Biološko-dinamička poljoprivreda poljoprivreda budućnosti

prema predavanjima koja je

dr. C h r i s t i a n v o n W i s t i n g h a u s e n
održao u Donjem Kraljevcu 16. i 17. lipnja 2 0 0 1 .

uredila Renata Bakota

KAZALO
PRVO PREDAVANJE 7

Poljoprivredno gospodarstvo kao organizam
D R U G O PREDAVANJE 13

0 kompostiim pripravcima
TREĆE PREDAVANJE 18

Hranjive tvari i kozmičke snage
Č E T V R T O PREDAVANJE 28

Primjena biološko-dinamičkih pripravaka
PETO PREDAVANJE 32

Harmonizirajuća uloga krave u gospodarstvu
ŠESTO PREDAVANJE 39

Demeter, Bioland, Naturland, smjernice Europske unije
S E D M O PREDAVANJE 45

Organizacijska struktura D e m e t e r saveza
O S M O PREDAVANJE 48

Plodored
D E V E T O PREDAVANJE 54

O d g o v o r i na pitanja
DESETO PREDAVANJE 62

Kompostni pripravci
J E D A N A E S T O PREDAVANJE 78

Vrste komposta i njegova uloga
D V A N A E S T O PREDAVANJE 83

O d g o v o r i na pitanja
T R I N A E S T O PREDAVANJE 91

Uloga
POGOVOR

životinja

u biološko-dinamičkoj poljoprivredi
9 9

Poljoprivredno g o s p o d a r s t v o kao organizam
Danas ćemo se baviti biološko-dinamičkom poljo­ privredom. Gospodin saborski zastupnik* maloprije je rekao kako će u budućnosti na granicama vaše zemlje stajati ploča s natpisom da se ovdje proizvodi zdrava hrana, što on zaista mora i ostvariti. A da bi se to moglo ostvariti i vlada mora biti uvjerena da je to moguće, a zatim i građani vaše zemlje mora­ ju biti uvjereni da je to ispravno. Budući da ste me pozvali da d o đ e m ovdje i g o v o r i m o biološko-dinamičkoj poljoprivredi, i ja moram biti uvjeren da je to ispravan put. Danas je moja zadaća uvjeriti vas kako je biološko-dinamička poljoprivreda jedini ispravan put u budućnost, da je to poljoprivreda budućnosti. N o , ako se do sutra navečer i uvjerite da je to ispravan put, to još ni izdaleka neće biti dovoljno. Ni ono malo što ćete od mene naučiti još ni izdaleka neće biti dovoljno. 1 zato se obraćam gospodinu saborskom zastupniku s molbom da nade određeni broj ljudi koji su spremni učiti biološko-dinamičku metodu na mjestu njezina izvora. Mi vas u Njemačkoj možemo tome naučiti jer za to imamo škole. Mi vas m o ž e m o pozvati, ali to ne m o ž e m o financirati. Zato se pitam zna li gospodin saborski zastupnik što znači ako se na granici zemlje stave ploče s natpisom da se ovdje proizvodi zdrava hrana. Je li svjestan o b v e z e koju time preuzima? T o l i k o o politici, a sada prelazim na znanje. * Bolta Jalšovec

M o l i m v a s d a m i o d g o v o r i t e n a p i t a n j e : Što d o ­ b i v a t e h r a n o m , što v a m je p o t r e b n o iz hrane? Snagu, zdravlje, vitalnost, okus. Za vitalnost za zdravi život trebaju nam kalorije, treba­ ju nam snage. To su najbolji o d g o v o r i koje sam d o b i o u ž i v o t u . U N j e m a č k o j , u k o j o j je m a t e r i j a l i z a m j o š jači, č u j e m o d g o v o r e : T r e b a m o tvar, materiju, t r e b a m o v i t a m i n e , b j e l a n č e v i n e — dakle, o d r e đ e n e sastojke. 1 to je t o č a n o d g o v o r . N o , t v a r i koje u sebe p r i m a m o n a k o n n e k o g v r e m e n a i z l u č u j e m o , a š t o n a m j e i z t i h t v a r i zaista p o t r e b n o , t o č n o s u rekla o v a d v a g o s p o d i n a . T r e b a m o snagu, energiju, i to četiri vrste energije. Prva vrsta energije jest t o p l i n a . U o v o j prostoriji, p r i m j e r i c e , sjedi sto p e d e s e t p e ć i s t e m p e r a t u r o m od 37°C. Osim t o p l i n e t r e b a m o energiju za pokret, t r e b a m o e n e r g i j u k a k o b i s m o p r o b a v i l i h r a n u i , što j e najvažnije, t r e b a m o energiju d a b i s m o m o g l i misliti. Jer, z a s v e o n o š t o s e d o g a đ a u g l a v i , z a m i š l j e n j e , p o t r e b n a je velika količina energije. Sve te energije zajedno čine životne snage. U p r o š l o m su s t o l j e ć u ž i v j e l a tri č o v j e k a koja su dala n o v e poticaje p o l j o p r i v r e d i . P r v i je Albrecht Then za kojega poljoprivreda nije ništa d r u g o doli sredstvo kojim se zarađuje n o v a c . T i m e je, postavivši za o s n o v u p o l j o p r i v r e d e ekono­ miju, u t e m e l j i o e k o n o m s k u p o l j o p r i v r e d u . T a k v o j e u č e n j e u z r o k o v a l o rastakanje p o l j o p r i v r e d n e djelat­ nosti na njezine sastavne e l e m e n t e . O d v o j i l e su se p o j e d i n e p o l j o p r i v r e d n e g r a n e . Poslije se a n a l i z o m d o š l o d o zaključka k a k o n e k e g r a n e p o l j o p r i v r e d n e djelatnosti d o n o s e veću, a d r u g e manju dobit, što

je i m a l o za p o s l j e d i c u da su p o j e d i n e p o l j o p r i v r e d n e grane koje su d o n o s i l e manje p r i h o d e z a n e m a r e n e ili su se p o t p u n o u g a s i l e . Iz takvog je shvaćanja p r o i z i š a o pojam m o n o ­ k u l t u r e , i to ne s a m o na p o l j i m a v e ć i u š u m a m a i stajama. Ta je m o n o k u l t u r a u z r o k o v a l a ekološku kata­ s t r o f u z a t l o , d o v e l a j e d o e r o z i j e tla. N a t r ž i š t u j e uzrokovala velike oscilacije; j e d n o m je bilo ponu­ đ e n o p r e v i š e , a d r u g i put p r e m a l o r o b e . U stočar­ stvu j e m o n o k u l t u r a d o v e l a d o p o j a v e b o l e s t i m e d u životinjama, do epidemija. Primjerice, bolesti su se javljale uzgajanjem samo goveda, samo svinja ili s a m o z e č e v a , d o k je, s druge je strane, stvorila p r o ­ blem prevelike količine izmeta. N o , u v o đ e n j e m a t e r i j a l i z m a u p o l j o p r i v r e d u nije jedina zasluga Albrechta T h e a . O n nas j e naučio k a k o j e u z g o j d j e t e l i n e i z n i m n o v a ž a n . Još j e i da­ nas u z g o j d j e t e l i n e , z a p r a v o l e g u m i n o z a , t e m e l j n o sredstvo ekološke poljoprivrede. On je s p o z n a o Drugi je č o v j e k Justus von Liebig.

d a s e biljka h r a n i n a j m a n j i m č e s t i c a m a k o j e z o v e m o i o n i . N a i m e , u v i d j e l o s e d a d r v e ć e m n o g o b o l j e raste n a t l u u k o j e m u i m a kalija, d o k s t a b l a k o j a r a s t u n a t l u n a k o j e m j e kalij i s p r a n rastu s l a b i j e . T a k o je nastala znanost o h r a n j i v i m t v a r i m a . Najprije su p r o v e d e n a znanstvena istraživanja o t o m u koje su h r a n j i v e tvari biljci p o t r e b n e , a z a t i m se u l a b o ­ ratoriju počela p r o i z v o d i t i umjetna hrana za bilj­ ke. O v d j e je, dakle, riječ o načelu k a k v o i danas poljoprivredi, a prema bilja­ vrijedi u konvencionalnoj

k o j e m u j e z e m l j i p o t r e b n o n a d o k n a d i t i istu k o l i č i n u hranjivih tvari koju je tlo i z g u b i l o u z g o j e m zamisliti. ka. T o j e , m e đ u t i m , n a j v e ć a z a b l u d a k o j a s e m o ž e

ž i v o t i n j e i č o v j e k . stoljeća upitali su Rudolfa Steinera: Što s e d o g a đ a s n a š i m t l o m . dok je na poljopriv­ r e d n o m g o s p o d a r s t v u to — čovjek. O n . Mi ljudi i m a m o o r g a n e p r o b a v e . ali t o n i j e m i š l j e n o z a c i j e l i s p e k t a r h r a n j i v i h t v a r i . n i j e b i o p o l j o p r i v r e d n i k več "pogon" n e g o je zapravo riječ o znanstveni višeg i s t r a ž i v a č . t o s a m o p r o š i r i t e n a t l o . i s t o j e k a o k a d b i s t e pustili da se u l j u d s k o m t i j e l u r a z v i j e rak. O n a z a p o č i n j e t l o m j e r j e v e ć i s a m o t l o o r g a ­ n i z a m . slikarstva. t r e b a m o z n a t i što valja učiniti. P o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o j e o r g a n i z a m čiji su o r g a n i t l o . m e đ u t i m . P o č e t k o m 20. s n a š o m Z e m l j o m . a r h i t e k t u r e i t d . Rudolf Steiner n a m je p o k a z a o put. v e ć z n a n s t v e n i c i koji ne razumiju bit života. U času k a d z e m l j i na u m j e t a n n a č i n d o d a m o dušik. n a r a v n o . lepirnjače dušika. p r i m a k o z m i č k u e n e r g i j u . svjet­ lost i sve to p r e r a đ u j e kako bi se razvijao. Ako hoćete shvatiti što z n a č i d a j e t l o o r g a n i z a m . Dakle. U l j u d s k o se tijelo ušulja rak da ni sami ne z n a m o o d a k l e d o l a z i . U č i n i t e li. jed­ nog p o l j o p r i v r e d n o g p o g o n a . na p o l j o p r i v r e d n o imanje isključivo z b o g materijalizma. ta p r e v e l i k a svinjska staja. kao što z n a m o . te na umjetnič­ k i m p o p u t e u r i t m i j e . jer postoje biljke.Ipak je potkraj života i sam Liebig u p o z o r i o na štetnost d o d a v a n j a tlu sintetski p r o i z v o d e n o g leguminoze. p o j a m p o l j o p r i v r e d e s v e i sva p r i ­ p a d a p o l j o p r i v r e d i . a u j e d n o j litri z e m l j e živi više ž i v i h bića negoli ima stanovnika na čitavoj Zemlji. p r e v e l i k i m b i l o koji o r g a n u p o l j o p r i v r e d i . I m o r a m r e ć i d a b i s t e t r e b a l i biti n e i z m j e r n o p o n o s n i š t o j e taj v e l i k i duh. Rekao je kako p o l j o p r i v r e d a nije s a m o "organizmu . z b o g zakona tržišta. a z a t i m i na p o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o . t o p l i n u . M i i m a m o o r g a n koji u p r a v ­ lja z d r a v l j e m . reda". čitava ta znanost da se zemlji mora dodavati o n o l i k o h r a n j i v i h t v a r i k o l i k o joj j e ž e t v o m o d u z e t o zapravo je velika zabluda. A k o u v i đ a t e d a ste i s a m i o r g a n i z a m . d a o n o v e p o t i c a j e i n a o s t a l i m z n a n s t v e ­ n i m p o d r u č j i m a k a o što s u m e d i c i n a . L i e b i g o v a j e z a s l u g a s a m o š t o j e r e k a o : A k o biljci u z m a n j k a jedan hranjivi sastojak. p o l j o p r i v r e d a . m e t a b o l i z m a . specijalna pedagogija. kojega u zraku ima 70 p o s t o . T l o je živi o r g a n i z a m j e d n o g p o l j o p r i v r e d n o g g o s p o d a r s t v a . Taj se rak. R u d o l f Steiner. d o š a o na svijet u p r a v o k o j e u s v o j e m k o r i j e n u imaju d o v o l j n o dušika i k o j e vanjski dušik. bakterije koje inače ž i v e u k o r i j e n j u l e p i r n j a č a g u b e svoju z a d a ć u i t i m e ili prestaju biti d j e l a t n e ili j e d n o s t a v n o nestaju. u v u k l a u p o l j o p r i v r e d u . pedagogija. On prima i izlučuje o d r e đ e n e supstancije. R u d o l f Steiner je. a to je u p o l j o p r i v r e d i — k r a v a . Svaki o r g a n i ­ zam ima jedan centar iz kojega upravlja svim orga­ nima. što se d o g a đ a s p l o d n o š ć u naših životinja? Rudolf Steiner je na o s n o v i svojih p r i r o đ o z n a n s t v e n i h istraživanja u s t a n o v i o d a našem tlu n e š t o manjka i to je p o k u š a o objasniti. z a m i s l i t e s l j e d e ć e : Čovjek je o r g a n i z a m . K a k o b i s m o p o n o v n o o z d r a v i l i p o l j o p r i v r e d u . a na p o l j o p r i v r e d n o m d o b r u rak m o ž e biti i svinjska staja ako je p r e v e l i k a . Osim toga. što se d o g a đ a s p l o d n o š ć u tla. To je kod čovjeka glava. b i l j k e . K a k o g o d o k r e n e t e . O v u z a b l u d u d a j e t l u p o t r e b n o u m j e t n o d o d a v a t i dušik u p o l j o p r i v r e d u z a p r a v o nije u v e o sam Liebig. p o v e z u j u u s p o j e v e na prirodan način. z b o g ž e l j e d a s e š t o v i š e z a r a d i . V j e r o j a t n o v a m je p o z n a t o da je Rudolf Steiner bio znanstvenik koji se b a v i o d u h o v n o m z n a n o š ć u i sve što je istražio. a u p o l j o p r i v r e d i je taj o r g a n p r e r a d e — t l o . istražio je o s o b n o . on se mora nadoknaditi.

. naučili smo raditi k o m post. Samo. u p r i r o d i se n p r . danja. Da b i s m o znali i s p r a v n o p o s t u p a t i s g n o j n i c o m . Ukratko ćemo ponoviti: Albrecht Thea u poljo­ p r i v r e d u j e u n i o m a t e r i j a l i z a m . p r i p a d a k o z m o s u . Budući da k o m p o s t katkad uspijeva. reći i to da onaj t k o misli kako će na temelju o v e činjenice i z m a m i t i n o v a c n e ć e u t o m e uspjeti j e r R u d o l f Steiner nije b i o materijalist. a da b i s m o ih p r o i z v o d i l i na način primje­ ren čovjeku. n a r a v n o . p o l j o p r i v r e d a j e ustvari p o s t a l a n e p r i r o d n a . s biljnim o t p a d o m . s l o b o d n o m p r i r o d o m . N o . divljoj p r i r o d i . u p r i r o d i ne p o s t o j i gnojište. U p o l j o p r i v r e d i p r o i z v o d i m o biljke k o j e prehranjuju čovjeka. Rudolf Steiner j e r e k a o d a j e p o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o ž i v i orga­ nizam i p o k a z a o nam kako m o ž e m o očuvati zdrav­ lje t o g o r g a n i z m a . Sami ste rekli što t r e b a m o d o b i t i h r a n o m . M o r a m o postići 1 to da kultivirane biljke sadrže ž i v o t n e snage koje inače nalazimo u slobodnoj prirodi. a seljak je nositelj te kulture. stoga što je p o l j o p r i v ­ reda kulturna djelatnost. a Justus v o n L i e b i g je s p o z n a o da se biljke hrane i o n i m a i time uveo dodavanja hranjivih sastojaka tlu. N o . morate i raditi. Sve su to r i t m o v i . m e đ u t i m . n a r a v n o . n e m a m o iste u v j e t e kao u s l o b o d n o j . to su životne snage. kozmosa. s gnojem. Sve to m o r a m o imati na umu h o ć e m o li imitirati prirodu. P o g l e d a j t e svoje b i l o — to je r i t a m . čistom. O n o što i z t o g a m o ž e t e i z m a m i t i jest z d r a v l j e svojega naroda. O d a k l e d o l a z e t e ž i v o t n e snage? Dolaze iz. T o j e t o č n o jer Sunce. i z k o z m o s a n e d o b i v a m o s a m o s n a g e Sunca n e g o i r i t m i č k e snage koje u našem ž i v o t u imaju v e l i k u u l o g u . T a č i n j e n i c a n e m a m a t e r i j a l n u v e ć idejnu v r i j e d n o s t . R u d o l f S t e i n e r je d a o u p u t e o p r o i z v o d n j i p r i p r a v a k a koje d o d a j e m o kompostu kako b i s m o upravljali p r o c e s i m a raspa­ pripravke poslije t o č n o opisati.o v d j e u o v o m kraju. m o r a m o se kao poljoprivrednici brinuti 0 t o m e da u biljke zaista ude o n o što je č o v j e k u p o t r e b n o . u p r i r o d i ne p o s t o j i m o n o ­ kultura. kako biste to postigli. M o r a m v a m . t r a v a ne skuplja k a o silaža u p l a s t o v e i ne k o n z e r v i r a se. Budući da mi kao p o l j o p r i v r e d n i c i u p r i r o d i g o t o v o s v e č i n i m o p o g r e š n o . h o ć e m o li oblikovati poljoprivredu u skladu s p r a v o m . a katkad n e uspijeva z a t o što p o g r e š n o r a d i m o . P o g l e d a j t e k a k o v a š susjed d i š e — i to je r i t a m . Te ću K o m p o s t n i pripravci U p o l j o p r i v r e d i . I m a m o d a n i n o ć k a o ritam. S a ž e t o r e č e n o . Postoje r a n o i kasno. kultivirane b i b i l j k e t r e b a l e i m a t i v i š e ž i v o t n i h snaga o d biljaka k o j e rastu u s l o b o d n o j p r i r o d i . U p r i r o d i ni j e d n a ž i v o t i n j a nije z a t v o r e n a u uski p r o s t o r .

Njoj su d a n o n o ć n o p o t r e b n a djelovanja k o z m i č k i h snaga. fotosinteze. kako ih u sebe u g r a đ u j e . Jer. R u d o l f S t e i n e r n a m je na o s n o v i svojih p r i r o d o z n a n s t v e n i h istraživanja i z n a n j a d a o . Koja ž e n a to ne p o z n a j e ? Svi ti r i t m o v i djeluju na ž i v o t n u o k o l i n u Zemlje. U s l o b o d n o j . a k o d o b r o posluša. tijekom z i m e u zemlji se događaju pojačani procesi i z m j e n e energija. to nesvjesno p r i r o d n o umijeće biljke da u sebe ugradi k o z m i č k e r i t m o v e i energiju m o ž e m o kroz biološko-dinamičku poljo­ p r i v r e d u spoznati i primijeniti zahvaljujući d r u g o m pripravku koji se zove kremen iz roga. rastresiti k o m p o s t koji je. n e g o o kravljoj balegi i o kravljem rogu. ta živa bića tijekom z i m e u humus prerađuju sve o t p a t k e korijenja. gnoj iz roga k o j i d j e l u j e t a k o da se biljka s v o j i m k o r i j e n o m čvršće p o v e ž e s t l o m . Zimi su d u h o v n i procesi intenzivniji u zemlji n e g o na njezinoj p o v r š i n i . s l a m e . u d i v l j o j p r i r o d i t o se. Dakle. Biljka. k a d b i s m o d a n o n o ć n o boravili u prirodi. g r a d i m o je od d r v e t a i d r u g i h sličnih materijala. ali n e ć e z n a t i b i t f o t o s i n t e z e . tu sposobnost. M a l o p r i j e s a m s p o m e n u o d a m o r a t e p o z o r n o slušati jer nije riječ o b i k o v o j niti t e l e ć o j b a l e g i . ti m i k r o o r g a n i z m i . a ako je g r a d i m o dobro.ioksidu koji s e f i n o s a m e l j e . U t a k v o m k o m p o s t u p o s t o j i v i s o k s t u p a n j har­ m o n i j e i z m e đ u svih h r a n j i v i h t v a r i koja j e p r i m j e r e n a u p r a v o o d r e đ e n o m tlu. uzima se kravlja balega. A u p r a v o su r i t m o v i i sunčana e n e r g i j a o n o što ž e l i m o unijeti u biljku. Stoga. uvijek se p o v e z u j e sa Z e m l j o m . na o s n o v i uputa Rudolfa Steinera. P o j a m harmonije o s o b i t o je v a ž a n . stoji v a n i . m e đ u t i m . p r e m a središtu Zemlje. Z n a m o da se biljka svojim k o r i j e n o m uvijek usmjerava prema centru. Riječ je o s i l i c i j e v o m ć. Dakle. Oni tijekom z i m e stvaraju finiji. M i s m o p o p u t p e ć i n s k i h ž i v o t i n j a i a k o n e n a đ e m o p e ć i n u sami ć e m o j e izgra­ diti. o d n o s n o o p i s a o d v a p r i p r a v k a koja s v a t k o o d v a s . J e d a n je t z v . o k o j e m ću poslije iscrpno g o v o r i t i . P o z n a j e m o ritam Mjeseca od 28 dana. Kada tu svoju nastambu g r a d i m o loše. Biljka raste u s p r a v n o u v i s . Ona uvijek stoji u s p r a v n o u o d n o s u na središte Zemlje. n e p r e ­ stano i d o g a đ a kroz procese asimilacije. K a k o b i s m o svjetlosnu energiju unijeli u uzgo­ j e n u b i l j k u u v e ć o j m j e r i o d o n e što j e i m a b i l j k a koja s l o b o d n o r a s t e u p r i r o d i . o d r e đ e n o m mjestu.jutro i večer. uzimajući u o b z i r ljetne i z i m s k e r i t m o v e . j e d a n p r i p r a v a k u z e m l j u u k a p a m o ljeti. stavlja se u kravlji r o g i taj j e p r i p r a v a k p r e k o z i m e u k o p a n u t l o z a t o što p o m o ć u njega na raspolaganje snage koje djeluju iz kozmosa h o ć e m o utkati u zemlju kako b i s m o ih m o g l i staviti biljkama. stavlja g a se u k r a v l j i r o g i p r e k o l j e t a u k a p a u t l o . s t l o m . Dakle. v e ć v e č e r a s m o ž e proizvesti. n e t a k n u t o j . ž i v o t i n j s k o g g n o j a i t d . N a i m e . S v o j i m se l i š ć e m o t v a r a p r e m a s v j e t l o s t i i u s e b e p r i m a s v e k o z m i č k e s n a g e . g r a d i m o je od betona. O n j e d n o s t a v n o nije u stanju d o i s t a proniknuti u procese stvaranja. ustvari. V e ć sam g o v o r i o o g n o j u iz r o g a koji se ne sasto­ ji ni od čega d r u g o g a n e g o iz čiste kravlje b a l e g e . ne bismo mogli pod­ nijeti t u k o z m i č k u e n e r g i j u . korijen. M i ljudi n e m a m o p o j m a kako biljka u sebe p r i m a te k o z m i č k e e n e r g i j e . Č o v j e k ć e d o ć i n a M a r s . što znači da se u z e m l j i d o g a đ a j u p r o c e s i k o m p o s t i r a n j a svih energija. M i ljudi. poput izmeta kišne gliste. M i k r o ­ o r g a n i z m i za koje sam r e k a o da ih u j e d n o j litri zemlje ima u g o l e m o m broju. harmonija predstavlja . n a r a v n o . a d r u g i z i m i .

dakle. * Riječ je o knjigama dr. dakle. Druga knjižica sadrži Imam deset primjeraka. jeziku. U njoj o s t a j u s a č u v a n e s n a g e m i n e r a l i z a c i j e . d e s e t na n j e m a č k o m u p u t e z a primjenu t i h biološko-dinamičkih pripravaka. U p r a v o sam g o v o r i o o k r a v l j e m r o g u i s p u n j e n o m b a l e g o m i k r e m e n o m .k v a l i t e t u . Biljka j e u stanju p o m o ć u v o d e k o j u i z tla p r i m a p r e k o korijena i p o m o ć u ugljičnog dioksida iz svoje o k o ­ line stvarati šećer. g o d i n e . i to o n e u z g o j e n e . Ista je c i j e n a i c r v e n i h i z e l e n i h knjižica. Cijena j e 1 0 d o l a r a 2 0 n j e m a č k i h m a r a k a . o d n o s n o svjetla k o j e t a k o đ e r ž e l i m o unijeti u k o m p o s t . d j e l o v a n j e m S u n č e v i h snaga. P o g l e d a m o li kravlji rog. Jer. iz kojih je p o s e b n o i z d v o j e n d i o koji se o d n o s i na izradu b i o l o š k o .* se ne o t a p a u v o d i . djelatne u s t v a r a n j u š e ć e r a : u g l j i č n i d i o k s i d iz z r a k a i Sun­ čeva energija. n e g o i snage čitavoga kozmosa. ljeti u tlo u k a p a m o r o g koji s a m l j e v e n i k r e m e n . Dakle. možete i h k u p i t i . snage koje z i m i izgrađuju k o m p o s t l j e t i b i v a j u r a z g r a đ e n e . Christiana von Wistinghausena: Upute za pripremanje biološko-dinamičkih pripravaka i Upute za primjenu biološko-dinamičkih pripravaka. o d n o s n o 75 k u n a . T a k o će se f o t o s i n t e z o m . i z g l e d a k a o ukrasni p r e d m e t . a s i m i l a c i j a z a p r a v o nije ništa d r u g o n e g o p r o c e s stvaranja š e č e r a . s i l i c i j . time ću ujedno uspo­ staviti h a r m o n i j u kao o s n o v u za uzgoj biljaka. o č i t o i m j e r l j i v o p o v e ­ ćati k o l i č i n a š e ć e r a u b i l j c i . d o k k r i s t a l k r e m e n a z a s i g u r n o svi p o z n a j e t e . T o j e t v a r koja Ova knjiga sadrži d i j e l o v e p r e d a v a n j a koje je Rudolf Steiner o d r ž a o u K o b e r w i t z u 1924. kultivirane biljke. Dvije su stvari.d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a . T o s u simboli biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e i oslikani su na našim knjigama. što č i n i p o d l o g u za rast biljke. time sam u z n a t n o j mjeri p o j a č a o sposobnost biljke da u sebe primi Sunčeve ljetne k o z m i č k e snage. A snage koje se d o b i v a j u t i m e što se kravlja balega stavlja u r o g i p o h r a n j u j e u z e m l j u t i j e k o m z i m e ž e l i m o sačuvati za kompost kako bi o n e nastavile živjeti u kompostu. n e s a m o snage Sunca. . K a d sam te snage Sunca u n i o u p r i p r a v a k silicija u k r a v l j e m r o g u i k a d ih na n a č i n koji ću o p i s a t i u n e s e m u biljku. deset na e n g l e s k o m . A k o s a m u stanju h r a n j i v e t v a r i u z e m l j i d o v e s t i u h a r m o n i č a n o d n o s . S sadrži d r u g e strane. Ako želite. v i d i m o d a j e p o p u t d r a g u l j a .

T a k o taj k o m a d i ć p o s t a j e sve manji i biva j e d n o s t a v n o progutan. P u t e m v o d e i z tla b i o j e h r a n j e n č i t a v o v a j ž i v o t i n j s k i svijet i i z l u č i v a o je o d r e đ e n e tvari. p r i r o d n i rast k o r i j e n a . n o s v e b i l j k e n a s v i j e t u r a s t u n a isti n a č i n . ali p r i r a s t u i s t o d o b n o j e d n i m d j e l i ­ ć e m na neki način o d u m i r e odbacujući svoj vrh. O v i s n o H r a n j i v e tvari i k o z m i č k e s n a g e 0 k o r i j e n s k o j k i s e l i n i r a z v i t ć e s e m a n j e ili v i š e o d ­ ređene vrste životinjskih mikroorganizama. o d n j e g a ž i v e . To znači da biljka p r i m a više hrane n e g o što bi p r i r o d n o htjela p r i m i t i .. K a d p o s l i j e b i l j k a p r e l a z i u c v a t i o b l i k o v a n j e p l o d a . ta se v o d a o b o ­ gaćuje. To je v e g e t a t i v n i rast. Svakim d a n o m korijen naraste za jedan m a l i k o m a d i ć . ako p r i đ e čovjek i dodaje hranjive tvari. Te korijenske kiseline imaju svojstvo da se u s v a k o m trenutku p r i l a g o d a v a j u stadiju rasta biljke. U tlu ž i v e milijuni ž i v o t i n j i c a . a d r u g i m d j e l i ć e m o d u m i r e . One sve nastanjuju. Prije t o g a • G o v o r i l i s m o o t o m u d a biljka p o m o ć u klorof'ila i m a s p o s o b n o s t p r i m a n j a k o z m i č k i h utjecaja. Biljka n a v r š c i m a k o r i j e n j a i z l u č u j e o d r e đ e n e kiseline. O v d j e je riječ o još netaknutoj d i v l j o j p r i r o d i . m e đ u t i m . J e d n i m d i j e l o m urasta u z e m l j u . p o s t a j e m r t v o m o r g a n s k o m supstanci­ j o m . Z a n i m l j i v o j e . r i j e č je o g e n e r a t i v n o m rastu. o d n o s n o p r i m a u sebe hranjive soli. I z m e đ u n j i h p o s t o j e b l a g i p r i ­ j e l a z i . lužine 1 kiseline. Ta životinjska bića prihvaćaju ovaj o d b a č e n i organski d i o i njime s e h r a n e . . N a r a v n o . Ovako izgleda mikroskopom gledan vrh biljnog korijena. Stoga o k o korijena biljke živi mnoštvo životinja. to što d o d a j e m o ulazi u z e m l j u i p u t e m v o d e d o l a z i u p o d r u č j e k o r i j e n a . Biljka p r v o i z g r a đ u j e s v o j u vlat. o d n o s n o stapku. Rast s e n e o d v i j a s k o k o v i t o . a z a t i m i l i š ć e . Sada. Za­ t o ć e t e m o r a t i p o s l u š a t i o k o č e t v r t sata p o d u k e i z biologije. T a k o i z g l e d a p r i r o d n i rast b i l j k e . a g o v o r i t ću i o s p o s o b n o s t i b i l j k e da se p o v e ž e s t l o m . Ž i v a b i ć a o p s k r b l j u j u s e v o d o m i z tla koja stiže do korijenja j e r u tlu uvijek ima v o d e .A biljka upravlja k o r i j e n s k i m kiselinama. Ovaj k o m a d postrance otpada i u trenutku k a d o d u m i r e . tla i o n o g a što s u i z l u č i v a l i m i k r o o r g a n i z m i bila j e h r a n a k o j o m se hranila biljka. A k o v o d i u tlu nešto d o d a m o i t l o p o s t a n e p r e k i s e l o . da kiselina koju izlučuju vršci korijena ustvari upravlja ž i v o t o m životinjskih m i k r o o r g a n i z a m a u svojoj okolini. p r e k i d a s e b e d e m koji o k o k o r i j e n a č i n e m i k r o o r g a ­ nizmi i biljka d o b i v a o n o što smo i z r a v n o d o d a l i zemlji. je p r o c e s o m ishrane u p r a v l j a l a sama biljka. p r e m i n e r a l n o ili p r e s l a n o . I same izlučine bile su o d r e đ e n e tvari. U p r a v o ta mješavina v o d e . v e ć p o s t u p n o .

To su gljivice. postoje živa bića. gljivice se brinu da se b o l e s n e biljke j e d n o s t a v n o u k l o n e . u g l j i č n i d i o k s i d i z z r a k a . One će time trošiti vi­ še nego im je stvarno potrebno. T a k o na gljivice i insekte m o ž e m o gledati kao na ekološku policiju. u g o t o v u t v a r . a i u g o t o v i m biljnim p r o i z v o d i m a ima m n o g o bjelančevina. prerađuju se u b i l j c i u g o t o v u s u p s t a n c i j u . To su g o t o v i biljni p r o i z v o d i koji. Ona z a p r a v o p r o i z v o d i više h r a n e n e g o što b i j e p r o i z v e l a samo p o m o ć u Sunčeve energije. kupujem dušične preparate i u b a c u j e m ih u b i l j k u .Što se p r i t o m d o g a đ a ? U biljci se mijenja sastav staničnih sokova. U b r z o ć e s e p o j a v i t i i n s e k t i koji v o l e s o k u p r a v o t a k v i h biljaka k o j e u sebi imaju n e p r e r a d e n e tvari. A k o nadalje p r o m a ­ tramo tijek događaja. narav­ n o . Pšenica obiluje g l u t e n o m i š k r o b o m . k e m i j e . uočit ć e m o sljedeće: O d l a z i m kemijskoj industriji. O p e t j u r i m kemijskoj i n d u s t r i j i i k u p u j e m l i j e k o v e . Ustvari. n i j e h a r m o n i č n a i p o s l j e d i c a t o g a jest da biljka obolijeva. o n a p u t e m h r a n e koja d o l a z i i z k o r i j e n a n e m o ž e t e p r o i z v o d e d o kraja o b l i k o v a t i i p r e r a d i t i te će u biljci zaostati n e p r e r a d e n i . imaju v e l i k u p o t r e b u z a e n e r g i j o m . n i j e sklad­ na. Te gljivice zahvaćaju biljku z b o g t o g a j e r i m o n a n a n e k i č u d a n n a č i n z a u d a r a ili miriše i b r i n u se o t o m u da b o l e s n o j biljci o n e m o g u ć e daljnje r a z m n o ž a v a n j e . U m l a d o j biljci i m a m n o g o b j e l a n č e v i n a . s j e d n e strane h r a n a p r e k o korijena. dakle. Za p o ­ sljedicu ću imati biljku p u n u d i s h a r m o n i č n i h t v a r i — d a k l e . a mi d o t i r a ­ n o m m i j e n j a m o funkciju kiselina koje izlučuje kori­ j e n . N e k a i m a j u z a d a ć u d a m r t v u organsku supstanciju ponovno prerade u humus. B r z o k u p u j e m fun­ g i c i d e . Biljka g u b i h a r m o n i č n o s t i p o d l i j e ž e g l j i v i č n i m b o l e s t i m a . u biljci zaostaju n i t r a t i . a supstancija u n u t a r b i l j k e n i j e d o ž i v j e l a d a d o z r i j e . u z i m a j u m n o g o e n e r g i j e . Umjetnim d o d a v a n j e m dušika u tlo biljkama o d u z i m a m o m o g u ć n o s t d a s a m e o d r e d e koju ć e k o l i ­ činu dušika na sebe vezati. a s d r u g e ugljični d i o k s i d iz zraka. Ne mislim na šampinjone n e g o na one gljivice koje ž i v e na biljci. A k o s e biljci d o d a j e p r e v i š e h r a n e . — T a k o izgledaju po­ sljedice gnojenja dušičnim g n o j i v i m a . Zahvaljujući k o z m i č k o j e n e r g i j i . do kraja n e i z g r a đ e n i p r o d u k t i . P o s l j e d i c a t o g a jest d a č e u biljku d o ć i p r e v i š e hrane i ona više neće m o ć i razlikovati v e g e t a t i v n i od g e n e r a t i v n o g rasta. S v u d a ć e m e s v r b j e t i j e r s e č i t a v o t i j e l o b o r i p r o t i v t i h o t r o v a i u p r a v o se tada u poja­ čanoj m j e r i m o ž e r a z v i t i rak. ta d v a e l e m e n t a . m e đ u t i m . a zatim m o r a m juriti i po insekticide. Što se d o g a đ a ? U biljci d o l a z i do suviška h r a n e . Budući da o d o z g o n e d o ­ staje e n e r g i j e . b j e l a n č e v i n a . m o r a m o i m a t i n a u m u d a h r a n j i v e t v a r i uvijek p r e k o korijena ulaze u biljku uz još. N a r a v n o . K a k o s e b j e l a n č e v i n e sastoje od s u m p o r a i nitrata. S v e se o v e s u p s t a n c i j e t a l o ž e u b i l j c i i n e m o j t e misliti da o n o što prskate po bilju kao f u n g i c i d e i insekticide ne ulazi u biljku. Sljedeća je p o s l j e d i c a da ću o b o l j e t i o d r a z n i h alergija. svoga o n o g a š t o biljka i n a č e p r o i z v o d i . U p r i r o d i . napravit će jednu . d o l a z i d o n e r a v n o ­ t e ž e . i na kraju se m o r a m pitati koliko je v e l i k o i snažno bilo m o j e zdravlje da sam sve to m o g a o izdržati. Jer. Dolazi do p o r e m e ć a j a u p r o i z v o d n j i šećera. biljka će m o ć i prera­ diti nitrate u bjelančevine s a m o ako za to dobije d o v o l j n u količinu energije. a svako od njih i m a s v o j u z a d a ć u . stanični se sokovi nalaze i u o n o m e š t o biljka i z l u č u j e u k o r i j e n u .

a z a t i m o p e t i z t o g a s t v a r a m o n o v i r e d . p a ž l j i v o g a p o s r e d i n i p r e k i n i t e i p o m i r i š i t e . m i j e š a m o j e d a n sat o n a k o kako n a m j e o s o b n o u g o d n o . Sve se m o r a vladati p r e m a m e n i .d i n a m i č k i n a č i n o b r a d e tla. B e z o b z i r a n a t o r a d i m l i u v i n o g r a d u ili v r t u . O v d j e sam v a m to nacrtao kako biste si d o b r o upisali u svijest gdje je p o ć e t a k štete koja nastaje k o n v e n c i o n a l n i m n a č i n o m o b r a d e tla. b i l o m i n e r a l n o g n o j i v o . P r i m j e r i c e .o r g a n s k o m i e k o l o š k o m n a č i n u o b r a d e tla g o v o r i t ć e m o poslije. p r o c e s koji biljka p r o l a z i tijekom jedne godine. u n u t a r t o g a j e d n o g sata stalno izmjenjujemo red s kaosom. i z t o g s j e m e n a n e m o ž e n a s t a t i ništa d r u g o n e g o l i b i l j k a čija j e t o s j e m e n k a . a g d j e p o č i ­ nje b i o l o š k o . ali s a m je z a b o r a v i o donijeti. P r e m a t o m u . To će se d o g o d i t i r a b i m o li b i l o o r g a n s k o . p o t o m mije­ njajući s m j e r s t v a r a m o k a o s . p r i č e m u ć e g n o j i z r o g a d j e l o v a t i na rast korijena. Dakle. O b i o l o š k o . i ne b o j t e se. Stavljamo sasvim m a l o same tvari i m i j e š a m o j e č i t a v sat. N e smijete od toga napraviti špinat. T a k o d o b i v a m o r i t a m koji s e s a s t o j i o d i z m j e n e r e d a i kaosa. H t i o sam v a m p o k a z a t i j e d n u sjemenku g r a h a . R a b i m o li o n a d v a p r i p r a v k a o k o j i m a s a m v a m g o v o r i o .takoreći luksuznu potrošnju koju m o ž e m o jasno vidje­ ti na p o v r š i n a m a na kojima žitarice j e d n o s t a v n o p o l e g n u na t l o . a d r u g u u d r u g o m . a preko procesa rasta biljke. z a p r a v o . j e d n u m i n u ­ tu u j e d n o m s m j e r u . prskanje . a od svoje ž e n e uzimam metlu i to prskam po biljkama. što je p o s l j e d i c a n e h a r m o n i č n o izgra­ đ e n e biljne strukture. a n a s t a n k o m k l i c e u s j e m e n c i d o l a z i do kaosa. stvaranja cvijeta i p l o d a nastaje n o v a sjemenka u kojoj o p e t v l a d a p o t p u n i r e d . najprije ć e m o uzeti g n o j iz r o g a i p o m i j e š a t i ga s v o d o m . Ovaj I tako miješamo u dinamiziranjem. A m i j e š a n j e m g n o j a iz r o g a ili k r e m e n a iz r o g a s v o d o m i m i t i r a m . Kaos završava t i m e što klica p r o b i j a u zemlju. T o . u tlu. O v o j e s a d r ž a j u z e t i z č e t i r i roga koji su proteklu zimu p r o v e l i p o d z e m l j o m . p r o c e s o m b u b r e n j a nastaje klica. T a k o i z g l e d a godišnji r i t a m biljke. U t o m j e z r n u s a d r ž a n a s n a g a koja upravlja t i m e d a i z s j e m e n k e nastane t o č n o o d r e đ e n a b i l j k a . Za 1 ha z e m l j e s t a v l j a m o u b a č v u 50 1 v o d e i s a d r ž a j iz četiri r o g a . p r v o sam n a p r a v i o gnoj iz roga. kao što sam v e ć r e k a o . R a z u m i j e t e šalu? T a k o g o v o r i muškarac: Ja sam glava. A sada ć e m o g o v o r i t i o i z m j e n i r e d a i kaosa p r i rastu b i l j k e . D a k l e . s v e d o k s e u v o d i n e oblikuje v r t l o g p o p u t lijevka. A k o s j e m e p o l o ž i m u v l a ž n u z e m l j u . Prskanje je naj­ b o l j e p o v e z a t i s o b r a d o m tla. d a k l e . T i m e k a o d a i m i t i r a m o p r o c e s rasta b i l j k e . n a l e đ a u z i m a m p r s k a l i c u ili j e d n o s t a v n o u z i m a m kantu u kojoj sam sve to miješao. k a k o n a m o d g o v a r a . potjera korjenčić. o n d a sam ga u p r o l j e ć e p r i m i j e n i o na t l o . Sada j e sasvim j a s n o kako se upravlja m u š k a r c i m a . Žena o d g o v a r a : A ja sam vrat i v r l o d o b r o z n a m <ako o k r e t a t i g l a v u . a n a k o n t o g a p r o m i j e n i m o smjer. N a j v r j e d n i j e b i ć e j e ž e n a . o b r n u t o m smjeru sve d o k o p e t ne nastane duboki postupak z o v e m o Što t i m e z a p r a v o č i n i m o ? S t v a r a m o red. dolazi do takvog procesa. Pažljivo! Taj gnoj iz r o g a r i t m i č k i m i j e š a m o j e d a n sat u v o d i . T a j k o m a d m o ž e t e raz­ m r v i t i k a k o b i s t e m o g l i z a g l e d a t i u kuglu. Uvijek kada d o d a j e m o previše. Imate li toliko mašte da medu m o j i m prstima v i d i t e j e d n o z r n o graha? U toj sjemenci v l a d a m a k s i m a l a n r e d . Mijenjajući smjer z a p r a v o s t v a r a m o kaos. D a k l e . U njoj je s a d r ž a n a p o d l o g a z a č i t a v u b i l j k u . ljevkasti oblik. To je r e d .

Osim toga. N o . n a v o d u s e p r e n i j e l o n e š t o što z a t i m v o d o m i z n o s i m o na zemlju. U biljci se. Nije p r o g r a m i r a n da djeluje n a o s n o v i t v a r i . V o z i t e s e d o s e m a f o r a koji p o k a z u j e c r v e ­ n o . A k o dobivaju previše tvari.d i n a m i č k e o b r a d e tla jest p o v e ć a n j e t v a r i i stvaranje h a r m o n i j e i z m e đ u t v a r i i d j e l o v a n j a k o z m i č k i h snaga. T a k o u njoj d o l a z i do h a r m o n i j e .. Z a u s t a v i t e se. T i m e sam im pomogao da razviju sposobnosti prerade hranjivih tvari. a vaš m o z a k je p r o g r a m i r a n t i m e što ste polazili v o z a č k u školu i i m a t e iskustvo. G n o j i z r o g a t r e b a o bi. m o r a m o p o v e č a t i i njezinu sposobnost da p r i m i više k o z m i č ­ kih snaga z a n j i h o v u p r e r a d u . p r i o b r a d i tla. a ne n e u r a v n o t e ž e n o . d o l a z e u neravnotežu. K o l i č i n a od 50 1 p r i p r a v k a na 1 ha z e m l j e n i k a k o n i j e k o l i č i n a koja b i m o g l a b i t i h r a n j i v a t v a r . a t e s n a g e Sunca m i j e š a n j e m p r e n o s i m o n a v o d u . T a k o će biljka koja je v e ć p r i m i l a v i š e t v a r i . Poznato je kako kremen m o ž e primati i u sebi pohraniti o d r e đ e n e informacije i dalje ih predavati. Vjerojatno se d o g o d i l o nešto što u o p ć e n e m o ž e m o p o j m i t i . p o b r i n u o sam se za to da one postanu marljivije. Supstancijalno. a z a t i m z e l e n o . d a k l e . Cilj b i o l o š k o . u o v o m slučaju c r v e n o g ili z e l e n o g svjetla. O v d j e i m a m 6 g. T a j e tvar netopljiva u v o d i . Primjerice većina vas zna v o z i t i auto. što se kemijskog sastava tiče. Što o n d a o v d j e z a p r a v o d j e l u j e ? K a k o t o d j e l u j e ? J a sam s i o s o b n o s t v o r i o j e d n u usporedbu. u p o v e ć a n o j mjeri p r i m i o d r e đ e n e informacije i z k o z m o ­ sa. o m o g u ć i t i d a s e ž i v o t i n j s k i m i k r o o r g a n i z m i koji ž i v o o k o k o r i j e n a biljke p o t a k n u n a t o d a b u d u r a d o s n i j i .5 do 2 ha z e m l j e . Za 1 ha z e m l j e u z i m a m o 4 g k r e m e n a iz r o g a . pojedinih tvari m e đ u s o b n o i k o z m i č k i h snaga. a druga o d o z g o iz k o z m o s a . m o ž e t e v o z i t i dalje. K r e m e n i z r o g a koji s m o p o h r a n i l i u z e m l j u t i j e k o m ljeta z a p r a v o je u s e b i s a k u p i o S u n č e v u e n e r g i j u . a ako . Oni p r o i z v o d e d i v l j e biljke. Jedna preko korijena o d o z d o iz zemlje. N a k o n š t o s e m a f o r p o k a ž e ž u t o . T o z n a č i . d o b i t i i v i š e k o z m i č k i h snaga.p r i p r a v k o m gnoja iz roga t r e b a l o bi uslijediti prije s j e t v e . a k o sam mije­ šanjem i n f o r m i r a o v o d u i o n d a t u v o d u d a j e m z e m l j i . susreću d v i j e djelatnosti. R i j e č je o t a k o m a l o j k o l i č i n i tvari raspršene u v o d i koju k e m i j s k i u o p ć e n e m o ž e t e d o k a z a t i . T o p o s t i ž e m o p o m o ć u o v o g drugog pripravka — kremena iz roga. p o b r i n u o s a m se za to da biljka. a niti š t o s m o g a p o m i j e š a l i s v o d o m . da k l o r o f i l biljke. Svatko o d nas t k o j e u r u k a m a i m a o č i p . nije se ništa b i t n o p r o m i j e n i l o t i m e što smo k r e m e n ukopali u z e m l j u . V i niste o d n e k o g policajca d o b i l i b o m b o n č i ć da biste postali djelatni. Ž i v i o r g a n i z m i koji p o s t o j e u z e m l j i su d j e l a t n i . A l i i tu će se j a v i t i s u v i š a k energije. Vi u sebi i m a t e nešto što vas p o t i č e na to da v o z i t e dalje. zna d a s e o n sastoji o d k r e m e n e p r a š i n e koja p r i m a i n f o r m a c i j e . što je d o v o l j n o za 1. da biste v o z i l i dalje. djelatnije. U s v a k o m slučaju. do ravnoteže između tvari općenito. a p r e m a l o energije. n e g o n a o s n o v i iskustva i i n f o r m a ­ c i j e . Vaš je auto tako koncipiran k a k o b i s t e n j i m e m o g l i u p r a v l j a t i d a i d e ili stane. n e m i s l i m n a č i p s o d k r u m p i r a n e g o n a č i p i z k o m p j u t o r a . d a v e s e l i j e d j e l u j u n a rast b i l j k e . Z n a m o da je v o d a nositelj snaga. ali u h a r m o n i č n o m stanju. ako sam ih o p s k r b i o g n o j e m iz roga. a u z g o j e n e biljke imaju i v e ć e p o t r e b e . gnoj iz roga p o m a ž e da h r a n j i v e tvari ulaze u biljku na h a r m o n i č a n način. dakle. M i s e n e m o ž e m o hraniti divljim biljkama v e ć ih m o r a m o kultivirati. A k o biljci d o d a j e m o više hranjivih tvari. a da se p r i t o m sama snaga z a p r a v o n e troši.

gustu balegu. o n j e m a n j e ili v i š e n e t o č a n . što se m o ž e v a g a t i . T o j e ž i v o t . n e g o t a k o da v o d a koja je u t l o d o s p j e l a k i š o m d i ž u ć i s e m o ž e ući u r o g i m o ž e isteći kad razina o p a d n e . To je već spoznao Goethe. a č o v j e k n i j e u stanju i z b r o j i t i ljude koji ž i v e na Zemlji jer svaki put kad d o đ e do n e k o g b r o j a . I z v o d i l i s m o p o k u s e i m j e r i l i korijenje biljaka koje s m o t r e t i r a l i na r a z l i č i t e načine te smo ustanovili da miješamo li pripravke j e d a n sat. p o v e ć a v a se n j i h o v a energija. na p o d r u č j u ž i v o t a n e m a ničega što se p o n a v l j a . N o . onda to čovjeka veseli i to j e z a p r a v o sat p r o v e d e n u m e d i t a c i j i . R u d o l f Steiner j e rekao: M o r a t e miješati j e d a n sat. Kako ukapamo rogove? Rogove ukapamo otprilike 30 do 35 cm duboko. najsušu b a l e g u . mirisa i toga k o l i k o je biljka p o g o d n a za čovjeka. Znanost. r a d o b i h o d g o v o r i o na pitanja koja se o d n o s e na r a z u m i j e v a n j e o v o g a što sam r e k a o . ako n e t k o ima pitanje. ali n e t a k o d a s e u n j i m a z a d r ž a v a v o d a n i t i t a k o da v o d a ne m o ž e ući. T o j e sasvim j e d n o s t a v n o . Ljudi i m a manje ili više. Niti j e d n o z r n o nije isto kao d r u g o . Postoji u z r e č i c a : G l u p a n zna sve. A k o želite. a Rudolf Steiner bio je G o e t h e o v najveći učenik. Listovi j e d n o g stabla su n e i z b r o j i v i .su tvari u biljci h a r m o n i č n o i z g r a đ e n e . k o l i k o je sposobna da se uskladišti. Od koje krave treba uzeti balegu? N a j b o l j a j e b r e đ a k r a v a koja j e h r a n j e n a sije­ n o m j e r o d nje d o b i v a m o n a j b o l j u . brojiti i što se m o ž e p o n o v i t i e k s p e r i m e n t o m . m e đ u t i m . Sve s e t o z a p r a v o n e m o ž e izmjeriti z n a n s t v e n i m s r e d s t v i m a j e r o s n o v u z n a n o s t i č i n i o n o što j e mjer­ ljivo. N o . Koliko se dugo mora miješati pripravak? k a d a j e p r e m a l o ili p r e v i š e . što z n a č i da je biljka kvalitetnija. Dakle. — I z n i m n o je teško d o k a z a t i . n e m o ž e z a h v a t i t i u o n o što j e ž i v o t z a t o što puki z b r o j pojedinih dijelova nikada ne čini cjelinu jer zbroju manjka d u h o v n a snaga koja ujedinjuje sve te d i j e l o v e . P o v e ć a v a se n j i h o v p o t e n c i j a l . Ili m o ž e t e u z e t i p u n u d v o r a n u ljudi. da se ne k v a r i i k a k o i z g l e d a . u ž i v o t u ništa nije m j e r l j i v o ni p o n o v l j i v o . O b e ć a o sam kako ć u v a m dati v r e m e n a d a s a m n o m r a z g o v a r a t e . o n e s a d r ž e i v i š e snaga. a p a m e t a n sve pita. O t p r i l i k e u rujnu p u n i m o r o g o v e i o n d a b i k r a v a trebala imati konzistentnu. D a k l e . S v a k o j e n e p o n o v l j i v o . Kako treba miješati pripravke? Za p o v r š i n u od 500 ha najbolje je miješati rukom. Shvatili ste u č e m u se sastoji kvaliteta. ako i m a t e manje g o s p o d a r s t v o za koje miješate samo j e d n o m . neka ga i z v o l i postaviti. N e m a n i j e d n o g č o v j e k a koji bi b i o isti k a o d r u g i . a kvaliteta se u o č a v a p r e k o okusa. d o b i v a m o najbolje o b l i k o v a n i biljni korijen. M o ž e t e uzeti vlak pun pšenice. ali a k o i m a t e v e ć e g o s p o d a r s t v o m o ž e s e m i j e š a t i i strojno.

Na o r a n i c u ću ga nanijeti neposredno prije obrađivanja zemlje. i to u regiju u kojoj raste korijen biljke. Ja hoću da p r i p r a v a k djeluje u v r i j e m e udaha. primjerice sadnice j a g o d a . k a d a s a n o d l u č i o ići . Rekao s a m o kako postoje dvije m o g u ć n o s t i . U z m e m o sadržaj č e t i r i kravlja roga. G o v o r i o sam o t o m e kako se p r o i z v o d e gnoj iz r o g a i k r e m e n iz r o g a . To je najbolje učiniti u p r o l j e ć e . K r e m e n se mrvi.ČETVRTOPREDAVANJE u vrt. G o v o ­ r i o sam o t o m e što k o n v e n c i o n a l n a p o l j o p r i v r e d a čini biljkama z a t o što na p r v o mjesto stavlja tvari i ostaje u g r a n i c a m a t v a r n o s t i . Znamo da se ritmički izmjenjuju p o j e d i n i d i j e l o v i dana. Moću d j e l o v a t i u tlo. O n o l i k o k o l i k o sam vam p o k a z a o . A što č i n i b i o l o š k o . P r a k t i č a n savjet k a k o se iz k r e m e n a d o b i v a b r a š n o p r o n a ć i ć e t e u m o j i m knji­ gama i n a d a m se kako će netko d o ć i na ideju da se te knjige p r e v e d u . u g r a n i c a m a o n o g a što je na m a t e r i j a l i s t i č k o j r a z i n i . N a k o n t o g a se. N e t k o je p i t a o m o ž e li se to učiniti i ljeti j e r bi rado posadio oko 15000 sadnica jagoda. Sada bih v a m htio reći kako se navedeni p r i p r a v c i primjenjuju. D a k l e . a p o č e v š i od tri sata poslije p o d n e o n a p o č i n j e udisati. Postu­ pak m o g u p o n o v i t i kada se p r v i put pokosi livada. u v e l i č i n i o v e k u g l e z a 1 h a z e m l j e . a poslije i z b o g čega u p r a v o o v i p r i p r a v ­ ci. Primijenim li pripra­ v a k n e p o s r e d n o prije sjetve. o d n o s n o n a k o n š t o j e i s p a š o m p o j e d e n a t r a v a . n a r a v n o . u v i j e k a k o ž e l i m o sijati. postavlja pitanje: K a k o ću p r i p r a v a k primijeniti na l i v a d u . U z i m a m o u o b z i r da prije p o d n e zemlja izđiše. O d g o v o r na to pitanje m o r a uvijek biti: Da p r o i z v e d e n i zdravu hranu za svoju obitelj. a nakon toga ću posaditi sadnice jagoda. pa i ujesen u v r i j e m e sjetve z i m s k i h sorti žitarica. D a k l e . K a k o se primjenjuju p r i p r a v c i ? U p r o l j e ć e iz z e m l j e i z v a d i m o g n o j i z r o g a . č i m na njoj v i š e ne b u d e t o l i k o v l a g e . Primjena b i o l o š k o . a zatim se prosijava.d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a S p o m e n u o sam u č e m u je razlika i z m e đ u biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e i o n e k o n v e n c i o n a l n e . što će d j e l o v a t i na o b l i k o v a n j e klice. Riječ je o i s t i m snaga­ ma koje su nama p o t r e b n e kao ž i v o t n e snage.d i n a m i č k o j p o l j o p r i v ­ redi m o r a t e si prije svega postaviti pitanje: Zašto u p r a v o t o r a d i m ? A k o o d g o v o r glasi: S a m o d a z a r a ­ d i m n o v a c — o n d a je sve što činite b e s p r e d m e t n o . i j e d n o s t a v n o i h p o p r s k a t i ili m o g u p r i p r a ­ vak poprskati po z e m l j i koju ću n e p o s r e d n o poslije obraditi. Z n a t e li sada k a d a se p r i m j e n j u j e g n o j iz r o g a ? Znate li zašto? Znate li kako se on p r o i z v o d i ? A k o je vaš o d g o v o r : Da — z n a č i da sam danas uspješno radio. i to poslije podne. M o g u uzeti biljke koje kanim posaditi. T o j e d a n sat m i j e ­ š a m o u v o d i i p r s k a m o po zemlji koju ć e m o o d m a h n a k o n t o g a o b r a đ i v a t i . gnoj iz roga pomiješam s v o d o m n e p o s r e d n o prije n e g o ču o b r a đ i v a t i z e m l j u . d o b r o j e u p o t r i j e b i t i g n o j iz r o g a . Za sve š t o č i n i t e u b i o l o š k o . O n a u biljci u r e d u j e o d n o s e snaga. ili ako to nisam učinio prije početka vegetacije. biljka ć e p r i m i t i p o t r e b ­ ne i n f o r m a c i j e . za svoj narod.d i n a m i č k i način o b r a d e zemlje? Biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a u n a p r e đ u j e p r i r o d o m d a n e s p o s o b n o s t i biljaka. tada to č i n i m prije p r v o g otkosa. Zato gnoj iz roga dajem zemlji poslije p o d n e . a kako na voćnjak? Na l i v a d i ću ga p r i m i j e n i t i što je m o g u ć e ranije u p r o l j e ć e .

to m o g u n a p r a v i t i i ujesen kada žita­ r i c e k a o š t o s u p š e n i c a . p r e d a t i z e m l j i z a slje­ deću godinu. N o . J e d n o s t a v n o m o r a m o r a n i j e ustati. Nije d o v o l j n o ako se stvari t o č n o promatraju s a m o i z v a n j s k i . T o s e jako l i j e p o v i d i k o d l o z e . J u č e r s a m b i o n a vašoj tržnici i uočio da je većina p r o i z v o d a uvezena. T o j e sve. v e ć se m o r a u z e t i u o b z i r i o n o što čovjek d o ž i v l j a v a u s v o j e m u osjećajnom ž i v o t u . poslije p o d n e k a d Z e m l j a u d i š e . t a k o mišljenje da c v j e t o v i ranije uvenu ako da m o ž e sakupiti više energije. N o . Ovaj s e p r i ­ p r a v a k primjenjuje kada j e v e ć v i d l j i v z a m e t a k p l o d a . Inače se ovaj p r i p r a v a k upotrebljava tek u p r o ­ ljeće. m o g u p o n o v i t i postupak. M n o g i m a je sigurno p o z n a t o ime Marije Thun koja je rekla kako je najbolje prskati r a n o ujutro. . naša tla l e ž e n e o b r a đ e n a . Primijetili smo da ako tim p r i p r a v k o m prskamo biljku koja v e ć i m a p l o d i a k o t o r a d i m o p o s l i j e p o d n e . I m a m n o g o biljaka k o j e c v a t u v r l o r a n o . tj. M o ž e m o j e sačuvati d o sljedećeg proljeća ili nakon što se p o b e r e v o ć e m o ž e m o poprskati lišće voćaka kako bi lišće p o k u p i l o kozmičku energiju k o j u ć e . gdje s e i z cvijeta u b r z o m o ž e nazrijeti p l o d . a o n d a m o ž e m o još na v r i j e m e stići na d o r u č a k i o t i ć i na p o s a o . d o k naše o r a n i c e . z a g r i z i t e z a t v o r e n i h očiju rajčicu i n e ć e t e z n a t i u š t o ste z a g r i z l i . o v a k o tretirani. o d n o s n o d a b u d e u stanju p r i m i t i m n o g o energije kako bi m o g l a i z g r a d i t i biljnu t v a r i i m a t i s n a g u da ta t v a r u njoj d o z r i j e . tu n e m a p r o b l e m a . N e k i . Čovjek t r e b a imati vlastiti osjećaj za d o g a đ a n j a i m o r a s e u v i j e k i z n o v a p i t a t i : Što ž e l i m p o s t i ć i p r s k a n j e m k r e m e n o m i z roga? O d g o v o r je: H o ć u d a biljka sakupi što v i š e S u n č e v e e n e r g i j e . d o k je još rosa. Svi s m o m i k r i v i š t o k u p u j e m o t e p r o i z v o d e . Idite na tržnicu. Postoji o n d a k a d se biljka o t v a r a Suncu. m e đ u t i m . A k o hoću pojačati djelovanje pripravka. v e ć m o r a p o s t o j a t i . s n a g e koje biljku v a b e iz zemlje. misle da nama p o l j o p r i v r e d a z a p r a v o i ne treba jer sve za malo novca m o ž e m o uvesti. k a d p a d n e n a z e m l j u . K r e m e n iz r o g a p r i m j e n j u j e m ujesen. s e prskaju o v i m p r i p r a v k o m . umjesto da svi p l o d o v i i m a j u isti okus h o l a n d s k i h staklenika. mislim da b i s m o ipak p r i j e s v e g a t r e b a l i v o d i t i r a č u n a o s v o j e ­ mu z d r a v l j u . jer njime hoću potaknuti p r o c e s izdisanja Z e m l j e . D a k l e . T o . o z d r a v l j u s v o j e o b i t e l j i i o z d r a v l j u cijeloga naroda. Dakle. nažalost. U m j e s t o d a s p a v a m o . e n e r g i j e koja d o l a z i o d o z g o p o s r e d o v a n j e m lista. prskani p l o d b r ž e dozrijeva i bolje je kvalitete. I s t o j e i p r i sijanju o z i m e p š e n i c e . z n a n s t v e n o . a to je uvijek najbolje činiti što ranije u p r o l j e ć e . r a ž ili j e č a m p o l j e r a j u p r v a l i i listića ili p r v e tri v l a t i . d a k l e . Svaki će p l o d i m a t i s p e c i f i č a n okus s o b z i r o m na svoju vrstu. r e k l i s m o d a s e k r e m e n a p r a š i n a u k a p a u t l o p r e k o ljeta. j e d a n sat se u d u b l j u j e m o u to što ć e m o č i n i t i . m e d i t i r a m o . prije p o d n e . i to sasvim r a n o ujutro.Što s e t i č e k r e m e n a i z r o g a . uvijek t r e b a m o imati n a u m u p i t a n j e : Što z a p r a v o ž e l i m p o s t i ć i p r s k a n j e m p r i p r a v k o m od k r e m e n a iz roga? — i o d g o v o r : H o ć u d a biljka d o z r i j e . I g o t o v o . Ujesen je v a d i m o iz z e m l j e i p u š t a m o da se prašak u r o g u osuši. P l o d o v i uzgojeni na b i o l o š k o -dinamički način ne z o v u se bez razloga " D e m e t e r p r o i z v o d i — p r o i z v o d i s k a r a k t e r o m " j e r oni svaki za s e b e pokazuju o n o što je t i p i č n o za p o j e d i n u vrstu. nije t o č n o . T o z n a č i d a ć e j a g o d a zaista i m a t i okus j a g o d e . Z a t i m u m j e s t o t u š i r a n j a p o l a sata p r s k a m o . a rajčica o k u s rajčice. List.

Njih. N o . Č i t a v a masa b i l j n e h r a n e k o j u k r a v a p r i m a pa z a t i m i z l u č u j e u sebi s a d r ž i Ja-snage u z a m e t k u . K a d d i j e t e p r o h o d a . K o d nje se te snage z a d r ž a v a j u u k o ž i i rogu. i u v i j e k je točno rekao komu pripada. One su ne­ mjerljive jer našoj današnjoj materijalističkoj znanosti takva vrsta e n e r g i j a i snaga nije p o z n a t a . U z e o sam d v a r o g a i r e k a o m u n e k a z a t v o r i o č i . o d e p r e d z r c a l o . Što ć e g o s p o d a r s t v u Uvijek me i z n o v a pitaju: Zašto krava. N a r a v n o . srce iz kojeg ona raste. k r a v a j e j e d i n a ž i v o t i n j a koja pasući n e u p r o ­ p a š t a v a p a š n j a k . Dakle. kako m o ž e r a z l i k o v a t i kravlji o d b i k o v s k o g r o g a s a m o t i m e što j e d n o s t a v n o osjeća tu razliku. d o d a v a ­ njem tih snaga o b o g a ć u j e m . D a o s a m mu r o g i j o š j e d a n p u t isti r o g . t a k o đ e r . T a j z a č e t a k Ja-snaga k o d stabla l e ž i u p r a v o u n j e g o v u p o l o ž a j u o k o m i t o s t i na Zemlju i usmjerenosti p r e m a s v e m i r u . R i j e č je z a p r a v o o e n e r g i j i . N o .g o v o r e o t o m u da je sjedište Ja svih biljaka u središtu Z e m l j e . m o ž e m o se upitati: Zašto čovjek stoji uspravno? Čovjek stoji i s t o t a k o o k o m i t o n a Z e m l j u k a o i s t a b l o . j a č a m i h a r m o n i z i r a m biljku. o d n o s n o d i j e t e tek k a d a se u s p r a v i u stanju j e sebi r e ć i Ja. to se Ja ne m o ž e shvatiti u f i z i č k o m H a r m o n i z i r a j u ć a u l o g a k r a v e u s m i s l u . N a r a v n o . kako zatim iz te hrane uzima bjelanče­ v i n e da bi t i m e i z g r a đ i v a l a vlastito tijelo i p r o i z v o d i l a m l i j e k o . g d j e p a s u i š č u p a j u srž b i l j k e . kako ih probavlja. U p r v o m r e d u . Uvijek m o r a m o uzimati u o b z i r cjelinu. o s n a z i . a o v c a i koza. One se očituju kroz njegov položaj prema Z e m l j i i p r e m a s v e m i r u . P r e d o č i m o si kako krava p r i m a veliku količinu biljnih sastojaka u s v o j g o l e m i p r o b a v n i aparat. Zatim posredovanjem v o d e one dolaze do korijena i t i m e osnažuju biljku. m e đ u t i m . Z n a m o d a s e m a g n e t sastoji o d p l u s i m i n u s p o l a . z a n i m ­ l j i v o j e d a j e m o j o t a c m o g a o rašljama o t k r i t i v o d u . odnosno o k o m i t o na Zemlju p r e m a koz­ mosu. To se d o g a đ a z b o g o d r e đ e n i h snaga koje djeluju u čovjeku — snaga svijesti. s a m a k r a v a n e z n a n i š t a o z a m e t k u Ja-snaga p r i s u t n o m u biljkama. a svojim gornjim dijelom uspravno. Jednoznačno je m o g a o razlikovati kravlji rog od b i k o v s k o g jer je osjećao da u n j i m a p o s t o j e r a z l i č i t e s n a g e . U z m e m li k r a v l j u b a l e g u k o j a v e ć s a d r ž i Ja­ . o d n o s n o Ja-snaga. k a o m l a d i ć ja mu to nisam v j e r o ­ v a o . S v i n j a rujući uništava ondje gdje pase. A n t r o p o z o f i . zašto baš m o r a m uzimati kravlji rog? Zašto kravlja balega? Pokušat ću o d g o v o r i t i na to pitanje. a t a k o o s n a ž e n o j biljci ne m o g u škoditi gljivice niti insekti. ne m o ž e m o sasvim identificirati jer ih ne m o ž e m o mjeriti. Č o v j e k . Jeste li g l e d a l i kako krava pase travu? Jeste l i v i d j e l i d a o n a t o r a d i s v o j i m j e z i k o m ? Jeste li p r i m i j e t i l i kako njezina balega z a p r a v o i nije do kraja probavljena? Svaka biljka pokušava s v o j i m k o r i j e n o m rasti p r e m a središtu Zemlje. v e ć g a u n a p r e đ u j e . š t o bi na neki način j e d n o s d r u g i m m o r a l o biti p o v e z a n o . ali ne z n a m h o ć u li to uspjeti učiniti na pravi način. o m o g u ć i o sam n j i h o v o potenciranje. p o g l e d a s e i k a ž e : Ja. ondje.s n a g e i s t a v i m li je u r o g . G o v o r i o je. Uzimajući u o b z i r snage koje su p r i t o m djelatne. isto kao i k o n j . K o d s t a b l a k o j e n e m a s v i j e s t i te su Ja-snage u začetku. pa s v e z a j e d n o u k o p a m u t l o k a k o bih t e snage o ž i v i o . Prije t o g a o n o t o n e m o ž e .

M o ž e m o . T o l i k o o r o g o v i m a . n a r a v n o . n i t o n i j e g l a z b a . a k r e m e n iz r o g a p o m a ž e da biljka te snage što d o l a z e iz k o z m o s a p r i m i u sebe. ne mogu napraviti glazbu jer više nema harmonije. te kad biste mi mogli priopćiti rezultate. A k o s o k o v i biljke nisu u h a r m o n i j i . zatim p o č e t k o m dozrijevanja i o n d a n e p o s r e d n o prije p o t p u n o g dozrijevanja. p o ­ p o d n e p r s k a j t e t l o . a kada se p o j a v e listovi.s e d o g o d i t i p r e s j e č e m o l i m a g n e t p o sredini? T o v i š e n e ć e biti m a g n e t . uzimali bivolje r o g o v e jer je i b i v o l b i l j o ž d e r i ima sličnu p r o b a v u kao krava. Najbolja bi bila kišnica. g l a z b e n u ljestvicu. m o r a j u d o ć i štet­ nici j e r j e n j i h o v a z a d a ć a d a u p r i r o d i o d s t r a n e o n o . uvijek poslije p o d n e . n e g o s a m o j e d a n š u m j e r g l a z b e n a l j e s t v i c a č i n i c j e l i n u koja nam je potrebna da bi se mogla napraviti k o m p o ­ zicija. Kako čuvamo tlo? I z b j e g a v a n j e m m o n o k u l t u r e . Zašto dolaze štetnici? Pokušao sam v a m objasniti zašto d o l a z e štetnici. a u j u t r o list k a k o bi se i z g r a d i l a s u p s t a n c i j a b i l j k e i k a k o b i s e biljka m o g l a o t v o r i t i kozmičkim utjecajima. A u zemljama u kojima nema krava m o r a m o se p r i l a g o d i t i . N o . Ja ne p r s k a m biljku u c v i j e t u n e g o k a d o c v a t e . N o . Samo je po sebi r a z u m l j i v o da s t i m e m o g u obavljati ekspe­ rimente. N a v e č e r m o ž e m o prskati g n o j e m i z kravljeg roga. ali t o i m n i k a d a nije u s p j e l o . Rog m o ž e biti o d zaklane ili u g i n u l e krave. N j i h o v a se m r t v a t i j e l a spaljuju ili p o k a p a j u . a d-a ne b i v a j u u p o t r i j e b l j e n e za h r a n u . U z m e m li iz d ž e p a s a m o taj j e d a n t o n .. T a k o je i s p r i r o d o m . O s t a t ć e n a m s a m o plus i m i n u s p o l — da i n e . Kad biste u s p o r e d i l i sadržaj šećera u v i n u n a p a r c e l a m a k o j e ste o b r a đ i v a l i p o b i o l o š k o . N j e g u j e m o zdravi p l o d o r e d (o p l o d o r e d u ć e m o još g o v o r i t i ) . K a o što k o d nas p o s t o j e k r e m a t o r i j i za l j u d e . Dakle. N i k a k o nije d o b r o d a j e voda klorirana. još j e d n o m primjenjujem Bio bih v a m v r l o z a h v a l a n kad biste radili ekspe­ r i m e n t e . ali sasvim sigur­ no znam da i z u z m e m li jedan ton. U Brazilu smo npr. Z n a m o d a je u Indiji krava sveta životinja. Kakvu vodu treba upotrijebiti za pripravke? k r e m e n iz roga i to. u I n d i j i p o s t o j e k r e m a ­ toriji za krave. dakle. U z m i m o npr. p o d o b n o m za primanje k o z m i č k i h snaga. I z b j e g a v a m o na isto­ me mjestu saditi ili sijati istu vrstu biljaka. M n o g i su znanstvenici pokušali p o m o ć u e k s p e r i m e n t a o p o v r g n u t i s m j e r n i c e Rudolfa Steinera. m o l i m vas da to nikada ne miješate. Ja ne z n a m k o l i k o ljestvica ima t o n o v a . na d r u g o m je mjestu i z v o r s k a v o d a ili stajaća v o d a i z b a r e . a p r i m j e n o m o v i h dvaju maloprije spomenutih pripra­ v a k a š t i t i m o biljku i o j a č a v a m o n j e z i n u konstituciju.d i n a mičkoj m e t o d i i na o n i m a koje niste. krave umiru. a p o s l j e d n j a j e loša v o d a i z v o d o v o d a . N a k o n č e t i r i ili o s a m tjedana r a n i m j u t r o m j o š j e d n o m prs­ kam k r e m e n o m iz roga. a sljedećeg jutra p r i p r a v k o m od k r e m e n a iz roga. Dakle. m o ­ žda nakon tjedan dana. Narav­ n o . d a g a n e ć e m o o t k i n u t i ž i v o j krav:. zaključiti da gnoj iz kravljeg roga čini biljku osjetljivom. I u p r a v o o d a n d e naši prijatelji dobivaju kravlje r o g o v e . k r e m e n o m iz roga. u proljeće prskamo kravljom balegom iz roga. U p r i r o d i postoji h a r m o n i č a n o d n o s i z m e đ u svih tvari i snaga.

ali još se uvijek p r e m a l o primjenjuje j e d n a uputa Rudolf'a Steinera. i p l o d o v i . Budući da se 88 p o s t o preslice sastoji o d ž i v o g k r e m e n a . o n p r e k o k o l o i d n i h p r o c e s a ulazi u biljku i jača njezinu konstituciju. M o ž e t e uzeti p o s u d u u kojoj je baka iskuhavala rublje. Š t e t n i c i i b o l e s t i su p o t r e b n i i p r i p a d a j u g o s p o d a r s t v u k a o što loš u č e n i k pripada Kako razredu. rastu j e d n o g o d i š n j e b i l j k e . Ova prava preslica ( E q u i s e t u m a r v e n s e ) m n o g o j e rastresitija. T i j e k o m sušenja m o r a b i t i l i j e p o r a š i r e n a k a k o b i s e sušila Kakav je utjecaj mjesečevih mijena na sjetvu? J a s a m . k o j e ć e ujesen o t p a s t i . z a p r a v o na samoj p o v r š i n i . O v a rastre­ sita. d o d u š e . kameni dio. Stablo p r s k a m g n o j e m i z r o g a d o k j o š n e m a lišća i n a taj n a č i n p o t i č e m rast lista. Z n a m d a k o d trsja p o s t o j i g o l e m problem gljivičnih bolesti. Osnovno . tako da je kora d r v e t a p o p u t z e m l j e . Z a t i m s e r a z r j e d u j e v o d o m u o m j e r u 1:10. K a k o je g r a đ e n o stablo voćke? U sredini je drvena grada obavijena korom. kalcij i silicij. k o j e imaju p l i ­ tak k o r i j e n . O s n o v u b i l j n e strukture č i n e kalij. o d n o s n o k r e m e n . hoću da se ona upije u t l o i da p o m o ć u kiše njezini sastojci d o đ u do korijena. a lišće p r e d s t a v l j a biljke k o j e na n j o j rastu. Iz nje raste j e d n o g o d i š n j e lišće.'oze? na zraku i kako biljke ne bi l e ž a l e jedna na d r u g o j . r a z g r a n a t a poljska p r e s l i c a s a d r ž i m n o ­ g o k r e m e n a . Preslicu biste trebali skupljati u o v o godišnje d o b a . N e smije postati smeđa. m e đ u t i m . N a k o n b e r b e o d nje t r e b a s k u h a t i č a j . Čaj se kuha j e d a n sat n a l a g a n o j v a t r i . n j e ž n a . o d kraja l i p n j a d o s r e d i n e srpnja. Isto vrijedi i za v o ć k e . u m j e s t o m i n e r a l ­ nog dijela u sredini i m a m o drvenu građu. T e k t o l i k o d a p o l a k o kuha.što ne valja. T o v a m zaista m o g u p r e p o r u č i t i . p r i j a t e l j M a r i j e T h u n . N a i m e Steiner je ukazao na p r i m j e n u p r e s l i c e ( E q u i s e t u m a r v e n s e ) . riješiti problem gljivičnih bolesti . ali n e rade takve p r o b l e m e na kakve inače nailazimo u k o n v e n c i o n a l n o j p o l j o p r i v r e d i . Oni p o s t o j e j e r s u j e d n o s t a v n o u t k a n i u ž i v o t p r i r o d e . A k r e m e n u biljci najveći je neprijatelj gljivicama. d o k j e o n a d r u g a m n o g o snažnija i k o m p a k t n i j a . Ja n i s a m v i n o g r a d a r . S t o g a a k o p r e s l i c o m h o ć u d j e l o v a t i na ž i v o t gljivica. Ne m o r a vas biti strah. U b i o l o š k o -dinamičkoj p o l j o p r i v r e d i i m a m o sve štetnike i sve v r s t e b o l e s t i . ali r i j e t k o tko primjenjuje m e t o d u d a t l o nakon b e r b e p r s k a č a j e m o d p r e s l i c e . K o d stabla. D o p u š t e n a j e p r i m j e n a l a g a n i h sredstava k a o što su m o d r a galica ili b o r d o š k a juha. ali n e služim se njezinim sjetvenim kalendarom. a iznad toga je zemlja. Stavlja se 3 0 0 g s u h o g čaja na 10 1 v o d e . V i n o g r a d i s e prskaju s v i m m o g u ć i m s r e d s t v i m a . humusni d i o . K o d tla u sredini i m a m o kamenje. ali o n i za nas nisu p r o b l e m . a p o s l i j e p o d n e se n j i m e p r s k a t l o . Z n a t e d a postoje dvije v r l o slične biljke. V o ć k u m o ž e m o u s p o r e d i t i s t l o m . Na vrtnoj zemlji. Stablo je o b a v i j e n o k o r o m koja sadrži sustav kapilara. Pokušajte j a č a t i b i l j k e . Preslicu m o ž e t e d o b r o osušiti na tavanu. Stablo bismo m o g l i usporediti s dijelom zemlje koji se i z d i g n u o iznad svoje razine. Prskati ne m o g u ujesen j e r tada s a m o d e b l o u sebe ne p r i m a mnogo. n e t r e b a k i p j e t i . U p r o l j e ć e o d l a z i m na polje d o k na njemu još n e m a z e l e n i h v l a t i i p r s k a m ga g n o j e m iz roga. R a č u n a o sam s t i m e da č e t e me uhvatiti. m o r a ostati z e l e n a .

K o d rajčice ili b u č e č i n i t ć e m o to u d a n e p l o d a . j e ž e v i . Kako zaštititi krumpir od zlatice? D e m e t e r . g o t o v o ih se i ne m o ž e v i d j e t i . *Hrvatski p r i j e v o d o v e knjige objavljen je u izdanju Antropozofskog društva "Marija Sofija". M o j o t a c se i p r i j e r a t a i u v r i ­ j e m e rata i p o s l i j e r a t a b a v i o b i o l o š k o . a bubamara ne. o socijal­ nom redu u poljoprivredi (izrazito naglašavam — 0 s o c i j a l n o m r e d u . J a s n o j e d a s a l a t u ili r o t k v i c u n e ć u p r s k a t i u d a n e c v i j e t a j e r će mi o t i ć i u cvat. o p o l j o p r i v r e d i u o d r e đ e n o m krajoliku. kemija uništava i j e d n e i d r u g e . a ne o s o c i j a l i s t i č k o m ) . T i m e b i sutrašnji d a n b i o i s p u n j e n . n a r a v n o . g o d i n e u Kobervvitzu u osam predavanja d a o d u h o v n o z n a n stvene osnove biološko-dinamičke poljoprivrede. S t o g a m r k v u i luk t r e b a sijati z a j e d n o . P o l j o p r i v r e d a . u h o l a ž e . m r a v i . Zagreb. P o b j e g l i s m o s a m o u k o š u l j i i h l a č a m a . 2001. a v i o d m a h m o ž e t e o d l u č i t i h o ć e t e l i o s t a t i ili o t i ć i kući. ŠESTO PREDAVANJE B i o l a n d . . N a t u r l a n d . A što ako mrkva nema muhe? T a d a p r e p o r u č u j e m sijanje u r e d o v i m a . N o . Moj b r a t Ekhart i j a s m o i m a l i s r e ć u što j e naš o t a c b i o n a j m l a đ i m s u d i o n i k o m t o g niza p r e d a v a n j a n a z v a n i h 1 objavljenih p o d naslovom "Poljoporivredni tečaj".p i t a n j e k o j e si p o s t a v l j a m k a d a je r i j e č o g n o j u iz r o g a jest: Što ž e l i m t i m e p o s t i č i ? O d g o v o r j e : M o ć u d a s e i/. m e đ u t i m . M o r a m o se uvijek iznova zapitati zašto ima t o l i k o m a l o bubamara. kišne gliste. i m r k v a i m r k v i n a muha. unije s m j e r n i c e E u r o p s k e O v a sam p r e d a v a n j a z a p o č e o p r i k a z o m o t o m e g d j e p o č i n j e k v a l i t e t a i k a k v e su r a z l i k e i z m e đ u p o j e d i n i h načina o b r a d e zemlje. Bubamara je. P o s t o j e l u k i l u k o v a m u h a . sutra ujutro o b i o l o š k o . Kuko se obraniti od lukove muhe? M o g u samo p r e p o r u č i t i o n o što je već p o z n a t o .* Mi smo z a p r a v o 1945. u h o l a ž e itd. d o b r o v o l j n o s m o p o b j e g l i i z I s t o č n e N j e m a č k e n a Z a p a d . Gnoj iz roga g o t o v o se uvijek upo­ trebljava u d a n e korijena. Z a p r s k a n j e s a l a t e o d a b r a t ć e m o d a n e lista. najveći neprijatelj k r u m p i r o v e zlatice. g o d i n e bili p r o g n a n i iz poljskog dijela Istočne N j e m a č k e . G o s p o đ a T h u n je j e d n o ­ z n a č n o iskusila i d o k a z a l a da prskanjem lisnatog povrća u dane cvijeta o n o o d l a z i u cvat. i te se dvije vrste muha m e đ u s o b n o ne p o d n o s e . ali se zlatica koja je vitalnija vraća.d i n a m i č k o m Postoje korisne životinje u poljoprivredi kao što s u b u b a m a r e . a j e d a n r e d b i l o k o j e v r s t e luka.gradi k o r i j e n . O n o što n e b i h ž e l i o t o j e g o v o r i t i o t r ž i š t u . K a d a ć u g a s t o g a p r i m i j e n i t i ? U dane korijena. p o r i l u k a ili č e š n j a k a . a 1 9 5 1 . o v i s i o t r ž i š t u i u p r a v o su se n e k e vrste p o l j o p r i v r e d e r a z v i l e na tržišnoj p o d l o z i . o p i t a n j i ­ ma i i d e j a m a za b u d u ć n o s t p o l j o p r i v r e d e — i to bi b i l o s v e . N a d a l j e ću g o v o r i t i o p l o d o r e d u i o o r g a n i z a c i j i p o l j o p r i v r e d n o g a g o s p o d a r s t v a . J e d a n r e d m r k v e .d i n a m i č k i m p r i p r a v c i m a za kompost. Smatram v r l o smislenim u v o đ e n j e uzgoja korisnih životinja kao što su mravi. Rudolf Steiner je za D u h o v e 1924. a k r e m e n iz r o g a o n d a k a d h o ć u p o t a k n u t i rast s a s v i m o d r e đ e n o g d i j e l a b i l j k e . o b a puta n a p u s t i v š i sva z e m a l j s k a d o b r a .

O v a d r u g a knjiga o p r i m j e n i b i o l o š k o . Dakle. P o t r e b n e su nam smjernice koje određuju o v u metodu. j e r z e l e n a b o j a p r e d s t a v l j a s n a g e rasta. i boja je koja p r e d s t a v l j a cvat. One se na p r v o m e mjestu sastoje u s l o b o d n o j djelatnosti p r o i z v o đ a č a . tek o n o najosnovnije što seljak smije. 1928.d i n a m i č k i r a d n i j e d o g m a . k a o p o l i t i č a r i član š v i c a r s k o g p a r l a m e n t a . d u h o v n a sloboda uvijek prestaje s tržištem. Jer. P o t r o š a č i su b i l i u p o z n a t i s č i n j e n i c a m a g d j e i k a k o nastaju D e m e t e r p r o i z v o d i i gdje se o n i m o g u kupiti. T a k o i svaki č o v j e k koji se bavi biološko-dinamičk o m p o l j o p r i v r e d o m m o ž e i z g r a d i t i i zadržati svoju d u h o v n u s l o b o d u . a o v e današnje p r i m j e r e n e su n a š e m v r e m e n u . koja je k o m p l e m e n t a r n a z e l e n o j . u Švicarskoj je razvio organsko-biološku metodu. s a m o m a l o m o r a p r e k o p a t i kup i o d m a h je p r o n a đ e . D e m e t e r p r o i z v o d e .d i n a m i č k o m gospo­ darenju kako ne b i s m o n e p o t r e b n o činili pogreške. N a r a v n o da se p r i t o m m o ž e m o i m o r a m o služiti l i t e r a t u r o m . T o j e zelena knjiga. Ono je bilo zabranjeno u vrijeme Hitlerova 1947. primijeniti ih o v i s n o o v a š e m imanju i z a t i m s l o b o d n o odlučiti kako ćete poslovati. r a d i t i b i o l o š k o -dinamički znači m n o g o više od toga.d i n a m i č k i p r i p r a v c i . p r e d ­ sjednikom. Zelenu ćete uvijek nositi u džepu. što je d o v e l o do v e l i k e p o t r a ž n j e i o m o g u ć i l o da cijene takvih p r o i z v o d a budu m n o g o više od ostalih. Ipak.d i n a m i č k e . N o .d i n a m i č k i ili n e r a d i m o . d o l a z i mi kupac i kaže: Ja bih htio b i o l o š k o . Godine godine.d i n a m i č k e p r o i z v o d e . Pisaći s t o l p o l j o ­ p r i v r e d n i k a i z g l e d a k a o k o m p o s t n i kup i k a d t r a ž i knjigu p o k o j o j b i r a d i o . o d n o s n o . N o . I m e Demeter p o s t o j i u N j e m a č k o j j o š od n a c i z m a . H o ć e m o li raditi i s p r a v n o m o r a m o u z e t i u o b z i r s e d a m d e s e t p e togodišnje iskustvo u b i o l o š k o . m i n i m a l n i p r o p i s i su n u ž n i kako bi seljak i m a o p r a v o d e k l a r i r a t i svoje p r o i z v o d e kao b i o l o š k o . Jedan o d učenika Rudolfa Steinera. O n a m o r a stati u d ž e p od košulje. Hoću Demeter p r o i z v o d e . a što ne smije č i n i t i . Prva je knjiga o t o m u k a k o se p r i p r e m a j u p o j e ­ d i n i b i o l o š k o . g o d i n e . J a n e m o g u r e ć i v a m a što v i t r e b a t e č i n i t i na s v o j e m imanju. Ona mu je dala temelj na kojemu je uvijek m o g a o zadržati svoju d u h o v n u slobodu. M o j je otac d v a d e s e t pet g o d i n a b i o njegovim. S a d r ž e s a m o t o l i k o uputa k o l i k o j e m i n i m a l n o p o t r e b n o . r a d i m o l i b i o l o š k o . b i o l o š k o . M u l e r Rosch. N o . ali j e n a k o n s v r š e t k a rata. a crvena neka stoji n a v a š e m p i s a ć e m s t o l u . a o n a prestaje ondje gdje započinje d u h o v n a sloboda drugog čov­ j e k a . dok je on sam primjenjivao biološko-dinamičku me­ t o d u . o s n o v a n je Demeter savez. R e c i m o . za biološko-dinamičku p o l j o p r i v r e d u po­ t r e b n e s u o d r e đ e n e s m j e r n i c e p o k o j i m a s e o n a raz­ likuje od ostalih načina p r o i z v o d n j e . Nije d o v o l j n o držati se s a m o o s n o v n i h smjernica. D e m e t e r smjernice prilagođavaju se vre­ m e n u . obnovljeno. O p r i m j e n i tih s m j e r n i c a m a o v i s i dobivanje certifikata. seljaka.p o l j o p r i v r e d o m . Antropozofsko društvo iz Zagreba pobrinuti će se da se m o j e knjige " U p u t e za p r i p r e m a n j e b i o l o š k o d i n a m i č k i h pripravaka" i " U p u t e za primjenu biološko-dinamičkih pripravaka" p r e v e d u na hrvatski jezik i o n e će se p o j a v i t i u p r a v o u o v o m o b l i k u i o v o j boji. 1954. Vi sami m o r a t e shvatiti načela. U p r a v o su te v i š e cijene p o b u d i l e interes i k o d d r u g i h proizvođača.d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a j e c r v e n e b o j e . N a m a je v a ž n a d u h o v n a s l o b o d a .

p r o i z v o d i t i p r i r o d n i m p u t e m . dakle. d o k j e k o d b i o l o š k i h smjer­ nica Europske zajednice dovoljno da samo jedna p l o h a b u d e o b r a đ e n a na biološki način. N j e z i n i su p r o i z v o đ a č i p r i m i j e t i l i kako b i o l o š k o -dinamički p r o i z v o d i imaju v i s o k e cijene. Osim toga. a k a k o t o n e s m i j e m o č i n i t i d o d a j u ć i b i l o kakve kemijske s p o j e v e .d i n a m i č k a ili b i l o koja m e t o d a e k o l o š k e p o l j o p r i v r e d e . T a k o s u nastale EEG biopravne smjernice — striktni propisi kojih se moraju p r i d r ž a v a t i svi koji se bave biološkom rednika koja se služi j e d n i m n e o b j a š n j i v i m poj­ snaga. n e o b j a š n j i v i m . čime je u zakonu počinjena velika pogreška jer zakonodavci uopće nisu shvatili bit p o j m a b i o l o š k o . g o d i n e o d l u č i l a r a z g r a ­ ničiti p o j e d i n e načine biološke p r o i z v o d n j e hrane. t a k o da o v d j e načelo jedinstvenog organizma više uopće ne postoji. D e m e t e r p o l a z i s a stajališta k a k o j e p o l j o p r i v ­ redno gospodarstvo cjelovit organizam i da stoga cijelo m o r a biti u okviru z a d a n i h smjernica. a za svaku p o j e d i n u od n a v e d e n i h metoda postoje i točno utvrđena pravila. S l i č n o j e i k o d B i o l a n d a .d i n a m i č k e m e t o d e . n a r a v n o . č i n i m o t o p o m o ć u organ­ skih t v a r i . . Izašao je propis prema kojemu s v a t k o tko t v r d i da se b a v i b i o l o š k o m p o l j o p r i v r e d o m m o r a d o p u s t i t i d a b u d e k o n t r o l i r a n . K o d t z v . što z a p r a v o n i j e b i l a i s t i n a . Tako je n a s t a o t r e ć i s a v e z — Naturland — š t o z n a č i : p r i ­ rodna zemlja. g d j e c i j e l o imanje m o r a biti u o k v i r u z a d a n i h smjernica. N a ž a l o s t . N a t u r l a n d a samo p o l o v i c a imanja m o r a zadovolja­ v a t i o d r e đ e n e s m j e r n i c e . I on je poljo­ privredno gospodarstvo tropoljnoj gansko-biološka poljoprivredi. Krugovima d j e l o v a o b i l o je s u m n j i v o što se b a v i n e č i m mi­ stičnim. S t o g a s u j e o d l u č i l i p r o d a v a t i n e š t o jef­ t i n i j e . T a k o su stalno nastajale n o v e m e t o d e i novi savezi. 1 j a ć u . U v i j e k s e n a d u ljudi koji k a ž u : I j a m o g u p r o ­ i z v o d i t i b i o l o š k i . N e k i su rekli k a k o i o n i mogu voziti Mercedes p r o i z v o d e ć i jednostavno samo biološki.nije mom mogao pripadati kao što je nekakvoj skupini u poljopriv­ kojima je Europska j e unija 1 9 9 1 . Stoga je Miiier Rosch u svojoj m e t o d i izostavio biološko-dinamičke pri­ pravke. primjerice. a d r u g i M e r c e d e s e . o n d a se v i d j e l o kako ovi prvi v o z e Volksvvagene. Demeter i Bioland. i taj se p r o i z v o d smije n a z i v a t i e k o p r o d u k t o m . Nije. ali z a š t o b i h d a v a o d o p r i n o s n e k o m savezu kad m o g u uštedjeti novac koji bih m o r a o p o t r o š i t i n a p o t v r d u d a s a m D e m e t e r ili B i o l a n d . p o l j o p r i v r e d o m . dopuštaju i monokulturu. smatrao cjelovitim or­ Tako je osnovana org a n i z m o m i p r o p o v i j e d a o je s v o j i m seljacima o poljoprivreda. Uputili su se našim p o t r o š a č i m a t v r d e ć i kako i oni imaju biološku r o b u i kako je i njihova r o b a isto t o l i k o d o b r a k a o i D e m e t e r p r o i z v o d i . I t a k o su u N j e m a č k o j nastala d v a jaka saveza. dopuštaju d o d a v a n j e p o j e d i n i h tvari za p r i h r a n u biljaka za o n e koji se d r ž e načela da tlu m o r a m o n a d o k n a d i t i tvari koje smo mu u z g o j e m biljaka o d u z e l i . a z a d r ž a o sve ostale osnovne postavke b i o l o š k o . što j e d o v e l o d o v e l i k o g z a o k r e t a g l e d e k o n t r o l e p o j e d i n i h p r o i z v o d a . Smjernice EEG-a.d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e . d o v o l j n o da samo jedan njegov dio z a d o v o ­ ljava p r o p i s e . E. I nije p r o š l o m n o g o v r e m e n a kada su i drugi p r o i z v o đ a č i hrane počeli p r o i z v o d i t i na prirodan način. Vi koji ste v e č e r a s o v d j e z n a t e v i š e o d b i l o k o j e g p o l i t i č a r a koji d o n o s i z a k o n e i koji d e f i n i r a š t o j e b i o l o š k o . R e c i m o 50 p f e n i g a .

ali i n a n a č e l i m a koja p r o i z l a z e iz samog života. O n d j e s e p o ­ l j o p r i v r e d n i c i sastaju k a k o b i s e u p o z n a l i . I u o k v i r u tih r a d n i h zajednica djeluju savjetnici.Ovakav pristup d o v o d i do p r o b l e m a na tržištu. seljaka v e z a n i h u z o r e đ e n o p o d r u č j e . da s druge strane imaju kontakte s a istraživačkim O r g a n i z a c i j s k a D e m e t e r struktura s a v e z a l i k u j e o d o v i h p r e t h o d n i h p o t o m u što j e u njoj primjena institutima. I na kraju. U o v o m j e času N j e m a č k o t r ž i š t e z a s i ć e n o l j e k o v i t i m b i l j e m p r o i z v e d e n i m u N j e m a č k o j .d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u . tri ili četiri g o d i n e p r o i z v o d n j e po n o v i m načelima. S a v e z i Savjetovalište p r i p a d a j u d u h o v n o j r a z i n i sustava. o vašoj inicijativi o v i s i j e s t e l i s p o s o b n i sami p o s t a v i t i t e m e l j e z a p r o ­ i z v o d n j u kako bi se o p s k r b i l o vaše trežište. čiji savjetnici zainteresira­ n i m p r o i z v o đ a č i m a p r e n o s e iskustva d r u g i h p o l j o p r i ­ v r e d n i k a koji r a d e b i o l o š k o . k a k o b i stjecali n o v e s p o z n a j e . S v i z a j e d n o č i n e skupinu koja o b u h v a ć a čitavu zemlju. p o k u š a j m o t o i s p r a v n o č i n i t i u svakom p o g l e d u .d i n a r n i č k o m m e t o d o m . m e đ u s o b n o r a z m j e n j i v a l i is­ kustva. Rad n j e g o v i h znanstvenika temelji se na k o n v e n ­ c i o n a l n o j z n a n o s t i . T o j e iluzija. . Jedan p r o i z v o đ a č ljekovitog bilja p i t a o j e p o s t o j i l i u N j e m a č k o j z a t o t r ž i š t e .d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u temeljiti n a p o j m u i z v o z a . m e đ u t i m . A k o nam preosta­ ne nešto p r o i z v o d a . u j e d n u k r o v n u o r g a n i z a c i j u koja s u r a đ u j e s p o j e d i n i m i s t r a ž i v a č k i m t i m o v i m a . Njemačka se dijeli n a p o j e d i n e z e m l j e k o j e imaju o d r e đ e n u s a m o ­ s t a l n o s t i te se s k u p i n e b r i n u da s j e d n e s t r a n e za­ stupaju z a j e d n i č k e i n t e r e s e p r e m a p o l i t i č a r i m a . dopuštena konvencionalna se p o l j o p r i v r e d a raz­ kemijskih sredstava. M e đ u t i m . stoga što u o v o m trenutku m o ž e m o hraniti j e d v a dva p o s t o stanovništva. k a o i r e z u l t a t e s v o j i h z n a n s t v e n i h istraživanja. R a d n e z a j e d n i c e su o k u p l j e n e u j e d a n p r s t e n . nosi­ telji s v e g a s u p r o i z v o đ a č i . ljudi koji s a m o hoće zarađivati n o v a c prihva­ ćaju najlakše p r i m j e n j i v u m e t o d u te iz pukih egoistič­ nih razloga oštećuju i uništavaju biološko tržište proizvodima dobivenim na osnovi monokulture. o p s k r b i m o njima krug svojih znanaca.d i n a m i č k e p o l j o p r i v ­ r e d e . o d n o s n o Savez za b i o l o š k o . Ja sam. N e m o j m o prije negoli nešto proiz­ v e d e m o misliti na tržište. č v r s t o u v j e r e n kako svi i m a m o još j a k o m n o g o posla. 0 vama. U Njemačkoj i m a m o istraživački centar. v e ć mislimo na vlastito zdravlje i zdravlje svojih bližnjih. N a r a v n o . I m o l i m vas. a to p o n a j p r i j e znači dvije. informirali se o proizvodnji pripravaka i n a taj s e n a č i n d a l j e i z o b r a ž a v a l i . koji p o ­ stavlja d u h o v n i p l a n b i o l o š k o . Osim toga. H o ć e m o li doista primjenjivati biološko-dinamički n a č i n o b r a d e tla. P r o i z v o đ a č i s u p r e d s t a v ­ nici razine tržišta. Uz to postoje i radne zajednice p r o i z v o đ a č a . nikako n e m o j t e svoj interes za b i o l o š k o . postoji Savjetovalište za biološko-dinamičku p o l j o p r i v r e d u .

U posljednjih 10 g o d i n a 50 posto njemačkih poljoprivrednika napustilo je poljopriv­ redu. Država ne financira samu o r g a n i z a c i j u . Prestar sam da bih s u d j e l o v a o na tržištu nestal­ n o m p o p u t ž i v e . Uz n a v e d e n o b r i n e se i za organizaciju sajmova. od svih ekoloških p r o i z v o d a potrošači su najbolje upoznati s k v a l i t e t o m o n i h koji nose o z n a k u D e m e t e r . izložbi hrane ltd. Ja u s v o j o j kući d v a do tri puta na g o d i n u o d r ž a ­ v a m t e č a j e v e z a p r o i z v o d n j u b i o l o š k o . O p č e j e p o z n a t o d a u N j e m a č k o j ljudi k o j e s e bave b i o l o š k o . sutra p o l j o p r i v r e d e više ne bi bilo. Kad bi to potpo­ m a g a n j e seljaka d a n a s i z o s t a l o . Cijena m e t r i č k e c e n t e p š e n i c e j e 2 0 D M . i m a m o s a v j e t o v a l i š t a koja d o 50 p o s t o financira d r ž a v a . a ako je riječ o č e s t o p r s k a n o j p o v r š i n i . m e đ u t i m . o r g a n i z a c i j a n a s u p r o t p o t r o š a č i m a i b r i n e se o t o m u da se p r o i z v o đ a č i pridržavaju biološko-dinamićkih smjernica. Moj brat i ja također v o d i m o svoje škole. T o z o v e O s n o v n o m p o l j o p r i v r e d n o m g o d i n o m .d i n a m i č k i m na­ č e l i m a . Pojedine države Europske zajednice p o t o m a ž u i konvencionalne poljoprivrednike. Slična j e d n o g o d i š n j a škola postoji k o d Frankfurta na M e i n i . za to su potrebne dvije godine. d o k s u n e k a d r u g a z a t v o r e n a i l i sasvim napuštena. On ima jednogodišnju školu z a ljude koji t r a ž e n o v i ž i v o t n i put. Koliko traje prijelazno razdoblje s konvencionalne na biološko-dina m ičk u proiz vod nj u? T o ovisi. T a k v o j suradnji s d r ž a v o m pristupili smo p o d jedinim i osnovnim uvjetom — d a s e l j u d i koji r a d e u našim s a v j e t o v a l i š t i m a ne moraju p r i d r ž a v a t i z a k o n a k o n v e n c i o n a l n e p o l j o p r i v ­ r e d e i d a smiju z a d r ž a t i d u h o v n u s l o b o d u .d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e .d i n a m i č k o m p o l j o p r i v r e d o m čine 1-4 p o s t o p o l j o p r i v r e d n o g stanovništva. a ponajpri­ je je namijenjena o n i m a koje zanima antropozofski aspekt b i o l o š k o .d i n a m i č k e m e t o d e . Cilj t o g a j e d n o ­ g o d i š n j e g š k o l o v a n j a jest o s p o s o b i t i l j u d e z a uprav­ ljanje g o s p o d a r s t v o m p o b i o l o š k o . a to se postiže v r l o j e d n o s t a v n i m n a č i n o m reklamiranja.d i n a m i ć k i h pri­ pravaka. a sada se b a v i m s a m o n j i h o v o m p r o i z v o d ­ njom. Pojedina su p o l j o p r i v r e d n a gospodarstva pos­ tala z n a t n o v e ć a . u o k v i r u a n t r o p o z o f i j e . T i j e k o m prije­ l a z n o g razdoblja na č i t a v o m se imanju moraju primje­ njivati načela b i o l o š k o . zbog toga jer oni za svoje p r o i z v o d e na tržištu dobivaju preniske c i j e n e . . Školovanje biološko-dinamićkih proizvođača u n a d l e ž n o s t i je istraživačkog centra. a na n j e z i n u je č e l u m l a d i i b o l j i stručnjak. Osim Demeter saveza postoje i Demeter službe. p r i j e l a z m o ž e potrajati tri d o četiri g o d i n e .Usred l o g a prstena je Demeter savez k a o p r a v n a Sve o r g a n i z a c i j e u o k v i r u D e m e t e r saveza djeluju na d o b r o v o l j n o j bazi i na temelju donacija. A k o j e r i j e č s a m o o z e l e n o j p o v r š i n i koja n i j e p r s k a n a nikakvim otrovima.d i n a m i ć k i h p r i p r a v a k a . U n j i h o v o j je n a d l e ž n o s t i p r e z e n t a c i j a D e m e t e r p r o i z ­ v o d a n a n j e m a č k o m tržištu kako s v a k o g o s p o d a r s t v o ne bi m o r a l o raditi vlastitu reklamu. o p o l j o p r i v r e d n o m g o s p o d a r s t v u . T i j e k o m 25 g o d i n a b i o sam p o s l o v o đ a u z a d r u z i za p r o i z v o d n j u i p r o d a j u b i o l o š k o . U p o j e d i n i m s a v e z n i m z e m l j a m a . N o . t a z a j e d n i c a p r o i z v o đ a č a postoji i d a n a s . i a k o troškovi p r o i z v o d n j e iznose 40 D M . N o .

D o v o l j n o j e . R e k a o s a m v a m d a s e kišna glista h r a n i m a s o m m r t v i h o r g a n s k i h ostataka i da iza sebe ostavlja i z m e t . i to u društvu s k a m i l i c o m .svjetlosna biljka. u o s t a l o m . M o n o k u l t u r a u p o l j o p r i v r e d i z a p r a v o je k o m p r o m i s nastao p o d utjecajem zakona t r ž i š t a i p r o b l e m a p o v e z a n i h s r a d n o m s n a g o m . k a o š t o se. o n d a s njom m o r a m izaći iz vrta na polje. Sigurno i na vašem jeziku postoji neka knjižica o t o m e kako n a m p o j e d i n e biljke g o v o r e . sve se ne m o ž e naučiti u neko­ liko minuta. m o ž e m o uzeti štihaču i p o g l e d a t i kako kamilica i z g l e d a p o d z e m l j o m . U p r a v o i z m e t kišne gliste p r i v l a č i korijenje biljaka j e r o n o se m o ž e hraniti o n i m e što glista za s o b o m o s t a v l j a . K a m i l i c u g o t o v o više i ne n a l a z i m o kao kultivi­ ranu. i o m o g u ć a v a j u n o v i m b i l j k a m a d a rastu na t a k v o m prestrukturiranom tlu. N a r a v n o . a mjesto na kojem se zadržava prekriva n e k o m sluzavom tvari i za s o b o m u o b l i k u svojega i z m e t a ostavlja grudičastu zemlju. gdje j e z e m l j a g o t o v o s a s v i m z b i j e n a z b o g k i š e i g d j e n a njoj m o ž d a l e ž i tek mali sloj pijeska. K a d p a d a kiša. G o v o r i o sam o p r o b l e m u m o n o k u l t u r e . N a r a v n o . da n j e z i n o sjeme P l o d o r e d S a d a ć e m o p r i j e ć i n a j e d n o o d o s n o v n i h n a č e l a bio­ loške o b r a d e tla. Ona je ustvari b u d e p o l o ž e n o tik n a p o v r š i n u . Dakle. s v e m o ž e n a u č i t i o d d i v l j i h biljaka u p r i r o d i . O v o m o r a m o razumjeti. g o v o r e nam kako pojedina vrsta bira o d r e đ e n o tlo. To znači da mrkva r a d o raste o n d j e gdje ima m a l o humusa. n e g o u g l a v n o m k a o divlju biljku. a m n o g o vjetra. tj. p r o ž d i r e korijensku masu. A k o smo znatiželjni. k o d primjene p l o d o r e d a ipak je v a ž n o znati koje je mjesto n a j p o v o l j n i j e za p o j e d i n u vrstu biljaka. spoznati i iz toga mora­ mo učiti. Ona. Pri r a z u m n o j o b r a d i tla monokultura se zamjenjuje p l o d o r e d o m . A k o sam p r i m i j e t i o d a m r k v a u m o j e m v r t u n e ć e rasti j e r i m a p r e v i š e h u m u s a i p r e m a l o vjetra. mijenjajući struk­ t u r u tla. U p r i r o d i m o n o k u l t u r a ne p o s t o j i . Biljke n a m n a n e š t o u k a z u j u . što sam p o k a z a o na j e d n o m m a l o m primjeru g o v o r e ć i o n a i z m j e n i č n o m uzgoju m r k v e i luka kao uspješnom o b r a m b e n o m sredstvu p r o t i v lukove i mrkvine muhe. o v i m a l i k a n a l i ć i u k o j i m a se nalazi zrak p r i m a j u u s e b e v o d u . V i d i m o tako da su m n o g e biljke z a p r a v o p o k a z a t e l j i o n o g a što se zbiva u zemlji. često pojavljuje n a t l u n a k o j e m u j e b a g e r u k l o n i o p o v r š i n s k i sloj z e m l j e . T a k o v i d i m o da mrkva z a p r a v o uopće ne v o l i humus te da je uvijek zdrava na v j e t r o v i t i m mjestima. dakle.d i n a m i č k e n e g o b i o l o š k e . na f i n o m tlu. m o r a m o naučiti čitati iz biljaka. 1 a k o se p r i s j e t i m o što se d o g a đ a s n j e z i n i m k o r i j e n o m kada u s v o j e m gornjem dijelu o d u m i r e . To se lijepo m o ž e naučiti na primjeru divlje mrkve. N o . M o ž e m o uočiti da se kamilica i z r a z i t o širi p r e m a g o r e u o b l i k u v e l i k i h v r l o r a z g r a natih g r m o v a . Z a p r a v o t i m e što p r o l a z i kroza zemlju i što s e h r a n i o s t a c i m a k o r i j e n j a kišna g l i s t a p r o z r a č u j e zgusnutu ilovačastu zemlju. I z t o g a m o ž e m o iščitati n a k a k v o m tlu p o j e d i n a vrsta biljaka hoće rasti. ne b i o l o š k o . vidjet ć e m o da u zemlji zaostaje masa m r t v o g korijenja koja ž i v o t i n j a m a i g l j i v i c a m a što o n d j e ž i v e s l u ž i z a h r a n u . Divlja se m r k v a npr. zbijenog tla. stvara n o v e kanaliće i o m o g u ć a v a prozračivanje takvog teškog. dakle. m j e š o v i t i m u z g o j e m biljaka. V i d j e t ć e m o kako o n a s v o j i m r a z g r a n a t i m k o r i j e n j e m p r o ž i m a tešku i l o v a č a s t u z e m l j u .

M o r a ­ m o . zatim ništa i na kraju mrkva. višegodišnje trave. To su jednogodišnje trave. Sada ćemo vidjeti koje biljke izgrađuju tlo. se kulture b r i n u da se h u m u s r a z g r a d i . Ja n i s a m v r t l a r i z a p r a v o n e z n a m m n o g o o t o m e . Postoje b i l j k e k o j e s e m e đ u s o b n o p r i v l a č e ili k o j e s e d o b r o podnose te na neki način m e đ u s o b n o unapređuju s v o j rast i b i l j k e k o j e se ne t r p e . U p a m t i t e o v u sliku kako biste j e p o n o v n o m o g l i nacrtati. Isto je i s ljudima. Ovdje ć e m o upisati tzv. Ona u jednoj godini naraste četiri metra duboko. kupus. M o r a m o znati da sve korjenito bilje z a p r a v o razgrađuje zemlju. dakle sve o n e biljke koje m o r a m o ručno okopavati. paziti na to da z a j e d n o sadimo i sijemo biljke koje se m e đ u s o b n o p o d n o s e . cvjetača). višegodišnje lepirnjače u koje se ubraja bijela djetelina. pa salata. I k o d p l o d o reda m o r a m o nastojati da z a j e d n o stavljamo biljke koje se m e đ u s o b n o p o d n o s e . stočna repa. o d n o s n o granica i z m e đ u biljaka koje izgrađuju. obogaćuju Te samu zemlju i onih koje je troše. To je granica i z m e đ u p r o i z v o đ a č a i potrošača humusa. i m a m p o l j e j e č m a . da se p o t r o š i . ako nakon pšenice p o s i j e m j e č a m . korijensko bilje. zatim slijedi cikla. sve vrste kupusnjača (koraba. N e m a smisla da u n e p o s r e d n o j b l i z i n i ž i v e ne t r p e .o k v a l i t e t i i s t r u k t u r i tla. a s l j e d e ć e g o d i n e h o ć u posijati p š e n i c u . a č e g a ima p r e v i š e . i sasvim g o r e lucerna. t o b i još n e k a k o m o g l o uspjeti. što. T a k o je i s b i l j k a m a u p o l j u . m e đ u t i m . bolje je da to ne činim. Najbolji je krumpir. Ova crta r a z g r a n i č a v a biljke koje troše humus iz z e m l j e od o n i h koje ga izgrađuju. Lucerna je kraljica svih kultiviranih biljaka. I t a k o p r o m a t r a j u ć i b i l j k e m o ž e m o u o č i t i što tlu n e d o s t a j e . ali z n a m o j a ž e n a . M e d u biljkama postoje raličiti odnosi. no ipak ć e m o m o ć i u s p j e š n o r a d i t i a k o s m o shvatili o s n o v n a plodoreda. Obratno. j e d n o g o d i š n j e lepirnjače. A sada bih krenuo redom od najboljih do najgo­ rih. Jasno n a m je da i o v d j e tržište načela donekle nameće svoju điktatutru. dakle. onda dolazi šećerna repa. kelj. a za deset godina naraste do četrdeset metara u dubinu. 0 t i m o d n o s i m a m o r a m o v o d i t i r a č u n a j e r nije d o b r o da u n e p o s r e d n o susjedstvo s a d i m o biljke koje se ljudi k o j i s e m e đ u s o b n o ne p o d n o s e . . z b o g t r ž i š n i h r a z l o g a nije uvijek m o g u ć e . A k o n p r .

P o g l e d a ­ mo li još j e d n o m biljke koje se nalaze i z n a d crte. biljke koje rastu uz njega. d o k sijanjem z o b i i medukultura p o s t i ž e m o p o v e ć a n j e h u m u s n o g sloja. m e đ u t i m . rastu v r l o b r z o i t u d o l a z i d o k o n k u r e n c i j e medu biljkama. n a p r o t i v . T o m o ž e b i t i i p r o s o . o n d a m o g u uzgajati s a m o r a ž . Treba mu jako m n o g o v r e m e n a da bi narastao samo deset c e n t i m e t a r a . N a k o n nje d o l a z i o z i m i j e č a m . U s p i j e li. ona će potrošiti nešto humusa. p r i l i č n o n e u t r a l n a . d a k l e k o j e nisu z a p r o d a j u . a l i s a m o z a t o što ga se b r z o uklanja sa zemljišta i time o m o g u ­ ćuje sijanje n o v e kulture. C r v e n u djetelinu ne bih miješao u uzgoj p š e n i c e j e r je ona. K r u m p i r zahtijeva nešto gnoja. K a d ta zelena masa pri košenju p a d n e na zemlju i o s t a n e l e ž a t i na tlu i l i se z e m l j a p r e o r e . A k o . T o ć e m o još rastumačiti k a k o biste razumjeli o s n o v n o načelo. m n o g o g n o j i v a i m n o g o v r e m e n a d a b i izašla i z gaća. ali j e n a p r v o m e mjestu riječ o h e l j d i . Kukuruz treba okopavati. N o . d a k l e k a d o n a u d e u t l o ili p a d n e na t l o . životinjska hrana. Hraniti ž i v o t i n j e koje ž i v e u zemlji znači zemlju o d r ž a ­ vati ž i v o m . stvara korijensku masu. vidjet ć e m o da su o n e ustvari hrana za životinje. Budući d a j e n a tlu o s t a o l e ž a t i ostatak slame od ječma. bijela djetelina ili mješavina bijele i žute d j e t e l i n e . Organsko g n o j e n j e s k o m p o s t o m m a l o i z g r a đ u j e h u m u s n i sas­ tav tako da s k r u m p i r o m opet d o l a z i m u r a v n o t e ž u . Čovjek m o r a d o b r o znati počistiti biljke koje rastu o k o kuku­ ruza. Ja b i h je k a s n o z i m i usijao u p š e n i c u z a t o što z i m s k a pšenica i crvena djetelina jednako narastu i ako j e v l a ž n a g o d i n a . Z a t i m d o l a z i p š e n i c a koja troši relativno m n o g o hranjivih tvari. A k o ne uspije. t a k o đ e r . u zemlji se z a d r ž a o o d r e đ e n i postotak vlage. h o ć u l i i h u s v o j e m h u m u s n o m s a s t a v u samo održati. uštihati i tada mi služi kao z e l e n a gnojidba za pšenicu. Za to služi k o p a č i c a . N o . uočit ćete da su s v e biljke koje se n a l a z e i s p o d c r t e biljke za p r o d a ­ ju. je lijena biljka koja treba m n o g o sunca. z a p r a v o . u z g a j a m raž. A k o bolje p o g l e d a t e . z a t i m o z i m a pšenica. t a ć e c r v e n a d j e t e l i n a narasti p r e v i ­ soko i stvarati nam p r o b l e m e pri žetvi. primjerice. a ako j a k o s l a b o u s p i j e . A k o . Raž j e v r l o n e u t r a l n a biljka. m o r a m izmjenjivati jedne s drugima. m o g u je ukopati. a p r v a m e d u njima je raž. Ako zatim posijem zob. O n a s e p o d n o s i sama sa s o b o m . Zato je smisleno da k a o međukulturu p o s i j e m j e d n o g o d i š n j e t r a v e i l e g u m i n o z e j e r ta m e d u k u l t u r a ujesen izraste i stvara z e l e n u masu. Njoj je p o t r e b n o v e ć nešto gnoja i m o r a m o se p o b r i n u t i da u tlu i m a m o r e z e r v e . Postoji mjesto gdje se 140 g o d i n a sije r a ž n a i s t o m t l u b e z i k a k v i h b o l e s t i ili p a d a k v a n t i t e t e . Kukuruz. N a p j e s k o v i t o m t l u raž m o g u i z m j e n j i v a t i s k r u m p i r o m . S l i j e d e l j e t n a p š e n i c a i l j e t n i j e č a m u k o j i se e v e n t u a l n o m o ž e usijati.Ž i t a r i c e s u b i l j k e k o j e nas h r a n e . pa zatim m o g u posijati heljdu. N a k o n o z i m o g ječma d o l a z i ljetna pšenica. J e d n o g o d i š n j e b i l j k e siju se k a o m e d u k u l t u r a i č i n e h r a n u za ž i v o t i n j s k e o r g a n i z m e koji ž i v e u zemlji. h e l j d a j e d i v n a h r a n a za ljude. Biljke k a o što s u p r o s o ili h e l j d a m o g u k o r i s t i t i n a t r o s t r u k i n a č i n . N a k o n t o g a ću posijati o z i m i j e č a m . iza z o b i ostane z e l e n e gnojid­ be i ako ta zelena g n o j i d b a do listopada d o v o l j n o izraste. m o ž e služiti kao hrana za životinje. a i z n a d c r t e su o n e k o j e ostaju u n u t a r p o l j o p r i v ­ r e d n o g imanja. služi kao hrana m i k r o ­ organizmima u zemlji i životinjama pod zemljom. pa ljetni j e č a m i s a s v i m na kraju k u k u r u z . . s l u ž i k a o z e l e n a g n o j i d b a . Slijedi z o b koja j e .

ali s a m o o n d a ako s m o r a n o uklonili ostatke m a h u n a r k i . n a i m e s v o j e j a b u k e p o h r a n i t e u s u s j e d o v u p o d r u m u . N o . Pri pobiranju graška nakon dozrijevanja treba li ga iščupati ili ga treba bakterijama ostane odrezati tako da korijenje s dušičnim u zemlji? Sada ć e m o i m a t i sat pitanja. k a o i grašak. O d g o v a r a t ću na pitanja 0 t o m u koje se biljke m e đ u s o b n o najbolje p o d n o s e 1 na p i t a n j a o p l o d o r e d u . k a d a d u š i k još nije p o t r o š e n n a f o r m i r a n j e p l o d a te ako smo pokosili d o v o l j n o visoko tako da zaostane još d o v o l j n o materijala. d o k je za to i z r a z i t o p o g o d n a j a g o d a . k a d a s e o b l i k u j e p l o d . što z n a č i a k o s m o n a p r a v i l i b e r b u u stanju p o l u z r e l o s t i . m o r a m s e p i t a t i što z a p r a v o ž e l i m . kao p r e t h o d n i k a kupusu. A k o u kući i m a t e s a m o j e d a n p o d r u m . T a d a i m a m o i z v r s n u p r e t k u l t u r u z a p š e n i c u .z a s j e n j e n o . v r l o O d g o v o r i n a pitanja se b r z o uklanja n j e g o v a z e l e n a masa i n a k o n t o g a s e m o g u p o s a d i t i k a s n i j e v r s t e k u p u s a i kelja. Mogu li se /. Luk. ali t o treba učiniti u r a n o m stadiju n j e g o v a vegetiranja. Stavljanje graha kao pretkulture pšenici bila je velika zabluda jer n a k o n njega u zemlji z a p r a v o n e z a o s t a j e n i k a k a v dušik. baš nije Grašak s e m o ž e j e d n o s t a v n o o d r e z a t i t a k o d a k o r i j e n j e s b a k t e r i j a m a k o j e p r o i z v o d e dušik o s t a n e u zemlji. i m a s m i s l a n a p r a v i t i v e l i k e g r e d i c e z a g r a š a k ta­ ko da on n e m a m n o g o susjedstva koje njime biva m e đ u t i m . K a o s u s j e d u g r a š k u d o b r o j e p o s a d i t i salatu. On je d o b a r p r e t h o d n i k za sve b i l j k e k o j e j a k o iscrpljuju t l o . Dakle. Jer. p r i j e n e g o s e f o r m i r a o p l o d . t a j e z e m l j a i p a k j a k o d o b r a za pšenicu. Poslije. a nje­ g o v krumpir u svojem p o d r u m u . Zbog toga će u z e m l j i z a o s t a t i s a s v i m mala k o l i č i n a dušika. S v a k o j d j e l a t n o s t i koju p r o v o d i m u v r t u m o r a . Je li pogodno posaditi kupus zajedno s graškom? Ja ne b i h i s t o d o b n o i m a o g r a š a k u s u s j e d s t v u s k u p u s o m n e g o bih grašak p o s a d i o k a o p r e t k u l t u r u . K o d svih lepirnjača m o r a m o misliti na to da o n e skupljaju dušik s a m o do kraja c v a t n j e . a jabuke s jabukama. krumpir s krumpirom. Kasni kupus iza graška. Budući da grašak daje v r l o mali prinos. ali n e ć e s e z a d r ž a t i n i k a k a v d o d a t n i o r g a n s k i dušik. neku vrstu socijalnog čina. L u k nije d o b r o s a d i t i iza graška. p o g o d n o saditi nakon graška.ujedno uskladištiti krumpir i jabuke? Jabuke i k r u m p i r ne m o g u biti p o h r a n j e n i morate izvesti u istoj prostoriji. Kako svakodnevno zalijevanje djeluje na biljke u vrtu? K a d a z a l i j e v a m . Tko je dobar susjed grašku? Što se podnosi s graškom? Grašak je i z n i m n o d o b a r kao prva kultura iza koje slijede d r u g e . Bob je. jer m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da grašak kad i z r a s t e p r a v i sjenu s a l a t i . N a ­ r a v n o . To se m o ž e . D o b r o j e p o s i j a t i g r a š a k ili b o b i o n d a ih u p o l u z r e l o m stanju u k o p a t i u z e m ­ lju. k a d a k o m u š k e g r a š k a i z r a s t u . Onda je to d o b r o . u z e m l j i će o s t a t i supstancija k o r i j e n j a . v r l o p o g o d n o u z e l e n o m stanju u k o p a t i u z e m l j u . v i š e t o n e č i n e j e r pri o b l i k o ­ v a n j u p l o d a dušik s a d r ž a n u k v r ž i c a m a na k o r i j e n j u biva upotrijebljen za formiranje ploda.

Zašto nisu stvorile okrugli To znači da ih niste d o v o l j n o r a n o o k o p a l i . sijenom ili slamom? Z e m l j a se s v u d a g d j e je g o l a i g d j e na njoj ništa n e r a s t e n a s t o j i p o k r i t i . T o m o ž e m o u o č i t i n a p r i m j e r u kukuruza koji će u r a z d o b l j u kad d o s e g n e na to da k o r i j e n ide u d u b i n u . P o s v u d a g d j e m i n e š t o r a d i m o . k o p a t i s a m o površinski. k a p i l a r e . On služi k a o zaštita da u d u b i n s k i m s l o j e v i m a koji s a d r ž e v l a g u n e d o d e d o j a č e g i s p a r a v a n j a . A k o u m l a d o m razdoblju rasta b i l j k e n e n a t a p a m . dakle. o n e će na sušnoj zemlji p r o p a s t i . nije d o b r o p o l i j e v a t i c i j e l u p o v r š i n u n e g o 18-20 cm v i s i n e zastati u rastu te će svu e n e r g i j i usmjeravati s a m o p o j e d i n u biljku j e r a k o j e n a p o v r š i n i m o k r o . a da se p r i t o m ne p o t a k n e i s p a r a v a n j e tla. P r i m i j e n i m o l i sustav n a t a p a n j a i m i t i r a j u ć i kišu. biljke će još aktivnije rasti prema p o d z e m n i m v o d a m a i ne formirajući površin­ sko korijenje svu svoju e n e r g i j u usmjeravat će na formiranje dubinskog korijenja. p r i m j e r i c e . a za v e l i k e suše p o n o v n o ćete ih zaliti o d m a h sljedećeg dana. M o r a m o znati da u p r o l j e ć e p o s t o j i o d r e đ e n o r a z d o b l j e kad biljka kao d a z a s t a n e u rastu. o s i m m o ž d a u i z r a z i t o suš­ n o m r a z d o b l j u . morate postupati slično n a t a p a n j u u v r i j e m e kiše i u z e t i š t i h a č u . d o g o d i t će se da će z b o g natapanja biljka formirati plitki korijen j e r će postati lijena da svoj korijen pošalje u dubinu gdje ima vlage. A k o r e c i m o o d e m o na o d m o r . T o s u t z v . k o p a m o i t d . V i d i t e k a k o se u t o m s u h o m r a z d o b l j u u z e m l j i stvaraju p u k o t i n e k o j e sižu v r l o d u b o k o . A k o z a l i ­ jevate. d o k još nije j a k o t o p l o . Sadite li u v r t u . a nikada često i m a l o jer t i m e p o t i č e m o rast površinskog korijenja. dok su sve ostale imale dugačko korijenje. d a n a t o p i m i onda z a t v o r i m slavinu. o b r a đ u j e ­ m o . T a j se p o v r š i n s k i t a n k i sloj j o š j a č e suši i na taj način d o b i v a m o sloj koji zasjenjuje dubinske slojeve z e m l j e . z a što p o s t o j e p o s e b n e n a p r a v e . ali o b i l n o . Za v e l i k i h vrućina j a k o je d o b r o l a g a n o p r e k o p a t i p o v r š i n s k i sloj z e m l j e . 1 kad biste na takvu p u k o t i n u stavili k o m a d papira. ne dirajući korijen biljke. k a k o b i h p o t a k n u o klijanje. m o r a m o n a t a p a t i rijet­ k o . z e m l j a nastoji d a s j e m e n j e što p r i j e . Niste uzeli u o b z i r p r a v e dane za korijen. I'osijao sam rotkvice. Možete li nam što reči o pokrivanju tla travom. korijen? ubrao ih samo nekoliko. doći će puževi. a naše su biljke razvile samo površinsko korijenje. Hoćete li natapati vrt. To t r e b a č i n i t i ranije. m l a d e biljćice salate. T r e b a . k a k o b i v o d a d o s p j e l a u d u b i n u . T i m p l i t k i m o k o p a v a n j e m p o s t i ž e m o d a j e p o v r š i n a p r o p u s n a . Ni tada. p o v r š i n s k i m o b r a đ i v a n j e m tla kapilare se zatva­ raju. z a l i j e v a t ć e t e svaku p o j e d i n u salatu. k o r i j e n ć e rasti p r e m a d u b i n i g d j e ima v o d e . a m o ž d a ste t o u č i n i l i u p o g r e š n o v r i j e m e j e r z n a t e da ima dana koji su p o g o d n i za o b l i k o v a n j e k o r i j e n a . vidjeli biste kako se on o v l a ž u j e . ali d a s e n e ispari onaj dubinski sloj z e m l j e u koji urasta k o r i j e n .p r e t h o d i t i p i t a n j e : Što z a p r a v o h o ć u t i m e p o s t i ć i ? Nije m i namjera d a s a m o o t v o r i m slavinu. A p r i m i j e n i t e li k t o m u g n o j iz roga. ne smijete dopustiti da v o d a d o đ e samo u p o v r š i n s k e s l o j e v e tla n e g o d a d o p r e i u d u b i n u . A k o tako radite. dakle. K a o d a s e b o j i d a ć e kiša isprati t l o . T i m e što površinski o b r a đ u j e m o z e m l j u p r e k i d a m o kapilarnost. m e đ u t i m . tek t o l i k o da zemlja na površini m o ž e disati.

svježu ili suhu travu? treba li na zemlju slaviti Možemo li primijeniti kremen tlo nismo poprskali gnojem iz roga? iz roga ako prije toga . Što treba primijeniti za prskanje protiv puževa? Za prskanje p r o t i v p u ž e v a Maria T h u n je pre­ p o r u č i l a da se p r i m i j e n i k r e m e n iz r o g a s m a l o v e ć i m zrncima. Iza s v a k e s m r t i p u ž e v i s e skupljaju k a o n a k a r m i n e . Ja k a ž e m : t o l i k o tanan sloj k o l i k o je m o g u ć e i isto t o l i k o d e b e l i sloj k o l i k o j e m o g u ć e . p u ž e v i su im p r e d a l i p o l o v i c u vrta. kao npr. T o j e d o b r o činiti ujutro u o s a m sati. o d n o s n o što j e r a n i j e m o g u ć e . kako ne bi ostala gola. Ruža v o l i d e b l j i p o k r o v i b i l o bi d o b r o da joj d a t e nasjeckanu koru od d r v e t a . Svi ostaci z e l e n i l a iz v r t a su d o b r i . koji s e m i j e š a o j e d a n sat. I zaista. površina zemlje ispod njega t a k o đ e r je vlažna. uvijek postoji mala opasnost od razmnožavanja p u ž e v a . N a r a v n o da je d o b r o ako zemlju uvijek d r ž i t e p o k r i v e n o m . o sjeni koju na taj n a č i n s t v a r a m o z e m l j i . P r i t o m . i t o j e d o b r o . Č u o s a m od n e k i h ž e n a k a k o su d o š l e u v r t i r e k l e p u ž e v i m a : Dajte i m e n i k o m a d i ć v r t a . Kad je riječ o malčiranju. k o d k a m i l i c e . Kako visok mora biti taj sloj? O v i s i o t o m e što ž e l i t e . o d v l a č e taj p l j e s n j i v i d i o p o k r o v a u d u b i n u gdje im služi za hranu. j e r postoje k a r m i n e . k a k o j e r e č e n o . Je li dobro usitnjeno granje? Kako se obraniti od puževa? Onaj tko se boji p u ž e v a i tko bi p u ž e v e najradije uništavao t o p o m .proklija. j e r z n a m o d a p u ž e v i ne trpe svjetlo. Ali gospoda Maria Thun nam je preporučila da bi tlo trebali pokušati tretirati k r e m e n o m iz roga k a k o b i s m o m u p r i v e l i s n a g e svjetla. A svaka biljka koja raste n a tlu h r a n a j e o n i m ž i v o t i n j i c a m a koje ž i v e u zemlji. m o ž e t e n a n i j e t i t o l i k o s l a m e d a n e m a t e k o r o v a . M o r a t e z n a t i da će za s v a k o g u b i j e n o g p u ž a u v r t d o ć i cijela obitelj na p o g r e b svojega puža. P o k r o v postaje v l a ž a n o d o z d o . Tu se stvara plijesan i kad s e taj suhi materijal zapljesnivi. U vrtu u kojem uzgajamo j e d n o g o d i š n j e biljke m o ž e m o staviti t a n k i s l o j k a k o b i s m o i m o m o g u ć i l i d a k r o z taj s l o j p r o d r e zrak. U p i l a n i kad se o g u l i d r v o ostaju ostaci k o r e . Isto tako i p o d ribiz m o ž e t e staviti debeli sloj. Č u l i s m o d a j e d n o g o d i š n j e b i l j k e t r e b a j u tanji s l o j . stoga što je riječ o zaštiti. Pojava stalnog. a d o b r a je i kora od d r v e t a iz p i l a n e . Zato nam je savjetovala da r i t m i č k i p r s k a m o t l o u v r t u i t o t a k o d a s e tri d a n a za r e d o m ujutro o k o osam sati zemlja prska p r i p r a v k o m k r e m e n a i z r o g a . jer o n e nemaju d u b o k o korijenje. a na t i m k a r m i n a m a za njih ima k o l a č a . uvijek će ih imati m n o g o . D o b r o je staviti suho sijeno ili suhu slamu. trajnog zelenila u p o l j o p r i v r e d i i u p r i r o d i o m o g u ć a v a m n o g o v e ć e iskorištavanje S u n č e v e e n e r g i j e i b o l j e o b l i k o v a n j e biljaka. m e đ u t i m . Sasvim j e s v e j e d n o koju o r g a n s k u supstanciju rabite. Svaki biljni p o k r o v z n a č i o s j e n č a v a n j e z e m l j e j e r se isparavanjem p o d njime zemlja ovlažuje. o v i s n o o v r s t i b i l j k e . Riječ je o j e d n o j p o b o ž n o j želji. To je salata. N o ć u d o l a z e kišne g l i s t e . T i s u ć e se l j u d i p o k u š a l o o b r a č u n a t i s p u ž e v i m a na tisuću r a z l i č i t i h n a č i n a i d r ž a t i ih u šahu. I m a t e l i m a l i n e .

Stoga m o ž e ­ mo prskati bez o b z i r a na to što je b i l o prije i što će biti poslije. Preporučujem v a m da s posljednjim oko­ p a v a n j e m kukuruza posijete bijelu djetelinu. Te kugle v e l i č i n e teniske l o p t i c e stavljamo Kako ću A k o n e m a t e životinje. Treba li prskati izravno na tlo ili i po biljkama? 0 t o m e smo već g o v o r i l i . k a d a ć e t e t o u č i n i t i m o r a t e znati sami. Mi sada v a d i m o g n o j iz roga kako b i s m o zaštitili r o g . jer vi najbolje znate što je bila pretkultura. T o m biljnom gnojnicom možete postići o b o g a ć e n j e tla d u š i k o m . odnosno djelotvornost toga pripravka. P r i m j e r i c e . R o k n j i h o v a trajanja r a z l i č i t j e z a s v a k i p r i ­ p r a v a k . Stoga j e v a ž n o d a k o m ­ p o s t n a p r a v i t e sami. m o ž e m o sačuvati d v i ­ j e . V a d e se u p r o l j e ć e i v e ć i n a ih se t a d a potroši. V i d j e l i ste o n u k u g l u . g r m l j e itd. g n o j iz r o g a d o b i v a se u p r o l j e ć e . O v o j e sać. m o ž e t e napraviti biljnu gnojnicu. m o g u p r i m i j e n i t i s l j e d e ć e g p r o l j e ć a . r a n o u j u t r o . . kako p r e p o r u č u j e M a r i a T h u n . najviše d v i j e g o d i n e . Može li se što učiniti za presadnice paprike i rajčice koje su odrasle u stakleniku i koje su zastale u svojemu rastu? Može li se flancima paprike ili rajčice koji su odrasli u plasteniku i zaostali u rastu pomoći da bolje rastu? M o r a t e d o d a t i g n o j iz roga. N o . tri čak č e t i r i g o d i n e . O n s e p r i m j e n j u j e n a s v e š t o s e s a d i ujesen: j a g o d e .A k o p r i m j e n j u j e m o taj p r i p r a v a k . d a k l e . o v i s n o o t o m e jesu li biljke j o š uvijek u p l a s t e n i k u . Pokušajte u prvoj g o d i n i napraviti o t o p i n u kako je r e č e n o i njome prskati biljke. K r e m e n koji n a m p r e o s t a n e m o ž e m o p o n o v n o s t a v i t i u r o g p r e k o ljeta i u k o p a t i ga u z e m l j u kako b i s m o pojačali k o z m i č k o d j e l o v a n j e . m o r a m o s i kao uvijek p o s t a v i t i pitanje: Zašto t o činimo? M o r a m o znati kako djeluje o n o što p r i m j e n j u j e m o . Sadržaj j e d n e v r e ć i c e od 15 g k r e m e n a d o v o l j a n je za prskanje 1 ha z e m l j e što z n a č i da se 1 g miješa u 10 litara v o d e . Gnoj iz roga m o g u upotrijebiti više puta jer ujesen ću ga o p e t p r i m i j e n i t i kako bih m o g a o s a d i t i i sijati.ržaj u z e t i z četiriju r o g o v a . M a l o ga i z m i j e s i m o i oblikujemo kuglu.i to se. M o ž d a s v a š i m k o m p o s t o m n e š t o nije u r e d u j e r u k u p l j e n o m k o m p o s t u često ima m i n e r a l n o g g n o j i v a . koja j e k o l i č i n a d u š i č n i h i o r g a n s k i h sastojaka p r e o s t a l a od p r e t k u l t u r e i k o l i k o ste stavili komposta. što je d o v o l j n o za p o v r š i n u od 2 u suhi t r e s e t i o n e o n d j e o s t a j u p o h r a n j e n a d o k ih ne z a t r e b a m o . Zasluga bijele djeteline jest da u n o s i k u k u r u z u v i š u sferu m e d u b i l j k e k o j e su p r o i z v o đ a č i humusa. prska tri d a n a z a r e d o m . n e g o da se p o d i g n e naviše. Gube li s vremenom pripravci svoju vrijednost? Da. Uvijek morate imati na u m u š t o z a p r a v o h o ć e t e p o s t i ć i s t i m p r i p r a v k o m . 1 to ne samo d i o vrta n e g o cijeli vrt. Gnoj iz roga ne b i t r e b a l o držati dulje o d j e d n e . znati kada moram prihranjivati kukuruz? 2 0 0 0 m . treba p o p r s k a t i p r i p r a v k o m gnoja iz roga. stabla. S i j a n j e m b i j e l e d j e t e l i n e t a k o m o ž e t e p o s t i ć i d a kukuruz ne z a u z i m a o v o najdonje mjesto na slici. j a s i u j e s e n p r i p r e m a m n o v i g n o j i z r o g a koji u k a p a m u z e m l j u k a k o b i h ga u p r o l j e ć e o p e t m o g a o iskopati i u p o t r i j e b i t i . j e r bijela djetelina koja raste s k u k u r u z o m u svojoj kasnijoj fazi rasta kukuruzu daje potrebnu količinu duši­ ka. K r e m e n i z roga. Biljke. A k o m i n e š t o o d njega p r e o s t a n e . N o . m e đ u t i m . A za n e k o l i k o g o d i n a v i d j e t će se koliko ga t r e b a m o proizvesti.

o t p a c i p o v r ć a . cvijeta čitave je u v l a č e ć i u z e m l j u . on se z a p l j e s n i v i . M i k r o ­ o r g a n i z m i iz z e m l j e p r e l a z e u tu supstanciju i p o n o v n o Govorili smo o zaštitnim pripravcima u biološko-dinamičkoj p o l j o p r i v r e d i . p a d a j u na t l o . O n o ostaje ležati na zemlji. 2 5 p o s t o zračnog i 25 posto v o d e n o g elementa. od: cvijeta dioica). ima p r e m a l o zraka pa istrune. s l a ž e m o li k o m p o s t . koji u s e b e p r i m a v l a g u š t o s e i s p a r a v a i z tla. Jer. Stoga. da sve te o r g a n s k e tvari strunu i tako s t v o r e n o v u hranu za zemlju. d r v o ) t r e b a i z m i j e š a t i s j e d n i m U s l o b o d n o j p r i r o d i ti ostaci hrasta lužnjaka maslačka Q. to se j e d n o s t a v n o m o ž e naučiti vidjeti i osjećati. d r v o . Rekao sam da poljopriv­ r e d n i k koji radi nešto što nije p r i r o d n o uvijek na neki način narušava harmoniju prirode. Pomiješaju s e slama. što u b r z o m o ž e m o u o č i t i . m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da u njemu s t v o r i m o o d r e đ e n e o d n o s e . kada se n a n o v o o v l a ž i . T o s u g n o j i z r o g a i k r e m e n i z r o g a . stvaraju se gljivice. Za to nisu p o t r e b n a mjerenja. o d n o s m a s e koja s a d r ž i d u š i k i o n e s u g l j i k o m t r e b a b i t i 10-20 p r e m a 1 . ta kompostna hrpa u gospodarstvu p r i r o d e z a p r a v o j e n e š t o n e p r i r o d n o . N i k a d a i h n e stavljajte u slojevima već uvijek izmiješane. cvijeta officinale) valerijane (Valeriana Oni čine kompoziciju i neizbježno suovise j e d n i s d r u g i m a p o p u t niza t o n o v a u tonskoj ljestvici. i stolisnika kore {Achillea millefolium). a a k o je premokar. N j i h o v a je zadaća da se . g o v e d a p o t r b u š n i c a i l u b a n j a n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e . p r o ž i m a se m i k r o o r g a n i z m i m a koji z a t i m bivaju uvučeni u zemlju. T o z n a č i d a 1 0 d i j e l o v a m a s e k o j a s a d r ž i ugljik ( s l a m a . pedunculata).masa na tlu K o m p o s t n i pripravci r a s p a d n e i da se p r i t o m stvori n o v a k o l i č i n a dušika. N a j b o l j i humus je i z m e t kišne gliste.d i n a m i č k a p r i p r a v k a . Nadalje. P r i t o m imajte na umu da u j e d n o j k o m p o s t n o j h r p i m o r a biti 5 0 p o s t o s u h o g m a t e r i j a l a . O n o što glista čini u z e m l j i m i k a o p o l j o p r i v r e d n i c i h o ć e m o p o n o v i t i gra­ deći kompostne kupove. Gljivice se u 98 p o s t o k o l i č i n e sastoje o d m o k r a ć e v i n e . Na svakoj o r g a n s k o j supstanciji. c r i j e v o g o v e d a . a k o j e o t p a d n i m a t e r i j a l p r e s u h . Pripravci se rade uz primjenu o d r e đ e n i h životinjskih o v o j a . N o . Pritom m o r a m o postupiti t a k o d a u k o m p o s t n o m k u p u d o đ e d o stvaranja glji­ vica. Oba p r i p r a v k a p o m a ž u biljci u rastu g l e d e i z g r a d n j e t v a r i i kvalitete. koja j e z a p r a v o dušični spoj. K a k o ć e t o što j e n e p r i ­ r o d n o utjecati na našu ekologiju? Nije p r i r o d n o da lišće koje pada na zemlju bude p o b r a n o i stavljeno na hrpu. Sada sam ih s a m o i m e n o v a o . Rudolf Steiner nam je d a o upute o tomu kako s e o d r e đ e n e l j e k o v i t e biljke u p o t r e b l j a v a j u z a i z r a d u kompostnih pripravaka. p o s t a j e p r e v r u ć i i z g a r a . b i v a o v l a ž e n . a p o s l i j e ću o njima g o v o r i t i opširnije. P o t r e b n o j e suhi m a t e r i j a l i z m i j e š a t i s mokrim. T a k v o j e stanje zapravo stanje b o l e s t i . T o su: m j e h u r j e l e n a . N a k o n što b i l j k u p o ž a n j e m o ili p o b e r e m o p r e ostaju biljni ostaci. Oba ta stanja su stanja b o l e s t i . Jučer sam v a m n a v e o d v a b i o l o š k o . o n d j e se suše i s t v a r a j u na z e m l j i p o k r o v p o p u t k o ž e . Ti se kompostni pripravci sastoje cvijeta koprive robur L acum nalis). od nje stvaraju h u m u s . biljke (Quercus (Tarax­ offici­ kamilice {Urtica syn {Chamomilla officinalis).

započinje tek onda kad ga se stavi u kompost. I njegova će masa biti natrula i potamnjela. Moj prijatelj u Australiji čuva ga u vlažnom stanju te ga kao gotov pripravak stavlja u kompost. Ja sam čvrsto uvjeren kako je ispravno da se taj pripravak čuva u suhom stanju. ne postoje dogme. crnu strukturu poput humusne mase. U proljeće. dakle. Tako sam dobio pripravak koji će djelovati u humusu. a iza nje se nalazi moj stolisnik. zabosti kolac. dakle. a sam će mjehur dotad već potpuno istrunuti. U pomoć uzimam žlicu. ukapamo ga u jutenu vreću. Kada dođem do crne zemlje koja je preostala od vreće. oko mjehura s t a v i m o v r e ć e s granama b a z g e . u njega unosimo i dio zemlje. miševi ga neće točno iznad njega. Prvi se sastoji od cvijeta stolisnika. Budući da su u kompostu potrebni i mineralni sastojci. No. ali u većini slučajeva on zadržava svoju srukturu. moram ga konzervirati. i čuvaju se sasušeni do proljeća. a imam i prste. A kada dođem do tog mjesta. Tu. bit će mi ga teško naći. Ostaje vani i po suncu i po kiši. Nas smo dvojica prijatelji. Prije punjenja moramo ga namočiti kako bi bio mekan i podatan. Sačuvam li ga vlažnim. . već se i u tome nazire duhovna sloboda koja vlada i mora vladati na području biološko-dinamičke poljoprivrede. što p o s t i ž e m p o m o ć u grana b a z g e . kompostne pripravke. Kako vadeći masu ne bih presjekao mjehur. a ujesen ga skidamo i ukapamo u zemlju. I vreća će istrunuti. U proljeće uzimamo mokraćni mjehur od crvenog jelena i u njega stavljamo cvjetove. dok su u fazi ocvjetavanja. Za gotov su pripravak. Djelotvornost ovoga pripravka. Kad izvadim tu masu. Kako bih sačuvao g o t o v pripravak. o tomu postoje različita mišljenja. Mogu ga sušiti u suhoj sjeni.dijelom gnoja koji također ima sastojke ugljika. u zemlju ću truljenja. on će istrunuti stvarajući male mrvice humusa. postupam poput apotekara koji svoje ljekovito bilje čuvaju u suhom stanju. u vlagu. dakle. Miševi o č i t o ne podnose bazgine grane dok traje proces njihova raspadanja. Da bismo ga mogli naći. ali se uzima kao pretežiti nositelj dušika. mjehur vadimo iz zemlje. Za to postoje dvije mogućnosti. Da bi se procesi pretvorbe u kompostu odvijali što harmoničnije. Cvijetovi stolisnika beru se potkraj ljeta. Moram paziti da mi mjehur ne pojedu miševi. imam gotov pripravak. Kako bih ga mogao pronaći. moram dobro zapamtiti mjesto na kojemu sam ga zakopao jer je malen i ako ga ukopam na 30 cm dubine. znam da sam došao do vreće. potrebne dvije godine razmišljanja. Rudolf Steiner nam je poklonio tzv. ali će u zemlji ostaviti tamnu. sačuvam li ga u suhom stanju. A k o . među­ tim. Zatim ga objesimo na sunce i ostavimo do polovice rujna. dirati. ali se prepiremo na znan­ stvenom području. neposredno nakon Uskrsa. No. Budući da Rudolf Steiner nije decidirano rekao mora li se taj pripravak čuvati u suhom ili vlažnom stanju. Mogu ga konzervirati u vlažnom stanju u kakvom sam ga iskopao iz zemlje ili tako da njegovu masu osušim u hladu. prepušten djelovanju svih atmosferskih pojava. započinjem s "arheološkim" radovima.

Sljedeći je pripravak onaj od kamilice. Za pripremanje sasvim male količine dovoljan mi je lijevak kakvim se koriste mesari. Zatim trebamo probušiti rupicu kako bismo iz njih istisnuli sav zrak. Nakon toga ih ukapam kao i stolisnik. Ovdje imam kravlja crijeva koja su konzervirana prije godinu dana jer sam već tada znao da će krave biti zabranjene. kako sam prije opisao. Pripravak ćemo pohraniti u glinene posude ili vrčeve koje smo sa svih strana zaštitili tresetom. Sredinom rujna uzimam svježe crijevo ili ponov­ no navlažim ono koje sam osušio i jednu cjevčicu koja m o ž e biti plastična. Ne treba ih prati ni izokretati. Na to stavljamo komadiće daščica i na njih sloj treseta debljine 10 cm. napuniti ga zrakom i zatvoriti s druge strane. Treći je pripravak onaj od koprive. Zatim isko­ pamo jamu koju o b l o ž i m o tresetom. Moraju se potpuno osušiti. Kopriva se bere ranim jutrom u vrijeme cvatnje. jer ako ih slažemo suha. Sličan lijevak možete dobiti ako plastičnoj boci odrežete dno. Ostavljam ih nekoliko dana da se osu­ še dok crijeva ne poprime malo kožnatu strukturu.P o d r o b n o sam vam opisao kako se priprema pripravak od stolisnika. Kada su crijeva napunjena i nakon što su se osušila te postala malo kožnata. To sam učinio zato što se i svi ostali kompostni pripravci pripremaju na sličan način. Moraju. Rudolf Steiner govo­ ri o koprivi kao o jednoj od najvažnijih biljaka u poljoprivredi. a kako bi se on sačuvao. Takva crijeva ne smiju doći u doticaj s v o d o m . zatvoriti crijevo s jedne strane. prekrivamo ga slojem zemlje. Tre­ set sprečava da pripravci ne zrače van svoju energiju. Zakopam li koprivu . začu­ do. Za pripremanje veće količine imam lijevak koji se rabi u vinogradarstvu i jedan drveni bat kojim guram kamilicu u crijevo. On se sastoji od cvijeta kamilice koja se bere ljeti u fazi kada prelazi u cvijet. Puštamo je da preko dana malo uvene. Tako dobivam crijeva punjena kamilicom. Njemu. nije potreban nikakav ovoj. Otvaramo crijeva. U kutiju smo nakapali malo eteričnih ulja. Kod iskapa­ nja će opet biti potrebno ono što zovem arheološkim radom jer sada imamo dragocjen proizvod. dok sam za stolisnik rekao da se bere u fazi ocvjetavanja. Crijevo navučem na tu cjevčicu i čvrsto ga držeći u njega naguram kamilicu. Ujesen se kamilicom pune kravlja crijeva. Ovako napuhana objesimo ih na konopac za rublje i ostavimo da se suše. To je dovelo do toga da više nigdje ne m o ž e m o nabaviti kravlja crijeva koja je inače vrlo lako dobiti — odete mesaru i zamolite ga sva tanka crijeva zaklanih krava. Mi smo ih kao perfekcionisti vakumirali i zatim stavili u limenu kutiju kako ne bi došli moljci. Navečer ih ostavljamo nešto dulje vani kako bi na sebe navukla malo vlage da ih možemo složiti. ona će puknuti. Navečer poluuvenulu koprivu stavljamo u jamu i pokrivamo je vrećom. dakle. U proljeće vadimo crijeva iz zemlje. Stavljamo ih u plastične vrećice i pohranjujemo ondje gdje nema muha ni moljaca. Moramo uzeti zračnu pumpu. primiti nešto od večernje vlage. skidam ih i ukapam u zemlju. limena ili slično. kamilicu sušimo u sjeni i spremamo je u spremište.

p r e p r e k u koja ć e s p r i j e č i t i d j e c u d a d o d u d o nje. sljedeće ću g o d i n e (jer k o p r i v a treba ostati u z e m l j 365 d a n a ) d o b i t i s a m o v r l o t a n k i sloj g o t o v o g p r i p r a v k a . o s t a v l j a j u ć i onaj stari koji je i dalje u p o t r e b l j i v . b i l o kakvi biljni ostaci. U kojem položaju na živoj životinji. osim ako i m a m o malu djecu koja bi je igrajući se m o g l a iskopati. P u š t a m o da k i š n i c a c u r i u taj m u l j i p a z i m o lubanje njime b u d u potpuno prekrivene. P r i m i j e t i m o li da djelići k o r e n e g d j e i z l a z e van. U p r o l j e ć e lubanju v a d i m o i z m u ­ lja. a i m a m o p r o b l e m a sa s u s j e d i m a ili sa p s i m a . p r e k o rupe m o ž e m o staviti p o k r o v o d s l a m e koja ć e s p r i j e č i t i d a s e n e s t v o r i p r e d e b e o treba ukopati lubanju? Lubanju u k a p a m o u p o l o ž a j u u k o j e m je bila . Riječ je o v a n j s k o m . V a ž n o je da se u tu šupljinu u kojoj se n a l a z i o m o z a k d o b r o utisnu d i j e l i ć i k o r e k a k o b i bila d o kraja i s p u n j e n a . A k o n a m prsti nisu d o v o l j n o jaki. svi p r i p r a v c i u g l i n e n i m p o s u d a m a stavljaju se u k u t i j e i s p u n j e n e Nakon toga ukapamo lubanju u mulj nastao t r u l j e n j e m bilja. T a s e k o p r i v a suši nekoliko d a n a s v e d o k s e p o t p u n o n e osuši. kao što sam o p i s a o . B i t n o j e d a m u l j b u d e b i l j n o g p o d r i j e t l a . n o m o r a b i t i šupljina u k o j o j s e n a l a z i o m o z a k n e k e d o m a ć e životinje. nije Četvrti biološko-dinamički pripravak pripravlja se od hrastove kore. p u š t a m o d a i s t r u n u k a k o bi se s t v o r i o m u l j . P o t r e b n o je napraviti i o d v o d . p o v r š i n s k o m d i j e l u k o r e o d 5 0 d o 100 g o d i n a s t a r o g a h r a s t a luž­ njaka. i z nje i z v a d i m o h r a s t o v u k o r u i i m a m o g o t o v pripravak. a k o p r i v u koju smo i z v a d i l i s t a v l j a m o n a s u š e n j e . M o ž e ­ mo otići na kakvu baru ili p o t o k gdje ima v o d e n i h b i l j a k a i m u l j a i taj m u l j s t a v i t i u n a š u r u p u . Č i t a v u g o d i n u u nju u b a c u j e m o b i l j k e . Z a t i m n j o m e pu­ n i m o glinenu posudu i sve zajedno stavljamo u veću kutiju ispunjenu t r e s e t o m . S v j e ž o m h r a s t o v o m k o r o m i s p u n j a v a m o lubanju n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e . Onu koju s m o ukopali p r o š l e g o d i n e i z v a d i m o . kako bi suvišak v o d e m o g a o slobodno otjecati. Za to n a m je p o g o d n a v o d a koja d u g o stoji.u slojevima. ali bitno od kojih se biljaka sastoji. m o ž e m o g a d o n i j e t i još jer v a ž n o je da lubanje budu p o t p u n o p r e k r i v e n e . Nije n u ž n o d a t o b u d e g o v e d o . N a n j e z i n o d n o s t a v l j a m o i l o v a č u i p u š t a m o da u nju s k r o v a k r o z o l u k c u r i k i š n i c a . Pitat ć e m o š u m a r e koje će se d r v o rušiti i s m i j e m o li uzeti n j e g o v u k o r u . a u taj m u l j z a t i m u k a p a m o lubanju. te ć e m o pukotine začepiti glinom. U njega se m o ž e staviti sav k o r o v . m o ž e m o s e p o s l u ž i t i d r v e n i m b a t i ć e m kako b i s m o koru d o b r o utisnuli u šupljinu. o p e t doda­ m o n e š t o s v j e ž e g treseta. M o r a m o p a z i t i d a sloj k o r e k o j i u z i m a m o n e b u d e p r e d e b e o kako ne b i s m o oštetili stablo. r u p u s b i l j n i m m u l j e m m o ž e ­ m o n a p r a v i t i p o k r a j k u ć e i l i staje. da D a k l e . M o ž e m o u z e t i okruglu betonsku cijev dugačku otprilike l m koja i z g l e d a kao p r s t e n . Sve o t v o r e koji su e v e n t u a l n o nastali p u c n j e m treba z a t v o r i t i g l i n o m . m a l o p o p r a v i m o jamu. Nagodinu p o n o v n o u vrijeme dok kopriva cvate p o k o s i m o n o v u k o p r i v u . Ako n e m a m o d o v o l j n o mulja. tresetom. A k o to n e m a m o . T a d a treba n a p r a v i t i p o k r o v . Da se voda ne bi z i m i smrznula. R u p a u k o j o j se n a l a z i l u b a n j a ne m o r a se z a t v a r a t i . T u ć e m o k o r u usitniti n a v e l i č i n u zrna pšenice kako bi bila spremna za uporabu.

Stoga ć e m o i ovaj p r i p r a v a k okružiti granama b a z g e . p o t i č e f o s f o r n e p r o c e s e i u z r o k u j u p o r a s t t e m p e r a t u r e krvi. a o d laga­ n o n a v l a ž e n i h cvjetova n a p r a v i m o kuglu v e l i č i n e dječje g l a v e i u m o t a m o je u krpicu. m a l o je mastan i m o ž e se d o b r o primijeniti. ako se razina v o d e i d i g n e n a k o n što o n o p a d n e . Z b o g z a o s t a l e v o d e d o š l o bi do kiselog vrenja pa b i s m o d o b i l i silažu. Sve z a j e d n o d o b r o o m o t a m o k o n c e m i u k o p a m o u tlo kao ostale . v o d a b i m o g l a k r o z r u p u ulaziti o n d j e gdje se nalazi maslačak. a u j u t r o o p e t o t v a r a j u . Tu n e m a m o arheo­ l o š k i h p r o b l e m a . Već nam se nekoliko puta d o g o d i l o da su nam se miševi ugnijezdili uz pripravak. Sada prelazimo na posljednji suhi pripravak p r i p r a v k e . k o d j a k e kiše. O k r e n e m o li je. Uz p r i p r a v a k im je fino t o p l o i tu m o g u p r a v i t i gni­ j e z d o . Za s v e p r i p r a v k e k o j i se u m a t a j u o o d r e đ e n e o p n e v r i j e d i isto. Ujesen ć e m o kugle i z v a d i t i iz zemlje i osušiti ih u h l a d u . Sasušene c v j e t o v e maslačka i tu krpicu od p o t r b u š n i c e lagano n a v l a ž i m o č a j e m o d c v j e t o v a m a s l a č k a ili č a j e m od č i t a v o g maslačka. Susreće se s v e l i k o m o p n o m p r e k r i v e n o m tzv. I n a č e . lišća i c v j e t o v a . Ujesen. 1 silaža je p r i p r a v a k . m r e ž o m . Iz središnje potrbušnice i z r e ž e m o kvadrat koji ima stranice o t p r i l i k e 25 do 30 c m . Pri j a k o velikoj h l a d n o ć i m o ž e m o iz rupe izvaditi nešto v o d e . P r i t o m se a to k o j i s e p r i p r e m a o d maslačka. Z n a m o da se n a v e č e r cvjetovi maslačka zatva­ raju.sloj leda na p o v r š i n i . Taj d i o nalazi mesar k a d o t v o r i kravu. U proljeće iskapamo kugle. Preostali d i o m e z e n t e r i j a leži uz k r a l j e ž n i c u i d r ž i c r i j e v a u o d r e ­ đ e n o m položaju. p a z e ć i p r i t o m d a rupa koja j e o s t a l a k a d s m o sastavili k r a j e v e p o t r b u š n i c e u v i j e k b u d e o k r e ­ nuta p r e m a d o l j e . Takvim cvjetovima samo o t k i n e m o glavice i nekoliko ih dana sušimo na suncu kako bi izgubili što više vlage. Sok koji d o b i j e m o c i j e đ e n j e m c v j e t o v a v a l e r i j a n e d j e l u j e na ž i v o t i n j e u z e m l j i i na b i l j k e . i to u s t a d i j u k a d n j e g o v i c v j e t i ć i j o š n i s u p o t p u n o o t v o r e n i . Ne d a m o im priliku da dokraja procvatu jer u s u p r o t n o m i m a m o l a m p i o n e . na t o p l o k r v n a bića. Dakle. v o d a ć e iscuriti. ali nije d o b a r . m e đ u t i m . Na suhim se cvjeto­ v i m a m o r a j u v i d j e t i ž u t e l a t i c e . p r i p r a v a k od valerijane. P r i p r a v c i o d k o r i j e n a d j e l u j u . ali d o k j o š u s r e d i n i imaju krunicu. ali i m a m o p r o b l e m a s m i š e v i m a koji v o l e m a s n o i u ž i v a j u j e d u ć i c v j e t o v e m a s l a č k a . Valerijanu m o ž e m o kupiti kao kapi z a u m i r e n j e ili k a o s r e d s t v o z a s p a v a n j e . u rujnu osušene c v j e t n e g l a v i c e stavljamo u p o t r b u š n i c u g o v e d a . N a v l a ž e n u k r p i c u s t a v l j a m o n a stol. On je kod svih životinja malo p r o ž e t masnim t k i v o m . p r e m a d o l j e . I m a m o još j e d a n k o m p o s t n i p r i p r a v a k . P r i r a v a k z a ljudsku u p o t r e b u d o b i v a s e o d k o r i j e n a . Oni n e smiju p r i j e ć i u sjeme. Maslačak b e r e m o u s v i b n j u . n e ć e m o . d a k l e . To je d i o mezenterija. jer bazgine grane truleći p r o i z v o d e miris koji se miševima očito ne sviđa. k a d a r a z i n a v o d e raste. z a t o što f o s f o r n i p r o c e s i u n a m a p o d r ž a v a j u t o p l i n ­ ske p r o c e s e . a t o j e d a o p n e m o r a j u p o t p u n o istrunuti jer i sami o v o j i p r i p a d a j u p r i p r a v c i m a . U t o m se dijelu mezenterija nalaze limfni č v o r o v i . d o k se u sredini cvata nalazi još j e d a n s n o p i ć n e r a s c v a l i h c v j e t o v a koji i z g l e d a k a o krunica. C v j e t o v e b e r e m o u j u t r o kada se rascvatu.

A k o n e m a m o takav č e p . p r e p a r i r a m o ga sa s v i m k o m p o s t n i n i p o p r a v c i m a koje sam s p o m e ­ n u o . U z i m a m o p r i p r a v k e i s t a v l j a m o ih u k o m p o s t . Obilazimo kompostni kup i p r s k a m o ga p r i p r a v k o m . Na p o v r š i n i nastaje tanka k o ž i c a koju m o r a m o u k l o n i t i . M o r a m o p a z i t i da n a m se t e k u ć i n a ne p o m i j e š a s t a l o g o m . što z n a č i da b o c u ne smijemo mućkati prije n e g o l i smo tekućinu p r o c i j e d i l i kroz c j e d i l o za čaj. T a k o i s c i j e đ e n i s o k o d v a l e r i j a n e u l i j e v a m o u bocu koju z a t v a r a m o g u m e n i m č e p o m koji p o p u t k a p i c e o b a v i j a n j e z i n v r h . Ne trebate ga kupovati jer ga već imate. A k o j e p r s k a m o p o biljkama. Pritom t r e b a m o paziti da se biljke ne smoče. 10 do 20 godina jer je p o p u t v i n a — to bolja što je starija. M o r a j u b i t i što j e m o g u č e s v j e ž i j i . Ovaj posljednji. One prskanjem smiju p r i m i t i samo najfiniji dašak. pa bi m o g l a e k s p l o d i r a t i . Od . a k o j e s m o p o h r a n i l i u s u h o m stanju. b o c u m o ž e m o z a t v o r i t i p l a s t i č n o m v r e ć i c o m i učvrstiti je g u m i c o m . M o r a m o imati na umu da je kompost ž i v o biće. j e r on se u b r z o p o č i n j e raspadati i s m r d j e t i . A k o t o č i n i m o p r i l a g a n o m v j e t r u . Naj­ jeftinija prskalica je metla. k o l i k o m o ž e m o zahvatiti s dva prsta. N a k o n što s m o p r i p r a v k e stavili u k o m p o s t i nakon što smo poslije toga k o m p o s t p o p r s k a l i val e r i j a n o m . Obilazimo k o m p o s t n i kup i k o l c e m u b a d a m o o t p r i l i k e d o sre­ dine da u njemu n a p r a v i m o rupu. S t v a r a n j e topline kao zaštitnog ovoja u kompostu predstavlja određenu toplinsku zaštitu. Smjesu s t a v l j a m o u v r e ć u . o n ć e tu m a g l i c u raznijeti f i n o p o p u t mirisa i n j o m e p r e k r i t i biljke štiteći ih od mraza. C v j e t o v e n a j b o l j e m o ž e m o usitniti s t r o j e m z a m l j e v e n j e mesa. T a d a j e p o t r e b n o n a p r a v i t i sljedeću o t o p i n u : U 10 1 v o d e umiješa se 2 c m 3 p r i p r a v k a koji se p o m o ć u prskalice rasprši p o biljkama f i n o p o p u t m a g l i c e . T a k v u g o t o v u bistru tekućinu m o ž e m o sačuvati je i o d m a h u p o t r i j e b i t i . a ujutro se prskanje m o ž e p o n o v i t i . T a k a v je čep p o t r e b a n s t o g a što s e u b o c i d o g a đ a v r e n j e m l i j e č n e k i s e l i n e . K o l a c je alat koji a u t o m a t s k i nastaje u p o l j o p r i v r e d i . Sadržaj b o c e m o r a m o p r o c i j e d i t i . p o k r i v a m o ga. N a k o n što s l o ž i m o k o m p o s t n i kup. T a l o g n e ć e m o baciti v e ć ć e m o ga p r v o g upo­ t r i j e b i t i . T a k o nešto v r l o je v a ž n o znati z b o g jagoda i l o z e . U z i m a m o nešto z e m l j e ili m a l o k o m p o s t n o g m a t e r i j a l a i m a l o p r i ­ pravka. o n e postaju otpornije na hladnoću. Prskanje o v i m p r i p r a v k o m m o ž e p o m o ć i k o d h l a d n o ć e i d o -5°C. Organska t v a r koju s m o stavili u k o m p o s t najvrjedniji j e m a t e r i j a l k o j i s a d r ž i s n a g e z a rast bilja. a na d n u o s t a j e t a l o g . Biljke j e d o b r o p o p r s k a t i n a v e č e r p r i j e pojave mraza. a nju i z m e đ u d v i j u d a š č i c a koje o p t e r e t i m o tako da iz nje i s c u r i sok. m o ž e m o Valerijana ima još j e d n o v r l o s i m p a t i č n o dje­ l o v a n j e . K o d nas s e t o d o g a đ a u v r i j e m e k a d l o z a p o č i n j e p u p a t i . N a k o n o t p r i l i k e šest tjedana p r o c e s stvaranja mliječne kiseline je završen. Ne z n a m postoji li kod vas opasnost od n o ć n i h m r a z e v a kada cvate loza. D o b a r seljak n a m i r i s a t ć e m r a z i p r i j e n o š t o p a d n e n o ć . p r o m i j e š a m o i t i m e prskamo kompostni kup. Kako ćemo rasporediti pripravke u kompostu? O v o je kompostni kup gledan o d o z g o . N a r a v n o . od valerijane. V a l e r i j a n u b e r e m o u stadiju cvjetanja. primjenjujemo t a k o da u v o d u s t a v i m o n e k o l i k o kapi v a l e r i j a n e .o s l o b a đ a t o p l i n a koja č i n i z a š t i t i n i o v o j .

a ne zajedno. O v a j r e d o s l i j e d ima o d r e đ e n i s m i s a o . Riječ je o m a g n e t s k i m silama koje si t a k o m o ž e m o p r e d o č i t i . R u p u l a g a n o z a t v o r i m o i taj p o s t u p a k p o n a v l j a m o z a svaki p o j e d i n i k o m p o s t n i p r i p r a v a k . Dakle. a katkad s e n j i h o v cvijet n e m o ž e r a z l i k o v a t i o d leptira. T a d a ć e m o o djelatnosti snaga u p r i r p a v c i m a . U ma­ l o m e vrtu pripravci će biti b l i ž e jedan drugomu. A k o g o v o r i m o Prije svega m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da svaki pripravak stavljamo u rupu pojedinačno. ali ne z n a m o kako. u v e ć e m će biti udaljeniji. Biološki z n a m o da ljekovite biljke koje su lepirnjače imaju slične c v j e t o v e . za vrt. m i s l i t e d a j e t o l i j e p i c v i j e t . O n o l i k o k o l i k o s t a n e u d v a p r s t a . Svaki o d k o m postnih p r i p r a v a k a nosi o d r e đ e n i b r o j . To sam htio samo n a p o m e n u t i kako biste imali na umu da m e d u biljkama postoje o d r e đ e n e razlike s o b z i r o m n a stupanj n j i h o v a r a z v o j a . plus i minus. A k o i m a m o tisuću metara d u g a č a k k o m p o s t n i kup. Ti se k o m a d i ć i željeza nekako p o s l o ž e . U p a l i t e s v j e t l o i o n o g o r i . nastaje slika. P r i b l i ž i t e s e n e k o j biljci. Mi p r i p r a v c i m a pripisujemo sposobnost d j e l a t n o s t i s n a g a k o j e nastaju z b o g p r o c e s a koji s e odvijaju u ž i v o t i n j s k i m o v o j i m a . O v o j e p r i m j e r j e d n o g m a l o g k o m p o s t n o g kupa npr. Ljekovite su biljke z a p r a v o biljke višeg reda. dok će na v e l i k o m poljo­ p r i v r e d n o m imanju biti naširoko rastegnuti. Pripravci mogu biti m e đ u s o b n o udaljeni od 20 cm do 2 m. Uvježbajte se da d r ž i t e p r s t e u o b l i k u r a s p o r e d a k o m p o s t n i h p r i p r a v a k a u k o m p o s t n o m kupu. z n a t e i b r z i n u k o j o m putuje svjetlo. A k o j e k o m p o s t n i kup dulji. m o r a m o si u svojoj glavi p r e d o č i t i kako o n e djeluju. o n d a uvijek p o n a v ­ ljamo r a s p o r e d u o b l i k u o v o g k v a d r a t a o d pet p r i p r a ­ vaka. Z n a m o d a o n e d j e l u j u . jedna rupa za jedan pripravak. T o z n a č i d a s u o n e čiji c v j e t o v i imaju o b l i k ž i v o t i n j e razvijenije od npr. o v i s n o o m a s i k o m p o s t a k o j u i m a m o n a r a s p o l a g a n j u . p r i p r a v k e ć e m o r a s p o r e d i t i n e š t o grublje. stavite n a k o m a d p a p i r a p o k o j e m u ste p o s i p a l i sitne k o m a d i ć e ž e l j e z a i m a l o p r o t r e s e t e . a on o d j e d n o m o d l e t i . Postoji slika k o j e s e svi v j e r o j a t n o sjećate iz škole. znate kako se p r o i z v o d i . I s t o je i sa s v j e t l o m . I z v a d i m b a t i n u i p u š t a m o da k u g l i c a p a d n e u r u p u . K o l i č i n u ste r a z u m j e l i . Pitali su me kakav razmak m o r a biti i z m e đ u poje­ dinih kompostnih pripravaka. U z m e t e li m a g n e t s d v a pola. K o m p o s t n i kup m o ž e b i t i d u g a č a k i sto m e t a r a . linearno i n e l i n e a r n o . I z b o g toga jer je riječ o l j e k o v i t i m b i l j k a m a k o j e v e ć p o s v o j o j p r i r o d i imaju o d r e đ e n e l j e k o v i t e snage t e s n a g e koje p o s t o j e u biljkama tijekom procesa dozrijevanja p r i p r a v k a bivaju pojačane p o m o ć u o v i h ovoja.toga n a p r a v i m o kuglicu v e l i č i n e m a l o krupnijeg zrna. V i d i t e djelovanje elektriciteta. ali n e m a t e p o j m a . trava. ih j e d n o g za d r u g i m stavljati počevši od sredine kupa.

da svaki p r i p r a v a k sa svakim d o l a z i u o d r e đ e n i o d n o s . ali j e r e k a o d a se moraju rasporediti kao točke u o v o m obliku ( v i d i s l i k u ) . a s v e s n a g e na Z e m l j i imaju n e k u v e z u s k o z m o s o m . K a ž e m o da su pripravci u k o m p o s t n o m kupu p o p u t a n t e n a koje p r i v l a č e snage iz k o z m o s a . S p r i p r a v k o m od hrasto­ v e kore z a p r a v o p o t i č e m o p r o c e s e koji d o v o d e d o Z n a m o d a k o z m o s ima o b l i k k u g l e . N a v e s t ću kao p r i m j e r što se d o g a đ a hrastove kore. Što je antena. a p r i p r a v c i imaju u l o g u da unutar njega stvaraju r e d . U k o m p o s t n o m kupu pri njegovoj p r e t v o r b i d o g a đ a j u s e p r o c e s i koji m e đ u s o b n o djeluju. to. o n n a m . Oni p r e n o s e načela r e d a . Znači da to o ž i v l j a v a n j e nastaje z a p r a v o z b o g d j e l o v a n j a biljke. kora sastoji od 83 p o s t o kalcija Hrastova se s p r i p r a v k o m od koji je o ž i v l j e n b i l j k o m . Sve je teorija. naravno.što je to z a p r a v o . znate. Č i t a v j e o v a j naš p r o s t o r p u n r a z n i h v a l o v a i m o r a m o im?X\ s a m o o d r e đ e n u a n t e n u d a b i s m o t e v a l o v e m o g l i p r i m i t i i o n d a slušati g l a z b u ili v o ­ diti telefonski r a z g o v o r . Mi z a p r a v o r a d i m o s neznanjem. č i t a v j e k o m p o s t n i k u p s a m p o sebi p r o ž e t o d r e đ e n i m l i n i j a m a snaga. I s k u s t v o j e p o k a z a l o d a k o m p o s t n i kup p r o ž e t p r i p r a v c i m a gnjije b r ž e . Kada je Rudolf Steiner pre­ p o r u č i o p o r e d a k p r i p r a v a k a u k o m p o s t n o m kupu. Sada s i p o m o ć u m a š t e m o r a t e p r e d o č i t i d a s u o v e t o č k e u k o j e ste stavili p r i p r a v k e u n e k a k v o m o d r e đ e n o m m e đ u s o b ­ nom odnosu. To znači da je poticanje p r o c e s a u smjeru stvaranja biljke ili ž i v o t i n j e prisut­ no u k o r i h r a s t a i te p r o c e s e h r a s t o v a k o r a n e k a k o p r i v l a č i u k o m p o s t n i kup. o n o što se d o g a đ a u k o m p o s t n o m k u p u u koji s m o s t a v i l i p r i p r a v k e m o ž e t e si p r e d o č i t i na sljedeći način. D a k l e . . nekakvom me­ đ u s o b n o m djelovanju. z n a m o da su oni u nekakvu m e đ u s o b n o m odnosu. bolje i h a r m o n i č n i j e . I z s p o z n a j e da kod m a g n e t a postoje n e l i n e a r n e snage. s m j e š t e n e u p r i p r a v c i m a . A odakle d o l a z e snage? S n a g e su. a n e j e d n o s t a v n o r a s i p a t i . n i j e r e k a o z a š t o . n a i m e . Lubanja n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e ima najveću k o n c e n t r a c i j u kalci­ ja u životinjskom carstvu. G o v o r e ć i o p o l o v i m a i s n a g a m a . Stavljanjem pripravaka u k o m p o s t n i kup d o b i v a m o p r a v e antene. kalcifikacije. n a r a v n o . d o d u š e . T a k o i ovdje m o r a m o nešto izmisliti da si p r e d o č i m o kako bi to m o g l o djelovati.

N a k o n d v a . o n a ć e b i t i i s p u n j e n a d o 3/4. je mješavina često raspadnutih da na biljaka i vode. Druga Treće U je dakle mješavina izmeta. Č e t v r t a vrsta nastaje t z v . Budući da h o ć e m o da snage koje d o v o d e kom­ p o s t n i p r i p r a v c i s t o j e n a r a s p o l a g a n j u cijeloj o r g a n ­ skoj s u p s t a n c i j i u kompostu i budući da je t e š k o pripravke raspodijeliti po cijeloj masi bez gnojnice. Nakon š t o s m o j a m u tri m j e s e c a p u n i l i k r a v l j o m b a l e g o m .t r i t j e d n a se p r e v r n e i o p e t se p r e p a r i r a te se o p e t n a k o n dva-tri tjedna izmiješa i još se j e d a n p u t p r e p a r i r a . M i . Jučerašnje sam izlaganje z a p o č e o pitanjem što t r e b a m o iz hrane. To je i i tzv. W -50 cm gnojnica. N a k o n svake ž e t v e skupljaju se m r t v e o r g a n s k e tvari koje bivaju p r o b a v ljene o d tla. U z e o je b r e z o v e g r a n e i njima o b l o ž i o j a m u koju j e n a z v a o b r e z o v o m j a m o m . slame. P r v i j e o n a j n a j l o š i j i . a njih u b i l j k e u n o s i m o p o m o ć u p r i p r a v a k a . D a k l e . Sve o v o vrijedi samo za b r e z o v u jamu. z a g n o j n i c u i z a d r u g e k o m p o s t n e kupove. M o ž e se upotrijebiti i kao neka vrsta c j e p i v a z a staju. mokraće izmeta je v r s t a komposta mješavina U tu se j a m u s t a v l j a č i s t a k r a v l j a b a l e g a k o j a se u njoj p r e p a r i r a . p o m o ć u k o m p o s t n i h p r i p r a v a k a u p r o c e s truljenja h o ć e m o unijeti k o z m i č k e snage. Maria T h u n nastavila je razvijati ovu m e t o d u . T u masu z a t i m p r e r a đ u j u sitne ž i v o t i n j e i crvi u zrnati humus. Naime. S m a t r a l a je da u m a s u koja se n a l a z i u b r e z o v o j jami moraju ući a t m o s f e r s k i utjecaji. m e đ u t i m . vode. uvijek i h t r e b a m o stavljati i s t i m r e d o s l i j e d o m kao što ih stavljamo u k o m p o s t n i kup. uvijek ć e m o v a d i t i z r e l i k o m p o s t . . vrtlarstvu slučaj i m a n j u n e m a n i k a k v i h ž i v o t i n j a . a s d r u g e strane stavljati u jamu novu balegu. gnojnica. Taj pripravak potječe s početka o v e vrste poljo­ p r i v r e d e z a h v a l j u j u ć i M a x u K a r l u S c h w r z u koji j e izmislio jamu obloženu b r e z o v o m korom. G o v o r i l i s m o o k o m p o s t n i m p r i p r a v c i m a i kako o n i djeluju. Svaki put sadržaj t r e b a m o preparirati p r i p r a v c i m a kao u k o m p o s t n o m k u p u . a n o v i stavljati na ispražnjeno mjesto. Maria T h u n i Max Karl Schwarz r a z v i l i su p r i p r a v a k od kravlje balege — fladen. a t o j e t l o p r i p r e m ­ l j e n o z a rast biljaka p o m o ć u p r o c e s a truljenja k a k v i se d o g a đ a j u i u k o m p o s t u . O d g o v o r i l i ste da su to k o z m i č k e s n a g e . ali s e z b o g g o s p o d a r s k i h razloga najčešće upotrebljava u p o l j o p r i v r e d i . a nakon tri mjeseca tako pripravljeni kompost spreman je za uporabu. Ovaj se p o s t u p a k p o n a v l j a n e k o l i k o puta.g o s p o d i n Schwarz ž i v i o je u p r e d j e l u gdje b r e z a raste V r s t e k o m p o s t a i n j e g o v a u l o g a kao k o r o v . S t i m je p r i p r a v c i m a materijal u j a m i i n t e n z i v n o p r e p a r i r a n . površinskim kompostiranjem. Sada ć e m o g o v o r i t i o r a z n i m v r s t a m a k o m p o s t a . Biljke rastu n a ž i v o m e tlu. T a d a m o ž e m o s j e d n e strane v a d i t i k o m p o s t .

Sada u toj jami m o ž e m o l o p a t o m p r e v r n u t i čitavu masu i ne m o r a m o se m u č i t i s b a č v o m . N a s najviše z a n i m a utjecaj a t m o s f e r s k i h p r i l i k a na o r g a n s k e s u p s t a n c i j e k o j e t r u n u ili se raspadaju. Bio sam j a k o z a h v a l a n n a i z u m u b r e z o v e j a m e . u rastu biljaka. o s i m ako n a p r a v i m o t o p i n u . Bilo bi. p r o m i j e š a l a . K a k o sam ja p r a k t i č a n p o l j o p r i v r e d n i k i z a p r a v o p o m a l o lijen. do početka z i m e i tada bi u njemu trebali biti pri­ p r a v c i . U j u t r o t o p o m i j e š a m o s v o d o m i onda štrcaljkom nanosimo na zemlju. P r i m j e r i c e . Stoga j e g o s p o d a T h u n p r e p o r u č i l a d a s e r a z m r v l j e n i b a z a l t s t a v l j a u k o n c e n t r i r a n u m a s u i da se u nju d o d a j e n e š t o o d o ž i v l j e n o g kalcija. V a ž n o je da to bude ujesen j e r s t i m p r i p r a v k o m ž e l i m o p o t i c a t i p r o c e s e truljenja. N a k o n mjesec d a n a s v e j e i z v a d i l a . kao i u atmosferi. Druga je vrsta m r a z j e r se u k a m e n j u skuplja v o d a k o j a se l e d i . a ti su p r o c e s i truljenja i s t o d o b n o o n i koji stvaraju humus. p r i p r a v a k p r e m a r e c e p t u r i bio dovršen. Marije Thun. nastaju k i s e l i n e k o j e i z g r i z a j u k a m e n j e .P o z n a t i su procesi atmosferskih utjecaja na staro kamenje koje je i z l o ž e n o atmosferskim p r o m j e n a m a i rastu biljaka. a l e d š i r e n j e m rasprskava k a m e n j e . Inače bi taj upravljač truljenja t r e b a l o p o s i p a v a t i o v a k o . O n d a s m o g a samljeli. N j i h s u š i m o . Nakon toga j e fladen. m i s m o z a p r a v o k o m b i n i r a l i t a d v a n a č i n a stvaranja komposta tako da smo u b r e z o v u jamu stavili sve o n o š t o g o s p o d a T h u n s t a v l j a u b a č v u . Stoga s m o ga o s u š i l i u sjeni. T o j e o s t a v i l a o t p r i l i k e mjesec d a n a d a sagnjije. ali u sjeni k o j a je p r o z r a č n a . s a m e l j e m o i h t a k o d a dobijemo brašno i zatim kompostu dodajemo nekoliko grama toga brašna. uvijek s t i m p e t e r o s t r u k i m r a s p o r e d o m p r i p r a v a k a i s o t o p i n o m v a l e r i j a n e na p o v r š i n i . ali 1 0 0 g p r i p r a v k a ne m o g u r a z d i j e l i t i na 1 ha z e m l j e . kakav r a d i m o na Mausdorfu* upotreb­ l j a v a m o tako da ga m i j e š a m o s v o d o m i o n d a ga p r s k a m o p o p o v r š i n i k a o p o v r š i n s k i p r i p r a v a k . N i j e uvijek j e d n o s t a v n o p o s t i ć i d a p r i p r a v a k bude pripremljen u pravo vrijeme. p i t a o sam se č e m u ta priča o bačvi. N a z i v a m o g a "Miiusdorfski upravljač truljenja". sta­ vila natrag u bačvu i opet preparirala kompostnirn p r i p r a v c i m a . Fladen. Dakle. T a j je postupak ponavljala tri-četiri puta. N o . P r i r o d n o nastajanje humusa odvija se ujesen. Ja s a m to u p o l j o p r i v ­ r e d n o m smislu p o j e d n o s t a v i o . Osobi­ to je v a ž n o da ga ujesen n a n o s i m o na z e l e n u površinu. u p u s t i n j i su to v j e t r o v i koji nanose pijesak na kamen i t i m e ga postupno mrve. O n o što k a o o ž i v ­ ljeni kalcij m o ž e m o d o b i t i u n a š e m kućanstvu jesu ljuske o d j a j e t a . r a z m o č i m o je u v o d i jer je to u g l a v n o m organska tvar koja s e t e š k o t o p i u v o d i . Postoje i neki d r u g i utjecaji koji n a m a nisu b i t n i . s d v a p r s t a . Gospoda Thun je napola ukopala drvenu bačvu u koju je stavila g n o j s b a z a l t o m i i z m r v l j e n i m ljuska­ ma od jajeta i sve je to u samoj b a č v i p r e p a r i r a l a k o m p o s t n i r n p r i p r a v c i m a r a s p o r e đ e n i m k a o n a slici. T o j e j e d n a vrsta utjecaja atmosferskih prilika. na sjetvenu površinu. m n o g o ljepše k a d a b i s e f l a d e n m o g a o u p o t r i j e b i t i u stanju u k a k v o m jest. K a k o s u naši * Imanje dr. N a v e č e r o d t e suhe tvari u z i m a m o 100 g . U Mausdorfu smo razmišljali kako bismo spo­ menuti pripravak m o g l i konzervirati. na livade. . Christiana von Wistinghausena. n a r a v n o .

d i n a m i č k o n a č e l o jest p r o m a ­ tranje d i v l j e p r i r o d e . Može li se ista lubanja upotrijebiti više puta? Do sada s m o se lubanjama koristili s a m o j e d n o m . ali i m a m o d o b r o i s k u s t v o s višekratnom uporabom rogova. Ne z o v e m o ga samo fladen n e g o t o č n o .p r s t i p r e v i š e g r u b i . J e d i n o kišne gliste u v l a č e u zemlju o n o što napadaju gljivice. Ona m o ž e biti obraštena. t r e b a g a u k o p a t i . I na j e d n o i n a d r u g o m o g u s e p r i m i j e n i t i p r i p r a v c i . Mausdorf'ski u p r a v l j a č truljenja m o ž e t e p r i m i j e n i t i na svaku o r g a n ­ sku s u p s t a n c i j u koja se r a s p a d a . p r v i s m o p u t o v e g o d i n e isprali stare lubanje i p o n o v ­ no ć e m o ih upotrijebiti. Prije z a p r a v o n i s m o imali iskustva s višekrat­ n o m u p o r a b o m l u b a n j a . U d i v l j o j s e p r i r o d i n e u k o p a v a ništa što raste na p o v r š i n i . ukopati na mjesto na kojem ras­ . upravljač truljenja. Možemo li lubanju te šaš? Uvijek treba p a z i t i na to da lubanja leži u mulju. Ujesen. D j e l o v a n j e m pripavka p r o c e s raspadanja bit će o d m a h od početka upravljan na primjereni način. O s n o v n o b i o l o š k o . K o d zelene gnojidbe r a d i m o sa ž i v o m b i l j k o m koja j e z a p r a v o m e d u k u l t u r a . Imajte na umu da razina v o d e m o ž e porasti i da nećete uvijek moći pronaći l u b a n j u k o j u ste u k o p a l i . ali v r l o p l i t k o . S o b z i r o m na p o t e š k o ć e nastale u p o s l j e d n j e v r i j e m e . Sloj ne treba micati. ciljano. d o k j e k o d m a l č i r a n j a r i j e č o p o k r i v a n j u s u h o m b i l j k o m . T a k o đ e r m o ž e t e iz kuhinje uzeti soljenku koja se v i š e ne upotrebljava i p o m o ć u nje p o s i p a t i k o m p o s t u kanti. O d g o v o r i n a pitanja taj sloj? P r v o ć u objasniti r a z l i k u i z m e đ u z e l e n e g n o j i d b e i malčiranja. da bi se s t v o r i o humus. u z a d n j i h d e s e t m i n u t a m i j e š a n j a k o j e tra­ j e j e d a n sat u m a s u t r e b a m s t a v i t i o v a j u p r a v l j a č truljenja što sam ga p r i p r e m i o dan prije. Z a t o j e p r i j e n e g o što g a u p o t r i j e b i m o u v r t u s m i s l e n o n a p r a v i t i v o d e n u o t o p i n u . a to bi bilo p r e v i š e . t r e b a l i b i s m o u z e t i č i t a v u šaku da m o ž e m o vidjeti kako ga sijemo. Z a t o s m o taj p r i p r a v a k i n a z v a l i " u p r a v l j a č e m truljenja". Morali primijeniti primijeniti na se pri malčiranju izravno na taj tlo sloj ili maknuti i onda mogu pripravci se pripravci A k o s a m s e ujesen o d l u č i o n a p o l j e i z n i j e t i g n o j i z r o g a .

O n a j e duboka 40-50 c m . a stanu­ j e m o u kući udaljenoj od drugih. ali i h t r e b a p r i m i j e n i t i n a što s v j e ž i j i g n o j . Kad ukapamo pripravke. koliko oni moraju biti udaljeni jedar. Mora li se kopriva usitniti? K o p r i v u t r e b a j e d n o s t a v n o p o k o s i t i . Ja sam praktičan. ili t u b a č v u i s p u n i m v o d o m d v a tri d a n a p r i j e i p o t o m u nju s t a v l j a m p r i p r a v k e j e r ć e o n a n a k o n d v a tri d a n a p o p r i m i t i v a n j s k u temperaturu. t r e b a m o je t e k u rujnu. lubanju o s t a v l j a m o p o l a dana na s i m c u da m u h e po njoj snesu d o v o l j n o jajašaca. p o m o g u ć n o s t i u staji č i m ž i v o t i n j a izbaci i z m e t . T a d a nastaje utrka i z m e đ u sunca i muha. R e k a o s a m v a m d a j e p o l j o p r i v ­ r e d n o imanje jedan o r g a n i z a m . Koliko vode treba za 50-60 litara. Nema nikakvog propisa o tom razmaku. Ako imam vrt. o n d a i m a m p r o b l e m kako napraviti t o p l u v o d u . onda otprilike i m a m p o t r e b n u t e m p e r a t u r u . o n d a je u k a p a m o u tlo onakvu kakvu smo je d o b i l i od mesara.i od drugoga? O n o što z a p r a v o ž e l i m p o s t i ć i jest d a p r i p r a v c i m e đ u s o b n o djeluju. . M o r a ­ m o s a m o p a z i t i d a t l o nije p o d v o d n o . u d a l j e n i o d d r u g i h . ako lubanju d o b i j e m o u travnju. o d n o s n o m o r a m o s e p o b r i n u t i d a v o d a o t j e č e . jamu m o r a m o drenirati. a z a t i m je s t a v l j a m o n a k o m p o s t n i kup i p o k r i j e m o s l a m o m . u gnoj? 100 g fladena? Mora li brezova jama biti pokrivena ili je treba ostaviti otvorenu? P r e k o nje p o s t a v l j a m o l a g a n i p o k r o v . p o l o v i c u ću pripravka ukopati u svojem vrtu. N o .Može li se pripravak od koprive rudi ti s korijenjem? T r e b a ga raditi bez korijenja. 0stavljamo na njoj sve ostatke tkiva i mesa j e r će to ž i v o t i n j e i o n a k o sve razgraditi. a z a t i m g a p r s k a t i p o m o ć u k a n t e koja i m a r u ž u i l i pomoću grančice. o s t a v i t i je­ dan dan da o d l e ž i kako bi se posušila i onda v i l a m a p r e b a c i t i u jamu. A k o i m a m o vlažno tlo. A k o u bačvu od 50 1 ulijem pola kante v r u ć e v o d e . U v i j e k j e d o b r o d a taj pripravak. N a k o n tri t j e d n a b i t ć e čista i m o ž e m o j e i z v a d i t i . o n d a je m o ž e m o jednostavno objesiti vani jer će dva dana smrdjeti. gnoj iz roga miješamo rukom. N a d n o stavljamo u p o t r i ­ j e b l j e n e d a š č i c e . A k o taj o r g a n i z a m h o ć u p r o ž e t i d j e l o v a n j e m p r i p r a v a k a . a g o r e n e š t o š t o j e š t i t i o d kiše i o m o g u ć a v a da v o d a otječe. Ja u z i m a m v o d u koja i m a v a n j s k u t e m p e r a t u r u . Kolika valerijanom i mora koliko biti dugo temperatura vode pri prskanju Mogu li se pripravci staviti izravno P r i p r a v k e m o ž e t e staviti i z r a v n o u gnojnicu i t a k o i h p r i m i j e n i t i . Kako očistiti svježu lubanju koju smo tek donijeli od mesara? A k o s m o je d o b i l i u rujnu. jedna cjelina. da se ne zadržava u jami. To m o ž e t e u vrtu izmiješati u kanti. a i m a m o k o m p o s t n i kup. T r e b a je izgaziti da bude čvrsta. o n d a p r i p r a v k e stavljam na periferiju s v o j e g a imanja. a materijal koji s m o iskopali stavljamo na stranu. dinamiziramo pripravak? N e m o j m o k o m p l i c i r a t i . n a j b o l j e i z b a č v e u k o j o j s e skuplja kišnica. Do p o l o v i c e je ukopana u tlo. A a k o h o ć u d a t a o t o p i n a i m a 3 2 stupnja. A k o ne ž i v i m o sami.

Ne trebate se bojati ako na crijevu nađete muhe. Ne treba ga ispirati v e ć s a m o istisnuti n j e g o v sadržaj. N a k o n š t o se c r i j e v o p o t p u n o osušilo ipak na sebe treba n a v u ć i m a l o v l a g e iz zraka kako bi p o s t a l o p o d a t n o . o n i m o r a j u p o l u d j e t i . T u z a p o č i n j e utrka i z m e đ u Sunca i r a z v o j a jajašaca m u h a . e u k a l i p t u s o v o ulje ili ulje od klinčića. T a k o se z a p r a v o p o v e ć a v a broj o n i h koji rade biološko-dinamički. K a t k a d kraj k o j i s a m z a v e z a o nije p o t p u n o suh. Sve što n e m o ž e m o s a s i g u r n o š ć u i d e n t i f i c i r a t i b o l j e je da ne u p o t r e b l j a v a m o u vrtu. Te se snage skupljaju u životinji i d o v o d e do p o v e ć a n e k o l i č i n e uree koja ulazi u ž i v č a n i sustav. pa je bolje da je ne u p o t r e b l j a v a m o . sluzokoža mora ostati s unutarnje strane. T r e b a biti tek toliko vlažno da se pri preklapanju ne lomi. T a j d i o koji s e nije p o s u š i o t r e b a o d r e z a t i . a t o n e m a što t r a ž i t i u n a š e m v r t u . D o b r o je da c r i j e v o n e m a suviše masti na sebi. nego samo p o n j e m u nesu jaja. D a k l e . k o j u u v i j e k d o b i v a S u n c e . o n d a je p r e t h o d n o o č i s t i m o jer mast nam ne koristi. ali je p r o b l e m u t o m e što je isprva kemijski o b r a đ e n . T a k o n e m a t e čisti organski materijal n e g o materijal o n e č i š ć e n k e m i k a l i j a m a . Može obzirom na li se kompostu dodavati koštano brašno s kravlje ludilo? Kravlje l u d i l o je bolest koja je postojala i prije n e g o se p o j a v i l a u m e d i j i m a . Je komposta? K a r t o n je o r g a n s k i m a t e r i j a l i s n j i m e ne bi b i l o p r o b l e m a . Inače bi se k a r t o n ili p a p i r m o g l i u p o t r i j e b i t i u p r o c e s u k o m p o s t i r a n j a ili k a o materijal k o j i m se p r e k r i v a t l o . A k o i z zabave h o ć e t e ispitati postoje li u vašim n o v i n a m a neke kemijske supstancije odnesite ih na analizu. Z n a m o da žuta boja sadrži m n o g o kadmija. Z a p r a v o . Kako se crijevo može osušiti a da se zaštiti od muha? O v o c r i j e v o sam d o n i o o d mesara. C r n i l o o d š t a m p e nije ništa d o l i Čada. N a r a v n o d a p o s t o j i i p r i r o d n a n e o t r o v n a žuta b o j a . ona više ne m o ž e upotrijebiti snage za pretvaranje biljne b j e l a n č e v i n e u m e s n e .a susjeda ću uvjeriti da r a d i m i s p r a v n o pa ću d r u g u p o l o v i c u ukopati u njegovu vrtu. . Z a t i m ga s p r e m a m o u p l a s t i č n e v r e ć i c e ili u neku staklenu ili m e t a l n u p o s u d u koja se m o ž e d o b r o z a t v o r i t i . m e đ u t i m t o c r n i l o m o ž e s a d r ž a v a t i o t r o v n e supstancije ili b o j e . izrezat ć e m o i taj d i o c r i j e v a i z a t v o r i t i ga. rekao da Rudolf Steiner je još godine a k o s e b i l j o ž d e r e hrani m e s o m . Životinja u sebi ima snage koje joj o m o g u ć u j u da b j e l a n č e v i n e iz biljke p r e t v a r a u m e s n e b j e l a n č e v i n e . A k o je c r i j e v o o b j e š e n o "u" obliku slova u i na dnu u njemu ostane još sadržaja. Ali muhe ga ne jedu. v e ć nam je p o t r e b n a samo opna. s v e z a o i objesio na sunce. r a z a r a g a i ž i v o t i n j a u g i b a . životinja. V a ž n o je samo da o n o b u d e p o t p u n o s u h o . a postala je o p a s n a zahvaljujući pogrešnom hranjenju 1923. n a p u h a o . a kadmij je o t r o v a n . bolje je da ga s p a l i m o n e g o da to u n e s e m o u svoj vrt. a ako je ima. Bilo koje m i r i s n o ulje. U nju s t a v l j a m o n e k o l i k o k a p i e t e r i č n o g ulja. l a v a n d i n o . Za deset minuta b i l o je ispunjeno muhama. a k o i m a m o k a r t o n u kujem su bila d e z i n f e k c i j s k a sredstva. li karton pogodan za malćiranje ili pokrivanje Treba paziti da se crijevo ne izvrne. Ako životinji dajemo životinjske bjelančevine. t r e b a o d r e z a t i s v e što j e n a k o n dva dana ostalo v l a ž n o .

Rajčica. I k o d k o m p o s t a je tako. K a d p a d n e kiša i p o s t a n e t o p l o . p o s t i ž e m to da na njoj raste bijela djetelina. Ne m o r a t e se bojati da će ispariti. A k o k o m p o s t r a s p r o s t r e t e p o p o v r š i n i . uvijek ostaju m a l i d i j e l o v i koji nisu d o kraja i s t r u n u l i . Mi. i a k o n i o n i sami t o z a p r a v o t o č n o n e znaju. Cijela je priča z a p r a v o n a p u h a n a u m e d i j i m a z b o g p a n i č n o g straha ljudi. Dušik iz k o m p o s t a ne m o ž e se i z g u b i t i jer je on organski v e z a n . Z n a m da je k o m p o s t o r g a n i z a m . Ima biljaka koje ne p o d n o s e k o m p o s t i o n i h koje v o l e v r l o d e b e l i sloj k o m p o s t a . specijalno d j e l o v a n j e p o j e d i n i h bakterija na biljku ja kao p o l j o p r i v r e d n i k ne m o g u objasniti. N i t k o ne zna kako dolazi do zaraze. U p r i r o ­ di supstancije s p o v r š i n e z e m l j e u v i j e k ostaju na površini. To morate pitati b i o l o g e . svi procesi kompostiranja zaustavljaju s e o n o g a časa k a d j e s u h o ili k a d j e s m r z n u t o . uvuku ih u z e m l j u i o n d j e p r e r a d e . li ga preparirati po Dakle. T r e b a ga. što možemo upotrijebiti? životinje. u biološko-dinamičkoj poljopriv­ r e d i n i s m o p r i j a t e l j i u p o r a b e p r i p r a v a k a i z k r v i ili k o š t a n o g b r a š n a . A k o je k o m p o s t postavljen na površini. a k o je m o g u ć e . z e l j e i s v e k u p u s n j a č e pune kante. pojedu grudice komposta. e p i d e m i j e i prijenosa s j e d n e ž i v o t i n j e na drugu. a za k e l j . a bakterije su samo j e d a n n j e g o v d i o .D a k l e . Ako nemamo kravlju lubanju. Sve ž i v o t i n j i c e u k o m p o s t u o d u m i r u . Možete li što reći o utjecaju bakterija u kompostu i u vašim pripravcima? N a r a v n o d a s u o n e p r i s u t n e . u z r o k k r a v l j e m l u d i l u je u ljudima. D o b r o je od p r i r o d o z n a n s t v e n i k a saznati koje su b a k t e r i j e p r i s u t n e u k o m p o s t u i koja je n j i h o v a funkcija. površini ili u dubini? treba To sam v e ć opisao. Mislite na p r i r o d u . ali o s t a v l j a j u svoja jajašca. Debljina komposta ovisi o vrsti kulture. A k o ih i z d v o j i m o kako b i s m o ih istražili — više ne istražujemo o r g a n i z a m . p r e p a r i r a t i o d o z g o . P r i t o m se oslobađaju tvari koje s kišom ulaze u zemlju. N e k a d a s e t o k o r i s t i l o kad s e n e k o imanje iz k o n v e n c i o n a l n e p r e v o d i l o na biološkodinamičku poljoprivredu. Od č e g a s e s a s t o j i k o m p o s t ? Sastoji s e n a j v i š e o d s u p ­ stancija koje se nalaze na p o v r š i n i z e m l j e . N e k e biljke t r a ž e p o t p u n o r a s p a d n u t i k o m p o s t . k u p u s t r a ž e k o m p o s t u p o č e t k u procesa raspadanja. a l i v a d e i pašnjaci traže kom­ p o s t koji j e p o t p u n o t r u o . ali j a i h n e m o g u analizirati. Ja se ne b o j i m raditi sa ž i v o t i n j s k i m d i j e l o v i m a . A k o i m a m l i v a d u n a k o j u stavljam p u n o komposta i ako d o d a j e m gnoj iz roga. Bakterije i crvi koji tu ž i v e nosi­ telji s u b j e l a n č e v i n a . O n i štite tlo od isparavanja i p r i v l a č e kišne gliste da d o đ u na površinu. . Kosti d o n o s e kalcij. ti se p r o c e s i nastavljaju. Kod pretvorbe v o d i m o m n o g o v i š e računa o t o m e da s a d i m o biljke koje u t l u s t v a r a j u d u š i k i da b a k t e r i j e k o j e stvaraju dušik hranimo organskom supstancijom. Lubanju bilo koje d o m a ć e Kad se kompost preparira. k r u m p i r . međutim. po n j e m u sja Sunce i suši ga. M r k v i ne treba stavljati n i k a k a v k o m p o s t . Ali pitanje je bilo mogu li se u kompost dodavati kosti? N a r a v n o . N o . a druge k o m p o s t na p o č e t k u procesa raspadanja.

htjeti. Naravno da se to može činiti u biološkoj poljopriv­ redi kako bismo je poboljšali s ljekovitim biljkama. ali to onda nije biološko-dinamička poljoprivreda. Samo na tome putu možemo shvatiti gradivo. njezin je izmet i z v o r humusa u Europi. Bojite li se samih životinja ili njihove veličine? Krava koja je u Indiji sveta.Postoji li alternativna mogućnost za životinjske sastojke u pripravcima/ U biološko-dinamičkoj poljoprivredi ne postoje alternative. međutim. I sam je čovjek viši razvojni stupanj ž i v o t i n j e . N o . Dakle. Pedeset posto komposta sastoji se od životinja. o odnosu između životinja i bilja u poljoprivred­ nom organizmu. možemo li raditi kompost bez ži vo tin jski li sa s t oja ka? Zašto se kao vegetarijanac bojite životinjskih sastojaka? Svaki kompostni kup vrvi životinjama. vidjeti. a po­ moću tih se kiselina iz minerala koji postoje u okolini izvlače rezerve fosfora. postoji mogućnost da se pri­ pravci od ljekovitih biljaka dodaju izravno u kompost bez ovoja koji. Ima nešto načelno s čime ja za­ počinjem svoja predavanja. . Nove spoznaje su nam pokazale da dodavanje pripravcima valerijane u zadnjih pet minuta mije­ šanja bilo gnoja. Biološko-dinamičkom metodom može se u zemlji oslo­ boditi sadržaj fosfora. činiti i shvatiti. a to je sedam riječi: ćuti. Nešto što treba otvoriti naša osjetila. kao što životinje trebaju biljke. Međutim. Koje biljke treba koristiti kad u tlu ima premalo fosfora? Ima vrlo malo tla u kojima uopće nema fosfora. humus je p r o i z v o d koji je astraliziran pomoću životinje. našu dušu za rad. Ovdje je riječ o ulozi životinja u poljoprivredi. U jednoj litri komposta živi više životinjica nego što ima ljudi na Zemlji. može­ mo shvatiti smisao i međuovisnosti. Sve to čini j e d n u cjelinu. krava je u srednjoj Europi svojim iz­ metom donijela plodnost livadama. To je jedna sasvim dinamička osobina. misliti. Ako smo vegetarijanci. uništavana je u Europi. također imaju svoju funkciju. Time se može ukloniti nedostatak fosfora. Osnova svega ži­ voga potječe od biljke preko životinje do čovjeka. biljke trebaju ž i v o t i n j e . U l o g a životinja u biološko-dinamičkoj poljoprivredi Čovjek mora postati samostalan. bilo kremena iz roga pozitivno dje­ luje na fosforne procese u tlu. Da bi m o g l e p r e ž i v j e t i . osjetiti. Jučer sam vam pokazao kako se s pripravkom gnoja iz roga pojačava djelatnost korijena biljke da izlučuje korijenske kiseline.

a r a z v o j tih snaga je i smisao c j e l o k u p n o g r a z v o j a . prikazao načelo p l o d o r e d a . A k o t o z b o g tržišnih razloga ne m o ž e m o postići. uka­ panje i v a đ e n j e p r i p r a v a k a u o d r e đ e n o godišnje doba. te snage stavlja č o v j e k u na raspolaganje. Načela p l o d o r e d a o d r e đ u j u broj životinja koje m o r a m o imati na s v o j e m u i m a n j u ili b r o j koji b i s m o t r e b a l i i m a t i . ali u n e k o m o b l i k u o s n o v n a će načela ipak ostati. h o ć e m o li p r o i z v o d i t i i prodavati plo­ d o v e . T o z n a č i da. To su biljke koje će biti u p o t r i j e b l j e n e unutar g o s p o d a r s t v a i n e ć e biti za prodaju. O n o što j e e g z i stentno — to je čovjek. U ž i v o t i n j i se d o g a đ a nešto p r i r o d n o što je čovjek p r e p o z n a o kao o n o što je p o t r e b n o da se kvaliteta h r a n e u z d i g n e n a v i š u r a z i n u . naši r o d i t e l j i i naša d j e c a o v d j e s m o z a t o da e k s p e r i ­ m e n t a l n o istražimo je li tomu doista tako. g o v o r e ć i o p r i j e l a z u s k o n v e n ­ c i o n a l n o g načina o b r a d e zemlje na biološko-dina­ mički. Isto je i s p r i p r a v c i m a . T o znači d a u p l o d o r e d u m o r a biti sadržano b a r e m 20-30 p o s t o k r m n o g bilja. oni svi zajedno čine jedan organizam. I z l o ž i o sam v a m o s n o v n u i d e j u .d i n a m i č k i o r g a n i z a m . a ta je cjelina b i o l o š k o . m o r a m o učiniti k o m p r o m i s tako da p o v e ć a m o broj životinja koje žive u zemlji.d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e jest d a s e n a č e l a n a o s n o ­ vi kojih se p r o i z v o d i hrana primjerena čovjeku podignu na jednu višu d u h o v n u razinu. Ž i v o t i n j a koja u sebi n e m a utje­ l o v l j e n o Ja u p r a v o zato što to Ja ne treba. Sve to zajedno čini j e d n u cjelinu. a p l o d o v i koje h o ć e m o p r o d a v a t i zahtijevaju da u tlu postoji humus. t r a v e i biljke k o j e služe za p r e h r a n u životinja. A k o zajedno sagledam sve biološko-dinamičke pripravke. prskanje u o d r e đ e n i m r i t m o v i m a itđ. žrtvujući se. a s v e što se u v e z i s t i m e d o g a đ a i r a z v i j a dio je toga jedinstvenog procesa. m o r a m o na njemu uzgajati biljke koje će ga p o n o v n o oživjeti i oboga­ titi. hoće li primjenom biološko-dinamičke metode u poljopriv­ redi prehrana doista postati bolja.Jučer s a m v a m . T o j h a r m o n i j i p r i p a d a j u o d r e đ e n i r i t m o v i . Oni č i n e cjelinu u k o j o j z a j e d n o sudjeluju ž i v o t i n j e i biljke. T o nije i z n a š a o č o v j e k naše današnje g e n e r a c i j e n e g o R u d o l f Steiner. To je o n o što ž i v e ž n i m n a m i r n i c a m a s o z n a k o m D e m e t e r daje osobitu kvalitetu oznaku "hrana s i z b o g čega ti p r o i z v o d i nose karakterom". s v e s t v o r e n o z a p r a v o j e j e d a n m e đ u s o b n o p o v e z a n i o r g a n i z a m . Jedno od načela biološko. To je k a o u g l a z b e n o j ljestvici u kojoj ne m o ž e t e i z n i z a t o n o v a koji č i n e h a r m o n i č n u c j e l i n u i z u z e t i j e d a n t o n . U v e ć i n i slučajeva to su l e p i r n j a č e . h o ć e m o l i o b n o v i t i t l o k o j e s m o i s c r p i l i uzgajajući p l o d o v e za prodaju. 0 t o m u će o n d a o v i s i t i b r o j ž i v o t i n j a k o j e m o ž e m o imati n a s v o j e m u imanju. Naravno da ta poljoprivreda podliježe n e p r e k i d n o m e r a z v o j u . Je li moguće ili hoće li bici moguće da se pripravci proizvode bez životinjskih dijelova? B u d u ć n o s t ne m o g u p r o r e c i . Jer. I z u z m e m li iz njega životinje. to više nije o r g a n i z a m . j e d n u cjelinu koju ne m o ž e m o tek tako razbiti. . T a j sklad p o d u p i r e u čovjeku snage jastva. m o r a m o za to p r i r e d i t i tlo. dakle mikroorganizama i različitih drugih životinja. Jučer sam v a m pokušao objasniti kako snage k o j e č i n e d a biljka r a s t e u s p r a v n o z a p r a v o p o m a ž u č o v j e k o v e Ja-snage. Ja ž i v i m u bu­ dućnosti z a t o što ž i v i m u b i o l o š k o . Naravno.d i n a m i č k o j p o ­ ljoprivredi. M i .

A o n o što p r i ­ t o m u s p u t nastaje p r o i z v o d i s u n a m i j e n j e n i t r ž i š t u i. " T a k o j e z a p r a v o cilj b i o l o š k o . I m a v e g e t a r i j a n a c a k o j i p i j u m l i j k o . a o n d a t a k v e ž i v o t i n j e m o ž e m o uvesti u niz biološko-dinamićkih pripra­ vaka. m e đ u t i m . N o . j e d u jaja i . A k o t u e v o l u c i j u g l e d a m o u cjelini. b e z stresa. O n e s u p o s t a l e čovjekovi partneri i s njime ž i v e p o d istim k r o v o m . morali bismo ih ondje i zaklati. ili ć e m o s e d a t i u k o p a t i p a ć e nas r a z l o ž i t i ž i v o t i n j e koje ž i v e u zemlji. m o r a m o s v i m ž i v o t i n j a m a o m o g u ­ ćiti postojanje. jer z n a t e da k o d ljudi koji ne j e d u m e s o postoji slobodna energija koja nije iskorištena za p r o b a v u m e s a i k o j u t r e b a z a n e š t o u p o t r i j e b i t i . biljno i živ o t i n j s k o c a r s t v o te c a r s t v o č o v j e k a . b e z straha. da ih j e d n o ­ s t a v n o z a r o b i m o .d i n a m i č k o j p o l j o p r i v r e d i nema g o v o r a o t o m e da se životinjama nanosi bol. Sva ta carstva čine jednu veliku cjelinu na čijem je vrhu čovjek s a s v o j i m i n d i v i d u a l n i m d u h o m . v i d i m o kako p o d ­ loga te evolucije obuhvaća m i n e r a l n o . Jer. z n a t n o ću smanjiti p l o d n o s t tla. Kad b i s m o sve životinje pustili na slobodu. što nikako ne znači da ih t r e b a m o o d i j e l i t i ođ svjetla i zraka. kad b i s m o pustili da sve ž i v o t i n j e ž i v e . pusti se da krv isteče kad je ž i v o t i n j a m r t v a . K a d v e ć ž i v o t i n j e uzgajamo na našim imanjima. To je neprekidna evolucija s jednim o d r e đ e n i m ciljem. a k o ih zaista p u s t i m o da ž i v e s l o b o d n o u p r i r o d i . K a o p o l j o p r i v r e d n i c i i m a m o z a d a ć u i z v r š i t i se­ lekciju m e đ u ž i v o t i n j a m a . u s m r t i m o je j e d n i m j e d i n i m hicem i p r e t v o r i m o je u hranu. jest ž i v o t i d u h . dakako. O n o što nas u k r u h u h r a n i jest Božja vječna riječ. z a t o što n e b i i m a l e d o v o l j n o hrane. N o v a c nema prioritet u ljudskom ž i v o t u . U b i o l o š k o . a ljudi ć e g l a d o v a t i j e r v i š e n e ć e biti ž i v o t i n j s k e h r a n e . Danas. i to tijekom čitave g o d i n e . v e ć d a ž i v o t i n j e u z g a j a m o u skladu s njihovim bićem.d i n a m i č k o g rada misli samo na n o v a c savjetovat ću da o d m a h prestane s r a d o m . S a s v i m m i j e j a s n o d a r a s t e b r o j ljudi h r a n e v e g e t a r i j a n s k i . A k o ž i v o t i n j u z a k o l j e m o k o d sebe. n o v a c .Tijekom toga procesa određeni se dijelovi gube jer postaju n e p o t r e b n i . Ljudi k o j i s u koji s e v e g e t a r i j a n c i ne bi htjeli nanositi bol ž i v o t i n j a m a . ali isto je t a k o j a s n o da p o s t o j i i m n o š t v o ljudi kojima je p o t r e b n a hrana životinj­ skog p o d r i j e t l a . to bi z a n j i h b i l a silna m u k a .d i n a m i č k o g načina o b r a d e z e m l j e r a z v o j č o v j e k o v a d u h a . A k o . na svojemu d o b r u neću držati ž i v o t i n j e . Svi mi n a s t o j i m o da sa što manje b o l i za b i l o koje biće d o đ e m o do z d r a v e hrane. On je n u ž n o z l o . m e đ u t i m . p r i r o d a će biti snaga selekcije t i m e što će d o ć i do r a z n i h e p i d e m i j a . A k o sve ž i v o t i n j e p u s t i m o u p r i r o d u . P o s t o j i j e d n a lijepa n j e m a č k a m o l i t v a p r i b l a g o v a n j u koja kaže: " N e h r a n i nas k r u h . a stvaraju se neki n o v i . Ž i v o ­ tinje se v o z e tisućama kilometara. O n o m e tko u počecima svo­ jeg b i o l o š k o . d a k l e . i Životinje koje su tijekom tisućljeća postale d o m a ­ ć e ž i v o t i n j e v i š e nisu d i v l j e ž i v o t i n j e . Ali i sami k a d u m r e m o ili ć e m o se p r e d a t i da b u d e m o spaljeni s m o r e m energije. A k o se životinja usmrti j e d n i m j e d i n i m hicem. o n e bi v e ć z i m i stradale. Ja n i s a m z a s t u p n i k f a n a t i z m a ni u k o j e m o b l i k u s a s v i m s a m s p o r a z u m a n s t i m e da l j u d i k o j i su se za to o d l u č i l i ne j e d u m e s o . O n o što se ubraja u n e h u m a n i p o s t u p a k p r e m a ž i v o t i n j a m a jesu t r a n s p o r t i ž i v o t i n j a na daljinu. ne s m i j e m o ih ni hraniti. T a k o čine i svi l o v c i s d i v l j i m ž i v o t i n j a m a .

ali v o d i r a č u n a o s t v a r a n j u . Z a h v a l j u j e m M a r i j i M e i s e n koja m e j e o v a m o u v r t .sir. Trebaju nam gnoj iz kravljeg r o g a i k r e m e n iz kravljeg roga. Ubijaju h e r b i c i d i m a o n e biljke koje k o j e ž e l e rasti. n a t u d e p o s j e d e . ja p o z d r a v l j a m ta stabla. A l j u d i su l u d i a k o se zbog njih međusobno ubijaju.d i n a m i č k i m n a č i n o m . A kada se pokraj njih v o z i m . A što j a z a p r a v o č i n i m k r a v i k o j a d a j e m l i j e k o ? Što ć u s t e l e t o m . da sve što je s t v o r e n o o d r ž i m o i dalje u n a p r e đ u j e m o i r a z v i j a m o . su­ p r o t n o s t i nas v o d e p r e m a n a p r e t k u . j e r o n o što mi r a d i m o s pripravcima nema nikakve veze s mistikom.d i n a m i č k i n a č i n o b r a d e tla u p u n o j mjeri ispu­ njava smisao i ideju stvaranja t i m e što ne s a m o da o d r ž a v a p r i r o d u n e g o je i razvija u skladu s o s n o v n o m idejom evolucije. ti s u p r o t n i p o l o v i . i i m a m osjećaj d a se stablo t o m e raduje. J e d n a sada sjedi na v r h u .d i n a m i č k o m o b r a đ i v a n j u tla. A ako se o d r e k n e m o e g o i z m a . v o n W i s t i n g h a u s e n r e k a o da se ne boji ni j e d n o g pitanja. taj da i n e . Župnici u crkvi p r o p o v i j e d a j u : N e m o j ubijati! — a p o l j o p r i v r e d n i c i koji r a d e p r e m a k o n v e n c i o n a l n o j m e t o d i već se od ranog jutra d o g o v a r a j u o t o m e koji ć e o t r o v u p o t r i j e b i t i . A k o djelujem u p o l j o p r i v r e d i . A kao z a h v a l u biljke će v a m d a r o v a t i i z n i m n e kvalitete harmonije. d r u g a d e s n a . K a t k a d čak s t a n e m i p r i d e m s t a b l u i k a ž e m m u : D o b a r d a n . Što je to? Ja se v e s e l i m . te ga n j e g u j e i u n a p r e đ u j e . jin i jang. H t i o bih v a m s r d a č n o z a h v a l i t i što ste m e saslu­ šali. a d r u g a će p o s l i j e . B i o l o š k o . neka s l o b o d n o ž i v e j e d n i pokraj drugih i o n i k o j e ž i v e sa ž i v o t i n j a m a i od ž i v o t i n j a s o n i m a koji j e d u b i l j n u h r a n u . 1 u n a š e m s o c i j a l n o m ž i v o t u p o t r e b n e su n a m s u p r o t n o s t i . ali j e d r . Dakle. se u procesu ubijaju fungicidima gljivice za r e d . dakle. s t a b l o se v e s e l i . Jer. pa čak i na o n a mjesta koja mi nisu pripadala. Nama su potrebne suprotnosti. Drugi opet imaju osjećaj da moraju svim Budete li radili b i o l o š k o . b i l j k e sasvim p o u z d a n o znaju da vi kao č o v j e k njima h o ć e t e p o m o ć i . j e r k r a v a d a j e m l i j e k o s a m o a k o svake g o d i n e ima j e d n o tele. U s v o m sam ž i v o t u p o s a d i o m n o g o stabala. Naša je zadaća. O s t a v i m o politiku i p o ­ s v e t i m o se b i o l o š k o . što ja r a d i m sa stvorenim? Jednom sam raspravljao s dvanaest župnika. o n d a su one nešto što n a m svima i d e ukorist. i to r u k o m . j e d n a j e l i j e v a . p r e m a r a z v o j u . s t a b l o . T o j e k a o s p o j e d i n i m stran­ k a m a .d i n a m i č k i p o l j o p r i v r e d n i k a k t i v n o su­ djeluje u stvaranju. o s j e ć a t ć e t e r a d o s t kad p o đ e t e u s v o j v r t . Zar to n i j e k o m u n i k a c i j a s b i l j k a m a ? M n o g i od vas koji rade u v r t u poznaju p o j a m " z e l e n a ruka". već r a d i m o n e š t o š t o s e p r i r o d n o n e d o g a đ a . ( I m a p i t a n j e k o j e n i s a m p r e v e l a . jednim iznimno d o b r i m biološko-dinamičkim poljo­ p r i v r e d n i k o m i s j e d n i m m l i n a r o m . M o j a s e ž e n a u v i j e k p o m a l o ljuti. T e m a je bila: M o ž e li se biološko-dinamički način p o l j o p r i v r e d e spojiti s p o j m o m stvaranja? N a k o n v r l o o š t r e r a s p r a v e o b j a s n i o sam d a b i o ­ l o š k o . u e v o l u c i j i . Jer. . Pitanje glasi:) Znate li da se s biljkama može komunicirati:' N a r a v n o . N e k i m ljudima u n j i h o v i m v r t o v i m a sve uspijeva. ali i m ništa n e p o l a z i z a r u k o m . g o r e i dolje. ubijaju stvaranja brinu i n s e k t i c i d i m a insekte koji se b r i n u da s j e t v e n o s j e m e ostane z d r a v o .

Uvijek m o r a t e imati na umu da se političari mijenjaju kao košulje. M i ć e m o r a d o p o m o ć i s a v j e t i m a i p r i p r a v c i m a . Sr­ d a č n o hvala čovjeku s radija. Htio bih zahvaliti Bernardi O r e h o v e c koja. š t o . A ako to n e ć e t e činiti. prihvaćajući do­ tadašnja z n a n s t v e n a p o s t i g n u ć a ide korak dalje i obraćajući se ljudskim srcima p o m a ž e čovjeku da osvijesti p o t r e b u z a p o t p u n i j o m p e r c e p c i j o m svijeta o k o sebe. Današnjem j e čovjeku s v e jasnije d a j e o n sam m n o g o v i š e o d f i z i č k o g a tijela. s t o l j e ć e R u d o l f S t e i n e r .d i n a m i č k o središte. j e d n o savjetova­ lište. Antropozofija. ali i u v i d u n a d o s j e t i l n i svijet. U s e b i o s j e ć a ž i v o t n e s n a g e . POGOVOR B i o l o š k o . k a k o o s j e ć a m i v i d i m . č o v j e k koji je stekao n a o b r a z b u na p o d r u č j u pri­ r o d n i h i d r u š t v e n i h z n a n o s t i . m e đ u t i m . Vi to m o r a t e učiniti ako vi to h o ć e t e . čije postojanje materijalistička z n a n o s t n e m o ž e d o k a z a t i . ali i u m n o g i ­ m a k o j i nisu.d i n a m i č k a — više od p o l j o p r i v r e d a m e t o d e Intenzivan razvoj znanosti i znanstvena postignuća o m o g u ć i l i su v e l i k o m dijelu c i v i l i z i r a n o g a svijeta poboljšanje materijalnih uvjeta života. A k o ste d o š l i d o t o g a d a ste t o u č i n i l i . 1 d o k j e d o s a d a p o t i c a j . N a p r e g n u t ćete svoje mišljenje i pitati se kako ću d o ć i do informacija i kako ih m o g u primijeniti. ne m o ž e m o zanemariti činjenicu da p o s t o j e i ljudi k o j i s h v a ć a j u k a k o t o n i j e d o v o l j n o . A k o s e t o n e i s p u n i . Mi time iz Njemačke n e ć e m o i ne m o ž e m o upravljati. S r d a č n o b i h h t i o z a h v a l i t i i Dunji G o j k o v i ć za p r e v o đ e n j e te predsjedniku Antropozofskog društva prof. n a u č i t ć e t e shvaćati sveukupne v e z e i z m e đ u o n o g a o čemu sam govorio. n e m o j t e o t o m e ni misliti. Jučer smo imali sasvim kratki TV intervju o t o m e kako bi to i z g l e d a l o da o v d j e u Donjem Kraljevcu j e d n o m nastane b i o l o š k o . 1 v i ste o n i k o j i s e m o r a j u b r i n u t i da o v d j e nastane j e d a n d o b a r centar. u 20.d o v a b i l a i bila moja d o m a ć i c a . b i t ć e t e sami z a t o krivi. B u d e t e l i r a d i l i b i o l o š k o . Na p r i j e l a z u iz 19. n j e g o v a d u h a . v r l o m a r l j i v o r a d i n a b i o l o š k o . za koju je smisao č o v j e k o v a postojanja r a z v o j n j e g o v e Ja-svijesti. i da se ispuni o n o što je g o s p o d i n saborski zastupnik j u č e r r e k a o o p l o č i o z d r a v o j hrani na g r a n i c a m a H r v a t s k e . ali n j i h o v e i z r e k e što se n a r o d a t i č e o s t a j u iste. p o m a ž e m u d a n a d i d e o k v i r e koje postavlja materijalni svijet. dr. p o k r e n u l o p i t a n j e : Jesu l i o s i g u r a n j e materijalne egzistencije čovjekova postojanja? i život u b l a g o s t a n j u cilj U n a t o č t o m u što v e l i k i d i o č o v j e č a n s t v a usmje­ rava sve svoje snage p r e m a poboljšanju materijalnih uvjeta života. o s m i s l i o j e i u t e m e l j i o a n t r o p o z o f i j u k a o duhovnu znanost. I m o r a t e z a i s t a h t j e t i č i t a v u c j e l i n u .d i n a m i č k o m načinu o b r a d e z e m l j e . R a d o v a n u S u b o t i ć u na p r i p o m o ć i u o r g a n i z a c i j i . osjeća dušu i duh. Blagostanje je u m n o g i m a koji su ga o s t v a r i l i . k r o z svijet ć e t e ići b u d n i j i i n e š t o n a u č i t i i v i d j e t i . o n d a to m o r a t e i učiniti. n i j e ar­ gument za njihovo poricanje. Z a h v a l i o bih T o m i s l a v u Strniščaku za o r g a n i z a c i j u i g r a d o n a č e l n i k u . a v e ć s a d a m o ž e t e osjetiti da u t o m e ima nečega ispravnoga.d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u m o r a t e o v d j e sami razviti. ali b i o l o š k o . g o s p o ­ dinu Balogu.d i n a m i č k i . A a k o ste to promislili i ako to h o ć e t e . T e m e l j a n t r o p o z o f i j e čini znanost o inicijaciji.

k o j e S t e i n e r n a z i v a r a z d o b l j e m r a z v o j a d u š e svijesti. a r h i t e k t u r u . Z a t o j e b i o ­ loško-dinamička poljoprivreda više od metode. p r e d stotinjak intelek­ t u a l a c a i p o l j o p r i v r e d n i k a . . Zanimljivo je da u današnje d o b a ubrzanog o d ­ vijanja ž i v o t n i h tokova. m o ž e b i t i a k t u a l n o n e š t o što j e n a s t a l o p r i j e g o t o v o j e d n o g stoljeća. n e p r e s t a n o g pronalaženja n o v i h z n a n s t v e n i h o t k r i ć a . u p r a v o klica a n t r o ­ p o z o f i j e p o l o ž e n a u č o v j e č a n s t v o prije stotinu g o d i n a danas bi trebala doživjeti svoj puni razvoj. svaki b i p o j e d i n a c t r e b a o biti svjestan da poticaj za d j e l o v a n j e treba p r o n a ć i u sebi s a m o m e . K o b e r z y n i W r o c t a w ) o d 7 . Jer.d i n a m i č k i h p r o i z v o đ a č a u z svijest o č o v j e k o v o j p o t r e b i z a z d r a ­ v o m h r a n o m i z d r a v i m ž i v o t o m uključuje i svijest o z d r a v l j u p l a n e t a Z e m l j e . u današ­ nje d o b a . iz n j e g o v o g a Ja. R a z v i j e n a svijest b i o l o š k o .za d j e l o v a n j e č o v j e k n a l a z i o u svojoj o k o l i n i . Biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a j e način ž i v o t a koji č o v j e k u o m o g u ć u j e da r a d e ć i i p r i v r e đ u j u ć i isto­ dobno razvija svoju osobnost. N o . nažalost. te su uz njegovu p o m o ć nastavili rad na njihovu unapređivanju. a predstavljaju p r v i z a o k r u ž e n i p r i k a z n o v o g načina p o l j o p r i v r e d n o g gospodarenja. u d v o r c u g r o f a K e y s e r l i n g a . n a n j e g o v p o t i c a j . Za razliku od ostalih ekološ­ kih m e t o d a o v d j e nije d o v o l j n o d a s e č o v j e k u p o z n a s o d r e đ e n i m pravilima čijom će primjenom dobiti ekološke proizvode. Iz takvog je rada (uz waldorfsku pe­ d a g o g i j u . T o b i svakako trebala b i t i r a z v i j e n a svijest o p o t r e b i z a z d r a v o m h r a n o m . On sam. euritmiju.) Načela biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e sadržana u tim predavanjima vrijede i danas. u skladu sa s v o j o m o s o b n o š ć u . p r o c j e n j u j e n a koji ć e n a č i n g o s p o d a r i t i . koja č e s t o p o b i j a j u o n a d o s a d a š n j a .d i n a m i č k o g o s p o d a r e n j e nije usmjereno samo na održavanje n e g o i na p o n o v n o uspostavljanje n a r u š e n e e k o l o š k e ravnoteže. b i o l o š k o . Otada do našeg v r e m e n a biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a zaživjela je na svim kontinentima. umjetnost oblikovanja g o v o r a ) proizišla i biološko-dinamička poljoprivreda. N o . d a n j e g o v a djela m o r a j u p r o i z l a z i t i i z n j e g o v a duha.d i n a m i č k o m p o l j o p r i v r e d o m p o k r e t a č j e s a m o j e d a n : visok stupanj svijesti. g o d i n e . Na temelju antropozofije kao d u h o v n e znanosti p r o i z i š l e s u m n o g e p r a k t i č n e g r a n e t a k o što s u sami stručnjaci z a m o l i l i Rudolfa Steinera da im d a d e smjer­ nice za p o j e d i n a z n a n s t v e n a ili u m j e t n i č k a p o d r u č j a . T e m e l j biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e čini osam p r e d a v a n j a koja je R u d o l f Steiner o d r ž a o u K o b e r w i t z u k o d Breslaua ( p o l j . R a z l i č i t i s u m o t i v i koji p o k r e ć u č o v j e k a d a s e bavi e k o l o š k o m p o l j o p r i v r e d o m . a n t r o p o z o f s k u m e d i c i n u . l i p n j a 1 9 2 4 . T a k v o gospodarenje zahtijeva od čovjeka da sve svoje snage i sposobnosti stavi u funkciju napretka čovječanstva. a način na koji će se one provesti u djelo ovisi o svakom p o j e d i n o m pro­ i z v o đ a č u . sli­ karstvo. K o d s v i h koji s e u s p j e š n o b a v e b i o l o š k o . ( M e d u n a j m l a đ i m sluša­ teljima b i o je i o t a c dr. Christiana v o n Wistingausena. Osnovu biološko-dinamičkoga g o s p o d a r e n j a č i n e smjernice. a n j e z i n i " D e m e t e r " p r o i z v o d i k a o " p r o i z v o d i s ka­ r a k t e r o m " p o z n a t i su d i l j e m svijeta. često je to i želja za v e ć o m z a r a d o m z a t o što ekološki p r o i z v o d i na tržištu m o g u postići v e ć e cijene od o n i h k o n v e n c i o n a l n i h . d o 16. Te činjenice treba imati na umu svatko tko se po p r v i puta susreće s biološko-dinamičkom p o l j o p r i v r e d o m i razmišlja o njezinoj primjeni na svojemu gospodarstvu.

. a to je da dolazi vrijeme u kojem će znanstvenici nalaziti duhov­ nost sve do u fizikalne i kemijske zakone.Neka područja današnje znanosti već potvrđuju ono što je Rudolf Steiner nagovijestio. A duhovnost je ugrađena u temelje svih znanstvenih područja i praktičnih grana proizišlih iz antropozofije.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful