o m .

N o . d a k l e . R o k n j i h o v a trajanja r a z l i č i t j e z a s v a k i p r i ­ p r a v a k . g r m l j e itd. 1 to ne samo d i o vrta n e g o cijeli vrt. O v o j e sać. . Zasluga bijele djeteline jest da u n o s i k u k u r u z u v i š u sferu m e d u b i l j k e k o j e su p r o i z v o đ a č i humusa. Gnoj iz roga ne b i t r e b a l o držati dulje o d j e d n e . P r i m j e r i c e . m o g u p r i m i j e n i t i s l j e d e ć e g p r o l j e ć a . n e g o da se p o d i g n e naviše. Može li se što učiniti za presadnice paprike i rajčice koje su odrasle u stakleniku i koje su zastale u svojemu rastu? Može li se flancima paprike ili rajčice koji su odrasli u plasteniku i zaostali u rastu pomoći da bolje rastu? M o r a t e d o d a t i g n o j iz roga. M a l o ga i z m i j e s i m o i oblikujemo kuglu. Mi sada v a d i m o g n o j iz roga kako b i s m o zaštitili r o g . m o ž e m o sačuvati d v i ­ j e . koja j e k o l i č i n a d u š i č n i h i o r g a n s k i h sastojaka p r e o s t a l a od p r e t k u l t u r e i k o l i k o ste stavili komposta. Preporučujem v a m da s posljednjim oko­ p a v a n j e m kukuruza posijete bijelu djetelinu. Te kugle v e l i č i n e teniske l o p t i c e stavljamo Kako ću A k o n e m a t e životinje. m o ž e t e napraviti biljnu gnojnicu.ržaj u z e t i z četiriju r o g o v a . m o r a m o s i kao uvijek p o s t a v i t i pitanje: Zašto t o činimo? M o r a m o znati kako djeluje o n o što p r i m j e n j u j e m o . prska tri d a n a z a r e d o m . j a s i u j e s e n p r i p r e m a m n o v i g n o j i z r o g a koji u k a p a m u z e m l j u k a k o b i h ga u p r o l j e ć e o p e t m o g a o iskopati i u p o t r i j e b i t i . V a d e se u p r o l j e ć e i v e ć i n a ih se t a d a potroši. što je d o v o l j n o za p o v r š i n u od 2 u suhi t r e s e t i o n e o n d j e o s t a j u p o h r a n j e n a d o k ih ne z a t r e b a m o . O n s e p r i m j e n j u j e n a s v e š t o s e s a d i ujesen: j a g o d e . Gube li s vremenom pripravci svoju vrijednost? Da. Stoga j e v a ž n o d a k o m ­ p o s t n a p r a v i t e sami. Gnoj iz roga m o g u upotrijebiti više puta jer ujesen ću ga o p e t p r i m i j e n i t i kako bih m o g a o s a d i t i i sijati. Biljke. S i j a n j e m b i j e l e d j e t e l i n e t a k o m o ž e t e p o s t i ć i d a kukuruz ne z a u z i m a o v o najdonje mjesto na slici. odnosno djelotvornost toga pripravka. treba p o p r s k a t i p r i p r a v k o m gnoja iz roga. Treba li prskati izravno na tlo ili i po biljkama? 0 t o m e smo već g o v o r i l i . najviše d v i j e g o d i n e . M o ž d a s v a š i m k o m p o s t o m n e š t o nije u r e d u j e r u k u p l j e n o m k o m p o s t u često ima m i n e r a l n o g g n o j i v a . A k o m i n e š t o o d njega p r e o s t a n e . N o . o v i s n o o t o m e jesu li biljke j o š uvijek u p l a s t e n i k u .A k o p r i m j e n j u j e m o taj p r i p r a v a k . Uvijek morate imati na u m u š t o z a p r a v o h o ć e t e p o s t i ć i s t i m p r i p r a v k o m . stabla. k a d a ć e t e t o u č i n i t i m o r a t e znati sami. T o m biljnom gnojnicom možete postići o b o g a ć e n j e tla d u š i k o m . g n o j iz r o g a d o b i v a se u p r o l j e ć e . A za n e k o l i k o g o d i n a v i d j e t će se koliko ga t r e b a m o proizvesti.i to se. tri čak č e t i r i g o d i n e . Stoga m o ž e ­ mo prskati bez o b z i r a na to što je b i l o prije i što će biti poslije. j e r bijela djetelina koja raste s k u k u r u z o m u svojoj kasnijoj fazi rasta kukuruzu daje potrebnu količinu duši­ ka. m e đ u t i m . Pokušajte u prvoj g o d i n i napraviti o t o p i n u kako je r e č e n o i njome prskati biljke. kako p r e p o r u č u j e M a r i a T h u n . r a n o u j u t r o . znati kada moram prihranjivati kukuruz? 2 0 0 0 m . V i d j e l i ste o n u k u g l u . Sadržaj j e d n e v r e ć i c e od 15 g k r e m e n a d o v o l j a n je za prskanje 1 ha z e m l j e što z n a č i da se 1 g miješa u 10 litara v o d e . jer vi najbolje znate što je bila pretkultura. K r e m e n i z roga. K r e m e n koji n a m p r e o s t a n e m o ž e m o p o n o v n o s t a v i t i u r o g p r e k o ljeta i u k o p a t i ga u z e m l j u kako b i s m o pojačali k o z m i č k o d j e l o v a n j e .

p a d a j u na t l o . Jučer sam v a m n a v e o d v a b i o l o š k o . N o . K a k o ć e t o što j e n e p r i ­ r o d n o utjecati na našu ekologiju? Nije p r i r o d n o da lišće koje pada na zemlju bude p o b r a n o i stavljeno na hrpu. p r o ž i m a se m i k r o o r g a n i z m i m a koji z a t i m bivaju uvučeni u zemlju. Oba p r i p r a v k a p o m a ž u biljci u rastu g l e d e i z g r a d n j e t v a r i i kvalitete. cvijeta officinale) valerijane (Valeriana Oni čine kompoziciju i neizbježno suovise j e d n i s d r u g i m a p o p u t niza t o n o v a u tonskoj ljestvici. Rudolf Steiner nam je d a o upute o tomu kako s e o d r e đ e n e l j e k o v i t e biljke u p o t r e b l j a v a j u z a i z r a d u kompostnih pripravaka. Rekao sam da poljopriv­ r e d n i k koji radi nešto što nije p r i r o d n o uvijek na neki način narušava harmoniju prirode. Gljivice se u 98 p o s t o k o l i č i n e sastoje o d m o k r a ć e v i n e . c r i j e v o g o v e d a . T o z n a č i d a 1 0 d i j e l o v a m a s e k o j a s a d r ž i ugljik ( s l a m a . T o s u g n o j i z r o g a i k r e m e n i z r o g a . od: cvijeta dioica). a a k o je premokar.d i n a m i č k a p r i p r a v k a . Pritom m o r a m o postupiti t a k o d a u k o m p o s t n o m k u p u d o đ e d o stvaranja glji­ vica. pedunculata). o n d j e se suše i s t v a r a j u na z e m l j i p o k r o v p o p u t k o ž e . to se j e d n o s t a v n o m o ž e naučiti vidjeti i osjećati. T a k v o j e stanje zapravo stanje b o l e s t i . 2 5 p o s t o zračnog i 25 posto v o d e n o g elementa. o t p a c i p o v r ć a . Sada sam ih s a m o i m e n o v a o . što u b r z o m o ž e m o u o č i t i . Za to nisu p o t r e b n a mjerenja. d r v o ) t r e b a i z m i j e š a t i s j e d n i m U s l o b o d n o j p r i r o d i ti ostaci hrasta lužnjaka maslačka Q. koja j e z a p r a v o dušični spoj. P o t r e b n o j e suhi m a t e r i j a l i z m i j e š a t i s mokrim. cvijeta čitave je u v l a č e ć i u z e m l j u . ima p r e m a l o zraka pa istrune. N a k o n što b i l j k u p o ž a n j e m o ili p o b e r e m o p r e ostaju biljni ostaci. od nje stvaraju h u m u s . p o s t a j e p r e v r u ć i i z g a r a . Oba ta stanja su stanja b o l e s t i . N j i h o v a je zadaća da se . s l a ž e m o li k o m p o s t . koji u s e b e p r i m a v l a g u š t o s e i s p a r a v a i z tla. P r i t o m imajte na umu da u j e d n o j k o m p o s t n o j h r p i m o r a biti 5 0 p o s t o s u h o g m a t e r i j a l a . T o su: m j e h u r j e l e n a . Na svakoj o r g a n s k o j supstanciji.masa na tlu K o m p o s t n i pripravci r a s p a d n e i da se p r i t o m stvori n o v a k o l i č i n a dušika. stvaraju se gljivice. da sve te o r g a n s k e tvari strunu i tako s t v o r e n o v u hranu za zemlju. kada se n a n o v o o v l a ž i . ta kompostna hrpa u gospodarstvu p r i r o d e z a p r a v o j e n e š t o n e p r i r o d n o . i stolisnika kore {Achillea millefolium). a k o j e o t p a d n i m a t e r i j a l p r e s u h . biljke (Quercus (Tarax­ offici­ kamilice {Urtica syn {Chamomilla officinalis). m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da u njemu s t v o r i m o o d r e đ e n e o d n o s e . o d n o s m a s e koja s a d r ž i d u š i k i o n e s u g l j i k o m t r e b a b i t i 10-20 p r e m a 1 . Pomiješaju s e slama. Jer. Stoga. g o v e d a p o t r b u š n i c a i l u b a n j a n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e . M i k r o ­ o r g a n i z m i iz z e m l j e p r e l a z e u tu supstanciju i p o n o v n o Govorili smo o zaštitnim pripravcima u biološko-dinamičkoj p o l j o p r i v r e d i . O n o što glista čini u z e m l j i m i k a o p o l j o p r i v r e d n i c i h o ć e m o p o n o v i t i gra­ deći kompostne kupove. Pripravci se rade uz primjenu o d r e đ e n i h životinjskih o v o j a . b i v a o v l a ž e n . N a j b o l j i humus je i z m e t kišne gliste. Nadalje. a p o s l i j e ću o njima g o v o r i t i opširnije. N i k a d a i h n e stavljajte u slojevima već uvijek izmiješane. d r v o . on se z a p l j e s n i v i . O n o ostaje ležati na zemlji. Ti se kompostni pripravci sastoje cvijeta koprive robur L acum nalis).

moram ga konzervirati. zabosti kolac. No. Kako bih sačuvao g o t o v pripravak. Djelotvornost ovoga pripravka. Za to postoje dvije mogućnosti. A k o . Prvi se sastoji od cvijeta stolisnika. dirati. a ujesen ga skidamo i ukapamo u zemlju. Moj prijatelj u Australiji čuva ga u vlažnom stanju te ga kao gotov pripravak stavlja u kompost. ali u većini slučajeva on zadržava svoju srukturu. Cvijetovi stolisnika beru se potkraj ljeta. što p o s t i ž e m p o m o ć u grana b a z g e . imam gotov pripravak. Mogu ga konzervirati u vlažnom stanju u kakvom sam ga iskopao iz zemlje ili tako da njegovu masu osušim u hladu. U proljeće uzimamo mokraćni mjehur od crvenog jelena i u njega stavljamo cvjetove. U pomoć uzimam žlicu. Tu. Ostaje vani i po suncu i po kiši. dakle. on će istrunuti stvarajući male mrvice humusa. Ja sam čvrsto uvjeren kako je ispravno da se taj pripravak čuva u suhom stanju. miševi ga neće točno iznad njega. i čuvaju se sasušeni do proljeća. Mogu ga sušiti u suhoj sjeni. započinjem s "arheološkim" radovima. započinje tek onda kad ga se stavi u kompost. U proljeće. I njegova će masa biti natrula i potamnjela. a iza nje se nalazi moj stolisnik. Da bismo ga mogli naći. a sam će mjehur dotad već potpuno istrunuti. I vreća će istrunuti. ukapamo ga u jutenu vreću. Prije punjenja moramo ga namočiti kako bi bio mekan i podatan. Moram paziti da mi mjehur ne pojedu miševi. prepušten djelovanju svih atmosferskih pojava. ali će u zemlji ostaviti tamnu. u zemlju ću truljenja. o tomu postoje različita mišljenja. kompostne pripravke. A kada dođem do tog mjesta. sačuvam li ga u suhom stanju. postupam poput apotekara koji svoje ljekovito bilje čuvaju u suhom stanju. a imam i prste. Tako sam dobio pripravak koji će djelovati u humusu. crnu strukturu poput humusne mase. u njega unosimo i dio zemlje. Rudolf Steiner nam je poklonio tzv. u vlagu. Miševi o č i t o ne podnose bazgine grane dok traje proces njihova raspadanja. moram dobro zapamtiti mjesto na kojemu sam ga zakopao jer je malen i ako ga ukopam na 30 cm dubine. Kako vadeći masu ne bih presjekao mjehur. među­ tim. Budući da su u kompostu potrebni i mineralni sastojci. Kada dođem do crne zemlje koja je preostala od vreće. . Da bi se procesi pretvorbe u kompostu odvijali što harmoničnije. Kako bih ga mogao pronaći. dakle. Zatim ga objesimo na sunce i ostavimo do polovice rujna. ne postoje dogme. Kad izvadim tu masu. već se i u tome nazire duhovna sloboda koja vlada i mora vladati na području biološko-dinamičke poljoprivrede. Za gotov su pripravak. dok su u fazi ocvjetavanja. Budući da Rudolf Steiner nije decidirano rekao mora li se taj pripravak čuvati u suhom ili vlažnom stanju. mjehur vadimo iz zemlje. No. Sačuvam li ga vlažnim. oko mjehura s t a v i m o v r e ć e s granama b a z g e . Nas smo dvojica prijatelji. ali se prepiremo na znan­ stvenom području. ali se uzima kao pretežiti nositelj dušika. potrebne dvije godine razmišljanja. bit će mi ga teško naći. znam da sam došao do vreće.dijelom gnoja koji također ima sastojke ugljika. neposredno nakon Uskrsa. dakle.

Navečer poluuvenulu koprivu stavljamo u jamu i pokrivamo je vrećom. Sredinom rujna uzimam svježe crijevo ili ponov­ no navlažim ono koje sam osušio i jednu cjevčicu koja m o ž e biti plastična. primiti nešto od večernje vlage. kako sam prije opisao. začu­ do. Ujesen se kamilicom pune kravlja crijeva. Ne treba ih prati ni izokretati. Mi smo ih kao perfekcionisti vakumirali i zatim stavili u limenu kutiju kako ne bi došli moljci.P o d r o b n o sam vam opisao kako se priprema pripravak od stolisnika. Njemu. Za pripremanje veće količine imam lijevak koji se rabi u vinogradarstvu i jedan drveni bat kojim guram kamilicu u crijevo. Ovdje imam kravlja crijeva koja su konzervirana prije godinu dana jer sam već tada znao da će krave biti zabranjene. Moraju se potpuno osušiti. On se sastoji od cvijeta kamilice koja se bere ljeti u fazi kada prelazi u cvijet. Moramo uzeti zračnu pumpu. zatvoriti crijevo s jedne strane. Kada su crijeva napunjena i nakon što su se osušila te postala malo kožnata. dok sam za stolisnik rekao da se bere u fazi ocvjetavanja. Sličan lijevak možete dobiti ako plastičnoj boci odrežete dno. Ostavljam ih nekoliko dana da se osu­ še dok crijeva ne poprime malo kožnatu strukturu. Zatim trebamo probušiti rupicu kako bismo iz njih istisnuli sav zrak. Rudolf Steiner govo­ ri o koprivi kao o jednoj od najvažnijih biljaka u poljoprivredi. Sljedeći je pripravak onaj od kamilice. dakle. Puštamo je da preko dana malo uvene. napuniti ga zrakom i zatvoriti s druge strane. Zakopam li koprivu . Stavljamo ih u plastične vrećice i pohranjujemo ondje gdje nema muha ni moljaca. Pripravak ćemo pohraniti u glinene posude ili vrčeve koje smo sa svih strana zaštitili tresetom. To sam učinio zato što se i svi ostali kompostni pripravci pripremaju na sličan način. To je dovelo do toga da više nigdje ne m o ž e m o nabaviti kravlja crijeva koja je inače vrlo lako dobiti — odete mesaru i zamolite ga sva tanka crijeva zaklanih krava. prekrivamo ga slojem zemlje. Ovako napuhana objesimo ih na konopac za rublje i ostavimo da se suše. Za pripremanje sasvim male količine dovoljan mi je lijevak kakvim se koriste mesari. jer ako ih slažemo suha. Moraju. Tako dobivam crijeva punjena kamilicom. nije potreban nikakav ovoj. Navečer ih ostavljamo nešto dulje vani kako bi na sebe navukla malo vlage da ih možemo složiti. Kod iskapa­ nja će opet biti potrebno ono što zovem arheološkim radom jer sada imamo dragocjen proizvod. limena ili slično. U kutiju smo nakapali malo eteričnih ulja. Otvaramo crijeva. Takva crijeva ne smiju doći u doticaj s v o d o m . Treći je pripravak onaj od koprive. Zatim isko­ pamo jamu koju o b l o ž i m o tresetom. U proljeće vadimo crijeva iz zemlje. Na to stavljamo komadiće daščica i na njih sloj treseta debljine 10 cm. Crijevo navučem na tu cjevčicu i čvrsto ga držeći u njega naguram kamilicu. kamilicu sušimo u sjeni i spremamo je u spremište. ona će puknuti. Tre­ set sprečava da pripravci ne zrače van svoju energiju. skidam ih i ukapam u zemlju. Kopriva se bere ranim jutrom u vrijeme cvatnje. Nakon toga ih ukapam kao i stolisnik. a kako bi se on sačuvao.

r u p u s b i l j n i m m u l j e m m o ž e ­ m o n a p r a v i t i p o k r a j k u ć e i l i staje. Da se voda ne bi z i m i smrznula. kao što sam o p i s a o . a i m a m o p r o b l e m a sa s u s j e d i m a ili sa p s i m a . a k o p r i v u koju smo i z v a d i l i s t a v l j a m o n a s u š e n j e . Nije n u ž n o d a t o b u d e g o v e d o . Nagodinu p o n o v n o u vrijeme dok kopriva cvate p o k o s i m o n o v u k o p r i v u . m a l o p o p r a v i m o jamu. m o ž e m o s e p o s l u ž i t i d r v e n i m b a t i ć e m kako b i s m o koru d o b r o utisnuli u šupljinu. A k o n a m prsti nisu d o v o l j n o jaki. T a d a treba n a p r a v i t i p o k r o v . M o r a m o p a z i t i d a sloj k o r e k o j i u z i m a m o n e b u d e p r e d e b e o kako ne b i s m o oštetili stablo. P o t r e b n o je napraviti i o d v o d . svi p r i p r a v c i u g l i n e n i m p o s u d a m a stavljaju se u k u t i j e i s p u n j e n e Nakon toga ukapamo lubanju u mulj nastao t r u l j e n j e m bilja. P u š t a m o da k i š n i c a c u r i u taj m u l j i p a z i m o lubanje njime b u d u potpuno prekrivene. V a ž n o je da se u tu šupljinu u kojoj se n a l a z i o m o z a k d o b r o utisnu d i j e l i ć i k o r e k a k o b i bila d o kraja i s p u n j e n a . a u taj m u l j z a t i m u k a p a m o lubanju. Riječ je o v a n j s k o m . B i t n o j e d a m u l j b u d e b i l j n o g p o d r i j e t l a . p r e k o rupe m o ž e m o staviti p o k r o v o d s l a m e koja ć e s p r i j e č i t i d a s e n e s t v o r i p r e d e b e o treba ukopati lubanju? Lubanju u k a p a m o u p o l o ž a j u u k o j e m je bila . U njega se m o ž e staviti sav k o r o v . ali bitno od kojih se biljaka sastoji. T a s e k o p r i v a suši nekoliko d a n a s v e d o k s e p o t p u n o n e osuši. S v j e ž o m h r a s t o v o m k o r o m i s p u n j a v a m o lubanju n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e . U p r o l j e ć e lubanju v a d i m o i z m u ­ lja. U kojem položaju na živoj životinji. p r e p r e k u koja ć e s p r i j e č i t i d j e c u d a d o d u d o nje. osim ako i m a m o malu djecu koja bi je igrajući se m o g l a iskopati. Sve o t v o r e koji su e v e n t u a l n o nastali p u c n j e m treba z a t v o r i t i g l i n o m . b i l o kakvi biljni ostaci. A k o to n e m a m o . P r i m i j e t i m o li da djelići k o r e n e g d j e i z l a z e van. o p e t doda­ m o n e š t o s v j e ž e g treseta. Z a t i m n j o m e pu­ n i m o glinenu posudu i sve zajedno stavljamo u veću kutiju ispunjenu t r e s e t o m . da D a k l e . M o ž e ­ mo otići na kakvu baru ili p o t o k gdje ima v o d e n i h b i l j a k a i m u l j a i taj m u l j s t a v i t i u n a š u r u p u . m o ž e m o g a d o n i j e t i još jer v a ž n o je da lubanje budu p o t p u n o p r e k r i v e n e . M o ž e m o u z e t i okruglu betonsku cijev dugačku otprilike l m koja i z g l e d a kao p r s t e n . i z nje i z v a d i m o h r a s t o v u k o r u i i m a m o g o t o v pripravak. tresetom. Č i t a v u g o d i n u u nju u b a c u j e m o b i l j k e . Ako n e m a m o d o v o l j n o mulja. te ć e m o pukotine začepiti glinom. Pitat ć e m o š u m a r e koje će se d r v o rušiti i s m i j e m o li uzeti n j e g o v u k o r u . Za to n a m je p o g o d n a v o d a koja d u g o stoji. N a n j e z i n o d n o s t a v l j a m o i l o v a č u i p u š t a m o da u nju s k r o v a k r o z o l u k c u r i k i š n i c a . sljedeće ću g o d i n e (jer k o p r i v a treba ostati u z e m l j 365 d a n a ) d o b i t i s a m o v r l o t a n k i sloj g o t o v o g p r i p r a v k a .u slojevima. Onu koju s m o ukopali p r o š l e g o d i n e i z v a d i m o . p u š t a m o d a i s t r u n u k a k o bi se s t v o r i o m u l j . R u p a u k o j o j se n a l a z i l u b a n j a ne m o r a se z a t v a r a t i . p o v r š i n s k o m d i j e l u k o r e o d 5 0 d o 100 g o d i n a s t a r o g a h r a s t a luž­ njaka. o s t a v l j a j u ć i onaj stari koji je i dalje u p o t r e b l j i v . T u ć e m o k o r u usitniti n a v e l i č i n u zrna pšenice kako bi bila spremna za uporabu. n o m o r a b i t i šupljina u k o j o j s e n a l a z i o m o z a k n e k e d o m a ć e životinje. nije Četvrti biološko-dinamički pripravak pripravlja se od hrastove kore. kako bi suvišak v o d e m o g a o slobodno otjecati.

u rujnu osušene c v j e t n e g l a v i c e stavljamo u p o t r b u š n i c u g o v e d a . I m a m o još j e d a n k o m p o s t n i p r i p r a v a k . ako se razina v o d e i d i g n e n a k o n što o n o p a d n e . Sasušene c v j e t o v e maslačka i tu krpicu od p o t r b u š n i c e lagano n a v l a ž i m o č a j e m o d c v j e t o v a m a s l a č k a ili č a j e m od č i t a v o g maslačka. Valerijanu m o ž e m o kupiti kao kapi z a u m i r e n j e ili k a o s r e d s t v o z a s p a v a n j e . k a d a r a z i n a v o d e raste. P r i t o m se a to k o j i s e p r i p r e m a o d maslačka. z a t o što f o s f o r n i p r o c e s i u n a m a p o d r ž a v a j u t o p l i n ­ ske p r o c e s e . Takvim cvjetovima samo o t k i n e m o glavice i nekoliko ih dana sušimo na suncu kako bi izgubili što više vlage. a u j u t r o o p e t o t v a r a j u . Susreće se s v e l i k o m o p n o m p r e k r i v e n o m tzv. 1 silaža je p r i p r a v a k . Iz središnje potrbušnice i z r e ž e m o kvadrat koji ima stranice o t p r i l i k e 25 do 30 c m . a t o j e d a o p n e m o r a j u p o t p u n o istrunuti jer i sami o v o j i p r i p a d a j u p r i p r a v c i m a . a o d laga­ n o n a v l a ž e n i h cvjetova n a p r a v i m o kuglu v e l i č i n e dječje g l a v e i u m o t a m o je u krpicu. n e ć e m o .sloj leda na p o v r š i n i . Dakle. Maslačak b e r e m o u s v i b n j u . Za s v e p r i p r a v k e k o j i se u m a t a j u o o d r e đ e n e o p n e v r i j e d i isto. Sada prelazimo na posljednji suhi pripravak p r i p r a v k e . P r i p r a v c i o d k o r i j e n a d j e l u j u . na t o p l o k r v n a bića. p r e m a d o l j e . lišća i c v j e t o v a . ali d o k j o š u s r e d i n i imaju krunicu. Preostali d i o m e z e n t e r i j a leži uz k r a l j e ž n i c u i d r ž i c r i j e v a u o d r e ­ đ e n o m položaju. On je kod svih životinja malo p r o ž e t masnim t k i v o m . Sok koji d o b i j e m o c i j e đ e n j e m c v j e t o v a v a l e r i j a n e d j e l u j e na ž i v o t i n j e u z e m l j i i na b i l j k e . m r e ž o m . Oni n e smiju p r i j e ć i u sjeme. i to u s t a d i j u k a d n j e g o v i c v j e t i ć i j o š n i s u p o t p u n o o t v o r e n i . Pri j a k o velikoj h l a d n o ć i m o ž e m o iz rupe izvaditi nešto v o d e . jer bazgine grane truleći p r o i z v o d e miris koji se miševima očito ne sviđa. Ne d a m o im priliku da dokraja procvatu jer u s u p r o t n o m i m a m o l a m p i o n e . Taj d i o nalazi mesar k a d o t v o r i kravu. p o t i č e f o s f o r n e p r o c e s e i u z r o k u j u p o r a s t t e m p e r a t u r e krvi. Uz p r i p r a v a k im je fino t o p l o i tu m o g u p r a v i t i gni­ j e z d o . m e đ u t i m . ali nije d o b a r . Z n a m o da se n a v e č e r cvjetovi maslačka zatva­ raju. O k r e n e m o li je. C v j e t o v e b e r e m o u j u t r o kada se rascvatu. Stoga ć e m o i ovaj p r i p r a v a k okružiti granama b a z g e . P r i r a v a k z a ljudsku u p o t r e b u d o b i v a s e o d k o r i j e n a . v o d a b i m o g l a k r o z r u p u ulaziti o n d j e gdje se nalazi maslačak. U proljeće iskapamo kugle. N a v l a ž e n u k r p i c u s t a v l j a m o n a stol. Sve z a j e d n o d o b r o o m o t a m o k o n c e m i u k o p a m o u tlo kao ostale . Već nam se nekoliko puta d o g o d i l o da su nam se miševi ugnijezdili uz pripravak. Ujesen. Tu n e m a m o arheo­ l o š k i h p r o b l e m a . k o d j a k e kiše. To je d i o mezenterija. p a z e ć i p r i t o m d a rupa koja j e o s t a l a k a d s m o sastavili k r a j e v e p o t r b u š n i c e u v i j e k b u d e o k r e ­ nuta p r e m a d o l j e . Na suhim se cvjeto­ v i m a m o r a j u v i d j e t i ž u t e l a t i c e . I n a č e . m a l o je mastan i m o ž e se d o b r o primijeniti. U t o m se dijelu mezenterija nalaze limfni č v o r o v i . Ujesen ć e m o kugle i z v a d i t i iz zemlje i osušiti ih u h l a d u . ali i m a m o p r o b l e m a s m i š e v i m a koji v o l e m a s n o i u ž i v a j u j e d u ć i c v j e t o v e m a s l a č k a . v o d a ć e iscuriti. p r i p r a v a k od valerijane. Z b o g z a o s t a l e v o d e d o š l o bi do kiselog vrenja pa b i s m o d o b i l i silažu. d a k l e . d o k se u sredini cvata nalazi još j e d a n s n o p i ć n e r a s c v a l i h c v j e t o v a koji i z g l e d a k a o krunica.

a na d n u o s t a j e t a l o g .o s l o b a đ a t o p l i n a koja č i n i z a š t i t i n i o v o j . T a k o i s c i j e đ e n i s o k o d v a l e r i j a n e u l i j e v a m o u bocu koju z a t v a r a m o g u m e n i m č e p o m koji p o p u t k a p i c e o b a v i j a n j e z i n v r h . pa bi m o g l a e k s p l o d i r a t i . T a k a v je čep p o t r e b a n s t o g a što s e u b o c i d o g a đ a v r e n j e m l i j e č n e k i s e l i n e . C v j e t o v e n a j b o l j e m o ž e m o usitniti s t r o j e m z a m l j e v e n j e mesa. M o r a m o p a z i t i da n a m se t e k u ć i n a ne p o m i j e š a s t a l o g o m . m o ž e m o Valerijana ima još j e d n o v r l o s i m p a t i č n o dje­ l o v a n j e . N a r a v n o . U z i m a m o nešto z e m l j e ili m a l o k o m p o s t n o g m a t e r i j a l a i m a l o p r i ­ pravka. N a k o n što s m o p r i p r a v k e stavili u k o m p o s t i nakon što smo poslije toga k o m p o s t p o p r s k a l i val e r i j a n o m . M o r a m o imati na umu da je kompost ž i v o biće. a nju i z m e đ u d v i j u d a š č i c a koje o p t e r e t i m o tako da iz nje i s c u r i sok. V a l e r i j a n u b e r e m o u stadiju cvjetanja. Smjesu s t a v l j a m o u v r e ć u . T a d a j e p o t r e b n o n a p r a v i t i sljedeću o t o p i n u : U 10 1 v o d e umiješa se 2 c m 3 p r i p r a v k a koji se p o m o ć u prskalice rasprši p o biljkama f i n o p o p u t m a g l i c e . N a k o n o t p r i l i k e šest tjedana p r o c e s stvaranja mliječne kiseline je završen. Ovaj posljednji. K o l a c je alat koji a u t o m a t s k i nastaje u p o l j o p r i v r e d i . T a k o nešto v r l o je v a ž n o znati z b o g jagoda i l o z e . a k o j e s m o p o h r a n i l i u s u h o m stanju. T a k v u g o t o v u bistru tekućinu m o ž e m o sačuvati je i o d m a h u p o t r i j e b i t i . p r e p a r i r a m o ga sa s v i m k o m p o s t n i n i p o p r a v c i m a koje sam s p o m e ­ n u o . Ne trebate ga kupovati jer ga već imate. A k o t o č i n i m o p r i l a g a n o m v j e t r u . što z n a č i da b o c u ne smijemo mućkati prije n e g o l i smo tekućinu p r o c i j e d i l i kroz c j e d i l o za čaj. o n ć e tu m a g l i c u raznijeti f i n o p o p u t mirisa i n j o m e p r e k r i t i biljke štiteći ih od mraza. k o l i k o m o ž e m o zahvatiti s dva prsta. od valerijane. Obilazimo kompostni kup i p r s k a m o ga p r i p r a v k o m . U z i m a m o p r i p r a v k e i s t a v l j a m o ih u k o m p o s t . N a k o n što s l o ž i m o k o m p o s t n i kup. p o k r i v a m o ga. Prskanje o v i m p r i p r a v k o m m o ž e p o m o ć i k o d h l a d n o ć e i d o -5°C. S t v a r a n j e topline kao zaštitnog ovoja u kompostu predstavlja određenu toplinsku zaštitu. M o r a j u b i t i što j e m o g u č e s v j e ž i j i . a ujutro se prskanje m o ž e p o n o v i t i . Naj­ jeftinija prskalica je metla. Sadržaj b o c e m o r a m o p r o c i j e d i t i . Biljke j e d o b r o p o p r s k a t i n a v e č e r p r i j e pojave mraza. Ne z n a m postoji li kod vas opasnost od n o ć n i h m r a z e v a kada cvate loza. primjenjujemo t a k o da u v o d u s t a v i m o n e k o l i k o kapi v a l e r i j a n e . Kako ćemo rasporediti pripravke u kompostu? O v o je kompostni kup gledan o d o z g o . Od . 10 do 20 godina jer je p o p u t v i n a — to bolja što je starija. Na p o v r š i n i nastaje tanka k o ž i c a koju m o r a m o u k l o n i t i . p r o m i j e š a m o i t i m e prskamo kompostni kup. K o d nas s e t o d o g a đ a u v r i j e m e k a d l o z a p o č i n j e p u p a t i . T a l o g n e ć e m o baciti v e ć ć e m o ga p r v o g upo­ t r i j e b i t i . Obilazimo k o m p o s t n i kup i k o l c e m u b a d a m o o t p r i l i k e d o sre­ dine da u njemu n a p r a v i m o rupu. One prskanjem smiju p r i m i t i samo najfiniji dašak. j e r on se u b r z o p o č i n j e raspadati i s m r d j e t i . A k o n e m a m o takav č e p . A k o j e p r s k a m o p o biljkama. D o b a r seljak n a m i r i s a t ć e m r a z i p r i j e n o š t o p a d n e n o ć . Pritom t r e b a m o paziti da se biljke ne smoče. o n e postaju otpornije na hladnoću. Organska t v a r koju s m o stavili u k o m p o s t najvrjedniji j e m a t e r i j a l k o j i s a d r ž i s n a g e z a rast bilja. b o c u m o ž e m o z a t v o r i t i p l a s t i č n o m v r e ć i c o m i učvrstiti je g u m i c o m .

P r i b l i ž i t e s e n e k o j biljci. p r i p r a v k e ć e m o r a s p o r e d i t i n e š t o grublje. Dakle. plus i minus. A k o i m a m o tisuću metara d u g a č a k k o m p o s t n i kup. stavite n a k o m a d p a p i r a p o k o j e m u ste p o s i p a l i sitne k o m a d i ć e ž e l j e z a i m a l o p r o t r e s e t e . Svaki o d k o m postnih p r i p r a v a k a nosi o d r e đ e n i b r o j . Pripravci mogu biti m e đ u s o b n o udaljeni od 20 cm do 2 m. A k o j e k o m p o s t n i kup dulji. U p a l i t e s v j e t l o i o n o g o r i . Postoji slika k o j e s e svi v j e r o j a t n o sjećate iz škole. a ne zajedno. z n a t e i b r z i n u k o j o m putuje svjetlo. znate kako se p r o i z v o d i . O v o j e p r i m j e r j e d n o g m a l o g k o m p o s t n o g kupa npr. Ljekovite su biljke z a p r a v o biljke višeg reda. R u p u l a g a n o z a t v o r i m o i taj p o s t u p a k p o n a v l j a m o z a svaki p o j e d i n i k o m p o s t n i p r i p r a v a k . Riječ je o m a g n e t s k i m silama koje si t a k o m o ž e m o p r e d o č i t i . Ti se k o m a d i ć i željeza nekako p o s l o ž e . U ma­ l o m e vrtu pripravci će biti b l i ž e jedan drugomu. trava. O n o l i k o k o l i k o s t a n e u d v a p r s t a . U z m e t e li m a g n e t s d v a pola. K o m p o s t n i kup m o ž e b i t i d u g a č a k i sto m e t a r a . m i s l i t e d a j e t o l i j e p i c v i j e t . K o l i č i n u ste r a z u m j e l i . Mi p r i p r a v c i m a pripisujemo sposobnost d j e l a t n o s t i s n a g a k o j e nastaju z b o g p r o c e s a koji s e odvijaju u ž i v o t i n j s k i m o v o j i m a . a katkad s e n j i h o v cvijet n e m o ž e r a z l i k o v a t i o d leptira. dok će na v e l i k o m poljo­ p r i v r e d n o m imanju biti naširoko rastegnuti. za vrt. I s t o je i sa s v j e t l o m . ali ne z n a m o kako. T o z n a č i d a s u o n e čiji c v j e t o v i imaju o b l i k ž i v o t i n j e razvijenije od npr. o n d a uvijek p o n a v ­ ljamo r a s p o r e d u o b l i k u o v o g k v a d r a t a o d pet p r i p r a ­ vaka. To sam htio samo n a p o m e n u t i kako biste imali na umu da m e d u biljkama postoje o d r e đ e n e razlike s o b z i r o m n a stupanj n j i h o v a r a z v o j a . jedna rupa za jedan pripravak. o v i s n o o m a s i k o m p o s t a k o j u i m a m o n a r a s p o l a g a n j u . Z n a m o d a o n e d j e l u j u . a on o d j e d n o m o d l e t i . T a d a ć e m o o djelatnosti snaga u p r i r p a v c i m a . V i d i t e djelovanje elektriciteta. I z b o g toga jer je riječ o l j e k o v i t i m b i l j k a m a k o j e v e ć p o s v o j o j p r i r o d i imaju o d r e đ e n e l j e k o v i t e snage t e s n a g e koje p o s t o j e u biljkama tijekom procesa dozrijevanja p r i p r a v k a bivaju pojačane p o m o ć u o v i h ovoja. Biološki z n a m o da ljekovite biljke koje su lepirnjače imaju slične c v j e t o v e . linearno i n e l i n e a r n o . O v a j r e d o s l i j e d ima o d r e đ e n i s m i s a o . ih j e d n o g za d r u g i m stavljati počevši od sredine kupa. A k o g o v o r i m o Prije svega m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da svaki pripravak stavljamo u rupu pojedinačno. m o r a m o si u svojoj glavi p r e d o č i t i kako o n e djeluju. nastaje slika.toga n a p r a v i m o kuglicu v e l i č i n e m a l o krupnijeg zrna. Pitali su me kakav razmak m o r a biti i z m e đ u poje­ dinih kompostnih pripravaka. I z v a d i m b a t i n u i p u š t a m o da k u g l i c a p a d n e u r u p u . Uvježbajte se da d r ž i t e p r s t e u o b l i k u r a s p o r e d a k o m p o s t n i h p r i p r a v a k a u k o m p o s t n o m kupu. ali n e m a t e p o j m a . u v e ć e m će biti udaljeniji.

o n o što se d o g a đ a u k o m p o s t n o m k u p u u koji s m o s t a v i l i p r i p r a v k e m o ž e t e si p r e d o č i t i na sljedeći način. kora sastoji od 83 p o s t o kalcija Hrastova se s p r i p r a v k o m od koji je o ž i v l j e n b i l j k o m . To znači da je poticanje p r o c e s a u smjeru stvaranja biljke ili ž i v o t i n j e prisut­ no u k o r i h r a s t a i te p r o c e s e h r a s t o v a k o r a n e k a k o p r i v l a č i u k o m p o s t n i kup. naravno. D a k l e . U k o m p o s t n o m kupu pri njegovoj p r e t v o r b i d o g a đ a j u s e p r o c e s i koji m e đ u s o b n o djeluju. to. A odakle d o l a z e snage? S n a g e su. Oni p r e n o s e načela r e d a . Što je antena. Znači da to o ž i v l j a v a n j e nastaje z a p r a v o z b o g d j e l o v a n j a biljke. n i j e r e k a o z a š t o . znate. S p r i p r a v k o m od hrasto­ v e kore z a p r a v o p o t i č e m o p r o c e s e koji d o v o d e d o Z n a m o d a k o z m o s ima o b l i k k u g l e . č i t a v j e k o m p o s t n i k u p s a m p o sebi p r o ž e t o d r e đ e n i m l i n i j a m a snaga. kalcifikacije. N a v e s t ću kao p r i m j e r što se d o g a đ a hrastove kore. a p r i p r a v c i imaju u l o g u da unutar njega stvaraju r e d . Sve je teorija. d o d u š e . I z s p o z n a j e da kod m a g n e t a postoje n e l i n e a r n e snage. Č i t a v j e o v a j naš p r o s t o r p u n r a z n i h v a l o v a i m o r a m o im?X\ s a m o o d r e đ e n u a n t e n u d a b i s m o t e v a l o v e m o g l i p r i m i t i i o n d a slušati g l a z b u ili v o ­ diti telefonski r a z g o v o r . Lubanja n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e ima najveću k o n c e n t r a c i j u kalci­ ja u životinjskom carstvu. K a ž e m o da su pripravci u k o m p o s t n o m kupu p o p u t a n t e n a koje p r i v l a č e snage iz k o z m o s a . nekakvom me­ đ u s o b n o m djelovanju. s m j e š t e n e u p r i p r a v c i m a . a s v e s n a g e na Z e m l j i imaju n e k u v e z u s k o z m o s o m . ali j e r e k a o d a se moraju rasporediti kao točke u o v o m obliku ( v i d i s l i k u ) . Sada s i p o m o ć u m a š t e m o r a t e p r e d o č i t i d a s u o v e t o č k e u k o j e ste stavili p r i p r a v k e u n e k a k v o m o d r e đ e n o m m e đ u s o b ­ nom odnosu. Mi z a p r a v o r a d i m o s neznanjem. o n n a m . Stavljanjem pripravaka u k o m p o s t n i kup d o b i v a m o p r a v e antene. z n a m o da su oni u nekakvu m e đ u s o b n o m odnosu. bolje i h a r m o n i č n i j e . Kada je Rudolf Steiner pre­ p o r u č i o p o r e d a k p r i p r a v a k a u k o m p o s t n o m kupu. I s k u s t v o j e p o k a z a l o d a k o m p o s t n i kup p r o ž e t p r i p r a v c i m a gnjije b r ž e . a n e j e d n o s t a v n o r a s i p a t i .što je to z a p r a v o . da svaki p r i p r a v a k sa svakim d o l a z i u o d r e đ e n i o d n o s . n a r a v n o . T a k o i ovdje m o r a m o nešto izmisliti da si p r e d o č i m o kako bi to m o g l o djelovati. . n a i m e . G o v o r e ć i o p o l o v i m a i s n a g a m a .

t r i t j e d n a se p r e v r n e i o p e t se p r e p a r i r a te se o p e t n a k o n dva-tri tjedna izmiješa i još se j e d a n p u t p r e p a r i r a . Sada ć e m o g o v o r i t i o r a z n i m v r s t a m a k o m p o s t a . Sve o v o vrijedi samo za b r e z o v u jamu. Svaki put sadržaj t r e b a m o preparirati p r i p r a v c i m a kao u k o m p o s t n o m k u p u . O d g o v o r i l i ste da su to k o z m i č k e s n a g e . U z e o je b r e z o v e g r a n e i njima o b l o ž i o j a m u koju j e n a z v a o b r e z o v o m j a m o m . m e đ u t i m . uvijek i h t r e b a m o stavljati i s t i m r e d o s l i j e d o m kao što ih stavljamo u k o m p o s t n i kup. z a g n o j n i c u i z a d r u g e k o m p o s t n e kupove. Naime. uvijek ć e m o v a d i t i z r e l i k o m p o s t . N a k o n svake ž e t v e skupljaju se m r t v e o r g a n s k e tvari koje bivaju p r o b a v ljene o d tla. Maria T h u n i Max Karl Schwarz r a z v i l i su p r i p r a v a k od kravlje balege — fladen. a nakon tri mjeseca tako pripravljeni kompost spreman je za uporabu. o n a ć e b i t i i s p u n j e n a d o 3/4. Č e t v r t a vrsta nastaje t z v . vrtlarstvu slučaj i m a n j u n e m a n i k a k v i h ž i v o t i n j a . ali s e z b o g g o s p o d a r s k i h razloga najčešće upotrebljava u p o l j o p r i v r e d i . . M o ž e se upotrijebiti i kao neka vrsta c j e p i v a z a staju. To je i i tzv. a njih u b i l j k e u n o s i m o p o m o ć u p r i p r a v a k a . N a k o n d v a . T u masu z a t i m p r e r a đ u j u sitne ž i v o t i n j e i crvi u zrnati humus. a t o j e t l o p r i p r e m ­ l j e n o z a rast biljaka p o m o ć u p r o c e s a truljenja k a k v i se d o g a đ a j u i u k o m p o s t u . P r v i j e o n a j n a j l o š i j i . Jučerašnje sam izlaganje z a p o č e o pitanjem što t r e b a m o iz hrane. površinskim kompostiranjem. W -50 cm gnojnica. Nakon š t o s m o j a m u tri m j e s e c a p u n i l i k r a v l j o m b a l e g o m . S t i m je p r i p r a v c i m a materijal u j a m i i n t e n z i v n o p r e p a r i r a n . M i . a s d r u g e strane stavljati u jamu novu balegu. G o v o r i l i s m o o k o m p o s t n i m p r i p r a v c i m a i kako o n i djeluju. Budući da h o ć e m o da snage koje d o v o d e kom­ p o s t n i p r i p r a v c i s t o j e n a r a s p o l a g a n j u cijeloj o r g a n ­ skoj s u p s t a n c i j i u kompostu i budući da je t e š k o pripravke raspodijeliti po cijeloj masi bez gnojnice. D a k l e . p o m o ć u k o m p o s t n i h p r i p r a v a k a u p r o c e s truljenja h o ć e m o unijeti k o z m i č k e snage. mokraće izmeta je v r s t a komposta mješavina U tu se j a m u s t a v l j a č i s t a k r a v l j a b a l e g a k o j a se u njoj p r e p a r i r a . Taj pripravak potječe s početka o v e vrste poljo­ p r i v r e d e z a h v a l j u j u ć i M a x u K a r l u S c h w r z u koji j e izmislio jamu obloženu b r e z o v o m korom. S m a t r a l a je da u m a s u koja se n a l a z i u b r e z o v o j jami moraju ući a t m o s f e r s k i utjecaji. T a d a m o ž e m o s j e d n e strane v a d i t i k o m p o s t .g o s p o d i n Schwarz ž i v i o je u p r e d j e l u gdje b r e z a raste V r s t e k o m p o s t a i n j e g o v a u l o g a kao k o r o v . vode. Maria T h u n nastavila je razvijati ovu m e t o d u . Druga Treće U je dakle mješavina izmeta. a n o v i stavljati na ispražnjeno mjesto. Biljke rastu n a ž i v o m e tlu. je mješavina često raspadnutih da na biljaka i vode. slame. Ovaj se p o s t u p a k p o n a v l j a n e k o l i k o puta. gnojnica.

Christiana von Wistinghausena. O n o što k a o o ž i v ­ ljeni kalcij m o ž e m o d o b i t i u n a š e m kućanstvu jesu ljuske o d j a j e t a . Gospoda Thun je napola ukopala drvenu bačvu u koju je stavila g n o j s b a z a l t o m i i z m r v l j e n i m ljuska­ ma od jajeta i sve je to u samoj b a č v i p r e p a r i r a l a k o m p o s t n i r n p r i p r a v c i m a r a s p o r e đ e n i m k a o n a slici. Dakle. N a s najviše z a n i m a utjecaj a t m o s f e r s k i h p r i l i k a na o r g a n s k e s u p s t a n c i j e k o j e t r u n u ili se raspadaju. ali u sjeni k o j a je p r o z r a č n a . r a z m o č i m o je u v o d i jer je to u g l a v n o m organska tvar koja s e t e š k o t o p i u v o d i . Osobi­ to je v a ž n o da ga ujesen n a n o s i m o na z e l e n u površinu. N a z i v a m o g a "Miiusdorfski upravljač truljenja". nastaju k i s e l i n e k o j e i z g r i z a j u k a m e n j e . kao i u atmosferi. u p u s t i n j i su to v j e t r o v i koji nanose pijesak na kamen i t i m e ga postupno mrve. Fladen. Bio sam j a k o z a h v a l a n n a i z u m u b r e z o v e j a m e . P r i r o d n o nastajanje humusa odvija se ujesen. Postoje i neki d r u g i utjecaji koji n a m a nisu b i t n i . na livade. sta­ vila natrag u bačvu i opet preparirala kompostnirn p r i p r a v c i m a . N j i h s u š i m o . do početka z i m e i tada bi u njemu trebali biti pri­ p r a v c i . kakav r a d i m o na Mausdorfu* upotreb­ l j a v a m o tako da ga m i j e š a m o s v o d o m i o n d a ga p r s k a m o p o p o v r š i n i k a o p o v r š i n s k i p r i p r a v a k . U Mausdorfu smo razmišljali kako bismo spo­ menuti pripravak m o g l i konzervirati. Sada u toj jami m o ž e m o l o p a t o m p r e v r n u t i čitavu masu i ne m o r a m o se m u č i t i s b a č v o m . p i t a o sam se č e m u ta priča o bačvi.P o z n a t i su procesi atmosferskih utjecaja na staro kamenje koje je i z l o ž e n o atmosferskim p r o m j e n a m a i rastu biljaka. na sjetvenu površinu. T o j e o s t a v i l a o t p r i l i k e mjesec d a n a d a sagnjije. Bilo bi. a ti su p r o c e s i truljenja i s t o d o b n o o n i koji stvaraju humus. n a r a v n o . P r i m j e r i c e . K a k o s u naši * Imanje dr. T a j je postupak ponavljala tri-četiri puta. Ja s a m to u p o l j o p r i v ­ r e d n o m smislu p o j e d n o s t a v i o . m n o g o ljepše k a d a b i s e f l a d e n m o g a o u p o t r i j e b i t i u stanju u k a k v o m jest. m i s m o z a p r a v o k o m b i n i r a l i t a d v a n a č i n a stvaranja komposta tako da smo u b r e z o v u jamu stavili sve o n o š t o g o s p o d a T h u n s t a v l j a u b a č v u . Marije Thun. ali 1 0 0 g p r i p r a v k a ne m o g u r a z d i j e l i t i na 1 ha z e m l j e . N a k o n mjesec d a n a s v e j e i z v a d i l a . Stoga s m o ga o s u š i l i u sjeni. N a v e č e r o d t e suhe tvari u z i m a m o 100 g . K a k o sam ja p r a k t i č a n p o l j o p r i v r e d n i k i z a p r a v o p o m a l o lijen. O n d a s m o g a samljeli. Inače bi taj upravljač truljenja t r e b a l o p o s i p a v a t i o v a k o . uvijek s t i m p e t e r o s t r u k i m r a s p o r e d o m p r i p r a v a k a i s o t o p i n o m v a l e r i j a n e na p o v r š i n i . u rastu biljaka. p r i p r a v a k p r e m a r e c e p t u r i bio dovršen. V a ž n o je da to bude ujesen j e r s t i m p r i p r a v k o m ž e l i m o p o t i c a t i p r o c e s e truljenja. Nakon toga j e fladen. . s d v a p r s t a . o s i m ako n a p r a v i m o t o p i n u . T o j e j e d n a vrsta utjecaja atmosferskih prilika. U j u t r o t o p o m i j e š a m o s v o d o m i onda štrcaljkom nanosimo na zemlju. a l e d š i r e n j e m rasprskava k a m e n j e . N o . s a m e l j e m o i h t a k o d a dobijemo brašno i zatim kompostu dodajemo nekoliko grama toga brašna. Stoga j e g o s p o d a T h u n p r e p o r u č i l a d a s e r a z m r v l j e n i b a z a l t s t a v l j a u k o n c e n t r i r a n u m a s u i da se u nju d o d a j e n e š t o o d o ž i v l j e n o g kalcija. p r o m i j e š a l a . N i j e uvijek j e d n o s t a v n o p o s t i ć i d a p r i p r a v a k bude pripremljen u pravo vrijeme. Druga je vrsta m r a z j e r se u k a m e n j u skuplja v o d a k o j a se l e d i .

Prije z a p r a v o n i s m o imali iskustva s višekrat­ n o m u p o r a b o m l u b a n j a . Ne z o v e m o ga samo fladen n e g o t o č n o . ciljano. Mausdorf'ski u p r a v l j a č truljenja m o ž e t e p r i m i j e n i t i na svaku o r g a n ­ sku s u p s t a n c i j u koja se r a s p a d a . Z a t o s m o taj p r i p r a v a k i n a z v a l i " u p r a v l j a č e m truljenja". U d i v l j o j s e p r i r o d i n e u k o p a v a ništa što raste na p o v r š i n i . Sloj ne treba micati. Možemo li lubanju te šaš? Uvijek treba p a z i t i na to da lubanja leži u mulju. t r e b a l i b i s m o u z e t i č i t a v u šaku da m o ž e m o vidjeti kako ga sijemo. O d g o v o r i n a pitanja taj sloj? P r v o ć u objasniti r a z l i k u i z m e đ u z e l e n e g n o j i d b e i malčiranja. Ujesen.p r s t i p r e v i š e g r u b i . upravljač truljenja. O s n o v n o b i o l o š k o . a to bi bilo p r e v i š e . Imajte na umu da razina v o d e m o ž e porasti i da nećete uvijek moći pronaći l u b a n j u k o j u ste u k o p a l i . u z a d n j i h d e s e t m i n u t a m i j e š a n j a k o j e tra­ j e j e d a n sat u m a s u t r e b a m s t a v i t i o v a j u p r a v l j a č truljenja što sam ga p r i p r e m i o dan prije. Z a t o j e p r i j e n e g o što g a u p o t r i j e b i m o u v r t u s m i s l e n o n a p r a v i t i v o d e n u o t o p i n u . da bi se s t v o r i o humus. ali v r l o p l i t k o . T a k o đ e r m o ž e t e iz kuhinje uzeti soljenku koja se v i š e ne upotrebljava i p o m o ć u nje p o s i p a t i k o m p o s t u kanti.d i n a m i č k o n a č e l o jest p r o m a ­ tranje d i v l j e p r i r o d e . Može li se ista lubanja upotrijebiti više puta? Do sada s m o se lubanjama koristili s a m o j e d n o m . ali i m a m o d o b r o i s k u s t v o s višekratnom uporabom rogova. ukopati na mjesto na kojem ras­ . D j e l o v a n j e m pripavka p r o c e s raspadanja bit će o d m a h od početka upravljan na primjereni način. K o d zelene gnojidbe r a d i m o sa ž i v o m b i l j k o m koja j e z a p r a v o m e d u k u l t u r a . S o b z i r o m na p o t e š k o ć e nastale u p o s l j e d n j e v r i j e m e . t r e b a g a u k o p a t i . I na j e d n o i n a d r u g o m o g u s e p r i m i j e n i t i p r i p r a v c i . p r v i s m o p u t o v e g o d i n e isprali stare lubanje i p o n o v ­ no ć e m o ih upotrijebiti. d o k j e k o d m a l č i r a n j a r i j e č o p o k r i v a n j u s u h o m b i l j k o m . Morali primijeniti primijeniti na se pri malčiranju izravno na taj tlo sloj ili maknuti i onda mogu pripravci se pripravci A k o s a m s e ujesen o d l u č i o n a p o l j e i z n i j e t i g n o j i z r o g a . J e d i n o kišne gliste u v l a č e u zemlju o n o što napadaju gljivice. Ona m o ž e biti obraštena.

u gnoj? 100 g fladena? Mora li brezova jama biti pokrivena ili je treba ostaviti otvorenu? P r e k o nje p o s t a v l j a m o l a g a n i p o k r o v . O n a j e duboka 40-50 c m . n a j b o l j e i z b a č v e u k o j o j s e skuplja kišnica. a materijal koji s m o iskopali stavljamo na stranu. onda otprilike i m a m p o t r e b n u t e m p e r a t u r u . A k o taj o r g a n i z a m h o ć u p r o ž e t i d j e l o v a n j e m p r i p r a v a k a . U v i j e k j e d o b r o d a taj pripravak. Mora li se kopriva usitniti? K o p r i v u t r e b a j e d n o s t a v n o p o k o s i t i . ili t u b a č v u i s p u n i m v o d o m d v a tri d a n a p r i j e i p o t o m u nju s t a v l j a m p r i p r a v k e j e r ć e o n a n a k o n d v a tri d a n a p o p r i m i t i v a n j s k u temperaturu. 0stavljamo na njoj sve ostatke tkiva i mesa j e r će to ž i v o t i n j e i o n a k o sve razgraditi.i od drugoga? O n o što z a p r a v o ž e l i m p o s t i ć i jest d a p r i p r a v c i m e đ u s o b n o djeluju. a i m a m o k o m p o s t n i kup. N a k o n tri t j e d n a b i t ć e čista i m o ž e m o j e i z v a d i t i . A a k o h o ć u d a t a o t o p i n a i m a 3 2 stupnja. Ja sam praktičan. dinamiziramo pripravak? N e m o j m o k o m p l i c i r a t i . Koliko vode treba za 50-60 litara. Ja u z i m a m v o d u koja i m a v a n j s k u t e m p e r a t u r u . To m o ž e t e u vrtu izmiješati u kanti. a g o r e n e š t o š t o j e š t i t i o d kiše i o m o g u ć a v a da v o d a otječe. u d a l j e n i o d d r u g i h . Kad ukapamo pripravke. o n d a je m o ž e m o jednostavno objesiti vani jer će dva dana smrdjeti. Ako imam vrt. jamu m o r a m o drenirati. o n d a i m a m p r o b l e m kako napraviti t o p l u v o d u . M o r a ­ m o s a m o p a z i t i d a t l o nije p o d v o d n o . N o . R e k a o s a m v a m d a j e p o l j o p r i v ­ r e d n o imanje jedan o r g a n i z a m . N a d n o stavljamo u p o t r i ­ j e b l j e n e d a š č i c e . ako lubanju d o b i j e m o u travnju. o s t a v i t i je­ dan dan da o d l e ž i kako bi se posušila i onda v i l a m a p r e b a c i t i u jamu. p o m o g u ć n o s t i u staji č i m ž i v o t i n j a izbaci i z m e t . A k o u bačvu od 50 1 ulijem pola kante v r u ć e v o d e . t r e b a m o je t e k u rujnu. o d n o s n o m o r a m o s e p o b r i n u t i d a v o d a o t j e č e . lubanju o s t a v l j a m o p o l a dana na s i m c u da m u h e po njoj snesu d o v o l j n o jajašaca. Kako očistiti svježu lubanju koju smo tek donijeli od mesara? A k o s m o je d o b i l i u rujnu. ali i h t r e b a p r i m i j e n i t i n a što s v j e ž i j i g n o j . p o l o v i c u ću pripravka ukopati u svojem vrtu. koliko oni moraju biti udaljeni jedar. a z a t i m g a p r s k a t i p o m o ć u k a n t e koja i m a r u ž u i l i pomoću grančice. A k o ne ž i v i m o sami. o n d a je u k a p a m o u tlo onakvu kakvu smo je d o b i l i od mesara. a stanu­ j e m o u kući udaljenoj od drugih. T a d a nastaje utrka i z m e đ u sunca i muha.Može li se pripravak od koprive rudi ti s korijenjem? T r e b a ga raditi bez korijenja. Nema nikakvog propisa o tom razmaku. . jedna cjelina. Kolika valerijanom i mora koliko biti dugo temperatura vode pri prskanju Mogu li se pripravci staviti izravno P r i p r a v k e m o ž e t e staviti i z r a v n o u gnojnicu i t a k o i h p r i m i j e n i t i . o n d a p r i p r a v k e stavljam na periferiju s v o j e g a imanja. A k o i m a m o vlažno tlo. a z a t i m je s t a v l j a m o n a k o m p o s t n i kup i p o k r i j e m o s l a m o m . gnoj iz roga miješamo rukom. Do p o l o v i c e je ukopana u tlo. da se ne zadržava u jami. T r e b a je izgaziti da bude čvrsta.

v e ć nam je p o t r e b n a samo opna. li karton pogodan za malćiranje ili pokrivanje Treba paziti da se crijevo ne izvrne. Z a t i m ga s p r e m a m o u p l a s t i č n e v r e ć i c e ili u neku staklenu ili m e t a l n u p o s u d u koja se m o ž e d o b r o z a t v o r i t i . bolje je da ga s p a l i m o n e g o da to u n e s e m o u svoj vrt. sluzokoža mora ostati s unutarnje strane. m e đ u t i m t o c r n i l o m o ž e s a d r ž a v a t i o t r o v n e supstancije ili b o j e . Je komposta? K a r t o n je o r g a n s k i m a t e r i j a l i s n j i m e ne bi b i l o p r o b l e m a . N a r a v n o d a p o s t o j i i p r i r o d n a n e o t r o v n a žuta b o j a . N a k o n š t o se c r i j e v o p o t p u n o osušilo ipak na sebe treba n a v u ć i m a l o v l a g e iz zraka kako bi p o s t a l o p o d a t n o . . ona više ne m o ž e upotrijebiti snage za pretvaranje biljne b j e l a n č e v i n e u m e s n e . o n i m o r a j u p o l u d j e t i . K a t k a d kraj k o j i s a m z a v e z a o nije p o t p u n o suh. izrezat ć e m o i taj d i o c r i j e v a i z a t v o r i t i ga. s v e z a o i objesio na sunce. Ako životinji dajemo životinjske bjelančevine. T a k o n e m a t e čisti organski materijal n e g o materijal o n e č i š ć e n k e m i k a l i j a m a . t r e b a o d r e z a t i s v e što j e n a k o n dva dana ostalo v l a ž n o . pa je bolje da je ne u p o t r e b l j a v a m o . Sve što n e m o ž e m o s a s i g u r n o š ć u i d e n t i f i c i r a t i b o l j e je da ne u p o t r e b l j a v a m o u vrtu. rekao da Rudolf Steiner je još godine a k o s e b i l j o ž d e r e hrani m e s o m . Bilo koje m i r i s n o ulje. A k o i z zabave h o ć e t e ispitati postoje li u vašim n o v i n a m a neke kemijske supstancije odnesite ih na analizu. a kadmij je o t r o v a n . Ne trebate se bojati ako na crijevu nađete muhe. T a k o se z a p r a v o p o v e ć a v a broj o n i h koji rade biološko-dinamički. e u k a l i p t u s o v o ulje ili ulje od klinčića. Te se snage skupljaju u životinji i d o v o d e do p o v e ć a n e k o l i č i n e uree koja ulazi u ž i v č a n i sustav. Može obzirom na li se kompostu dodavati koštano brašno s kravlje ludilo? Kravlje l u d i l o je bolest koja je postojala i prije n e g o se p o j a v i l a u m e d i j i m a . T u z a p o č i n j e utrka i z m e đ u Sunca i r a z v o j a jajašaca m u h a . T r e b a biti tek toliko vlažno da se pri preklapanju ne lomi. T a j d i o koji s e nije p o s u š i o t r e b a o d r e z a t i . a postala je o p a s n a zahvaljujući pogrešnom hranjenju 1923. Z n a m o da žuta boja sadrži m n o g o kadmija. l a v a n d i n o . V a ž n o je samo da o n o b u d e p o t p u n o s u h o . D o b r o je da c r i j e v o n e m a suviše masti na sebi. Ali muhe ga ne jedu. D a k l e . U nju s t a v l j a m o n e k o l i k o k a p i e t e r i č n o g ulja. r a z a r a g a i ž i v o t i n j a u g i b a . Ne treba ga ispirati v e ć s a m o istisnuti n j e g o v sadržaj. Z a p r a v o . k o j u u v i j e k d o b i v a S u n c e . A k o je c r i j e v o o b j e š e n o "u" obliku slova u i na dnu u njemu ostane još sadržaja.a susjeda ću uvjeriti da r a d i m i s p r a v n o pa ću d r u g u p o l o v i c u ukopati u njegovu vrtu. a t o n e m a što t r a ž i t i u n a š e m v r t u . a ako je ima. Životinja u sebi ima snage koje joj o m o g u ć u j u da b j e l a n č e v i n e iz biljke p r e t v a r a u m e s n e b j e l a n č e v i n e . o n d a je p r e t h o d n o o č i s t i m o jer mast nam ne koristi. životinja. nego samo p o n j e m u nesu jaja. Za deset minuta b i l o je ispunjeno muhama. Kako se crijevo može osušiti a da se zaštiti od muha? O v o c r i j e v o sam d o n i o o d mesara. a k o i m a m o k a r t o n u kujem su bila d e z i n f e k c i j s k a sredstva. n a p u h a o . Inače bi se k a r t o n ili p a p i r m o g l i u p o t r i j e b i t i u p r o c e s u k o m p o s t i r a n j a ili k a o materijal k o j i m se p r e k r i v a t l o . C r n i l o o d š t a m p e nije ništa d o l i Čada. ali je p r o b l e m u t o m e što je isprva kemijski o b r a đ e n .

I k o d k o m p o s t a je tako. a za k e l j . li ga preparirati po Dakle. K a d p a d n e kiša i p o s t a n e t o p l o . Sve ž i v o t i n j i c e u k o m p o s t u o d u m i r u . u z r o k k r a v l j e m l u d i l u je u ljudima. p r e p a r i r a t i o d o z g o . D o b r o je od p r i r o d o z n a n s t v e n i k a saznati koje su b a k t e r i j e p r i s u t n e u k o m p o s t u i koja je n j i h o v a funkcija. i a k o n i o n i sami t o z a p r a v o t o č n o n e znaju. Debljina komposta ovisi o vrsti kulture. svi procesi kompostiranja zaustavljaju s e o n o g a časa k a d j e s u h o ili k a d j e s m r z n u t o . z e l j e i s v e k u p u s n j a č e pune kante. M r k v i ne treba stavljati n i k a k a v k o m p o s t . . specijalno d j e l o v a n j e p o j e d i n i h bakterija na biljku ja kao p o l j o p r i v r e d n i k ne m o g u objasniti. Lubanju bilo koje d o m a ć e Kad se kompost preparira. što možemo upotrijebiti? životinje. Ima biljaka koje ne p o d n o s e k o m p o s t i o n i h koje v o l e v r l o d e b e l i sloj k o m p o s t a . Kod pretvorbe v o d i m o m n o g o v i š e računa o t o m e da s a d i m o biljke koje u t l u s t v a r a j u d u š i k i da b a k t e r i j e k o j e stvaraju dušik hranimo organskom supstancijom. uvuku ih u z e m l j u i o n d j e p r e r a d e . a l i v a d e i pašnjaci traže kom­ p o s t koji j e p o t p u n o t r u o . a druge k o m p o s t na p o č e t k u procesa raspadanja. a bakterije su samo j e d a n n j e g o v d i o . Ja se ne b o j i m raditi sa ž i v o t i n j s k i m d i j e l o v i m a . Rajčica. a k o je m o g u ć e . N e k e biljke t r a ž e p o t p u n o r a s p a d n u t i k o m p o s t . pojedu grudice komposta. U p r i r o ­ di supstancije s p o v r š i n e z e m l j e u v i j e k ostaju na površini. Od č e g a s e s a s t o j i k o m p o s t ? Sastoji s e n a j v i š e o d s u p ­ stancija koje se nalaze na p o v r š i n i z e m l j e . Kosti d o n o s e kalcij. T r e b a ga. Cijela je priča z a p r a v o n a p u h a n a u m e d i j i m a z b o g p a n i č n o g straha ljudi. P r i t o m se oslobađaju tvari koje s kišom ulaze u zemlju. k r u m p i r . A k o je k o m p o s t postavljen na površini. N e k a d a s e t o k o r i s t i l o kad s e n e k o imanje iz k o n v e n c i o n a l n e p r e v o d i l o na biološkodinamičku poljoprivredu. A k o i m a m l i v a d u n a k o j u stavljam p u n o komposta i ako d o d a j e m gnoj iz roga. uvijek ostaju m a l i d i j e l o v i koji nisu d o kraja i s t r u n u l i . Mi. O n i štite tlo od isparavanja i p r i v l a č e kišne gliste da d o đ u na površinu.D a k l e . površini ili u dubini? treba To sam v e ć opisao. Možete li što reći o utjecaju bakterija u kompostu i u vašim pripravcima? N a r a v n o d a s u o n e p r i s u t n e . k u p u s t r a ž e k o m p o s t u p o č e t k u procesa raspadanja. N i t k o ne zna kako dolazi do zaraze. Mislite na p r i r o d u . ti se p r o c e s i nastavljaju. Ako nemamo kravlju lubanju. u biološko-dinamičkoj poljopriv­ r e d i n i s m o p r i j a t e l j i u p o r a b e p r i p r a v a k a i z k r v i ili k o š t a n o g b r a š n a . To morate pitati b i o l o g e . Z n a m da je k o m p o s t o r g a n i z a m . Dušik iz k o m p o s t a ne m o ž e se i z g u b i t i jer je on organski v e z a n . međutim. e p i d e m i j e i prijenosa s j e d n e ž i v o t i n j e na drugu. ali o s t a v l j a j u svoja jajašca. Ne m o r a t e se bojati da će ispariti. A k o ih i z d v o j i m o kako b i s m o ih istražili — više ne istražujemo o r g a n i z a m . ali j a i h n e m o g u analizirati. po n j e m u sja Sunce i suši ga. Bakterije i crvi koji tu ž i v e nosi­ telji s u b j e l a n č e v i n a . p o s t i ž e m to da na njoj raste bijela djetelina. A k o k o m p o s t r a s p r o s t r e t e p o p o v r š i n i . N o . Ali pitanje je bilo mogu li se u kompost dodavati kosti? N a r a v n o .

može­ mo shvatiti smisao i međuovisnosti. ali to onda nije biološko-dinamička poljoprivreda. vidjeti. Biološko-dinamičkom metodom može se u zemlji oslo­ boditi sadržaj fosfora. o odnosu između životinja i bilja u poljoprivred­ nom organizmu. uništavana je u Europi. biljke trebaju ž i v o t i n j e . Jučer sam vam pokazao kako se s pripravkom gnoja iz roga pojačava djelatnost korijena biljke da izlučuje korijenske kiseline. humus je p r o i z v o d koji je astraliziran pomoću životinje. Time se može ukloniti nedostatak fosfora. htjeti. bilo kremena iz roga pozitivno dje­ luje na fosforne procese u tlu. postoji mogućnost da se pri­ pravci od ljekovitih biljaka dodaju izravno u kompost bez ovoja koji. njezin je izmet i z v o r humusa u Europi. činiti i shvatiti. našu dušu za rad. Ako smo vegetarijanci. U l o g a životinja u biološko-dinamičkoj poljoprivredi Čovjek mora postati samostalan. Samo na tome putu možemo shvatiti gradivo. Dakle. međutim. N o . a po­ moću tih se kiselina iz minerala koji postoje u okolini izvlače rezerve fosfora. također imaju svoju funkciju. možemo li raditi kompost bez ži vo tin jski li sa s t oja ka? Zašto se kao vegetarijanac bojite životinjskih sastojaka? Svaki kompostni kup vrvi životinjama. krava je u srednjoj Europi svojim iz­ metom donijela plodnost livadama. kao što životinje trebaju biljke. Međutim. osjetiti. Ima nešto načelno s čime ja za­ počinjem svoja predavanja. I sam je čovjek viši razvojni stupanj ž i v o t i n j e . Bojite li se samih životinja ili njihove veličine? Krava koja je u Indiji sveta. Ovdje je riječ o ulozi životinja u poljoprivredi. . Osnova svega ži­ voga potječe od biljke preko životinje do čovjeka. U jednoj litri komposta živi više životinjica nego što ima ljudi na Zemlji. Nešto što treba otvoriti naša osjetila. Koje biljke treba koristiti kad u tlu ima premalo fosfora? Ima vrlo malo tla u kojima uopće nema fosfora. Naravno da se to može činiti u biološkoj poljopriv­ redi kako bismo je poboljšali s ljekovitim biljkama. misliti. a to je sedam riječi: ćuti. Nove spoznaje su nam pokazale da dodavanje pripravcima valerijane u zadnjih pet minuta mije­ šanja bilo gnoja.Postoji li alternativna mogućnost za životinjske sastojke u pripravcima/ U biološko-dinamičkoj poljoprivredi ne postoje alternative. Sve to čini j e d n u cjelinu. Da bi m o g l e p r e ž i v j e t i . To je jedna sasvim dinamička osobina. Pedeset posto komposta sastoji se od životinja.

a ta je cjelina b i o l o š k o . prikazao načelo p l o d o r e d a . žrtvujući se. T o znači d a u p l o d o r e d u m o r a biti sadržano b a r e m 20-30 p o s t o k r m n o g bilja. I z l o ž i o sam v a m o s n o v n u i d e j u . j e d n u cjelinu koju ne m o ž e m o tek tako razbiti. M i . naši r o d i t e l j i i naša d j e c a o v d j e s m o z a t o da e k s p e r i ­ m e n t a l n o istražimo je li tomu doista tako. dakle mikroorganizama i različitih drugih životinja. g o v o r e ć i o p r i j e l a z u s k o n v e n ­ c i o n a l n o g načina o b r a d e zemlje na biološko-dina­ mički. oni svi zajedno čine jedan organizam. Ž i v o t i n j a koja u sebi n e m a utje­ l o v l j e n o Ja u p r a v o zato što to Ja ne treba. To su biljke koje će biti u p o t r i j e b l j e n e unutar g o s p o d a r s t v a i n e ć e biti za prodaju. Naravno da ta poljoprivreda podliježe n e p r e k i d n o m e r a z v o j u . Jer. te snage stavlja č o v j e k u na raspolaganje. U ž i v o t i n j i se d o g a đ a nešto p r i r o d n o što je čovjek p r e p o z n a o kao o n o što je p o t r e b n o da se kvaliteta h r a n e u z d i g n e n a v i š u r a z i n u . a r a z v o j tih snaga je i smisao c j e l o k u p n o g r a z v o j a . ali u n e k o m o b l i k u o s n o v n a će načela ipak ostati. T o j h a r m o n i j i p r i p a d a j u o d r e đ e n i r i t m o v i . h o ć e m o li p r o i z v o d i t i i prodavati plo­ d o v e . T o nije i z n a š a o č o v j e k naše današnje g e n e r a c i j e n e g o R u d o l f Steiner. A k o zajedno sagledam sve biološko-dinamičke pripravke. Sve to zajedno čini j e d n u cjelinu. Jedno od načela biološko. To je k a o u g l a z b e n o j ljestvici u kojoj ne m o ž e t e i z n i z a t o n o v a koji č i n e h a r m o n i č n u c j e l i n u i z u z e t i j e d a n t o n . h o ć e m o l i o b n o v i t i t l o k o j e s m o i s c r p i l i uzgajajući p l o d o v e za prodaju.Jučer s a m v a m . m o r a m o za to p r i r e d i t i tlo. 0 t o m u će o n d a o v i s i t i b r o j ž i v o t i n j a k o j e m o ž e m o imati n a s v o j e m u imanju. To je o n o što ž i v e ž n i m n a m i r n i c a m a s o z n a k o m D e m e t e r daje osobitu kvalitetu oznaku "hrana s i z b o g čega ti p r o i z v o d i nose karakterom".d i n a m i č k o j p o ­ ljoprivredi. Isto je i s p r i p r a v c i m a .d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e jest d a s e n a č e l a n a o s n o ­ vi kojih se p r o i z v o d i hrana primjerena čovjeku podignu na jednu višu d u h o v n u razinu. O n o što j e e g z i stentno — to je čovjek. T o z n a č i da. Oni č i n e cjelinu u k o j o j z a j e d n o sudjeluju ž i v o t i n j e i biljke. a s v e što se u v e z i s t i m e d o g a đ a i r a z v i j a dio je toga jedinstvenog procesa. Načela p l o d o r e d a o d r e đ u j u broj životinja koje m o r a m o imati na s v o j e m u i m a n j u ili b r o j koji b i s m o t r e b a l i i m a t i . s v e s t v o r e n o z a p r a v o j e j e d a n m e đ u s o b n o p o v e z a n i o r g a n i z a m .d i n a m i č k i o r g a n i z a m . m o r a m o na njemu uzgajati biljke koje će ga p o n o v n o oživjeti i oboga­ titi. T a j sklad p o d u p i r e u čovjeku snage jastva. hoće li primjenom biološko-dinamičke metode u poljopriv­ redi prehrana doista postati bolja. a p l o d o v i koje h o ć e m o p r o d a v a t i zahtijevaju da u tlu postoji humus. I z u z m e m li iz njega životinje. Jučer sam v a m pokušao objasniti kako snage k o j e č i n e d a biljka r a s t e u s p r a v n o z a p r a v o p o m a ž u č o v j e k o v e Ja-snage. . m o r a m o učiniti k o m p r o m i s tako da p o v e ć a m o broj životinja koje žive u zemlji. Ja ž i v i m u bu­ dućnosti z a t o što ž i v i m u b i o l o š k o . prskanje u o d r e đ e n i m r i t m o v i m a itđ. A k o t o z b o g tržišnih razloga ne m o ž e m o postići. U v e ć i n i slučajeva to su l e p i r n j a č e . to više nije o r g a n i z a m . Je li moguće ili hoće li bici moguće da se pripravci proizvode bez životinjskih dijelova? B u d u ć n o s t ne m o g u p r o r e c i . uka­ panje i v a đ e n j e p r i p r a v a k a u o d r e đ e n o godišnje doba. Naravno. t r a v e i biljke k o j e služe za p r e h r a n u životinja.

O n e s u p o s t a l e čovjekovi partneri i s njime ž i v e p o d istim k r o v o m . m e đ u t i m .d i n a m i č k o g načina o b r a d e z e m l j e r a z v o j č o v j e k o v a d u h a . z n a t n o ću smanjiti p l o d n o s t tla. biljno i živ o t i n j s k o c a r s t v o te c a r s t v o č o v j e k a . pusti se da krv isteče kad je ž i v o t i n j a m r t v a . d a k l e . O n o što nas u k r u h u h r a n i jest Božja vječna riječ. T a k o čine i svi l o v c i s d i v l j i m ž i v o t i n j a m a . na svojemu d o b r u neću držati ž i v o t i n j e . Danas. K a d v e ć ž i v o t i n j e uzgajamo na našim imanjima. a ljudi ć e g l a d o v a t i j e r v i š e n e ć e biti ž i v o t i n j s k e h r a n e . kad b i s m o pustili da sve ž i v o t i n j e ž i v e . m o r a m o s v i m ž i v o t i n j a m a o m o g u ­ ćiti postojanje. morali bismo ih ondje i zaklati. a k o ih zaista p u s t i m o da ž i v e s l o b o d n o u p r i r o d i . A k o ž i v o t i n j u z a k o l j e m o k o d sebe. ali isto je t a k o j a s n o da p o s t o j i i m n o š t v o ljudi kojima je p o t r e b n a hrana životinj­ skog p o d r i j e t l a . On je n u ž n o z l o . Ljudi k o j i s u koji s e v e g e t a r i j a n c i ne bi htjeli nanositi bol ž i v o t i n j a m a . ili ć e m o s e d a t i u k o p a t i p a ć e nas r a z l o ž i t i ž i v o t i n j e koje ž i v e u zemlji. N o v a c nema prioritet u ljudskom ž i v o t u . A o n o što p r i ­ t o m u s p u t nastaje p r o i z v o d i s u n a m i j e n j e n i t r ž i š t u i. O n o m e tko u počecima svo­ jeg b i o l o š k o . Ž i v o ­ tinje se v o z e tisućama kilometara. S a s v i m m i j e j a s n o d a r a s t e b r o j ljudi h r a n e v e g e t a r i j a n s k i . I m a v e g e t a r i j a n a c a k o j i p i j u m l i j k o . jer z n a t e da k o d ljudi koji ne j e d u m e s o postoji slobodna energija koja nije iskorištena za p r o b a v u m e s a i k o j u t r e b a z a n e š t o u p o t r i j e b i t i . ne s m i j e m o ih ni hraniti. m e đ u t i m . A k o t u e v o l u c i j u g l e d a m o u cjelini. N o . a stvaraju se neki n o v i . u s m r t i m o je j e d n i m j e d i n i m hicem i p r e t v o r i m o je u hranu. a o n d a t a k v e ž i v o t i n j e m o ž e m o uvesti u niz biološko-dinamićkih pripra­ vaka. b e z straha. " T a k o j e z a p r a v o cilj b i o l o š k o . j e d u jaja i . v e ć d a ž i v o t i n j e u z g a j a m o u skladu s njihovim bićem. Sva ta carstva čine jednu veliku cjelinu na čijem je vrhu čovjek s a s v o j i m i n d i v i d u a l n i m d u h o m . O n o što se ubraja u n e h u m a n i p o s t u p a k p r e m a ž i v o t i n j a m a jesu t r a n s p o r t i ž i v o t i n j a na daljinu. A k o se životinja usmrti j e d n i m j e d i n i m hicem. i Životinje koje su tijekom tisućljeća postale d o m a ­ ć e ž i v o t i n j e v i š e nisu d i v l j e ž i v o t i n j e . Svi mi n a s t o j i m o da sa što manje b o l i za b i l o koje biće d o đ e m o do z d r a v e hrane. To je neprekidna evolucija s jednim o d r e đ e n i m ciljem. P o s t o j i j e d n a lijepa n j e m a č k a m o l i t v a p r i b l a g o v a n j u koja kaže: " N e h r a n i nas k r u h . A k o . da ih j e d n o ­ s t a v n o z a r o b i m o . v i d i m o kako p o d ­ loga te evolucije obuhvaća m i n e r a l n o . Jer. to bi z a n j i h b i l a silna m u k a .Tijekom toga procesa određeni se dijelovi gube jer postaju n e p o t r e b n i . o n e bi v e ć z i m i stradale. n o v a c . A k o sve ž i v o t i n j e p u s t i m o u p r i r o d u . Kad b i s m o sve životinje pustili na slobodu. z a t o što n e b i i m a l e d o v o l j n o hrane. p r i r o d a će biti snaga selekcije t i m e što će d o ć i do r a z n i h e p i d e m i j a . jest ž i v o t i d u h . Ja n i s a m z a s t u p n i k f a n a t i z m a ni u k o j e m o b l i k u s a s v i m s a m s p o r a z u m a n s t i m e da l j u d i k o j i su se za to o d l u č i l i ne j e d u m e s o . b e z stresa.d i n a m i č k o j p o l j o p r i v r e d i nema g o v o r a o t o m e da se životinjama nanosi bol. što nikako ne znači da ih t r e b a m o o d i j e l i t i ođ svjetla i zraka. U b i o l o š k o . dakako. K a o p o l j o p r i v r e d n i c i i m a m o z a d a ć u i z v r š i t i se­ lekciju m e đ u ž i v o t i n j a m a . i to tijekom čitave g o d i n e . Ali i sami k a d u m r e m o ili ć e m o se p r e d a t i da b u d e m o spaljeni s m o r e m energije.d i n a m i č k o g rada misli samo na n o v a c savjetovat ću da o d m a h prestane s r a d o m .

O s t a v i m o politiku i p o ­ s v e t i m o se b i o l o š k o . jin i jang. B i o l o š k o . ubijaju stvaranja brinu i n s e k t i c i d i m a insekte koji se b r i n u da s j e t v e n o s j e m e ostane z d r a v o . te ga n j e g u j e i u n a p r e đ u j e . pa čak i na o n a mjesta koja mi nisu pripadala. Dakle. d r u g a d e s n a . Što je to? Ja se v e s e l i m . u e v o l u c i j i . ali i m ništa n e p o l a z i z a r u k o m . ali v o d i r a č u n a o s t v a r a n j u . j e d n a j e l i j e v a . Ubijaju h e r b i c i d i m a o n e biljke koje k o j e ž e l e rasti. M o j a s e ž e n a u v i j e k p o m a l o ljuti. se u procesu ubijaju fungicidima gljivice za r e d . da sve što je s t v o r e n o o d r ž i m o i dalje u n a p r e đ u j e m o i r a z v i j a m o . o s j e ć a t ć e t e r a d o s t kad p o đ e t e u s v o j v r t .d i n a m i č k i n a č i n o b r a d e tla u p u n o j mjeri ispu­ njava smisao i ideju stvaranja t i m e što ne s a m o da o d r ž a v a p r i r o d u n e g o je i razvija u skladu s o s n o v n o m idejom evolucije. ti s u p r o t n i p o l o v i . ali j e d r . Drugi opet imaju osjećaj da moraju svim Budete li radili b i o l o š k o . Naša je zadaća. J e d n a sada sjedi na v r h u . dakle. jednim iznimno d o b r i m biološko-dinamičkim poljo­ p r i v r e d n i k o m i s j e d n i m m l i n a r o m . j e r o n o što mi r a d i m o s pripravcima nema nikakve veze s mistikom. H t i o bih v a m s r d a č n o z a h v a l i t i što ste m e saslu­ šali. ( I m a p i t a n j e k o j e n i s a m p r e v e l a . već r a d i m o n e š t o š t o s e p r i r o d n o n e d o g a đ a . T o j e k a o s p o j e d i n i m stran­ k a m a .sir. U s v o m sam ž i v o t u p o s a d i o m n o g o stabala.d i n a m i č k i m n a č i n o m . Jer. Jer. n a t u d e p o s j e d e . s t a b l o se v e s e l i . Pitanje glasi:) Znate li da se s biljkama može komunicirati:' N a r a v n o . i i m a m osjećaj d a se stablo t o m e raduje. Zar to n i j e k o m u n i k a c i j a s b i l j k a m a ? M n o g i od vas koji rade u v r t u poznaju p o j a m " z e l e n a ruka". N e k i m ljudima u n j i h o v i m v r t o v i m a sve uspijeva.d i n a m i č k o m o b r a đ i v a n j u tla. . K a t k a d čak s t a n e m i p r i d e m s t a b l u i k a ž e m m u : D o b a r d a n . j e r k r a v a d a j e m l i j e k o s a m o a k o svake g o d i n e ima j e d n o tele. Nama su potrebne suprotnosti. i to r u k o m . a d r u g a će p o s l i j e . g o r e i dolje. 1 u n a š e m s o c i j a l n o m ž i v o t u p o t r e b n e su n a m s u p r o t n o s t i . p r e m a r a z v o j u . T e m a je bila: M o ž e li se biološko-dinamički način p o l j o p r i v r e d e spojiti s p o j m o m stvaranja? N a k o n v r l o o š t r e r a s p r a v e o b j a s n i o sam d a b i o ­ l o š k o . su­ p r o t n o s t i nas v o d e p r e m a n a p r e t k u . A l j u d i su l u d i a k o se zbog njih međusobno ubijaju. taj da i n e . A kada se pokraj njih v o z i m . v o n W i s t i n g h a u s e n r e k a o da se ne boji ni j e d n o g pitanja.d i n a m i č k i p o l j o p r i v r e d n i k a k t i v n o su­ djeluje u stvaranju. A k o djelujem u p o l j o p r i v r e d i . s t a b l o . Z a h v a l j u j e m M a r i j i M e i s e n koja m e j e o v a m o u v r t . A što j a z a p r a v o č i n i m k r a v i k o j a d a j e m l i j e k o ? Što ć u s t e l e t o m . Župnici u crkvi p r o p o v i j e d a j u : N e m o j ubijati! — a p o l j o p r i v r e d n i c i koji r a d e p r e m a k o n v e n c i o n a l n o j m e t o d i već se od ranog jutra d o g o v a r a j u o t o m e koji ć e o t r o v u p o t r i j e b i t i . Trebaju nam gnoj iz kravljeg r o g a i k r e m e n iz kravljeg roga. neka s l o b o d n o ž i v e j e d n i pokraj drugih i o n i k o j e ž i v e sa ž i v o t i n j a m a i od ž i v o t i n j a s o n i m a koji j e d u b i l j n u h r a n u . b i l j k e sasvim p o u z d a n o znaju da vi kao č o v j e k njima h o ć e t e p o m o ć i . A ako se o d r e k n e m o e g o i z m a . ja p o z d r a v l j a m ta stabla. o n d a su one nešto što n a m svima i d e ukorist. što ja r a d i m sa stvorenim? Jednom sam raspravljao s dvanaest župnika. A kao z a h v a l u biljke će v a m d a r o v a t i i z n i m n e kvalitete harmonije.

ali b i o l o š k o . Antropozofija. Današnjem j e čovjeku s v e jasnije d a j e o n sam m n o g o v i š e o d f i z i č k o g a tijela. j e d n o savjetova­ lište. ali n j i h o v e i z r e k e što se n a r o d a t i č e o s t a j u iste. dr. p o k r e n u l o p i t a n j e : Jesu l i o s i g u r a n j e materijalne egzistencije čovjekova postojanja? i život u b l a g o s t a n j u cilj U n a t o č t o m u što v e l i k i d i o č o v j e č a n s t v a usmje­ rava sve svoje snage p r e m a poboljšanju materijalnih uvjeta života. š t o . i da se ispuni o n o što je g o s p o d i n saborski zastupnik j u č e r r e k a o o p l o č i o z d r a v o j hrani na g r a n i c a m a H r v a t s k e . Uvijek m o r a t e imati na umu da se političari mijenjaju kao košulje. Na p r i j e l a z u iz 19. osjeća dušu i duh. Z a h v a l i o bih T o m i s l a v u Strniščaku za o r g a n i z a c i j u i g r a d o n a č e l n i k u . o n d a to m o r a t e i učiniti.d i n a m i č k o m načinu o b r a d e z e m l j e . n a u č i t ć e t e shvaćati sveukupne v e z e i z m e đ u o n o g a o čemu sam govorio. R a d o v a n u S u b o t i ć u na p r i p o m o ć i u o r g a n i z a c i j i . POGOVOR B i o l o š k o . Vi to m o r a t e učiniti ako vi to h o ć e t e . b i t ć e t e sami z a t o krivi. n e m o j t e o t o m e ni misliti.d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u m o r a t e o v d j e sami razviti. ali i u v i d u n a d o s j e t i l n i svijet. p o m a ž e m u d a n a d i d e o k v i r e koje postavlja materijalni svijet. k r o z svijet ć e t e ići b u d n i j i i n e š t o n a u č i t i i v i d j e t i .d i n a m i č k a — više od p o l j o p r i v r e d a m e t o d e Intenzivan razvoj znanosti i znanstvena postignuća o m o g u ć i l i su v e l i k o m dijelu c i v i l i z i r a n o g a svijeta poboljšanje materijalnih uvjeta života. A ako to n e ć e t e činiti. Jučer smo imali sasvim kratki TV intervju o t o m e kako bi to i z g l e d a l o da o v d j e u Donjem Kraljevcu j e d n o m nastane b i o l o š k o . m e đ u t i m . s t o l j e ć e R u d o l f S t e i n e r . v r l o m a r l j i v o r a d i n a b i o l o š k o . Htio bih zahvaliti Bernardi O r e h o v e c koja. Sr­ d a č n o hvala čovjeku s radija. n j e g o v a d u h a . U s e b i o s j e ć a ž i v o t n e s n a g e . Blagostanje je u m n o g i m a koji su ga o s t v a r i l i . 1 d o k j e d o s a d a p o t i c a j .d i n a m i č k o središte.d i n a m i č k i . ali i u m n o g i ­ m a k o j i nisu. M i ć e m o r a d o p o m o ć i s a v j e t i m a i p r i p r a v c i m a . č o v j e k koji je stekao n a o b r a z b u na p o d r u č j u pri­ r o d n i h i d r u š t v e n i h z n a n o s t i . A a k o ste to promislili i ako to h o ć e t e . ne m o ž e m o zanemariti činjenicu da p o s t o j e i ljudi k o j i s h v a ć a j u k a k o t o n i j e d o v o l j n o . B u d e t e l i r a d i l i b i o l o š k o . k a k o o s j e ć a m i v i d i m . Mi time iz Njemačke n e ć e m o i ne m o ž e m o upravljati. T e m e l j a n t r o p o z o f i j e čini znanost o inicijaciji. u 20. A k o s e t o n e i s p u n i . A k o ste d o š l i d o t o g a d a ste t o u č i n i l i . S r d a č n o b i h h t i o z a h v a l i t i i Dunji G o j k o v i ć za p r e v o đ e n j e te predsjedniku Antropozofskog društva prof. g o s p o ­ dinu Balogu.d o v a b i l a i bila moja d o m a ć i c a . prihvaćajući do­ tadašnja z n a n s t v e n a p o s t i g n u ć a ide korak dalje i obraćajući se ljudskim srcima p o m a ž e čovjeku da osvijesti p o t r e b u z a p o t p u n i j o m p e r c e p c i j o m svijeta o k o sebe. I m o r a t e z a i s t a h t j e t i č i t a v u c j e l i n u . a v e ć s a d a m o ž e t e osjetiti da u t o m e ima nečega ispravnoga. n i j e ar­ gument za njihovo poricanje. za koju je smisao č o v j e k o v a postojanja r a z v o j n j e g o v e Ja-svijesti. N a p r e g n u t ćete svoje mišljenje i pitati se kako ću d o ć i do informacija i kako ih m o g u primijeniti. 1 v i ste o n i k o j i s e m o r a j u b r i n u t i da o v d j e nastane j e d a n d o b a r centar. čije postojanje materijalistička z n a n o s t n e m o ž e d o k a z a t i . o s m i s l i o j e i u t e m e l j i o a n t r o p o z o f i j u k a o duhovnu znanost.

T a k v o gospodarenje zahtijeva od čovjeka da sve svoje snage i sposobnosti stavi u funkciju napretka čovječanstva. g o d i n e . iz n j e g o v o g a Ja. Za razliku od ostalih ekološ­ kih m e t o d a o v d j e nije d o v o l j n o d a s e č o v j e k u p o z n a s o d r e đ e n i m pravilima čijom će primjenom dobiti ekološke proizvode. T e m e l j biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e čini osam p r e d a v a n j a koja je R u d o l f Steiner o d r ž a o u K o b e r w i t z u k o d Breslaua ( p o l j . sli­ karstvo. k o j e S t e i n e r n a z i v a r a z d o b l j e m r a z v o j a d u š e svijesti. N o .za d j e l o v a n j e č o v j e k n a l a z i o u svojoj o k o l i n i .d i n a m i č k o m p o l j o p r i v r e d o m p o k r e t a č j e s a m o j e d a n : visok stupanj svijesti. u p r a v o klica a n t r o ­ p o z o f i j e p o l o ž e n a u č o v j e č a n s t v o prije stotinu g o d i n a danas bi trebala doživjeti svoj puni razvoj. a predstavljaju p r v i z a o k r u ž e n i p r i k a z n o v o g načina p o l j o p r i v r e d n o g gospodarenja. ( M e d u n a j m l a đ i m sluša­ teljima b i o je i o t a c dr. umjetnost oblikovanja g o v o r a ) proizišla i biološko-dinamička poljoprivreda. Otada do našeg v r e m e n a biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a zaživjela je na svim kontinentima. u d v o r c u g r o f a K e y s e r l i n g a . često je to i želja za v e ć o m z a r a d o m z a t o što ekološki p r o i z v o d i na tržištu m o g u postići v e ć e cijene od o n i h k o n v e n c i o n a l n i h . b i o l o š k o . p r e d stotinjak intelek­ t u a l a c a i p o l j o p r i v r e d n i k a . . a n j e z i n i " D e m e t e r " p r o i z v o d i k a o " p r o i z v o d i s ka­ r a k t e r o m " p o z n a t i su d i l j e m svijeta. Christiana v o n Wistingausena. Jer.d i n a m i č k o g o s p o d a r e n j e nije usmjereno samo na održavanje n e g o i na p o n o v n o uspostavljanje n a r u š e n e e k o l o š k e ravnoteže. K o b e r z y n i W r o c t a w ) o d 7 . Z a t o j e b i o ­ loško-dinamička poljoprivreda više od metode. d a n j e g o v a djela m o r a j u p r o i z l a z i t i i z n j e g o v a duha. nažalost. a način na koji će se one provesti u djelo ovisi o svakom p o j e d i n o m pro­ i z v o đ a č u . N o . R a z l i č i t i s u m o t i v i koji p o k r e ć u č o v j e k a d a s e bavi e k o l o š k o m p o l j o p r i v r e d o m . Osnovu biološko-dinamičkoga g o s p o d a r e n j a č i n e smjernice. euritmiju. p r o c j e n j u j e n a koji ć e n a č i n g o s p o d a r i t i . d o 16. Biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a j e način ž i v o t a koji č o v j e k u o m o g u ć u j e da r a d e ć i i p r i v r e đ u j u ć i isto­ dobno razvija svoju osobnost. a n t r o p o z o f s k u m e d i c i n u . u današ­ nje d o b a . On sam. n a n j e g o v p o t i c a j . Zanimljivo je da u današnje d o b a ubrzanog o d ­ vijanja ž i v o t n i h tokova. te su uz njegovu p o m o ć nastavili rad na njihovu unapređivanju. u skladu sa s v o j o m o s o b n o š ć u . koja č e s t o p o b i j a j u o n a d o s a d a š n j a . a r h i t e k t u r u . Iz takvog je rada (uz waldorfsku pe­ d a g o g i j u . Na temelju antropozofije kao d u h o v n e znanosti p r o i z i š l e s u m n o g e p r a k t i č n e g r a n e t a k o što s u sami stručnjaci z a m o l i l i Rudolfa Steinera da im d a d e smjer­ nice za p o j e d i n a z n a n s t v e n a ili u m j e t n i č k a p o d r u č j a . T o b i svakako trebala b i t i r a z v i j e n a svijest o p o t r e b i z a z d r a v o m h r a n o m . l i p n j a 1 9 2 4 . Te činjenice treba imati na umu svatko tko se po p r v i puta susreće s biološko-dinamičkom p o l j o p r i v r e d o m i razmišlja o njezinoj primjeni na svojemu gospodarstvu. K o d s v i h koji s e u s p j e š n o b a v e b i o l o š k o .) Načela biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e sadržana u tim predavanjima vrijede i danas. n e p r e s t a n o g pronalaženja n o v i h z n a n s t v e n i h o t k r i ć a .d i n a m i č k i h p r o i z v o đ a č a u z svijest o č o v j e k o v o j p o t r e b i z a z d r a ­ v o m h r a n o m i z d r a v i m ž i v o t o m uključuje i svijest o z d r a v l j u p l a n e t a Z e m l j e . svaki b i p o j e d i n a c t r e b a o biti svjestan da poticaj za d j e l o v a n j e treba p r o n a ć i u sebi s a m o m e . R a z v i j e n a svijest b i o l o š k o . m o ž e b i t i a k t u a l n o n e š t o što j e n a s t a l o p r i j e g o t o v o j e d n o g stoljeća.

a to je da dolazi vrijeme u kojem će znanstvenici nalaziti duhov­ nost sve do u fizikalne i kemijske zakone. A duhovnost je ugrađena u temelje svih znanstvenih područja i praktičnih grana proizišlih iz antropozofije.Neka područja današnje znanosti već potvrđuju ono što je Rudolf Steiner nagovijestio. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful