Biološko-dinamička poljoprivreda poljoprivreda budućnosti

prema predavanjima koja je

dr. C h r i s t i a n v o n W i s t i n g h a u s e n
održao u Donjem Kraljevcu 16. i 17. lipnja 2 0 0 1 .

uredila Renata Bakota

KAZALO
PRVO PREDAVANJE 7

Poljoprivredno gospodarstvo kao organizam
D R U G O PREDAVANJE 13

0 kompostiim pripravcima
TREĆE PREDAVANJE 18

Hranjive tvari i kozmičke snage
Č E T V R T O PREDAVANJE 28

Primjena biološko-dinamičkih pripravaka
PETO PREDAVANJE 32

Harmonizirajuća uloga krave u gospodarstvu
ŠESTO PREDAVANJE 39

Demeter, Bioland, Naturland, smjernice Europske unije
S E D M O PREDAVANJE 45

Organizacijska struktura D e m e t e r saveza
O S M O PREDAVANJE 48

Plodored
D E V E T O PREDAVANJE 54

O d g o v o r i na pitanja
DESETO PREDAVANJE 62

Kompostni pripravci
J E D A N A E S T O PREDAVANJE 78

Vrste komposta i njegova uloga
D V A N A E S T O PREDAVANJE 83

O d g o v o r i na pitanja
T R I N A E S T O PREDAVANJE 91

Uloga
POGOVOR

životinja

u biološko-dinamičkoj poljoprivredi
9 9

Poljoprivredno g o s p o d a r s t v o kao organizam
Danas ćemo se baviti biološko-dinamičkom poljo­ privredom. Gospodin saborski zastupnik* maloprije je rekao kako će u budućnosti na granicama vaše zemlje stajati ploča s natpisom da se ovdje proizvodi zdrava hrana, što on zaista mora i ostvariti. A da bi se to moglo ostvariti i vlada mora biti uvjerena da je to moguće, a zatim i građani vaše zemlje mora­ ju biti uvjereni da je to ispravno. Budući da ste me pozvali da d o đ e m ovdje i g o v o r i m o biološko-dinamičkoj poljoprivredi, i ja moram biti uvjeren da je to ispravan put. Danas je moja zadaća uvjeriti vas kako je biološko-dinamička poljoprivreda jedini ispravan put u budućnost, da je to poljoprivreda budućnosti. N o , ako se do sutra navečer i uvjerite da je to ispravan put, to još ni izdaleka neće biti dovoljno. Ni ono malo što ćete od mene naučiti još ni izdaleka neće biti dovoljno. 1 zato se obraćam gospodinu saborskom zastupniku s molbom da nade određeni broj ljudi koji su spremni učiti biološko-dinamičku metodu na mjestu njezina izvora. Mi vas u Njemačkoj možemo tome naučiti jer za to imamo škole. Mi vas m o ž e m o pozvati, ali to ne m o ž e m o financirati. Zato se pitam zna li gospodin saborski zastupnik što znači ako se na granici zemlje stave ploče s natpisom da se ovdje proizvodi zdrava hrana. Je li svjestan o b v e z e koju time preuzima? T o l i k o o politici, a sada prelazim na znanje. * Bolta Jalšovec

M o l i m v a s d a m i o d g o v o r i t e n a p i t a n j e : Što d o ­ b i v a t e h r a n o m , što v a m je p o t r e b n o iz hrane? Snagu, zdravlje, vitalnost, okus. Za vitalnost za zdravi život trebaju nam kalorije, treba­ ju nam snage. To su najbolji o d g o v o r i koje sam d o b i o u ž i v o t u . U N j e m a č k o j , u k o j o j je m a t e r i j a l i z a m j o š jači, č u j e m o d g o v o r e : T r e b a m o tvar, materiju, t r e b a m o v i t a m i n e , b j e l a n č e v i n e — dakle, o d r e đ e n e sastojke. 1 to je t o č a n o d g o v o r . N o , t v a r i koje u sebe p r i m a m o n a k o n n e k o g v r e m e n a i z l u č u j e m o , a š t o n a m j e i z t i h t v a r i zaista p o t r e b n o , t o č n o s u rekla o v a d v a g o s p o d i n a . T r e b a m o snagu, energiju, i to četiri vrste energije. Prva vrsta energije jest t o p l i n a . U o v o j prostoriji, p r i m j e r i c e , sjedi sto p e d e s e t p e ć i s t e m p e r a t u r o m od 37°C. Osim t o p l i n e t r e b a m o energiju za pokret, t r e b a m o e n e r g i j u k a k o b i s m o p r o b a v i l i h r a n u i , što j e najvažnije, t r e b a m o energiju d a b i s m o m o g l i misliti. Jer, z a s v e o n o š t o s e d o g a đ a u g l a v i , z a m i š l j e n j e , p o t r e b n a je velika količina energije. Sve te energije zajedno čine životne snage. U p r o š l o m su s t o l j e ć u ž i v j e l a tri č o v j e k a koja su dala n o v e poticaje p o l j o p r i v r e d i . P r v i je Albrecht Then za kojega poljoprivreda nije ništa d r u g o doli sredstvo kojim se zarađuje n o v a c . T i m e je, postavivši za o s n o v u p o l j o p r i v r e d e ekono­ miju, u t e m e l j i o e k o n o m s k u p o l j o p r i v r e d u . T a k v o j e u č e n j e u z r o k o v a l o rastakanje p o l j o p r i v r e d n e djelat­ nosti na njezine sastavne e l e m e n t e . O d v o j i l e su se p o j e d i n e p o l j o p r i v r e d n e g r a n e . Poslije se a n a l i z o m d o š l o d o zaključka k a k o n e k e g r a n e p o l j o p r i v r e d n e djelatnosti d o n o s e veću, a d r u g e manju dobit, što

je i m a l o za p o s l j e d i c u da su p o j e d i n e p o l j o p r i v r e d n e grane koje su d o n o s i l e manje p r i h o d e z a n e m a r e n e ili su se p o t p u n o u g a s i l e . Iz takvog je shvaćanja p r o i z i š a o pojam m o n o ­ k u l t u r e , i to ne s a m o na p o l j i m a v e ć i u š u m a m a i stajama. Ta je m o n o k u l t u r a u z r o k o v a l a ekološku kata­ s t r o f u z a t l o , d o v e l a j e d o e r o z i j e tla. N a t r ž i š t u j e uzrokovala velike oscilacije; j e d n o m je bilo ponu­ đ e n o p r e v i š e , a d r u g i put p r e m a l o r o b e . U stočar­ stvu j e m o n o k u l t u r a d o v e l a d o p o j a v e b o l e s t i m e d u životinjama, do epidemija. Primjerice, bolesti su se javljale uzgajanjem samo goveda, samo svinja ili s a m o z e č e v a , d o k je, s druge je strane, stvorila p r o ­ blem prevelike količine izmeta. N o , u v o đ e n j e m a t e r i j a l i z m a u p o l j o p r i v r e d u nije jedina zasluga Albrechta T h e a . O n nas j e naučio k a k o j e u z g o j d j e t e l i n e i z n i m n o v a ž a n . Još j e i da­ nas u z g o j d j e t e l i n e , z a p r a v o l e g u m i n o z a , t e m e l j n o sredstvo ekološke poljoprivrede. On je s p o z n a o Drugi je č o v j e k Justus von Liebig.

d a s e biljka h r a n i n a j m a n j i m č e s t i c a m a k o j e z o v e m o i o n i . N a i m e , u v i d j e l o s e d a d r v e ć e m n o g o b o l j e raste n a t l u u k o j e m u i m a kalija, d o k s t a b l a k o j a r a s t u n a t l u n a k o j e m j e kalij i s p r a n rastu s l a b i j e . T a k o je nastala znanost o h r a n j i v i m t v a r i m a . Najprije su p r o v e d e n a znanstvena istraživanja o t o m u koje su h r a n j i v e tvari biljci p o t r e b n e , a z a t i m se u l a b o ­ ratoriju počela p r o i z v o d i t i umjetna hrana za bilj­ ke. O v d j e je, dakle, riječ o načelu k a k v o i danas poljoprivredi, a prema bilja­ vrijedi u konvencionalnoj

k o j e m u j e z e m l j i p o t r e b n o n a d o k n a d i t i istu k o l i č i n u hranjivih tvari koju je tlo i z g u b i l o u z g o j e m zamisliti. ka. T o j e , m e đ u t i m , n a j v e ć a z a b l u d a k o j a s e m o ž e

Mi ljudi i m a m o o r g a n e p r o b a v e . O n . bakterije koje inače ž i v e u k o r i j e n j u l e p i r n j a č a g u b e svoju z a d a ć u i t i m e ili prestaju biti d j e l a t n e ili j e d n o s t a v n o nestaju. n a r a v n o . kojega u zraku ima 70 p o s t o . s n a š o m Z e m l j o m . Rekao je kako p o l j o p r i v r e d a nije s a m o "organizmu . O n a z a p o č i n j e t l o m j e r j e v e ć i s a m o t l o o r g a ­ n i z a m . a r h i t e k t u r e i t d . p r e v e l i k i m b i l o koji o r g a n u p o l j o p r i v r e d i . specijalna pedagogija. z b o g zakona tržišta. što se d o g a đ a s p l o d n o š ć u naših životinja? Rudolf Steiner je na o s n o v i svojih p r i r o đ o z n a n s t v e n i h istraživanja u s t a n o v i o d a našem tlu n e š t o manjka i to je p o k u š a o objasniti. ž i v o t i n j e i č o v j e k . a na p o l j o p r i v r e d n o m d o b r u rak m o ž e biti i svinjska staja ako je p r e v e l i k a . T l o je živi o r g a n i z a m j e d n o g p o l j o p r i v r e d n o g g o s p o d a r s t v a . jer postoje biljke. p o v e z u j u u s p o j e v e na prirodan način. d o š a o na svijet u p r a v o k o j e u s v o j e m k o r i j e n u imaju d o v o l j n o dušika i k o j e vanjski dušik. z a m i s l i t e s l j e d e ć e : Čovjek je o r g a n i z a m . p o l j o p r i v r e d a . On prima i izlučuje o d r e đ e n e supstancije. a z a t i m i na p o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o . istražio je o s o b n o . m e t a b o l i z m a . Ako hoćete shvatiti što z n a č i d a j e t l o o r g a n i z a m . a to je u p o l j o p r i v r e d i — k r a v a . stoljeća upitali su Rudolfa Steinera: Što s e d o g a đ a s n a š i m t l o m . m e đ u t i m . dok je na poljopriv­ r e d n o m g o s p o d a r s t v u to — čovjek. To je kod čovjeka glava. što se d o g a đ a s p l o d n o š ć u tla. Osim toga. t o p l i n u . Taj se rak. kao što z n a m o . K a k o g o d o k r e n e t e . A k o u v i đ a t e d a ste i s a m i o r g a n i z a m . lepirnjače dušika. R u d o l f Steiner. P o č e t k o m 20. a u j e d n o j litri z e m l j e živi više ž i v i h bića negoli ima stanovnika na čitavoj Zemlji. ali t o n i j e m i š l j e n o z a c i j e l i s p e k t a r h r a n j i v i h t v a r i . on se mora nadoknaditi. reda". K a k o b i s m o p o n o v n o o z d r a v i l i p o l j o p r i v r e d u . te na umjetnič­ k i m p o p u t e u r i t m i j e . u v u k l a u p o l j o p r i v r e d u . b i l j k e . Rudolf Steiner n a m je p o k a z a o put. pedagogija. U času k a d z e m l j i na u m j e t a n n a č i n d o d a m o dušik. U l j u d s k o se tijelo ušulja rak da ni sami ne z n a m o o d a k l e d o l a z i . slikarstva. d a o n o v e p o t i c a j e i n a o s t a l i m z n a n s t v e ­ n i m p o d r u č j i m a k a o što s u m e d i c i n a . n i j e b i o p o l j o p r i v r e d n i k več "pogon" n e g o je zapravo riječ o znanstveni višeg i s t r a ž i v a č . U č i n i t e li.Ipak je potkraj života i sam Liebig u p o z o r i o na štetnost d o d a v a n j a tlu sintetski p r o i z v o d e n o g leguminoze. p r i m a k o z m i č k u e n e r g i j u . svjet­ lost i sve to p r e r a đ u j e kako bi se razvijao. I m o r a m r e ć i d a b i s t e t r e b a l i biti n e i z m j e r n o p o n o s n i š t o j e taj v e l i k i duh. V j e r o j a t n o v a m je p o z n a t o da je Rudolf Steiner bio znanstvenik koji se b a v i o d u h o v n o m z n a n o š ć u i sve što je istražio. P o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o j e o r g a n i z a m čiji su o r g a n i t l o . p o j a m p o l j o p r i v r e d e s v e i sva p r i ­ p a d a p o l j o p r i v r e d i . ta p r e v e l i k a svinjska staja. v e ć z n a n s t v e n i c i koji ne razumiju bit života. Dakle. L i e b i g o v a j e z a s l u g a s a m o š t o j e r e k a o : A k o biljci u z m a n j k a jedan hranjivi sastojak. Svaki o r g a n i ­ zam ima jedan centar iz kojega upravlja svim orga­ nima. O v u z a b l u d u d a j e t l u p o t r e b n o u m j e t n o d o d a v a t i dušik u p o l j o p r i v r e d u z a p r a v o nije u v e o sam Liebig. i s t o j e k a o k a d b i s t e pustili da se u l j u d s k o m t i j e l u r a z v i j e rak. z b o g ž e l j e d a s e š t o v i š e z a r a d i . t r e b a m o z n a t i što valja učiniti. M i i m a m o o r g a n koji u p r a v ­ lja z d r a v l j e m . a u p o l j o p r i v r e d i je taj o r g a n p r e r a d e — t l o . na p o l j o p r i v r e d n o imanje isključivo z b o g materijalizma. R u d o l f Steiner je. čitava ta znanost da se zemlji mora dodavati o n o l i k o h r a n j i v i h t v a r i k o l i k o joj j e ž e t v o m o d u z e t o zapravo je velika zabluda. t o s a m o p r o š i r i t e n a t l o . jed­ nog p o l j o p r i v r e d n o g p o g o n a .

t r a v a ne skuplja k a o silaža u p l a s t o v e i ne k o n z e r v i r a se. N o . n a r a v n o . a seljak je nositelj te kulture. R u d o l f S t e i n e r je d a o u p u t e o p r o i z v o d n j i p r i p r a v a k a koje d o d a j e m o kompostu kako b i s m o upravljali p r o c e s i m a raspa­ pripravke poslije t o č n o opisati. p o l j o p r i v r e d a j e ustvari p o s t a l a n e p r i r o d n a . I m a m o d a n i n o ć k a o ritam. s gnojem. m o r a m o se kao poljoprivrednici brinuti 0 t o m e da u biljke zaista ude o n o što je č o v j e k u p o t r e b n o . naučili smo raditi k o m post. a Justus v o n L i e b i g je s p o z n a o da se biljke hrane i o n i m a i time uveo dodavanja hranjivih sastojaka tlu. u p r i r o d i ne p o s t o j i m o n o ­ kultura. Sve to m o r a m o imati na umu h o ć e m o li imitirati prirodu. u p r i r o d i ne p o s t o j i gnojište. M o r a m v a m . Budući da k o m p o s t katkad uspijeva. kultivirane b i b i l j k e t r e b a l e i m a t i v i š e ž i v o t n i h snaga o d biljaka k o j e rastu u s l o b o d n o j p r i r o d i . Rudolf Steiner j e r e k a o d a j e p o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o ž i v i orga­ nizam i p o k a z a o nam kako m o ž e m o očuvati zdrav­ lje t o g o r g a n i z m a . u p r i r o d i se n p r . danja. reći i to da onaj t k o misli kako će na temelju o v e činjenice i z m a m i t i n o v a c n e ć e u t o m e uspjeti j e r R u d o l f Steiner nije b i o materijalist. U p r i r o d i ni j e d n a ž i v o t i n j a nije z a t v o r e n a u uski p r o s t o r . M o r a m o postići 1 to da kultivirane biljke sadrže ž i v o t n e snage koje inače nalazimo u slobodnoj prirodi. U p o l j o p r i v r e d i p r o i z v o d i m o biljke k o j e prehranjuju čovjeka. O d a k l e d o l a z e t e ž i v o t n e snage? Dolaze iz. divljoj p r i r o d i . Ukratko ćemo ponoviti: Albrecht Thea u poljo­ p r i v r e d u j e u n i o m a t e r i j a l i z a m . N o . Budući da mi kao p o l j o p r i v r e d n i c i u p r i r o d i g o t o v o s v e č i n i m o p o g r e š n o . P o g l e d a j t e svoje b i l o — to je r i t a m . Sve su to r i t m o v i . kozmosa.o v d j e u o v o m kraju. to su životne snage. s biljnim o t p a d o m . T o j e t o č n o jer Sunce. kako biste to postigli. s l o b o d n o m p r i r o d o m . Te ću K o m p o s t n i pripravci U p o l j o p r i v r e d i . h o ć e m o li oblikovati poljoprivredu u skladu s p r a v o m . T a č i n j e n i c a n e m a m a t e r i j a l n u v e ć idejnu v r i j e d n o s t . n e m a m o iste u v j e t e kao u s l o b o d n o j . stoga što je p o l j o p r i v ­ reda kulturna djelatnost. O n o što i z t o g a m o ž e t e i z m a m i t i jest z d r a v l j e svojega naroda. . Samo. čistom. a katkad n e uspijeva z a t o što p o g r e š n o r a d i m o . S a ž e t o r e č e n o . a da b i s m o ih p r o i z v o d i l i na način primje­ ren čovjeku. p r i p a d a k o z m o s u . Postoje r a n o i kasno. P o g l e d a j t e k a k o v a š susjed d i š e — i to je r i t a m . Da b i s m o znali i s p r a v n o p o s t u p a t i s g n o j n i c o m . m e đ u t i m . i z k o z m o s a n e d o b i v a m o s a m o s n a g e Sunca n e g o i r i t m i č k e snage koje u našem ž i v o t u imaju v e l i k u u l o g u . n a r a v n o . Sami ste rekli što t r e b a m o d o b i t i h r a n o m . morate i raditi.

n e p r e ­ stano i d o g a đ a kroz procese asimilacije. uzimajući u o b z i r ljetne i z i m s k e r i t m o v e . M i k r o ­ o r g a n i z m i za koje sam r e k a o da ih u j e d n o j litri zemlje ima u g o l e m o m broju. a k o d o b r o posluša. V e ć sam g o v o r i o o g n o j u iz r o g a koji se ne sasto­ ji ni od čega d r u g o g a n e g o iz čiste kravlje b a l e g e .jutro i večer. ne bismo mogli pod­ nijeti t u k o z m i č k u e n e r g i j u . harmonija predstavlja . P o j a m harmonije o s o b i t o je v a ž a n . K a k o b i s m o svjetlosnu energiju unijeli u uzgo­ j e n u b i l j k u u v e ć o j m j e r i o d o n e što j e i m a b i l j k a koja s l o b o d n o r a s t e u p r i r o d i . to nesvjesno p r i r o d n o umijeće biljke da u sebe ugradi k o z m i č k e r i t m o v e i energiju m o ž e m o kroz biološko-dinamičku poljo­ p r i v r e d u spoznati i primijeniti zahvaljujući d r u g o m pripravku koji se zove kremen iz roga. Stoga. Oni tijekom z i m e stvaraju finiji. Koja ž e n a to ne p o z n a j e ? Svi ti r i t m o v i djeluju na ž i v o t n u o k o l i n u Zemlje. J e d a n je t z v . što znači da se u z e m l j i d o g a đ a j u p r o c e s i k o m p o s t i r a n j a svih energija. kako ih u sebe u g r a đ u j e . s l a m e . O n j e d n o s t a v n o nije u stanju d o i s t a proniknuti u procese stvaranja. poput izmeta kišne gliste. u d i v l j o j p r i r o d i t o se. n e t a k n u t o j . stoji v a n i . Kada tu svoju nastambu g r a d i m o loše. Dakle. ž i v o t i n j s k o g g n o j a i t d . Z n a m o da se biljka svojim k o r i j e n o m uvijek usmjerava prema centru. M a l o p r i j e s a m s p o m e n u o d a m o r a t e p o z o r n o slušati jer nije riječ o b i k o v o j niti t e l e ć o j b a l e g i . gnoj iz roga k o j i d j e l u j e t a k o da se biljka s v o j i m k o r i j e n o m čvršće p o v e ž e s t l o m . U t a k v o m k o m p o s t u p o s t o j i v i s o k s t u p a n j har­ m o n i j e i z m e đ u svih h r a n j i v i h t v a r i koja j e p r i m j e r e n a u p r a v o o d r e đ e n o m tlu. k a d b i s m o d a n o n o ć n o boravili u prirodi. korijen. m e đ u t i m . stavlja g a se u k r a v l j i r o g i p r e k o l j e t a u k a p a u t l o . ta živa bića tijekom z i m e u humus prerađuju sve o t p a t k e korijenja. ustvari. Dakle. g r a d i m o je od d r v e t a i d r u g i h sličnih materijala. Njoj su d a n o n o ć n o p o t r e b n a djelovanja k o z m i č k i h snaga. uzima se kravlja balega. Zimi su d u h o v n i procesi intenzivniji u zemlji n e g o na njezinoj p o v r š i n i . P o z n a j e m o ritam Mjeseca od 28 dana. ti m i k r o o r g a n i z m i . v e ć v e č e r a s m o ž e proizvesti. fotosinteze. N a i m e . na o s n o v i uputa Rudolfa Steinera. Jer. tijekom z i m e u zemlji se događaju pojačani procesi i z m j e n e energija. n e g o o kravljoj balegi i o kravljem rogu. Dakle. o k o j e m ću poslije iscrpno g o v o r i t i . rastresiti k o m p o s t koji je. p r e m a središtu Zemlje. stavlja se u kravlji r o g i taj j e p r i p r a v a k p r e k o z i m e u k o p a n u t l o z a t o što p o m o ć u njega na raspolaganje snage koje djeluju iz kozmosa h o ć e m o utkati u zemlju kako b i s m o ih m o g l i staviti biljkama. Biljka raste u s p r a v n o u v i s . uvijek se p o v e z u j e sa Z e m l j o m . n a r a v n o . a d r u g i z i m i . a ako je g r a d i m o dobro. Riječ je o s i l i c i j e v o m ć. Ona uvijek stoji u s p r a v n o u o d n o s u na središte Zemlje. tu sposobnost. s t l o m . U s l o b o d n o j . M i s m o p o p u t p e ć i n s k i h ž i v o t i n j a i a k o n e n a đ e m o p e ć i n u sami ć e m o j e izgra­ diti. o d r e đ e n o m mjestu. Biljka. g r a d i m o je od betona. Č o v j e k ć e d o ć i n a M a r s . A u p r a v o su r i t m o v i i sunčana e n e r g i j a o n o što ž e l i m o unijeti u biljku. ali n e ć e z n a t i b i t f o t o s i n t e z e . o d n o s n o o p i s a o d v a p r i p r a v k a koja s v a t k o o d v a s . S v o j i m se l i š ć e m o t v a r a p r e m a s v j e t l o s t i i u s e b e p r i m a s v e k o z m i č k e s n a g e . j e d a n p r i p r a v a k u z e m l j u u k a p a m o ljeti. R u d o l f S t e i n e r n a m je na o s n o v i svojih p r i r o d o z n a n s t v e n i h istraživanja i z n a n j a d a o . M i ljudi n e m a m o p o j m a kako biljka u sebe p r i m a te k o z m i č k e e n e r g i j e .ioksidu koji s e f i n o s a m e l j e . M i ljudi.

T o s u simboli biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e i oslikani su na našim knjigama. Biljka j e u stanju p o m o ć u v o d e k o j u i z tla p r i m a p r e k o korijena i p o m o ć u ugljičnog dioksida iz svoje o k o ­ line stvarati šećer. time ću ujedno uspo­ staviti h a r m o n i j u kao o s n o v u za uzgoj biljaka. U p r a v o sam g o v o r i o o k r a v l j e m r o g u i s p u n j e n o m b a l e g o m i k r e m e n o m . Jer. P o g l e d a m o li kravlji rog. s i l i c i j .k v a l i t e t u . A k o s a m u stanju h r a n j i v e t v a r i u z e m l j i d o v e s t i u h a r m o n i č a n o d n o s . S sadrži d r u g e strane. U njoj o s t a j u s a č u v a n e s n a g e m i n e r a l i z a c i j e . time sam u z n a t n o j mjeri p o j a č a o sposobnost biljke da u sebe primi Sunčeve ljetne k o z m i č k e snage. možete i h k u p i t i . . deset na e n g l e s k o m . A snage koje se d o b i v a j u t i m e što se kravlja balega stavlja u r o g i p o h r a n j u j e u z e m l j u t i j e k o m z i m e ž e l i m o sačuvati za kompost kako bi o n e nastavile živjeti u kompostu. d j e l o v a n j e m S u n č e v i h snaga. dakle.* se ne o t a p a u v o d i . kultivirane biljke. i z g l e d a k a o ukrasni p r e d m e t . jeziku. n e s a m o snage Sunca. i to o n e u z g o j e n e . v i d i m o d a j e p o p u t d r a g u l j a . Ista je c i j e n a i c r v e n i h i z e l e n i h knjižica. ljeti u tlo u k a p a m o r o g koji s a m l j e v e n i k r e m e n . Ako želite. Dvije su stvari. Cijena j e 1 0 d o l a r a 2 0 n j e m a č k i h m a r a k a . Dakle. iz kojih je p o s e b n o i z d v o j e n d i o koji se o d n o s i na izradu b i o l o š k o . n e g o i snage čitavoga kozmosa. o č i t o i m j e r l j i v o p o v e ­ ćati k o l i č i n a š e ć e r a u b i l j c i . T a k o će se f o t o s i n t e z o m . o d n o s n o svjetla k o j e t a k o đ e r ž e l i m o unijeti u k o m p o s t . snage koje z i m i izgrađuju k o m p o s t l j e t i b i v a j u r a z g r a đ e n e . K a d sam te snage Sunca u n i o u p r i p r a v a k silicija u k r a v l j e m r o g u i k a d ih na n a č i n koji ću o p i s a t i u n e s e m u biljku. Christiana von Wistinghausena: Upute za pripremanje biološko-dinamičkih pripravaka i Upute za primjenu biološko-dinamičkih pripravaka. djelatne u s t v a r a n j u š e ć e r a : u g l j i č n i d i o k s i d iz z r a k a i Sun­ čeva energija. Druga knjižica sadrži Imam deset primjeraka. * Riječ je o knjigama dr. T o j e t v a r koja Ova knjiga sadrži d i j e l o v e p r e d a v a n j a koje je Rudolf Steiner o d r ž a o u K o b e r w i t z u 1924. a s i m i l a c i j a z a p r a v o nije ništa d r u g o n e g o p r o c e s stvaranja š e č e r a . o d n o s n o 75 k u n a . g o d i n e .d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a . što č i n i p o d l o g u za rast biljke. d e s e t na n j e m a č k o m u p u t e z a primjenu t i h biološko-dinamičkih pripravaka. dakle. d o k k r i s t a l k r e m e n a z a s i g u r n o svi p o z n a j e t e .

a d r u g i m d j e l i ć e m o d u m i r e . I z m e đ u n j i h p o s t o j e b l a g i p r i ­ j e l a z i . . Ovako izgleda mikroskopom gledan vrh biljnog korijena. p r i r o d n i rast k o r i j e n a . Ž i v a b i ć a o p s k r b l j u j u s e v o d o m i z tla koja stiže do korijenja j e r u tlu uvijek ima v o d e . O v d j e je riječ o još netaknutoj d i v l j o j p r i r o d i . Ta životinjska bića prihvaćaju ovaj o d b a č e n i organski d i o i njime s e h r a n e . P u t e m v o d e i z tla b i o j e h r a n j e n č i t a v o v a j ž i v o t i n j s k i svijet i i z l u č i v a o je o d r e đ e n e tvari. a z a t i m i l i š ć e . to što d o d a j e m o ulazi u z e m l j u i p u t e m v o d e d o l a z i u p o d r u č j e k o r i j e n a . n o s v e b i l j k e n a s v i j e t u r a s t u n a isti n a č i n . r i j e č je o g e n e r a t i v n o m rastu. O v i s n o H r a n j i v e tvari i k o z m i č k e s n a g e 0 k o r i j e n s k o j k i s e l i n i r a z v i t ć e s e m a n j e ili v i š e o d ­ ređene vrste životinjskih mikroorganizama. Te korijenske kiseline imaju svojstvo da se u s v a k o m trenutku p r i l a g o d a v a j u stadiju rasta biljke. One sve nastanjuju. I same izlučine bile su o d r e đ e n e tvari. To je v e g e t a t i v n i rast.. Biljka p r v o i z g r a đ u j e s v o j u vlat. p o s t a j e m r t v o m o r g a n s k o m supstanci­ j o m . tla i o n o g a što s u i z l u č i v a l i m i k r o o r g a n i z m i bila j e h r a n a k o j o m se hranila biljka. Sada. p r e k i d a s e b e d e m koji o k o k o r i j e n a č i n e m i k r o o r g a ­ nizmi i biljka d o b i v a o n o što smo i z r a v n o d o d a l i zemlji. Rast s e n e o d v i j a s k o k o v i t o . Stoga o k o korijena biljke živi mnoštvo životinja. U p r a v o ta mješavina v o d e .A biljka upravlja k o r i j e n s k i m kiselinama. lužine 1 kiseline. T a k o taj k o m a d i ć p o s t a j e sve manji i biva j e d n o s t a v n o progutan. m e đ u t i m . J e d n i m d i j e l o m urasta u z e m l j u . a g o v o r i t ću i o s p o s o b n o s t i b i l j k e da se p o v e ž e s t l o m . Svakim d a n o m korijen naraste za jedan m a l i k o m a d i ć . A k o v o d i u tlu nešto d o d a m o i t l o p o s t a n e p r e k i s e l o . p r e m i n e r a l n o ili p r e s l a n o . T a k o i z g l e d a p r i r o d n i rast b i l j k e . N a r a v n o . Z a n i m l j i v o j e . Prije t o g a • G o v o r i l i s m o o t o m u d a biljka p o m o ć u klorof'ila i m a s p o s o b n o s t p r i m a n j a k o z m i č k i h utjecaja. U tlu ž i v e milijuni ž i v o t i n j i c a . ako p r i đ e čovjek i dodaje hranjive tvari. o d n j e g a ž i v e . da kiselina koju izlučuju vršci korijena ustvari upravlja ž i v o t o m životinjskih m i k r o o r g a n i z a m a u svojoj okolini. Biljka n a v r š c i m a k o r i j e n j a i z l u č u j e o d r e đ e n e kiseline. o d n o s n o p r i m a u sebe hranjive soli. o d n o s n o stapku. To znači da biljka p r i m a više hrane n e g o što bi p r i r o d n o htjela p r i m i t i . ta se v o d a o b o ­ gaćuje. Ovaj k o m a d postrance otpada i u trenutku k a d o d u m i r e . je p r o c e s o m ishrane u p r a v l j a l a sama biljka. K a d p o s l i j e b i l j k a p r e l a z i u c v a t i o b l i k o v a n j e p l o d a . ali p r i r a s t u i s t o d o b n o j e d n i m d j e l i ­ ć e m na neki način o d u m i r e odbacujući svoj vrh. v e ć p o s t u p n o . Za­ t o ć e t e m o r a t i p o s l u š a t i o k o č e t v r t sata p o d u k e i z biologije.

postoje živa bića. narav­ n o . m e đ u t i m . imaju v e l i k u p o t r e b u z a e n e r g i j o m . napravit će jednu . u biljci zaostaju n i t r a t i . U m l a d o j biljci i m a m n o g o b j e l a n č e v i n a . svoga o n o g a š t o biljka i n a č e p r o i z v o d i . Ona z a p r a v o p r o i z v o d i više h r a n e n e g o što b i j e p r o i z v e l a samo p o m o ć u Sunčeve energije. prerađuju se u b i l j c i u g o t o v u s u p s t a n c i j u . i na kraju se m o r a m pitati koliko je v e l i k o i snažno bilo m o j e zdravlje da sam sve to m o g a o izdržati. dakle. uočit ć e m o sljedeće: O d l a z i m kemijskoj industriji. a zatim m o r a m juriti i po insekticide. stanični se sokovi nalaze i u o n o m e š t o biljka i z l u č u j e u k o r i j e n u . u z i m a j u m n o g o e n e r g i j e . k e m i j e . a svako od njih i m a s v o j u z a d a ć u . Što se d o g a đ a ? U biljci d o l a z i do suviška h r a n e . Budući da o d o z g o n e d o ­ staje e n e r g i j e . s j e d n e strane h r a n a p r e k o korijena. Dolazi do p o r e m e ć a j a u p r o i z v o d n j i šećera. u g o t o v u t v a r . S v u d a ć e m e s v r b j e t i j e r s e č i t a v o t i j e l o b o r i p r o t i v t i h o t r o v a i u p r a v o se tada u poja­ čanoj m j e r i m o ž e r a z v i t i rak. U p r i r o d i . Te gljivice zahvaćaju biljku z b o g t o g a j e r i m o n a n a n e k i č u d a n n a č i n z a u d a r a ili miriše i b r i n u se o t o m u da b o l e s n o j biljci o n e m o g u ć e daljnje r a z m n o ž a v a n j e . N e k a i m a j u z a d a ć u d a m r t v u organsku supstanciju ponovno prerade u humus. T a k o na gljivice i insekte m o ž e m o gledati kao na ekološku policiju. P o s l j e d i c a t o g a jest d a č e u biljku d o ć i p r e v i š e hrane i ona više neće m o ć i razlikovati v e g e t a t i v n i od g e n e r a t i v n o g rasta.Što se p r i t o m d o g a đ a ? U biljci se mijenja sastav staničnih sokova. ta d v a e l e m e n t a . A k o nadalje p r o m a ­ tramo tijek događaja. kupujem dušične preparate i u b a c u j e m ih u b i l j k u . A k o s e biljci d o d a j e p r e v i š e h r a n e . o n a p u t e m h r a n e koja d o l a z i i z k o r i j e n a n e m o ž e t e p r o i z v o d e d o kraja o b l i k o v a t i i p r e r a d i t i te će u biljci zaostati n e p r e r a d e n i . Sljedeća je p o s l j e d i c a da ću o b o l j e t i o d r a z n i h alergija. Ustvari. O p e t j u r i m kemijskoj i n d u s t r i j i i k u p u j e m l i j e k o v e . Ne mislim na šampinjone n e g o na one gljivice koje ž i v e na biljci. Za p o ­ sljedicu ću imati biljku p u n u d i s h a r m o n i č n i h t v a r i — d a k l e . biljka će m o ć i prera­ diti nitrate u bjelančevine s a m o ako za to dobije d o v o l j n u količinu energije. — T a k o izgledaju po­ sljedice gnojenja dušičnim g n o j i v i m a . Umjetnim d o d a v a n j e m dušika u tlo biljkama o d u z i m a m o m o g u ć n o s t d a s a m e o d r e d e koju ć e k o l i ­ činu dušika na sebe vezati. gljivice se brinu da se b o l e s n e biljke j e d n o s t a v n o u k l o n e . N a r a v n o . n i j e h a r m o n i č n a i p o s l j e d i c a t o g a jest da biljka obolijeva. d o l a z i d o n e r a v n o ­ t e ž e . S v e se o v e s u p s t a n c i j e t a l o ž e u b i l j c i i n e m o j t e misliti da o n o što prskate po bilju kao f u n g i c i d e i insekticide ne ulazi u biljku. B r z o k u p u j e m fun­ g i c i d e . a mi d o t i r a ­ n o m m i j e n j a m o funkciju kiselina koje izlučuje kori­ j e n . One će time trošiti vi­ še nego im je stvarno potrebno. To su g o t o v i biljni p r o i z v o d i koji. a supstancija u n u t a r b i l j k e n i j e d o ž i v j e l a d a d o z r i j e . K a k o s e b j e l a n č e v i n e sastoje od s u m p o r a i nitrata. U b r z o ć e s e p o j a v i t i i n s e k t i koji v o l e s o k u p r a v o t a k v i h biljaka k o j e u sebi imaju n e p r e r a d e n e tvari. To su gljivice. Zahvaljujući k o z m i č k o j e n e r g i j i . u g l j i č n i d i o k s i d i z z r a k a . Biljka g u b i h a r m o n i č n o s t i p o d l i j e ž e g l j i v i č n i m b o l e s t i m a . n i j e sklad­ na. Pšenica obiluje g l u t e n o m i š k r o b o m . a i u g o t o v i m biljnim p r o i z v o d i m a ima m n o g o bjelančevina. m o r a m o i m a t i n a u m u d a h r a n j i v e t v a r i uvijek p r e k o korijena ulaze u biljku uz još. Jer. a s d r u g e ugljični d i o k s i d iz zraka. do kraja n e i z g r a đ e n i p r o d u k t i . b j e l a n č e v i n a .

H t i o sam v a m p o k a z a t i j e d n u sjemenku g r a h a . Sve se m o r a vladati p r e m a m e n i . dolazi do takvog procesa. To je r e d . U t o m j e z r n u s a d r ž a n a s n a g a koja upravlja t i m e d a i z s j e m e n k e nastane t o č n o o d r e đ e n a b i l j k a . Mijenjajući smjer z a p r a v o s t v a r a m o kaos. Ovaj I tako miješamo u dinamiziranjem. a preko procesa rasta biljke. Sada j e sasvim j a s n o kako se upravlja m u š k a r c i m a . o b r n u t o m smjeru sve d o k o p e t ne nastane duboki postupak z o v e m o Što t i m e z a p r a v o č i n i m o ? S t v a r a m o red. N a j v r j e d n i j e b i ć e j e ž e n a . D a k l e . p a ž l j i v o g a p o s r e d i n i p r e k i n i t e i p o m i r i š i t e . u n u t a r t o g a j e d n o g sata stalno izmjenjujemo red s kaosom. O v o j e s a d r ž a j u z e t i z č e t i r i roga koji su proteklu zimu p r o v e l i p o d z e m l j o m . o n d a sam ga u p r o l j e ć e p r i m i j e n i o na t l o . k a k o n a m o d g o v a r a . O b i o l o š k o . ali s a m je z a b o r a v i o donijeti. z a p r a v o . a n a k o n t o g a p r o m i j e n i m o smjer. b i l o m i n e r a l n o g n o j i v o . T a k o i z g l e d a godišnji r i t a m biljke. A sada ć e m o g o v o r i t i o i z m j e n i r e d a i kaosa p r i rastu b i l j k e . Imate li toliko mašte da medu m o j i m prstima v i d i t e j e d n o z r n o graha? U toj sjemenci v l a d a m a k s i m a l a n r e d . a od svoje ž e n e uzimam metlu i to prskam po biljkama. P r i m j e r i c e . s v e d o k s e u v o d i n e oblikuje v r t l o g p o p u t lijevka. p r v o sam n a p r a v i o gnoj iz roga. Žena o d g o v a r a : A ja sam vrat i v r l o d o b r o z n a m <ako o k r e t a t i g l a v u . Za 1 ha z e m l j e s t a v l j a m o u b a č v u 50 1 v o d e i s a d r ž a j iz četiri r o g a . i ne b o j t e se. n a l e đ a u z i m a m p r s k a l i c u ili j e d n o s t a v n o u z i m a m kantu u kojoj sam sve to miješao.o r g a n s k o m i e k o l o š k o m n a č i n u o b r a d e tla g o v o r i t ć e m o poslije. D a k l e . Kaos završava t i m e što klica p r o b i j a u zemlju. prskanje . stvaranja cvijeta i p l o d a nastaje n o v a sjemenka u kojoj o p e t v l a d a p o t p u n i r e d . To će se d o g o d i t i r a b i m o li b i l o o r g a n s k o . potjera korjenčić. P r e m a t o m u . O v d j e sam v a m to nacrtao kako biste si d o b r o upisali u svijest gdje je p o ć e t a k štete koja nastaje k o n v e n c i o n a l n i m n a č i n o m o b r a d e tla. p r o c e s o m b u b r e n j a nastaje klica. p r o c e s koji biljka p r o l a z i tijekom jedne godine. kao što sam v e ć r e k a o . T o . Pažljivo! Taj gnoj iz r o g a r i t m i č k i m i j e š a m o j e d a n sat u v o d i . a n a s t a n k o m k l i c e u s j e m e n c i d o l a z i do kaosa. N e smijete od toga napraviti špinat. T a k o d o b i v a m o r i t a m koji s e s a s t o j i o d i z m j e n e r e d a i kaosa. B e z o b z i r a n a t o r a d i m l i u v i n o g r a d u ili v r t u .d i n a m i č k i n a č i n o b r a d e tla. u tlu. i z t o g s j e m e n a n e m o ž e n a s t a t i ništa d r u g o n e g o l i b i l j k a čija j e t o s j e m e n k a . R a b i m o li o n a d v a p r i p r a v k a o k o j i m a s a m v a m g o v o r i o . A k o s j e m e p o l o ž i m u v l a ž n u z e m l j u . a z a t i m o p e t i z t o g a s t v a r a m o n o v i r e d . Prskanje je naj­ b o l j e p o v e z a t i s o b r a d o m tla. U njoj je s a d r ž a n a p o d l o g a z a č i t a v u b i l j k u . A m i j e š a n j e m g n o j a iz r o g a ili k r e m e n a iz r o g a s v o d o m i m i t i r a m . T a j k o m a d m o ž e t e raz­ m r v i t i k a k o b i s t e m o g l i z a g l e d a t i u kuglu. Dakle. R a z u m i j e t e šalu? T a k o g o v o r i muškarac: Ja sam glava. m i j e š a m o j e d a n sat o n a k o kako n a m j e o s o b n o u g o d n o . p o t o m mije­ njajući s m j e r s t v a r a m o k a o s . što je p o s l j e d i c a n e h a r m o n i č n o izgra­ đ e n e biljne strukture. p r i č e m u ć e g n o j i z r o g a d j e l o v a t i na rast korijena. a g d j e p o č i ­ nje b i o l o š k o . j e d n u m i n u ­ tu u j e d n o m s m j e r u . d a k l e . Uvijek kada d o d a j e m o previše. Stavljamo sasvim m a l o same tvari i m i j e š a m o j e č i t a v sat. a d r u g u u d r u g o m . T i m e k a o d a i m i t i r a m o p r o c e s rasta b i l j k e . najprije ć e m o uzeti g n o j iz r o g a i p o m i j e š a t i ga s v o d o m .takoreći luksuznu potrošnju koju m o ž e m o jasno vidje­ ti na p o v r š i n a m a na kojima žitarice j e d n o s t a v n o p o l e g n u na t l o . ljevkasti oblik.

n a v o d u s e p r e n i j e l o n e š t o što z a t i m v o d o m i z n o s i m o na zemlju. da k l o r o f i l biljke. a druga o d o z g o iz k o z m o s a . ako sam ih o p s k r b i o g n o j e m iz roga. G n o j i z r o g a t r e b a o bi. što se kemijskog sastava tiče. a da se p r i t o m sama snaga z a p r a v o n e troši. a t e s n a g e Sunca m i j e š a n j e m p r e n o s i m o n a v o d u . U biljci se. nije se ništa b i t n o p r o m i j e n i l o t i m e što smo k r e m e n ukopali u z e m l j u . o m o g u ć i t i d a s e ž i v o t i n j s k i m i k r o o r g a n i z m i koji ž i v o o k o k o r i j e n a biljke p o t a k n u n a t o d a b u d u r a d o s n i j i . susreću d v i j e djelatnosti. Nije p r o g r a m i r a n da djeluje n a o s n o v i t v a r i . pojedinih tvari m e đ u s o b n o i k o z m i č k i h snaga. Z a u s t a v i t e se. a p r e m a l o energije. n e g o n a o s n o v i iskustva i i n f o r m a ­ c i j e . T a k o će biljka koja je v e ć p r i m i l a v i š e t v a r i . a ne n e u r a v n o t e ž e n o . Supstancijalno. N o . u p o v e ć a n o j mjeri p r i m i o d r e đ e n e informacije i z k o z m o ­ sa. Poznato je kako kremen m o ž e primati i u sebi pohraniti o d r e đ e n e informacije i dalje ih predavati. djelatnije.d i n a m i č k e o b r a d e tla jest p o v e ć a n j e t v a r i i stvaranje h a r m o n i j e i z m e đ u t v a r i i d j e l o v a n j a k o z m i č k i h snaga. da biste v o z i l i dalje. d a v e s e l i j e d j e l u j u n a rast b i l j k e . Vaš je auto tako koncipiran k a k o b i s t e n j i m e m o g l i u p r a v l j a t i d a i d e ili stane. V i niste o d n e k o g policajca d o b i l i b o m b o n č i ć da biste postali djelatni. Z n a m o da je v o d a nositelj snaga. u o v o m slučaju c r v e n o g ili z e l e n o g svjetla. Ž i v i o r g a n i z m i koji p o s t o j e u z e m l j i su d j e l a t n i . što je d o v o l j n o za 1. Cilj b i o l o š k o . Osim toga. A k o biljci d o d a j e m o više hranjivih tvari. gnoj iz roga p o m a ž e da h r a n j i v e tvari ulaze u biljku na h a r m o n i č a n način. a niti š t o s m o g a p o m i j e š a l i s v o d o m .p r i p r a v k o m gnoja iz roga t r e b a l o bi uslijediti prije s j e t v e . a u z g o j e n e biljke imaju i v e ć e p o t r e b e . T o z n a č i . a z a t i m z e l e n o . U s v a k o m slučaju. T i m e sam im pomogao da razviju sposobnosti prerade hranjivih tvari. a k o sam mije­ šanjem i n f o r m i r a o v o d u i o n d a t u v o d u d a j e m z e m l j i . ali u h a r m o n i č n o m stanju.. p o b r i n u o s a m se za to da biljka. T o p o s t i ž e m o p o m o ć u o v o g drugog pripravka — kremena iz roga. V o z i t e s e d o s e m a f o r a koji p o k a z u j e c r v e ­ n o . A l i i tu će se j a v i t i s u v i š a k energije. M i s e n e m o ž e m o hraniti divljim biljkama v e ć ih m o r a m o kultivirati. Svatko o d nas t k o j e u r u k a m a i m a o č i p . a ako . N a k o n š t o s e m a f o r p o k a ž e ž u t o . Oni p r o i z v o d e d i v l j e biljke. Što o n d a o v d j e z a p r a v o d j e l u j e ? K a k o t o d j e l u j e ? J a sam s i o s o b n o s t v o r i o j e d n u usporedbu. dakle.5 do 2 ha z e m l j e . T a j e tvar netopljiva u v o d i . p r i o b r a d i tla. d o b i t i i v i š e k o z m i č k i h snaga. m o ž e t e v o z i t i dalje. n e m i s l i m n a č i p s o d k r u m p i r a n e g o n a č i p i z k o m p j u t o r a . R i j e č je o t a k o m a l o j k o l i č i n i tvari raspršene u v o d i koju k e m i j s k i u o p ć e n e m o ž e t e d o k a z a t i . Primjerice većina vas zna v o z i t i auto. m o r a m o p o v e č a t i i njezinu sposobnost da p r i m i više k o z m i č ­ kih snaga z a n j i h o v u p r e r a d u . Vi u sebi i m a t e nešto što vas p o t i č e na to da v o z i t e dalje. d a k l e . a vaš m o z a k je p r o g r a m i r a n t i m e što ste polazili v o z a č k u školu i i m a t e iskustvo. Za 1 ha z e m l j e u z i m a m o 4 g k r e m e n a iz r o g a . T a k o u njoj d o l a z i do h a r m o n i j e . K r e m e n i z r o g a koji s m o p o h r a n i l i u z e m l j u t i j e k o m ljeta z a p r a v o je u s e b i s a k u p i o S u n č e v u e n e r g i j u . Jedna preko korijena o d o z d o iz zemlje. d o l a z e u neravnotežu. Vjerojatno se d o g o d i l o nešto što u o p ć e n e m o ž e m o p o j m i t i . K o l i č i n a od 50 1 p r i p r a v k a na 1 ha z e m l j e n i k a k o n i j e k o l i č i n a koja b i m o g l a b i t i h r a n j i v a t v a r . zna d a s e o n sastoji o d k r e m e n e p r a š i n e koja p r i m a i n f o r m a c i j e . O v d j e i m a m 6 g. do ravnoteže između tvari općenito. p o b r i n u o sam se za to da one postanu marljivije. A k o dobivaju previše tvari.

Kako ukapamo rogove? Rogove ukapamo otprilike 30 do 35 cm duboko. brojiti i što se m o ž e p o n o v i t i e k s p e r i m e n t o m . N o . Dakle. najsušu b a l e g u . D a k l e . onda to čovjeka veseli i to j e z a p r a v o sat p r o v e d e n u m e d i t a c i j i . Od koje krave treba uzeti balegu? N a j b o l j a j e b r e đ a k r a v a koja j e h r a n j e n a sije­ n o m j e r o d nje d o b i v a m o n a j b o l j u . Ljudi i m a manje ili više. Niti j e d n o z r n o nije isto kao d r u g o . što se m o ž e v a g a t i . Sve s e t o z a p r a v o n e m o ž e izmjeriti z n a n s t v e n i m s r e d s t v i m a j e r o s n o v u z n a n o s t i č i n i o n o što j e mjer­ ljivo. što z n a č i da je biljka kvalitetnija. P o v e ć a v a se n j i h o v p o t e n c i j a l . a kvaliteta se u o č a v a p r e k o okusa. n e m o ž e z a h v a t i t i u o n o što j e ž i v o t z a t o što puki z b r o j pojedinih dijelova nikada ne čini cjelinu jer zbroju manjka d u h o v n a snaga koja ujedinjuje sve te d i j e l o v e . A k o želite. d o b i v a m o najbolje o b l i k o v a n i biljni korijen. r a d o b i h o d g o v o r i o na pitanja koja se o d n o s e na r a z u m i j e v a n j e o v o g a što sam r e k a o . neka ga i z v o l i postaviti. I z v o d i l i s m o p o k u s e i m j e r i l i korijenje biljaka koje s m o t r e t i r a l i na r a z l i č i t e načine te smo ustanovili da miješamo li pripravke j e d a n sat. a p a m e t a n sve pita. N e m a n i j e d n o g č o v j e k a koji bi b i o isti k a o d r u g i . Znanost.su tvari u biljci h a r m o n i č n o i z g r a đ e n e . To je već spoznao Goethe. ali a k o i m a t e v e ć e g o s p o d a r s t v o m o ž e s e m i j e š a t i i strojno. T o j e ž i v o t . a Rudolf Steiner bio je G o e t h e o v najveći učenik. n e g o t a k o da v o d a koja je u t l o d o s p j e l a k i š o m d i ž u ć i s e m o ž e ući u r o g i m o ž e isteći kad razina o p a d n e . N o . Koliko se dugo mora miješati pripravak? k a d a j e p r e m a l o ili p r e v i š e . mirisa i toga k o l i k o je biljka p o g o d n a za čovjeka. O t p r i l i k e u rujnu p u n i m o r o g o v e i o n d a b i k r a v a trebala imati konzistentnu. ali n e t a k o d a s e u n j i m a z a d r ž a v a v o d a n i t i t a k o da v o d a ne m o ž e ući. gustu balegu. da se ne k v a r i i k a k o i z g l e d a . p o v e ć a v a se n j i h o v a energija. ako i m a t e manje g o s p o d a r s t v o za koje miješate samo j e d n o m . o n j e m a n j e ili v i š e n e t o č a n . o n e s a d r ž e i v i š e snaga. Postoji u z r e č i c a : G l u p a n zna sve. na p o d r u č j u ž i v o t a n e m a ničega što se p o n a v l j a . T o j e sasvim j e d n o s t a v n o . a č o v j e k n i j e u stanju i z b r o j i t i ljude koji ž i v e na Zemlji jer svaki put kad d o đ e do n e k o g b r o j a . ako n e t k o ima pitanje. Shvatili ste u č e m u se sastoji kvaliteta. Ili m o ž e t e u z e t i p u n u d v o r a n u ljudi. u ž i v o t u ništa nije m j e r l j i v o ni p o n o v l j i v o . S v a k o j e n e p o n o v l j i v o . — I z n i m n o je teško d o k a z a t i . R u d o l f Steiner j e rekao: M o r a t e miješati j e d a n sat. Listovi j e d n o g stabla su n e i z b r o j i v i . M o ž e t e uzeti vlak pun pšenice. m e đ u t i m . O b e ć a o sam kako ć u v a m dati v r e m e n a d a s a m n o m r a z g o v a r a t e . k o l i k o je sposobna da se uskladišti. Kako treba miješati pripravke? Za p o v r š i n u od 500 ha najbolje je miješati rukom.

gnoj iz roga pomiješam s v o d o m n e p o s r e d n o prije n e g o ču o b r a đ i v a t i z e m l j u . To je najbolje učiniti u p r o l j e ć e .d i n a m i č k i način o b r a d e zemlje? Biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a u n a p r e đ u j e p r i r o d o m d a n e s p o s o b n o s t i biljaka. k a d a s a n o d l u č i o ići . ili ako to nisam učinio prije početka vegetacije. biljka ć e p r i m i t i p o t r e b ­ ne i n f o r m a c i j e . U z i m a m o u o b z i r da prije p o d n e zemlja izđiše. što će d j e l o v a t i na o b l i k o v a n j e klice. n a r a v n o . a nakon toga ću posaditi sadnice jagoda. i j e d n o s t a v n o i h p o p r s k a t i ili m o g u p r i p r a ­ vak poprskati po z e m l j i koju ću n e p o s r e d n o poslije obraditi. Za sve š t o č i n i t e u b i o l o š k o . N e t k o je p i t a o m o ž e li se to učiniti i ljeti j e r bi rado posadio oko 15000 sadnica jagoda.ČETVRTOPREDAVANJE u vrt. Zato gnoj iz roga dajem zemlji poslije p o d n e .d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a S p o m e n u o sam u č e m u je razlika i z m e đ u biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e i o n e k o n v e n c i o n a l n e . Rekao s a m o kako postoje dvije m o g u ć n o s t i . tada to č i n i m prije p r v o g otkosa. u v i j e k a k o ž e l i m o sijati. M o g u uzeti biljke koje kanim posaditi. K a k o se primjenjuju p r i p r a v c i ? U p r o l j e ć e iz z e m l j e i z v a d i m o g n o j i z r o g a . a zatim se prosijava. za svoj narod. G o v o r i o sam o t o m e kako se p r o i z v o d e gnoj iz r o g a i k r e m e n iz r o g a . postavlja pitanje: K a k o ću p r i p r a v a k primijeniti na l i v a d u . Primijenim li pripra­ v a k n e p o s r e d n o prije sjetve. Postu­ pak m o g u p o n o v i t i kada se p r v i put pokosi livada. Sada bih v a m htio reći kako se navedeni p r i p r a v c i primjenjuju. A što č i n i b i o l o š k o . i to poslije podne. a kako na voćnjak? Na l i v a d i ću ga p r i m i j e n i t i što je m o g u ć e ranije u p r o l j e ć e . O d g o v o r na to pitanje m o r a uvijek biti: Da p r o i z v e d e n i zdravu hranu za svoju obitelj. Na o r a n i c u ću ga nanijeti neposredno prije obrađivanja zemlje. T o j e d a n sat m i j e ­ š a m o u v o d i i p r s k a m o po zemlji koju ć e m o o d m a h n a k o n t o g a o b r a đ i v a t i . Primjena b i o l o š k o . Riječ je o i s t i m snaga­ ma koje su nama p o t r e b n e kao ž i v o t n e snage. o d n o s n o n a k o n š t o j e i s p a š o m p o j e d e n a t r a v a . P r a k t i č a n savjet k a k o se iz k r e m e n a d o b i v a b r a š n o p r o n a ć i ć e t e u m o j i m knji­ gama i n a d a m se kako će netko d o ć i na ideju da se te knjige p r e v e d u . u v e l i č i n i o v e k u g l e z a 1 h a z e m l j e . Moću d j e l o v a t i u tlo. G o v o ­ r i o sam o t o m e što k o n v e n c i o n a l n a p o l j o p r i v r e d a čini biljkama z a t o što na p r v o mjesto stavlja tvari i ostaje u g r a n i c a m a t v a r n o s t i . D a k l e . N a k o n t o g a se. Znamo da se ritmički izmjenjuju p o j e d i n i d i j e l o v i dana. u g r a n i c a m a o n o g a što je na m a t e r i j a l i s t i č k o j r a z i n i . a p o č e v š i od tri sata poslije p o d n e o n a p o č i n j e udisati. U z m e m o sadržaj č e t i r i kravlja roga. pa i ujesen u v r i j e m e sjetve z i m s k i h sorti žitarica.d i n a m i č k o j p o l j o p r i v ­ redi m o r a t e si prije svega postaviti pitanje: Zašto u p r a v o t o r a d i m ? A k o o d g o v o r glasi: S a m o d a z a r a ­ d i m n o v a c — o n d a je sve što činite b e s p r e d m e t n o . č i m na njoj v i š e ne b u d e t o l i k o v l a g e . primjerice sadnice j a g o d a . D a k l e . a poslije i z b o g čega u p r a v o o v i p r i p r a v ­ ci. O n o l i k o k o l i k o sam vam p o k a z a o . K r e m e n se mrvi. i to u regiju u kojoj raste korijen biljke. O n a u biljci u r e d u j e o d n o s e snaga. Z n a t e li sada k a d a se p r i m j e n j u j e g n o j iz r o g a ? Znate li zašto? Znate li kako se on p r o i z v o d i ? A k o je vaš o d g o v o r : Da — z n a č i da sam danas uspješno radio. d o b r o j e u p o t r i j e b i t i g n o j iz r o g a . Ja hoću da p r i p r a v a k djeluje u v r i j e m e udaha.

Svaki će p l o d i m a t i s p e c i f i č a n okus s o b z i r o m na svoju vrstu. nije t o č n o . tj. List. P l o d o v i uzgojeni na b i o l o š k o -dinamički način ne z o v u se bez razloga " D e m e t e r p r o i z v o d i — p r o i z v o d i s k a r a k t e r o m " j e r oni svaki za s e b e pokazuju o n o što je t i p i č n o za p o j e d i n u vrstu. s n a g e koje biljku v a b e iz zemlje. Čovjek t r e b a imati vlastiti osjećaj za d o g a đ a n j a i m o r a s e u v i j e k i z n o v a p i t a t i : Što ž e l i m p o s t i ć i p r s k a n j e m k r e m e n o m i z roga? O d g o v o r je: H o ć u d a biljka sakupi što v i š e S u n č e v e e n e r g i j e . nažalost. a rajčica o k u s rajčice. A k o hoću pojačati djelovanje pripravka. e n e r g i j e koja d o l a z i o d o z g o p o s r e d o v a n j e m lista. s e prskaju o v i m p r i p r a v k o m . Idite na tržnicu. Svi s m o m i k r i v i š t o k u p u j e m o t e p r o i z v o d e . I s t o j e i p r i sijanju o z i m e p š e n i c e . m e d i t i r a m o . Postoji o n d a k a d se biljka o t v a r a Suncu. N e k i . Primijetili smo da ako tim p r i p r a v k o m prskamo biljku koja v e ć i m a p l o d i a k o t o r a d i m o p o s l i j e p o d n e . T o z n a č i d a ć e j a g o d a zaista i m a t i okus j a g o d e . z a g r i z i t e z a t v o r e n i h očiju rajčicu i n e ć e t e z n a t i u š t o ste z a g r i z l i . T o s e jako l i j e p o v i d i k o d l o z e . N o . m e đ u t i m . d o k naše o r a n i c e . D a k l e . I g o t o v o . K r e m e n iz r o g a p r i m j e n j u j e m ujesen. i to sasvim r a n o ujutro. p r e d a t i z e m l j i z a slje­ deću godinu.Što s e t i č e k r e m e n a i z r o g a . Inače se ovaj p r i p r a v a k upotrebljava tek u p r o ­ ljeće. gdje s e i z cvijeta u b r z o m o ž e nazrijeti p l o d . T o . U m j e s t o d a s p a v a m o . r e k l i s m o d a s e k r e m e n a p r a š i n a u k a p a u t l o p r e k o ljeta. I m a m n o g o biljaka k o j e c v a t u v r l o r a n o . J u č e r s a m b i o n a vašoj tržnici i uočio da je većina p r o i z v o d a uvezena. N o . to m o g u n a p r a v i t i i ujesen kada žita­ r i c e k a o š t o s u p š e n i c a . v e ć se m o r a u z e t i u o b z i r i o n o što čovjek d o ž i v l j a v a u s v o j e m u osjećajnom ž i v o t u . umjesto da svi p l o d o v i i m a j u isti okus h o l a n d s k i h staklenika. r a ž ili j e č a m p o l j e r a j u p r v a l i i listića ili p r v e tri v l a t i . prskani p l o d b r ž e dozrijeva i bolje je kvalitete. poslije p o d n e k a d Z e m l j a u d i š e . misle da nama p o l j o p r i v r e d a z a p r a v o i ne treba jer sve za malo novca m o ž e m o uvesti. d a k l e . tu n e m a p r o b l e m a . J e d n o s t a v n o m o r a m o r a n i j e ustati. m o g u p o n o v i t i postupak. T o j e sve. a o n d a m o ž e m o još na v r i j e m e stići na d o r u č a k i o t i ć i na p o s a o . t a k o mišljenje da c v j e t o v i ranije uvenu ako da m o ž e sakupiti više energije. M n o g i m a je sigurno p o z n a t o ime Marije Thun koja je rekla kako je najbolje prskati r a n o ujutro. M o ž e m o j e sačuvati d o sljedećeg proljeća ili nakon što se p o b e r e v o ć e m o ž e m o poprskati lišće voćaka kako bi lišće p o k u p i l o kozmičku energiju k o j u ć e . a to je uvijek najbolje činiti što ranije u p r o l j e ć e . k a d p a d n e n a z e m l j u . o d n o s n o d a b u d e u stanju p r i m i t i m n o g o energije kako bi m o g l a i z g r a d i t i biljnu t v a r i i m a t i s n a g u da ta t v a r u njoj d o z r i j e . o z d r a v l j u s v o j e o b i t e l j i i o z d r a v l j u cijeloga naroda. mislim da b i s m o ipak p r i j e s v e g a t r e b a l i v o d i t i r a č u n a o s v o j e ­ mu z d r a v l j u . . Z a t i m u m j e s t o t u š i r a n j a p o l a sata p r s k a m o . Dakle. Ovaj s e p r i ­ p r a v a k primjenjuje kada j e v e ć v i d l j i v z a m e t a k p l o d a . Nije d o v o l j n o ako se stvari t o č n o promatraju s a m o i z v a n j s k i . z n a n s t v e n o . d o k je još rosa. prije p o d n e . Ujesen je v a d i m o iz z e m l j e i p u š t a m o da se prašak u r o g u osuši. uvijek t r e b a m o imati n a u m u p i t a n j e : Što z a p r a v o ž e l i m p o s t i ć i p r s k a n j e m p r i p r a v k o m od k r e m e n a iz roga? — i o d g o v o r : H o ć u d a biljka d o z r i j e . j e d a n sat se u d u b l j u j e m o u to što ć e m o č i n i t i . v e ć m o r a p o s t o j a t i . naša tla l e ž e n e o b r a đ e n a . o v a k o tretirani. jer njime hoću potaknuti p r o c e s izdisanja Z e m l j e .

Dakle. N o . isto kao i k o n j . ondje. kako zatim iz te hrane uzima bjelanče­ v i n e da bi t i m e i z g r a đ i v a l a vlastito tijelo i p r o i z v o d i l a m l i j e k o . o s n a z i . A n t r o p o z o f i . to se Ja ne m o ž e shvatiti u f i z i č k o m H a r m o n i z i r a j u ć a u l o g a k r a v e u s m i s l u . ne m o ž e m o sasvim identificirati jer ih ne m o ž e m o mjeriti. o d n o s n o Ja-snaga. pa s v e z a j e d n o u k o p a m u t l o k a k o bih t e snage o ž i v i o . o d n o s n o d i j e t e tek k a d a se u s p r a v i u stanju j e sebi r e ć i Ja. kako m o ž e r a z l i k o v a t i kravlji o d b i k o v s k o g r o g a s a m o t i m e što j e d n o s t a v n o osjeća tu razliku. d o d a v a ­ njem tih snaga o b o g a ć u j e m . K o d nje se te snage z a d r ž a v a j u u k o ž i i rogu. o m o g u ć i o sam n j i h o v o potenciranje. š t o bi na neki način j e d n o s d r u g i m m o r a l o biti p o v e z a n o . k a o m l a d i ć ja mu to nisam v j e r o ­ v a o . k r a v a j e j e d i n a ž i v o t i n j a koja pasući n e u p r o ­ p a š t a v a p a š n j a k . Uzimajući u o b z i r snage koje su p r i t o m djelatne. Zatim posredovanjem v o d e one dolaze do korijena i t i m e osnažuju biljku. T a j z a č e t a k Ja-snaga k o d stabla l e ž i u p r a v o u n j e g o v u p o l o ž a j u o k o m i t o s t i na Zemlju i usmjerenosti p r e m a s v e m i r u . One su ne­ mjerljive jer našoj današnjoj materijalističkoj znanosti takva vrsta e n e r g i j a i snaga nije p o z n a t a . kako ih probavlja. N a r a v n o . a svojim gornjim dijelom uspravno. ali ne z n a m h o ć u li to uspjeti učiniti na pravi način. zašto baš m o r a m uzimati kravlji rog? Zašto kravlja balega? Pokušat ću o d g o v o r i t i na to pitanje. Njih. D a o s a m mu r o g i j o š j e d a n p u t isti r o g . U z m e m li k r a v l j u b a l e g u k o j a v e ć s a d r ž i Ja­ . U z e o sam d v a r o g a i r e k a o m u n e k a z a t v o r i o č i . Č o v j e k . odnosno o k o m i t o na Zemlju p r e m a koz­ mosu. N o . Uvijek m o r a m o uzimati u o b z i r cjelinu. v e ć g a u n a p r e đ u j e . K o d s t a b l a k o j e n e m a s v i j e s t i te su Ja-snage u začetku. a t a k o o s n a ž e n o j biljci ne m o g u škoditi gljivice niti insekti. j a č a m i h a r m o n i z i r a m biljku. p o g l e d a s e i k a ž e : Ja. K a d d i j e t e p r o h o d a . U p r v o m r e d u .g o v o r e o t o m u da je sjedište Ja svih biljaka u središtu Z e m l j e . m o ž e m o se upitati: Zašto čovjek stoji uspravno? Čovjek stoji i s t o t a k o o k o m i t o n a Z e m l j u k a o i s t a b l o . srce iz kojeg ona raste. N a r a v n o . z a n i m ­ l j i v o j e d a j e m o j o t a c m o g a o rašljama o t k r i t i v o d u . m e đ u t i m . To se d o g a đ a z b o g o d r e đ e n i h snaga koje djeluju u čovjeku — snaga svijesti.s n a g e i s t a v i m li je u r o g . S v i n j a rujući uništava ondje gdje pase. One se očituju kroz njegov položaj prema Z e m l j i i p r e m a s v e m i r u . Jednoznačno je m o g a o razlikovati kravlji rog od b i k o v s k o g jer je osjećao da u n j i m a p o s t o j e r a z l i č i t e s n a g e . Z n a m o d a s e m a g n e t sastoji o d p l u s i m i n u s p o l a . g d j e p a s u i š č u p a j u srž b i l j k e . R i j e č je z a p r a v o o e n e r g i j i . a o v c a i koza. o d e p r e d z r c a l o . Č i t a v a masa b i l j n e h r a n e k o j u k r a v a p r i m a pa z a t i m i z l u č u j e u sebi s a d r ž i Ja-snage u z a m e t k u . P r e d o č i m o si kako krava p r i m a veliku količinu biljnih sastojaka u s v o j g o l e m i p r o b a v n i aparat. t a k o đ e r . i u v i j e k je točno rekao komu pripada. G o v o r i o je. s a m a k r a v a n e z n a n i š t a o z a m e t k u Ja-snaga p r i s u t n o m u biljkama. Prije t o g a o n o t o n e m o ž e . Jeste li g l e d a l i kako krava pase travu? Jeste l i v i d j e l i d a o n a t o r a d i s v o j i m j e z i k o m ? Jeste li p r i m i j e t i l i kako njezina balega z a p r a v o i nije do kraja probavljena? Svaka biljka pokušava s v o j i m k o r i j e n o m rasti p r e m a središtu Zemlje. Što ć e g o s p o d a r s t v u Uvijek me i z n o v a pitaju: Zašto krava.

a u j u t r o list k a k o bi se i z g r a d i l a s u p s t a n c i j a b i l j k e i k a k o b i s e biljka m o g l a o t v o r i t i kozmičkim utjecajima. ali t o i m n i k a d a nije u s p j e l o . uvijek poslije p o d n e . I u p r a v o o d a n d e naši prijatelji dobivaju kravlje r o g o v e . N i k a k o nije d o b r o d a j e voda klorirana. k r e m e n o m iz roga. d a g a n e ć e m o o t k i n u t i ž i v o j krav:. O s t a t ć e n a m s a m o plus i m i n u s p o l — da i n e . U z m e m li iz d ž e p a s a m o taj j e d a n t o n . Ja ne p r s k a m biljku u c v i j e t u n e g o k a d o c v a t e . U z m i m o npr. Kakvu vodu treba upotrijebiti za pripravke? k r e m e n iz roga i to. T o l i k o o r o g o v i m a . a k r e m e n iz r o g a p o m a ž e da biljka te snage što d o l a z e iz k o z m o s a p r i m i u sebe. a sljedećeg jutra p r i p r a v k o m od k r e m e n a iz roga. N j e g u j e m o zdravi p l o d o r e d (o p l o d o r e d u ć e m o još g o v o r i t i ) . u I n d i j i p o s t o j e k r e m a ­ toriji za krave. Samo je po sebi r a z u m l j i v o da s t i m e m o g u obavljati ekspe­ rimente. uzimali bivolje r o g o v e jer je i b i v o l b i l j o ž d e r i ima sličnu p r o b a v u kao krava. na d r u g o m je mjestu i z v o r s k a v o d a ili stajaća v o d a i z b a r e . N a k o n č e t i r i ili o s a m tjedana r a n i m j u t r o m j o š j e d n o m prs­ kam k r e m e n o m iz roga. N j i h o v a se m r t v a t i j e l a spaljuju ili p o k a p a j u . Dakle. T a k o je i s p r i r o d o m .d i n a mičkoj m e t o d i i na o n i m a koje niste. m o l i m vas da to nikada ne miješate. a d-a ne b i v a j u u p o t r i j e b l j e n e za h r a n u . još j e d n o m primjenjujem Bio bih v a m v r l o z a h v a l a n kad biste radili ekspe­ r i m e n t e . Kad biste u s p o r e d i l i sadržaj šećera u v i n u n a p a r c e l a m a k o j e ste o b r a đ i v a l i p o b i o l o š k o . m o r a j u d o ć i štet­ nici j e r j e n j i h o v a z a d a ć a d a u p r i r o d i o d s t r a n e o n o . n a r a v n o . zatim p o č e t k o m dozrijevanja i o n d a n e p o s r e d n o prije p o t p u n o g dozrijevanja. m o ­ žda nakon tjedan dana. dakle. N o .. zaključiti da gnoj iz kravljeg roga čini biljku osjetljivom. N a v e č e r m o ž e m o prskati g n o j e m i z kravljeg roga. n e g o s a m o j e d a n š u m j e r g l a z b e n a l j e s t v i c a č i n i c j e l i n u koja nam je potrebna da bi se mogla napraviti k o m p o ­ zicija. Ja ne z n a m k o l i k o ljestvica ima t o n o v a . ne mogu napraviti glazbu jer više nema harmonije. M n o g i su znanstvenici pokušali p o m o ć u e k s p e r i m e n t a o p o v r g n u t i s m j e r n i c e Rudolfa Steinera. U p r i r o d i postoji h a r m o n i č a n o d n o s i z m e đ u svih tvari i snaga. A u zemljama u kojima nema krava m o r a m o se p r i l a g o d i t i . U Brazilu smo npr. krave umiru. p o ­ p o d n e p r s k a j t e t l o . te kad biste mi mogli priopćiti rezultate. Dakle. Rog m o ž e biti o d zaklane ili u g i n u l e krave. Narav­ n o . M o ž e m o . Zašto dolaze štetnici? Pokušao sam v a m objasniti zašto d o l a z e štetnici. I z b j e g a v a m o na isto­ me mjestu saditi ili sijati istu vrstu biljaka. Kako čuvamo tlo? I z b j e g a v a n j e m m o n o k u l t u r e . g l a z b e n u ljestvicu. n i t o n i j e g l a z b a .s e d o g o d i t i p r e s j e č e m o l i m a g n e t p o sredini? T o v i š e n e ć e biti m a g n e t . N o . A k o s o k o v i biljke nisu u h a r m o n i j i . p o d o b n o m za primanje k o z m i č k i h snaga. a p o s l j e d n j a j e loša v o d a i z v o d o v o d a . u proljeće prskamo kravljom balegom iz roga. Najbolja bi bila kišnica. ali sasvim sigur­ no znam da i z u z m e m li jedan ton. K a o što k o d nas p o s t o j e k r e m a t o r i j i za l j u d e . a kada se p o j a v e listovi. a p r i m j e n o m o v i h dvaju maloprije spomenutih pripra­ v a k a š t i t i m o biljku i o j a č a v a m o n j e z i n u konstituciju. Z n a m o d a je u Indiji krava sveta životinja.

ali još se uvijek p r e m a l o primjenjuje j e d n a uputa Rudolf'a Steinera. Stablo bismo m o g l i usporediti s dijelom zemlje koji se i z d i g n u o iznad svoje razine. Z n a t e d a postoje dvije v r l o slične biljke. Isto vrijedi i za v o ć k e . ali n e služim se njezinim sjetvenim kalendarom. Z n a m d a k o d trsja p o s t o j i g o l e m problem gljivičnih bolesti. n e t r e b a k i p j e t i . Ja n i s a m v i n o g r a d a r . Prskati ne m o g u ujesen j e r tada s a m o d e b l o u sebe ne p r i m a mnogo. Pokušajte j a č a t i b i l j k e . K o d stabla. u m j e s t o m i n e r a l ­ nog dijela u sredini i m a m o drvenu građu. ali r i j e t k o tko primjenjuje m e t o d u d a t l o nakon b e r b e p r s k a č a j e m o d p r e s l i c e . R a č u n a o sam s t i m e da č e t e me uhvatiti. Preslicu m o ž e t e d o b r o osušiti na tavanu. Ne m o r a vas biti strah. Budući da se 88 p o s t o preslice sastoji o d ž i v o g k r e m e n a . M o ž e t e uzeti p o s u d u u kojoj je baka iskuhavala rublje. Na vrtnoj zemlji. Čaj se kuha j e d a n sat n a l a g a n o j v a t r i . Š t e t n i c i i b o l e s t i su p o t r e b n i i p r i p a d a j u g o s p o d a r s t v u k a o što loš u č e n i k pripada Kako razredu. p r i j a t e l j M a r i j e T h u n . tako da je kora d r v e t a p o p u t z e m l j e . T o v a m zaista m o g u p r e p o r u č i t i . Stavlja se 3 0 0 g s u h o g čaja na 10 1 v o d e . Ova prava preslica ( E q u i s e t u m a r v e n s e ) m n o g o j e rastresitija. humusni d i o . K o d tla u sredini i m a m o kamenje. V i n o g r a d i s e prskaju s v i m m o g u ć i m s r e d s t v i m a . rastu j e d n o g o d i š n j e b i l j k e . Osnovno . U b i o l o š k o -dinamičkoj p o l j o p r i v r e d i i m a m o sve štetnike i sve v r s t e b o l e s t i . n j e ž n a . m e đ u t i m . i p l o d o v i . k o j e ć e ujesen o t p a s t i . m o r a ostati z e l e n a . T i j e k o m sušenja m o r a b i t i l i j e p o r a š i r e n a k a k o b i s e sušila Kakav je utjecaj mjesečevih mijena na sjetvu? J a s a m .što ne valja. Stablo je o b a v i j e n o k o r o m koja sadrži sustav kapilara. a lišće p r e d s t a v l j a biljke k o j e na n j o j rastu. z a p r a v o na samoj p o v r š i n i . D o p u š t e n a j e p r i m j e n a l a g a n i h sredstava k a o što su m o d r a galica ili b o r d o š k a juha. V o ć k u m o ž e m o u s p o r e d i t i s t l o m . hoću da se ona upije u t l o i da p o m o ć u kiše njezini sastojci d o đ u do korijena. d o d u š e . a iznad toga je zemlja. K a k o je g r a đ e n o stablo voćke? U sredini je drvena grada obavijena korom.'oze? na zraku i kako biljke ne bi l e ž a l e jedna na d r u g o j . N e smije postati smeđa. o d kraja l i p n j a d o s r e d i n e srpnja. o n p r e k o k o l o i d n i h p r o c e s a ulazi u biljku i jača njezinu konstituciju. ali n e rade takve p r o b l e m e na kakve inače nailazimo u k o n v e n c i o n a l n o j p o l j o p r i v r e d i . Stablo p r s k a m g n o j e m i z r o g a d o k j o š n e m a lišća i n a taj n a č i n p o t i č e m rast lista. kalcij i silicij. a p o s l i j e p o d n e se n j i m e p r s k a t l o . k o j e imaju p l i ­ tak k o r i j e n . O v a rastre­ sita. Oni p o s t o j e j e r s u j e d n o s t a v n o u t k a n i u ž i v o t p r i r o d e . O s n o v u b i l j n e strukture č i n e kalij. d o k j e o n a d r u g a m n o g o snažnija i k o m p a k t n i j a . kameni dio. U p r o l j e ć e o d l a z i m na polje d o k na njemu još n e m a z e l e n i h v l a t i i p r s k a m ga g n o j e m iz roga. ali o n i za nas nisu p r o b l e m . o d n o s n o k r e m e n . Iz nje raste j e d n o g o d i š n j e lišće. N a k o n b e r b e o d nje t r e b a s k u h a t i č a j . riješiti problem gljivičnih bolesti . S t o g a a k o p r e s l i c o m h o ć u d j e l o v a t i na ž i v o t gljivica. A k r e m e n u biljci najveći je neprijatelj gljivicama. N a i m e Steiner je ukazao na p r i m j e n u p r e s l i c e ( E q u i s e t u m a r v e n s e ) . Preslicu biste trebali skupljati u o v o godišnje d o b a . T e k t o l i k o d a p o l a k o kuha. r a z g r a n a t a poljska p r e s l i c a s a d r ž i m n o ­ g o k r e m e n a . Z a t i m s e r a z r j e d u j e v o d o m u o m j e r u 1:10.

d i n a m i č k i m p r i p r a v c i m a za kompost. Zagreb. 2001. m r a v i . J e d a n r e d m r k v e . K o d rajčice ili b u č e č i n i t ć e m o to u d a n e p l o d a .d i n a m i č k o m Postoje korisne životinje u poljoprivredi kao što s u b u b a m a r e . kemija uništava i j e d n e i d r u g e . Gnoj iz roga g o t o v o se uvijek upo­ trebljava u d a n e korijena. Rudolf Steiner je za D u h o v e 1924. u h o l a ž e itd. p o r i l u k a ili č e š n j a k a . i m r k v a i m r k v i n a muha. M o j o t a c se i p r i j e r a t a i u v r i ­ j e m e rata i p o s l i j e r a t a b a v i o b i o l o š k o . S t o g a m r k v u i luk t r e b a sijati z a j e d n o . sutra ujutro o b i o l o š k o .gradi k o r i j e n . P o b j e g l i s m o s a m o u k o š u l j i i h l a č a m a .* Mi smo z a p r a v o 1945. Bubamara je. P o l j o p r i v r e d a . a j e d a n r e d b i l o k o j e v r s t e luka. a ne o s o c i j a l i s t i č k o m ) . Z a p r s k a n j e s a l a t e o d a b r a t ć e m o d a n e lista. P o s t o j e l u k i l u k o v a m u h a . a k r e m e n iz r o g a o n d a k a d h o ć u p o t a k n u t i rast s a s v i m o d r e đ e n o g d i j e l a b i l j k e . g o t o v o ih se i ne m o ž e v i d j e t i .p i t a n j e k o j e si p o s t a v l j a m k a d a je r i j e č o g n o j u iz r o g a jest: Što ž e l i m t i m e p o s t i č i ? O d g o v o r j e : M o ć u d a s e i/. . N a t u r l a n d . najveći neprijatelj k r u m p i r o v e zlatice. ali se zlatica koja je vitalnija vraća. g o d i n e u Kobervvitzu u osam predavanja d a o d u h o v n o z n a n stvene osnove biološko-dinamičke poljoprivrede. d o b r o v o l j n o s m o p o b j e g l i i z I s t o č n e N j e m a č k e n a Z a p a d . Kuko se obraniti od lukove muhe? M o g u samo p r e p o r u č i t i o n o što je već p o z n a t o . J a s n o j e d a s a l a t u ili r o t k v i c u n e ć u p r s k a t i u d a n e c v i j e t a j e r će mi o t i ć i u cvat. T i m e b i sutrašnji d a n b i o i s p u n j e n . a v i o d m a h m o ž e t e o d l u č i t i h o ć e t e l i o s t a t i ili o t i ć i kući. n a r a v n o . Moj b r a t Ekhart i j a s m o i m a l i s r e ć u što j e naš o t a c b i o n a j m l a đ i m s u d i o n i k o m t o g niza p r e d a v a n j a n a z v a n i h 1 objavljenih p o d naslovom "Poljoporivredni tečaj". o v i s i o t r ž i š t u i u p r a v o su se n e k e vrste p o l j o p r i v r e d e r a z v i l e na tržišnoj p o d l o z i . i te se dvije vrste muha m e đ u s o b n o ne p o d n o s e . Kako zaštititi krumpir od zlatice? D e m e t e r . A što ako mrkva nema muhe? T a d a p r e p o r u č u j e m sijanje u r e d o v i m a . o p i t a n j i ­ ma i i d e j a m a za b u d u ć n o s t p o l j o p r i v r e d e — i to bi b i l o s v e . M o r a m o se uvijek iznova zapitati zašto ima t o l i k o m a l o bubamara. N a d a l j e ću g o v o r i t i o p l o d o r e d u i o o r g a n i z a c i j i p o l j o p r i v r e d n o g a g o s p o d a r s t v a . *Hrvatski p r i j e v o d o v e knjige objavljen je u izdanju Antropozofskog društva "Marija Sofija". ŠESTO PREDAVANJE B i o l a n d . N o . G o s p o đ a T h u n je j e d n o ­ z n a č n o iskusila i d o k a z a l a da prskanjem lisnatog povrća u dane cvijeta o n o o d l a z i u cvat. j e ž e v i . a 1 9 5 1 . o socijal­ nom redu u poljoprivredi (izrazito naglašavam — 0 s o c i j a l n o m r e d u . unije s m j e r n i c e E u r o p s k e O v a sam p r e d a v a n j a z a p o č e o p r i k a z o m o t o m e g d j e p o č i n j e k v a l i t e t a i k a k v e su r a z l i k e i z m e đ u p o j e d i n i h načina o b r a d e zemlje. kišne gliste. g o d i n e bili p r o g n a n i iz poljskog dijela Istočne N j e m a č k e . m e đ u t i m . K a d a ć u g a s t o g a p r i m i j e n i t i ? U dane korijena. a bubamara ne. o p o l j o p r i v r e d i u o d r e đ e n o m krajoliku. Smatram v r l o smislenim u v o đ e n j e uzgoja korisnih životinja kao što su mravi. o b a puta n a p u s t i v š i sva z e m a l j s k a d o b r a . O n o što n e b i h ž e l i o t o j e g o v o r i t i o t r ž i š t u . u h o l a ž e .

u Švicarskoj je razvio organsko-biološku metodu. Zelenu ćete uvijek nositi u džepu. r a d i m o l i b i o l o š k o . T a k o i svaki č o v j e k koji se bavi biološko-dinamičk o m p o l j o p r i v r e d o m m o ž e i z g r a d i t i i zadržati svoju d u h o v n u s l o b o d u .d i n a m i č k i p r i p r a v c i . N o . I m e Demeter p o s t o j i u N j e m a č k o j j o š od n a c i z m a . a crvena neka stoji n a v a š e m p i s a ć e m s t o l u . P o t r o š a č i su b i l i u p o z n a t i s č i n j e n i c a m a g d j e i k a k o nastaju D e m e t e r p r o i z v o d i i gdje se o n i m o g u kupiti. N o . O p r i m j e n i tih s m j e r n i c a m a o v i s i dobivanje certifikata. Prva je knjiga o t o m u k a k o se p r i p r e m a j u p o j e ­ d i n i b i o l o š k o . k a o p o l i t i č a r i član š v i c a r s k o g p a r l a m e n t a . Pisaći s t o l p o l j o ­ p r i v r e d n i k a i z g l e d a k a o k o m p o s t n i kup i k a d t r a ž i knjigu p o k o j o j b i r a d i o . P o t r e b n e su nam smjernice koje određuju o v u metodu. N a r a v n o da se p r i t o m m o ž e m o i m o r a m o služiti l i t e r a t u r o m . d o l a z i mi kupac i kaže: Ja bih htio b i o l o š k o . One se na p r v o m e mjestu sastoje u s l o b o d n o j djelatnosti p r o i z v o đ a č a . Hoću Demeter p r o i z v o d e . j e r z e l e n a b o j a p r e d s t a v l j a s n a g e rasta. Jer. Antropozofsko društvo iz Zagreba pobrinuti će se da se m o j e knjige " U p u t e za p r i p r e m a n j e b i o l o š k o d i n a m i č k i h pripravaka" i " U p u t e za primjenu biološko-dinamičkih pripravaka" p r e v e d u na hrvatski jezik i o n e će se p o j a v i t i u p r a v o u o v o m o b l i k u i o v o j boji.d i n a m i č k i ili n e r a d i m o . N a m a je v a ž n a d u h o v n a s l o b o d a . H o ć e m o li raditi i s p r a v n o m o r a m o u z e t i u o b z i r s e d a m d e s e t p e togodišnje iskustvo u b i o l o š k o . s a m o m a l o m o r a p r e k o p a t i kup i o d m a h je p r o n a đ e . J a n e m o g u r e ć i v a m a što v i t r e b a t e č i n i t i na s v o j e m imanju. Ona mu je dala temelj na kojemu je uvijek m o g a o zadržati svoju d u h o v n u slobodu. Godine godine. i boja je koja p r e d s t a v l j a cvat. d u h o v n a sloboda uvijek prestaje s tržištem. za biološko-dinamičku p o l j o p r i v r e d u po­ t r e b n e s u o d r e đ e n e s m j e r n i c e p o k o j i m a s e o n a raz­ likuje od ostalih načina p r o i z v o d n j e . Jedan o d učenika Rudolfa Steinera. R e c i m o . b i o l o š k o . U p r a v o su te v i š e cijene p o b u d i l e interes i k o d d r u g i h proizvođača.d i n a m i č k o m gospo­ darenju kako ne b i s m o n e p o t r e b n o činili pogreške. S a d r ž e s a m o t o l i k o uputa k o l i k o j e m i n i m a l n o p o t r e b n o . Ono je bilo zabranjeno u vrijeme Hitlerova 1947. p r e d ­ sjednikom. 1954.d i n a m i č k e p r o i z v o d e . T o j e zelena knjiga. o s n o v a n je Demeter savez. r a d i t i b i o l o š k o -dinamički znači m n o g o više od toga. primijeniti ih o v i s n o o v a š e m imanju i z a t i m s l o b o d n o odlučiti kako ćete poslovati. o d n o s n o . g o d i n e . koja je k o m p l e m e n t a r n a z e l e n o j . m i n i m a l n i p r o p i s i su n u ž n i kako bi seljak i m a o p r a v o d e k l a r i r a t i svoje p r o i z v o d e kao b i o l o š k o .d i n a m i č k i r a d n i j e d o g m a . M u l e r Rosch.p o l j o p r i v r e d o m . a što ne smije č i n i t i . Dakle. O v a d r u g a knjiga o p r i m j e n i b i o l o š k o . što je d o v e l o do v e l i k e p o t r a ž n j e i o m o g u ć i l o da cijene takvih p r o i z v o d a budu m n o g o više od ostalih. D e m e t e r p r o i z v o d e . N o . M o j je otac d v a d e s e t pet g o d i n a b i o njegovim. a o n a prestaje ondje gdje započinje d u h o v n a sloboda drugog čov­ j e k a . a o v e današnje p r i m j e r e n e su n a š e m v r e m e n u . O n a m o r a stati u d ž e p od košulje. D e m e t e r smjernice prilagođavaju se vre­ m e n u . dok je on sam primjenjivao biološko-dinamičku me­ t o d u . ali j e n a k o n s v r š e t k a rata. obnovljeno. 1928.d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a j e c r v e n e b o j e .d i n a m i č k e . Ipak. seljaka. Vi sami m o r a t e shvatiti načela. Nije d o v o l j n o držati se s a m o o s n o v n i h smjernica. tek o n o najosnovnije što seljak smije.

R e c i m o 50 p f e n i g a .nije mom mogao pripadati kao što je nekakvoj skupini u poljopriv­ kojima je Europska j e unija 1 9 9 1 . ali z a š t o b i h d a v a o d o p r i n o s n e k o m savezu kad m o g u uštedjeti novac koji bih m o r a o p o t r o š i t i n a p o t v r d u d a s a m D e m e t e r ili B i o l a n d . D e m e t e r p o l a z i s a stajališta k a k o j e p o l j o p r i v ­ redno gospodarstvo cjelovit organizam i da stoga cijelo m o r a biti u okviru z a d a n i h smjernica. n a r a v n o . N a t u r l a n d a samo p o l o v i c a imanja m o r a zadovolja­ v a t i o d r e đ e n e s m j e r n i c e . t a k o da o v d j e načelo jedinstvenog organizma više uopće ne postoji. Izašao je propis prema kojemu s v a t k o tko t v r d i da se b a v i b i o l o š k o m p o l j o p r i v r e d o m m o r a d o p u s t i t i d a b u d e k o n t r o l i r a n . Stoga je Miiier Rosch u svojoj m e t o d i izostavio biološko-dinamičke pri­ pravke. Demeter i Bioland.d i n a m i č k e m e t o d e . S l i č n o j e i k o d B i o l a n d a . p r o i z v o d i t i p r i r o d n i m p u t e m . a k a k o t o n e s m i j e m o č i n i t i d o d a j u ć i b i l o kakve kemijske s p o j e v e . Uputili su se našim p o t r o š a č i m a t v r d e ć i kako i oni imaju biološku r o b u i kako je i njihova r o b a isto t o l i k o d o b r a k a o i D e m e t e r p r o i z v o d i . Osim toga. Krugovima d j e l o v a o b i l o je s u m n j i v o što se b a v i n e č i m mi­ stičnim. g o d i n e o d l u č i l a r a z g r a ­ ničiti p o j e d i n e načine biološke p r o i z v o d n j e hrane. U v i j e k s e n a d u ljudi koji k a ž u : I j a m o g u p r o ­ i z v o d i t i b i o l o š k i . E. p o l j o p r i v r e d o m . a d r u g i M e r c e d e s e .d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e . čime je u zakonu počinjena velika pogreška jer zakonodavci uopće nisu shvatili bit p o j m a b i o l o š k o . S t o g a s u j e o d l u č i l i p r o d a v a t i n e š t o jef­ t i n i j e . dakle. primjerice. T a k o su stalno nastajale n o v e m e t o d e i novi savezi. N a ž a l o s t . T a k o s u nastale EEG biopravne smjernice — striktni propisi kojih se moraju p r i d r ž a v a t i svi koji se bave biološkom rednika koja se služi j e d n i m n e o b j a š n j i v i m poj­ snaga. N e k i su rekli k a k o i o n i mogu voziti Mercedes p r o i z v o d e ć i jednostavno samo biološki. o n d a se v i d j e l o kako ovi prvi v o z e Volksvvagene. Vi koji ste v e č e r a s o v d j e z n a t e v i š e o d b i l o k o j e g p o l i t i č a r a koji d o n o s i z a k o n e i koji d e f i n i r a š t o j e b i o l o š k o . g d j e c i j e l o imanje m o r a biti u o k v i r u z a d a n i h smjernica. d o v o l j n o da samo jedan njegov dio z a d o v o ­ ljava p r o p i s e . dopuštaju d o d a v a n j e p o j e d i n i h tvari za p r i h r a n u biljaka za o n e koji se d r ž e načela da tlu m o r a m o n a d o k n a d i t i tvari koje smo mu u z g o j e m biljaka o d u z e l i . dopuštaju i monokulturu. što j e d o v e l o d o v e l i k o g z a o k r e t a g l e d e k o n t r o l e p o j e d i n i h p r o i z v o d a . Tako je n a s t a o t r e ć i s a v e z — Naturland — š t o z n a č i : p r i ­ rodna zemlja. I nije p r o š l o m n o g o v r e m e n a kada su i drugi p r o i z v o đ a č i hrane počeli p r o i z v o d i t i na prirodan način. i taj se p r o i z v o d smije n a z i v a t i e k o p r o d u k t o m . 1 j a ć u . č i n i m o t o p o m o ć u organ­ skih t v a r i .d i n a m i č k a ili b i l o koja m e t o d a e k o l o š k e p o l j o p r i v r e d e . K o d t z v . N j e z i n i su p r o i z v o đ a č i p r i m i j e t i l i kako b i o l o š k o -dinamički p r o i z v o d i imaju v i s o k e cijene. Smjernice EEG-a. što z a p r a v o n i j e b i l a i s t i n a . n e o b j a š n j i v i m . smatrao cjelovitim or­ Tako je osnovana org a n i z m o m i p r o p o v i j e d a o je s v o j i m seljacima o poljoprivreda. I on je poljo­ privredno gospodarstvo tropoljnoj gansko-biološka poljoprivredi. a z a d r ž a o sve ostale osnovne postavke b i o l o š k o . a za svaku p o j e d i n u od n a v e d e n i h metoda postoje i točno utvrđena pravila. d o k j e k o d b i o l o š k i h smjer­ nica Europske zajednice dovoljno da samo jedna p l o h a b u d e o b r a đ e n a na biološki način. . Nije. I t a k o su u N j e m a č k o j nastala d v a jaka saveza.

I u o k v i r u tih r a d n i h zajednica djeluju savjetnici. T o j e iluzija. A k o nam preosta­ ne nešto p r o i z v o d a . S a v e z i Savjetovalište p r i p a d a j u d u h o v n o j r a z i n i sustava. dopuštena konvencionalna se p o l j o p r i v r e d a raz­ kemijskih sredstava. k a o i r e z u l t a t e s v o j i h z n a n s t v e n i h istraživanja. R a d n e z a j e d n i c e su o k u p l j e n e u j e d a n p r s t e n . N e m o j m o prije negoli nešto proiz­ v e d e m o misliti na tržište. stoga što u o v o m trenutku m o ž e m o hraniti j e d v a dva p o s t o stanovništva.d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u . 0 vama. da s druge strane imaju kontakte s a istraživačkim O r g a n i z a c i j s k a D e m e t e r struktura s a v e z a l i k u j e o d o v i h p r e t h o d n i h p o t o m u što j e u njoj primjena institutima. ali i n a n a č e l i m a koja p r o i z l a z e iz samog života. m e đ u s o b n o r a z m j e n j i v a l i is­ kustva. k a k o b i stjecali n o v e s p o z n a j e . postoji Savjetovalište za biološko-dinamičku p o l j o p r i v r e d u . I na kraju. tri ili četiri g o d i n e p r o i z v o d n j e po n o v i m načelima. informirali se o proizvodnji pripravaka i n a taj s e n a č i n d a l j e i z o b r a ž a v a l i . Uz to postoje i radne zajednice p r o i z v o đ a č a . U o v o m j e času N j e m a č k o t r ž i š t e z a s i ć e n o l j e k o v i t i m b i l j e m p r o i z v e d e n i m u N j e m a č k o j . Njemačka se dijeli n a p o j e d i n e z e m l j e k o j e imaju o d r e đ e n u s a m o ­ s t a l n o s t i te se s k u p i n e b r i n u da s j e d n e s t r a n e za­ stupaju z a j e d n i č k e i n t e r e s e p r e m a p o l i t i č a r i m a . m e đ u t i m . M e đ u t i m . nosi­ telji s v e g a s u p r o i z v o đ a č i . o p s k r b i m o njima krug svojih znanaca. u j e d n u k r o v n u o r g a n i z a c i j u koja s u r a đ u j e s p o j e d i n i m i s t r a ž i v a č k i m t i m o v i m a . p o k u š a j m o t o i s p r a v n o č i n i t i u svakom p o g l e d u . o vašoj inicijativi o v i s i j e s t e l i s p o s o b n i sami p o s t a v i t i t e m e l j e z a p r o ­ i z v o d n j u kako bi se o p s k r b i l o vaše trežište.d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u temeljiti n a p o j m u i z v o z a . Ja sam. ljudi koji s a m o hoće zarađivati n o v a c prihva­ ćaju najlakše p r i m j e n j i v u m e t o d u te iz pukih egoistič­ nih razloga oštećuju i uništavaju biološko tržište proizvodima dobivenim na osnovi monokulture. N a r a v n o . koji p o ­ stavlja d u h o v n i p l a n b i o l o š k o . Osim toga. I m o l i m vas.d i n a r n i č k o m m e t o d o m . P r o i z v o đ a č i s u p r e d s t a v ­ nici razine tržišta. Rad n j e g o v i h znanstvenika temelji se na k o n v e n ­ c i o n a l n o j z n a n o s t i . H o ć e m o li doista primjenjivati biološko-dinamički n a č i n o b r a d e tla. čiji savjetnici zainteresira­ n i m p r o i z v o đ a č i m a p r e n o s e iskustva d r u g i h p o l j o p r i ­ v r e d n i k a koji r a d e b i o l o š k o . Jedan p r o i z v o đ a č ljekovitog bilja p i t a o j e p o s t o j i l i u N j e m a č k o j z a t o t r ž i š t e . . v e ć mislimo na vlastito zdravlje i zdravlje svojih bližnjih. nikako n e m o j t e svoj interes za b i o l o š k o .d i n a m i č k e p o l j o p r i v ­ r e d e . a to p o n a j p r i j e znači dvije. č v r s t o u v j e r e n kako svi i m a m o još j a k o m n o g o posla. seljaka v e z a n i h u z o r e đ e n o p o d r u č j e . S v i z a j e d n o č i n e skupinu koja o b u h v a ć a čitavu zemlju. U Njemačkoj i m a m o istraživački centar.Ovakav pristup d o v o d i do p r o b l e m a na tržištu. o d n o s n o Savez za b i o l o š k o . O n d j e s e p o ­ l j o p r i v r e d n i c i sastaju k a k o b i s e u p o z n a l i .

Školovanje biološko-dinamićkih proizvođača u n a d l e ž n o s t i je istraživačkog centra. N o . Osim Demeter saveza postoje i Demeter službe. On ima jednogodišnju školu z a ljude koji t r a ž e n o v i ž i v o t n i put.d i n a m i č k e m e t o d e . i a k o troškovi p r o i z v o d n j e iznose 40 D M . d o k s u n e k a d r u g a z a t v o r e n a i l i sasvim napuštena.d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e . .d i n a m i č k o m p o l j o p r i v r e d o m čine 1-4 p o s t o p o l j o p r i v r e d n o g stanovništva. Pojedina su p o l j o p r i v r e d n a gospodarstva pos­ tala z n a t n o v e ć a . u o k v i r u a n t r o p o z o f i j e . U p o j e d i n i m s a v e z n i m z e m l j a m a .Usred l o g a prstena je Demeter savez k a o p r a v n a Sve o r g a n i z a c i j e u o k v i r u D e m e t e r saveza djeluju na d o b r o v o l j n o j bazi i na temelju donacija. a na n j e z i n u je č e l u m l a d i i b o l j i stručnjak. o p o l j o p r i v r e d n o m g o s p o d a r s t v u . izložbi hrane ltd. i m a m o s a v j e t o v a l i š t a koja d o 50 p o s t o financira d r ž a v a . O p č e j e p o z n a t o d a u N j e m a č k o j ljudi k o j e s e bave b i o l o š k o . U posljednjih 10 g o d i n a 50 posto njemačkih poljoprivrednika napustilo je poljopriv­ redu. T i j e k o m prije­ l a z n o g razdoblja na č i t a v o m se imanju moraju primje­ njivati načela b i o l o š k o . zbog toga jer oni za svoje p r o i z v o d e na tržištu dobivaju preniske c i j e n e .d i n a m i č k i m na­ č e l i m a . Pojedine države Europske zajednice p o t o m a ž u i konvencionalne poljoprivrednike. a ponajpri­ je je namijenjena o n i m a koje zanima antropozofski aspekt b i o l o š k o . Slična j e d n o g o d i š n j a škola postoji k o d Frankfurta na M e i n i . Koliko traje prijelazno razdoblje s konvencionalne na biološko-dina m ičk u proiz vod nj u? T o ovisi. sutra p o l j o p r i v r e d e više ne bi bilo. Ja u s v o j o j kući d v a do tri puta na g o d i n u o d r ž a ­ v a m t e č a j e v e z a p r o i z v o d n j u b i o l o š k o . T a k v o j suradnji s d r ž a v o m pristupili smo p o d jedinim i osnovnim uvjetom — d a s e l j u d i koji r a d e u našim s a v j e t o v a l i š t i m a ne moraju p r i d r ž a v a t i z a k o n a k o n v e n c i o n a l n e p o l j o p r i v ­ r e d e i d a smiju z a d r ž a t i d u h o v n u s l o b o d u . o r g a n i z a c i j a n a s u p r o t p o t r o š a č i m a i b r i n e se o t o m u da se p r o i z v o đ a č i pridržavaju biološko-dinamićkih smjernica. a sada se b a v i m s a m o n j i h o v o m p r o i z v o d ­ njom. Moj brat i ja također v o d i m o svoje škole. t a z a j e d n i c a p r o i z v o đ a č a postoji i d a n a s . a ako je riječ o č e s t o p r s k a n o j p o v r š i n i . Kad bi to potpo­ m a g a n j e seljaka d a n a s i z o s t a l o . A k o j e r i j e č s a m o o z e l e n o j p o v r š i n i koja n i j e p r s k a n a nikakvim otrovima. Cilj t o g a j e d n o ­ g o d i š n j e g š k o l o v a n j a jest o s p o s o b i t i l j u d e z a uprav­ ljanje g o s p o d a r s t v o m p o b i o l o š k o . za to su potrebne dvije godine. m e đ u t i m . od svih ekoloških p r o i z v o d a potrošači su najbolje upoznati s k v a l i t e t o m o n i h koji nose o z n a k u D e m e t e r . a to se postiže v r l o j e d n o s t a v n i m n a č i n o m reklamiranja. T i j e k o m 25 g o d i n a b i o sam p o s l o v o đ a u z a d r u z i za p r o i z v o d n j u i p r o d a j u b i o l o š k o .d i n a m i ć k i h p r i p r a v a k a . Država ne financira samu o r g a n i z a c i j u . T o z o v e O s n o v n o m p o l j o p r i v r e d n o m g o d i n o m . Cijena m e t r i č k e c e n t e p š e n i c e j e 2 0 D M . U n j i h o v o j je n a d l e ž n o s t i p r e z e n t a c i j a D e m e t e r p r o i z ­ v o d a n a n j e m a č k o m tržištu kako s v a k o g o s p o d a r s t v o ne bi m o r a l o raditi vlastitu reklamu. p r i j e l a z m o ž e potrajati tri d o četiri g o d i n e .d i n a m i ć k i h pri­ pravaka. N o . Prestar sam da bih s u d j e l o v a o na tržištu nestal­ n o m p o p u t ž i v e . Uz n a v e d e n o b r i n e se i za organizaciju sajmova.

To se lijepo m o ž e naučiti na primjeru divlje mrkve. k a o š t o se. To znači da mrkva r a d o raste o n d j e gdje ima m a l o humusa. Z a p r a v o t i m e što p r o l a z i kroza zemlju i što s e h r a n i o s t a c i m a k o r i j e n j a kišna g l i s t a p r o z r a č u j e zgusnutu ilovačastu zemlju. dakle. T a k o v i d i m o da mrkva z a p r a v o uopće ne v o l i humus te da je uvijek zdrava na v j e t r o v i t i m mjestima. Dakle. spoznati i iz toga mora­ mo učiti. što sam p o k a z a o na j e d n o m m a l o m primjeru g o v o r e ć i o n a i z m j e n i č n o m uzgoju m r k v e i luka kao uspješnom o b r a m b e n o m sredstvu p r o t i v lukove i mrkvine muhe. K a d p a d a kiša. gdje j e z e m l j a g o t o v o s a s v i m z b i j e n a z b o g k i š e i g d j e n a njoj m o ž d a l e ž i tek mali sloj pijeska. V i d i m o tako da su m n o g e biljke z a p r a v o p o k a z a t e l j i o n o g a što se zbiva u zemlji. stvara n o v e kanaliće i o m o g u ć a v a prozračivanje takvog teškog. vidjet ć e m o da u zemlji zaostaje masa m r t v o g korijenja koja ž i v o t i n j a m a i g l j i v i c a m a što o n d j e ž i v e s l u ž i z a h r a n u . i to u društvu s k a m i l i c o m . m j e š o v i t i m u z g o j e m biljaka. V i d j e t ć e m o kako o n a s v o j i m r a z g r a n a t i m k o r i j e n j e m p r o ž i m a tešku i l o v a č a s t u z e m l j u . tj. na f i n o m tlu. u o s t a l o m . m o r a m o naučiti čitati iz biljaka. A k o smo znatiželjni. U p r a v o i z m e t kišne gliste p r i v l a č i korijenje biljaka j e r o n o se m o ž e hraniti o n i m e što glista za s o b o m o s t a v l j a . i o m o g u ć a v a j u n o v i m b i l j k a m a d a rastu na t a k v o m prestrukturiranom tlu. O v o m o r a m o razumjeti. U p r i r o d i m o n o k u l t u r a ne p o s t o j i . Ona je ustvari b u d e p o l o ž e n o tik n a p o v r š i n u . često pojavljuje n a t l u n a k o j e m u j e b a g e r u k l o n i o p o v r š i n s k i sloj z e m l j e . a m n o g o vjetra. s v e m o ž e n a u č i t i o d d i v l j i h biljaka u p r i r o d i . k o d primjene p l o d o r e d a ipak je v a ž n o znati koje je mjesto n a j p o v o l j n i j e za p o j e d i n u vrstu biljaka. I z t o g a m o ž e m o iščitati n a k a k v o m tlu p o j e d i n a vrsta biljaka hoće rasti. Ona. Divlja se m r k v a npr. da n j e z i n o sjeme P l o d o r e d S a d a ć e m o p r i j e ć i n a j e d n o o d o s n o v n i h n a č e l a bio­ loške o b r a d e tla. N o . D o v o l j n o j e .svjetlosna biljka. mijenjajući struk­ t u r u tla. A k o sam p r i m i j e t i o d a m r k v a u m o j e m v r t u n e ć e rasti j e r i m a p r e v i š e h u m u s a i p r e m a l o vjetra. o n d a s njom m o r a m izaći iz vrta na polje. o v i m a l i k a n a l i ć i u k o j i m a se nalazi zrak p r i m a j u u s e b e v o d u . G o v o r i o sam o p r o b l e m u m o n o k u l t u r e . p r o ž d i r e korijensku masu. g o v o r e nam kako pojedina vrsta bira o d r e đ e n o tlo. Sigurno i na vašem jeziku postoji neka knjižica o t o m e kako n a m p o j e d i n e biljke g o v o r e . K a m i l i c u g o t o v o više i ne n a l a z i m o kao kultivi­ ranu. R e k a o s a m v a m d a s e kišna glista h r a n i m a s o m m r t v i h o r g a n s k i h ostataka i da iza sebe ostavlja i z m e t . sve se ne m o ž e naučiti u neko­ liko minuta. Pri r a z u m n o j o b r a d i tla monokultura se zamjenjuje p l o d o r e d o m . M o n o k u l t u r a u p o l j o p r i v r e d i z a p r a v o je k o m p r o m i s nastao p o d utjecajem zakona t r ž i š t a i p r o b l e m a p o v e z a n i h s r a d n o m s n a g o m . dakle. m o ž e m o uzeti štihaču i p o g l e d a t i kako kamilica i z g l e d a p o d z e m l j o m . N a r a v n o . zbijenog tla. M o ž e m o uočiti da se kamilica i z r a z i t o širi p r e m a g o r e u o b l i k u v e l i k i h v r l o r a z g r a natih g r m o v a . ne b i o l o š k o . n e g o u g l a v n o m k a o divlju biljku. N a r a v n o . Biljke n a m n a n e š t o u k a z u j u . a mjesto na kojem se zadržava prekriva n e k o m sluzavom tvari i za s o b o m u o b l i k u svojega i z m e t a ostavlja grudičastu zemlju. 1 a k o se p r i s j e t i m o što se d o g a đ a s n j e z i n i m k o r i j e n o m kada u s v o j e m gornjem dijelu o d u m i r e .d i n a m i č k e n e g o b i o l o š k e .

višegodišnje lepirnjače u koje se ubraja bijela djetelina. ako nakon pšenice p o s i j e m j e č a m . i m a m p o l j e j e č m a . M e d u biljkama postoje raličiti odnosi. U p a m t i t e o v u sliku kako biste j e p o n o v n o m o g l i nacrtati. 0 t i m o d n o s i m a m o r a m o v o d i t i r a č u n a j e r nije d o b r o da u n e p o s r e d n o susjedstvo s a d i m o biljke koje se ljudi k o j i s e m e đ u s o b n o ne p o d n o s e . bolje je da to ne činim. Sada ćemo vidjeti koje biljke izgrađuju tlo. višegodišnje trave. Ja n i s a m v r t l a r i z a p r a v o n e z n a m m n o g o o t o m e . stočna repa. A k o n p r . što. onda dolazi šećerna repa. Lucerna je kraljica svih kultiviranih biljaka. Jasno n a m je da i o v d j e tržište načela donekle nameće svoju điktatutru. Ona u jednoj godini naraste četiri metra duboko. Obratno. A sada bih krenuo redom od najboljih do najgo­ rih. Najbolji je krumpir. m e đ u t i m . I k o d p l o d o reda m o r a m o nastojati da z a j e d n o stavljamo biljke koje se m e đ u s o b n o p o d n o s e . ali z n a m o j a ž e n a . j e d n o g o d i š n j e lepirnjače. N e m a smisla da u n e p o s r e d n o j b l i z i n i ž i v e ne t r p e . se kulture b r i n u da se h u m u s r a z g r a d i . pa salata. korijensko bilje. t o b i još n e k a k o m o g l o uspjeti. i sasvim g o r e lucerna. o d n o s n o granica i z m e đ u biljaka koje izgrađuju. T a k o je i s b i l j k a m a u p o l j u . cvjetača). dakle. I t a k o p r o m a t r a j u ć i b i l j k e m o ž e m o u o č i t i što tlu n e d o s t a j e . da se p o t r o š i . a s l j e d e ć e g o d i n e h o ć u posijati p š e n i c u . a č e g a ima p r e v i š e . M o r a ­ m o .o k v a l i t e t i i s t r u k t u r i tla. dakle sve o n e biljke koje m o r a m o ručno okopavati. Postoje b i l j k e k o j e s e m e đ u s o b n o p r i v l a č e ili k o j e s e d o b r o podnose te na neki način m e đ u s o b n o unapređuju s v o j rast i b i l j k e k o j e se ne t r p e . a za deset godina naraste do četrdeset metara u dubinu. Isto je i s ljudima. To su jednogodišnje trave. obogaćuju Te samu zemlju i onih koje je troše. kupus. z b o g t r ž i š n i h r a z l o g a nije uvijek m o g u ć e . . sve vrste kupusnjača (koraba. zatim slijedi cikla. kelj. Ova crta r a z g r a n i č a v a biljke koje troše humus iz z e m l j e od o n i h koje ga izgrađuju. To je granica i z m e đ u p r o i z v o đ a č a i potrošača humusa. paziti na to da z a j e d n o sadimo i sijemo biljke koje se m e đ u s o b n o p o d n o s e . zatim ništa i na kraju mrkva. M o r a m o znati da sve korjenito bilje z a p r a v o razgrađuje zemlju. Ovdje ć e m o upisati tzv. no ipak ć e m o m o ć i u s p j e š n o r a d i t i a k o s m o shvatili o s n o v n a plodoreda.

K r u m p i r zahtijeva nešto gnoja. Ja b i h je k a s n o z i m i usijao u p š e n i c u z a t o što z i m s k a pšenica i crvena djetelina jednako narastu i ako j e v l a ž n a g o d i n a . O n a s e p o d n o s i sama sa s o b o m . životinjska hrana. Čovjek m o r a d o b r o znati počistiti biljke koje rastu o k o kuku­ ruza. Njoj je p o t r e b n o v e ć nešto gnoja i m o r a m o se p o b r i n u t i da u tlu i m a m o r e z e r v e . Slijedi z o b koja j e . m e đ u t i m . N a p j e s k o v i t o m t l u raž m o g u i z m j e n j i v a t i s k r u m p i r o m . U s p i j e li. pa ljetni j e č a m i s a s v i m na kraju k u k u r u z . C r v e n u djetelinu ne bih miješao u uzgoj p š e n i c e j e r je ona. a p r v a m e d u njima je raž. stvara korijensku masu. o n d a m o g u uzgajati s a m o r a ž . h o ć u l i i h u s v o j e m h u m u s n o m s a s t a v u samo održati. N o . Kukuruz. Ako zatim posijem zob. bijela djetelina ili mješavina bijele i žute d j e t e l i n e . T o m o ž e b i t i i p r o s o . n a p r o t i v . Raž j e v r l o n e u t r a l n a biljka. K a d ta zelena masa pri košenju p a d n e na zemlju i o s t a n e l e ž a t i na tlu i l i se z e m l j a p r e o r e . z a t i m o z i m a pšenica. d o k sijanjem z o b i i medukultura p o s t i ž e m o p o v e ć a n j e h u m u s n o g sloja. Treba mu jako m n o g o v r e m e n a da bi narastao samo deset c e n t i m e t a r a . a i z n a d c r t e su o n e k o j e ostaju u n u t a r p o l j o p r i v ­ r e d n o g imanja. z a p r a v o . rastu v r l o b r z o i t u d o l a z i d o k o n k u r e n c i j e medu biljkama. ona će potrošiti nešto humusa. uštihati i tada mi služi kao z e l e n a gnojidba za pšenicu. S l i j e d e l j e t n a p š e n i c a i l j e t n i j e č a m u k o j i se e v e n t u a l n o m o ž e usijati. primjerice. h e l j d a j e d i v n a h r a n a za ljude. Zato je smisleno da k a o međukulturu p o s i j e m j e d n o g o d i š n j e t r a v e i l e g u m i n o z e j e r ta m e d u k u l t u r a ujesen izraste i stvara z e l e n u masu. t a k o đ e r . . a ako j a k o s l a b o u s p i j e . pa zatim m o g u posijati heljdu. p r i l i č n o n e u t r a l n a . N o . J e d n o g o d i š n j e b i l j k e siju se k a o m e d u k u l t u r a i č i n e h r a n u za ž i v o t i n j s k e o r g a n i z m e koji ž i v e u zemlji. t a ć e c r v e n a d j e t e l i n a narasti p r e v i ­ soko i stvarati nam p r o b l e m e pri žetvi. m o g u je ukopati. u z g a j a m raž. N a k o n o z i m o g ječma d o l a z i ljetna pšenica. ali j e n a p r v o m e mjestu riječ o h e l j d i . N a k o n t o g a ću posijati o z i m i j e č a m . Organsko g n o j e n j e s k o m p o s t o m m a l o i z g r a đ u j e h u m u s n i sas­ tav tako da s k r u m p i r o m opet d o l a z i m u r a v n o t e ž u . d a k l e k o j e nisu z a p r o d a j u . iza z o b i ostane z e l e n e gnojid­ be i ako ta zelena g n o j i d b a do listopada d o v o l j n o izraste. Postoji mjesto gdje se 140 g o d i n a sije r a ž n a i s t o m t l u b e z i k a k v i h b o l e s t i ili p a d a k v a n t i t e t e . Za to služi k o p a č i c a . Z a t i m d o l a z i p š e n i c a koja troši relativno m n o g o hranjivih tvari. A k o ne uspije. Hraniti ž i v o t i n j e koje ž i v e u zemlji znači zemlju o d r ž a ­ vati ž i v o m . m o r a m izmjenjivati jedne s drugima. m n o g o g n o j i v a i m n o g o v r e m e n a d a b i izašla i z gaća. Biljke k a o što s u p r o s o ili h e l j d a m o g u k o r i s t i t i n a t r o s t r u k i n a č i n . s l u ž i k a o z e l e n a g n o j i d b a . A k o bolje p o g l e d a t e . m o ž e služiti kao hrana za životinje. N a k o n nje d o l a z i o z i m i j e č a m . vidjet ć e m o da su o n e ustvari hrana za životinje. T o ć e m o još rastumačiti k a k o biste razumjeli o s n o v n o načelo. A k o . biljke koje rastu uz njega. uočit ćete da su s v e biljke koje se n a l a z e i s p o d c r t e biljke za p r o d a ­ ju. u zemlji se z a d r ž a o o d r e đ e n i postotak vlage.Ž i t a r i c e s u b i l j k e k o j e nas h r a n e . Kukuruz treba okopavati. A k o . Budući d a j e n a tlu o s t a o l e ž a t i ostatak slame od ječma. P o g l e d a ­ mo li još j e d n o m biljke koje se nalaze i z n a d crte. d a k l e k a d o n a u d e u t l o ili p a d n e na t l o . služi kao hrana m i k r o ­ organizmima u zemlji i životinjama pod zemljom. a l i s a m o z a t o što ga se b r z o uklanja sa zemljišta i time o m o g u ­ ćuje sijanje n o v e kulture. je lijena biljka koja treba m n o g o sunca.

m o r a m s e p i t a t i što z a p r a v o ž e l i m . Onda je to d o b r o . kao p r e t h o d n i k a kupusu. A k o u kući i m a t e s a m o j e d a n p o d r u m .z a s j e n j e n o . ali s a m o o n d a ako s m o r a n o uklonili ostatke m a h u n a r k i . On je d o b a r p r e t h o d n i k za sve b i l j k e k o j e j a k o iscrpljuju t l o . Pri pobiranju graška nakon dozrijevanja treba li ga iščupati ili ga treba bakterijama ostane odrezati tako da korijenje s dušičnim u zemlji? Sada ć e m o i m a t i sat pitanja. i m a s m i s l a n a p r a v i t i v e l i k e g r e d i c e z a g r a š a k ta­ ko da on n e m a m n o g o susjedstva koje njime biva m e đ u t i m . N a ­ r a v n o . v r l o O d g o v o r i n a pitanja se b r z o uklanja n j e g o v a z e l e n a masa i n a k o n t o g a s e m o g u p o s a d i t i k a s n i j e v r s t e k u p u s a i kelja. Tko je dobar susjed grašku? Što se podnosi s graškom? Grašak je i z n i m n o d o b a r kao prva kultura iza koje slijede d r u g e . Kasni kupus iza graška. k a o i grašak. Budući da grašak daje v r l o mali prinos. O d g o v a r a t ću na pitanja 0 t o m u koje se biljke m e đ u s o b n o najbolje p o d n o s e 1 na p i t a n j a o p l o d o r e d u . p r i j e n e g o s e f o r m i r a o p l o d . a jabuke s jabukama. K a o s u s j e d u g r a š k u d o b r o j e p o s a d i t i salatu. što z n a č i a k o s m o n a p r a v i l i b e r b u u stanju p o l u z r e l o s t i . ali t o treba učiniti u r a n o m stadiju n j e g o v a vegetiranja. n a i m e s v o j e j a b u k e p o h r a n i t e u s u s j e d o v u p o d r u m u . k a d a d u š i k još nije p o t r o š e n n a f o r m i r a n j e p l o d a te ako smo pokosili d o v o l j n o visoko tako da zaostane još d o v o l j n o materijala. Jer. k a d a k o m u š k e g r a š k a i z r a s t u . u z e m l j i će o s t a t i supstancija k o r i j e n j a . baš nije Grašak s e m o ž e j e d n o s t a v n o o d r e z a t i t a k o d a k o r i j e n j e s b a k t e r i j a m a k o j e p r o i z v o d e dušik o s t a n e u zemlji. L u k nije d o b r o s a d i t i iza graška. K o d svih lepirnjača m o r a m o misliti na to da o n e skupljaju dušik s a m o do kraja c v a t n j e . N o . krumpir s krumpirom. Luk. k a d a s e o b l i k u j e p l o d . D o b r o j e p o s i j a t i g r a š a k ili b o b i o n d a ih u p o l u z r e l o m stanju u k o p a t i u z e m ­ lju. To se m o ž e . a nje­ g o v krumpir u svojem p o d r u m u . Poslije. Mogu li se /. Bob je. ali n e ć e s e z a d r ž a t i n i k a k a v d o d a t n i o r g a n s k i dušik. T a d a i m a m o i z v r s n u p r e t k u l t u r u z a p š e n i c u . Stavljanje graha kao pretkulture pšenici bila je velika zabluda jer n a k o n njega u zemlji z a p r a v o n e z a o s t a j e n i k a k a v dušik. t a j e z e m l j a i p a k j a k o d o b r a za pšenicu. Zbog toga će u z e m l j i z a o s t a t i s a s v i m mala k o l i č i n a dušika. neku vrstu socijalnog čina. jer m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da grašak kad i z r a s t e p r a v i sjenu s a l a t i . Je li pogodno posaditi kupus zajedno s graškom? Ja ne b i h i s t o d o b n o i m a o g r a š a k u s u s j e d s t v u s k u p u s o m n e g o bih grašak p o s a d i o k a o p r e t k u l t u r u . Kako svakodnevno zalijevanje djeluje na biljke u vrtu? K a d a z a l i j e v a m . d o k je za to i z r a z i t o p o g o d n a j a g o d a . v r l o p o g o d n o u z e l e n o m stanju u k o p a t i u z e m l j u . S v a k o j d j e l a t n o s t i koju p r o v o d i m u v r t u m o r a . p o g o d n o saditi nakon graška.ujedno uskladištiti krumpir i jabuke? Jabuke i k r u m p i r ne m o g u biti p o h r a n j e n i morate izvesti u istoj prostoriji. v i š e t o n e č i n e j e r pri o b l i k o ­ v a n j u p l o d a dušik s a d r ž a n u k v r ž i c a m a na k o r i j e n j u biva upotrijebljen za formiranje ploda. Dakle.

a da se p r i t o m ne p o t a k n e i s p a r a v a n j e tla. Niste uzeli u o b z i r p r a v e dane za korijen. Za v e l i k i h vrućina j a k o je d o b r o l a g a n o p r e k o p a t i p o v r š i n s k i sloj z e m l j e . p r i m j e r i c e . To t r e b a č i n i t i ranije. tek t o l i k o da zemlja na površini m o ž e disati. P o s v u d a g d j e m i n e š t o r a d i m o . V i d i t e k a k o se u t o m s u h o m r a z d o b l j u u z e m l j i stvaraju p u k o t i n e k o j e sižu v r l o d u b o k o . d a n a t o p i m i onda z a t v o r i m slavinu. On služi k a o zaštita da u d u b i n s k i m s l o j e v i m a koji s a d r ž e v l a g u n e d o d e d o j a č e g i s p a r a v a n j a . m o r a m o n a t a p a t i rijet­ k o . z e m l j a nastoji d a s j e m e n j e što p r i j e . k o p a t i s a m o površinski. a za v e l i k e suše p o n o v n o ćete ih zaliti o d m a h sljedećeg dana. a nikada često i m a l o jer t i m e p o t i č e m o rast površinskog korijenja. vidjeli biste kako se on o v l a ž u j e . ali d a s e n e ispari onaj dubinski sloj z e m l j e u koji urasta k o r i j e n . sijenom ili slamom? Z e m l j a se s v u d a g d j e je g o l a i g d j e na njoj ništa n e r a s t e n a s t o j i p o k r i t i . d o g o d i t će se da će z b o g natapanja biljka formirati plitki korijen j e r će postati lijena da svoj korijen pošalje u dubinu gdje ima vlage. Zašto nisu stvorile okrugli To znači da ih niste d o v o l j n o r a n o o k o p a l i . A k o z a l i ­ jevate. o s i m m o ž d a u i z r a z i t o suš­ n o m r a z d o b l j u . biljke će još aktivnije rasti prema p o d z e m n i m v o d a m a i ne formirajući površin­ sko korijenje svu svoju e n e r g i j u usmjeravat će na formiranje dubinskog korijenja. T i m p l i t k i m o k o p a v a n j e m p o s t i ž e m o d a j e p o v r š i n a p r o p u s n a .p r e t h o d i t i p i t a n j e : Što z a p r a v o h o ć u t i m e p o s t i ć i ? Nije m i namjera d a s a m o o t v o r i m slavinu. T r e b a . Možete li nam što reči o pokrivanju tla travom. o n e će na sušnoj zemlji p r o p a s t i . M o r a m o znati da u p r o l j e ć e p o s t o j i o d r e đ e n o r a z d o b l j e kad biljka kao d a z a s t a n e u rastu. k a k o b i h p o t a k n u o klijanje. k o p a m o i t d . nije d o b r o p o l i j e v a t i c i j e l u p o v r š i n u n e g o 18-20 cm v i s i n e zastati u rastu te će svu e n e r g i j i usmjeravati s a m o p o j e d i n u biljku j e r a k o j e n a p o v r š i n i m o k r o . o b r a đ u j e ­ m o . K a o d a s e b o j i d a ć e kiša isprati t l o . ne smijete dopustiti da v o d a d o đ e samo u p o v r š i n s k e s l o j e v e tla n e g o d a d o p r e i u d u b i n u . Hoćete li natapati vrt. T i m e što površinski o b r a đ u j e m o z e m l j u p r e k i d a m o kapilarnost. m l a d e biljćice salate. doći će puževi. morate postupati slično n a t a p a n j u u v r i j e m e kiše i u z e t i š t i h a č u . z a l i j e v a t ć e t e svaku p o j e d i n u salatu. A k o tako radite. A k o r e c i m o o d e m o na o d m o r . 1 kad biste na takvu p u k o t i n u stavili k o m a d papira. Sadite li u v r t u . p o v r š i n s k i m o b r a đ i v a n j e m tla kapilare se zatva­ raju. A p r i m i j e n i t e li k t o m u g n o j iz roga. dok su sve ostale imale dugačko korijenje. dakle. P r i m i j e n i m o l i sustav n a t a p a n j a i m i t i r a j u ć i kišu. a naše su biljke razvile samo površinsko korijenje. T o s u t z v . ali o b i l n o . I'osijao sam rotkvice. T a j se p o v r š i n s k i t a n k i sloj j o š j a č e suši i na taj način d o b i v a m o sloj koji zasjenjuje dubinske slojeve z e m l j e . d o k još nije j a k o t o p l o . k a k o b i v o d a d o s p j e l a u d u b i n u . T o m o ž e m o u o č i t i n a p r i m j e r u kukuruza koji će u r a z d o b l j u kad d o s e g n e na to da k o r i j e n ide u d u b i n u . ne dirajući korijen biljke. k o r i j e n ć e rasti p r e m a d u b i n i g d j e ima v o d e . A k o u m l a d o m razdoblju rasta b i l j k e n e n a t a p a m . z a što p o s t o j e p o s e b n e n a p r a v e . Ni tada. a m o ž d a ste t o u č i n i l i u p o g r e š n o v r i j e m e j e r z n a t e da ima dana koji su p o g o d n i za o b l i k o v a n j e k o r i j e n a . dakle. k a p i l a r e . m e đ u t i m . korijen? ubrao ih samo nekoliko.

uvijek postoji mala opasnost od razmnožavanja p u ž e v a . T o j e d o b r o činiti ujutro u o s a m sati. Zato nam je savjetovala da r i t m i č k i p r s k a m o t l o u v r t u i t o t a k o d a s e tri d a n a za r e d o m ujutro o k o osam sati zemlja prska p r i p r a v k o m k r e m e n a i z r o g a . trajnog zelenila u p o l j o p r i v r e d i i u p r i r o d i o m o g u ć a v a m n o g o v e ć e iskorištavanje S u n č e v e e n e r g i j e i b o l j e o b l i k o v a n j e biljaka. uvijek će ih imati m n o g o . U vrtu u kojem uzgajamo j e d n o g o d i š n j e biljke m o ž e m o staviti t a n k i s l o j k a k o b i s m o i m o m o g u ć i l i d a k r o z taj s l o j p r o d r e zrak. P r i t o m . Svi ostaci z e l e n i l a iz v r t a su d o b r i . Č u l i s m o d a j e d n o g o d i š n j e b i l j k e t r e b a j u tanji s l o j . I zaista. Kako visok mora biti taj sloj? O v i s i o t o m e što ž e l i t e . Ja k a ž e m : t o l i k o tanan sloj k o l i k o je m o g u ć e i isto t o l i k o d e b e l i sloj k o l i k o j e m o g u ć e . Tu se stvara plijesan i kad s e taj suhi materijal zapljesnivi. N a r a v n o da je d o b r o ako zemlju uvijek d r ž i t e p o k r i v e n o m . D o b r o je staviti suho sijeno ili suhu slamu. a na t i m k a r m i n a m a za njih ima k o l a č a . kako ne bi ostala gola. Riječ je o j e d n o j p o b o ž n o j želji. Što treba primijeniti za prskanje protiv puževa? Za prskanje p r o t i v p u ž e v a Maria T h u n je pre­ p o r u č i l a da se p r i m i j e n i k r e m e n iz r o g a s m a l o v e ć i m zrncima. Svaki biljni p o k r o v z n a č i o s j e n č a v a n j e z e m l j e j e r se isparavanjem p o d njime zemlja ovlažuje. a d o b r a je i kora od d r v e t a iz p i l a n e . Ali gospoda Maria Thun nam je preporučila da bi tlo trebali pokušati tretirati k r e m e n o m iz roga k a k o b i s m o m u p r i v e l i s n a g e svjetla. N o ć u d o l a z e kišne g l i s t e . Isto tako i p o d ribiz m o ž e t e staviti debeli sloj. stoga što je riječ o zaštiti. k o d k a m i l i c e . Ruža v o l i d e b l j i p o k r o v i b i l o bi d o b r o da joj d a t e nasjeckanu koru od d r v e t a . Pojava stalnog. Sasvim j e s v e j e d n o koju o r g a n s k u supstanciju rabite. o sjeni koju na taj n a č i n s t v a r a m o z e m l j i . jer o n e nemaju d u b o k o korijenje. m o ž e t e n a n i j e t i t o l i k o s l a m e d a n e m a t e k o r o v a . površina zemlje ispod njega t a k o đ e r je vlažna. Kad je riječ o malčiranju. m e đ u t i m . j e r z n a m o d a p u ž e v i ne trpe svjetlo. p u ž e v i su im p r e d a l i p o l o v i c u vrta. j e r postoje k a r m i n e . Iza s v a k e s m r t i p u ž e v i s e skupljaju k a o n a k a r m i n e . A svaka biljka koja raste n a tlu h r a n a j e o n i m ž i v o t i n j i c a m a koje ž i v e u zemlji. kao npr. svježu ili suhu travu? treba li na zemlju slaviti Možemo li primijeniti kremen tlo nismo poprskali gnojem iz roga? iz roga ako prije toga . U p i l a n i kad se o g u l i d r v o ostaju ostaci k o r e . o v i s n o o v r s t i b i l j k e . k a k o j e r e č e n o . Č u o s a m od n e k i h ž e n a k a k o su d o š l e u v r t i r e k l e p u ž e v i m a : Dajte i m e n i k o m a d i ć v r t a . To je salata. koji s e m i j e š a o j e d a n sat. T i s u ć e se l j u d i p o k u š a l o o b r a č u n a t i s p u ž e v i m a na tisuću r a z l i č i t i h n a č i n a i d r ž a t i ih u šahu.proklija. Je li dobro usitnjeno granje? Kako se obraniti od puževa? Onaj tko se boji p u ž e v a i tko bi p u ž e v e najradije uništavao t o p o m . i t o j e d o b r o . M o r a t e z n a t i da će za s v a k o g u b i j e n o g p u ž a u v r t d o ć i cijela obitelj na p o g r e b svojega puža. P o k r o v postaje v l a ž a n o d o z d o . o d n o s n o što j e r a n i j e m o g u ć e . I m a t e l i m a l i n e . o d v l a č e taj p l j e s n j i v i d i o p o k r o v a u d u b i n u gdje im služi za hranu.

r a n o u j u t r o . Stoga m o ž e ­ mo prskati bez o b z i r a na to što je b i l o prije i što će biti poslije.ržaj u z e t i z četiriju r o g o v a . . znati kada moram prihranjivati kukuruz? 2 0 0 0 m . m o ž e t e napraviti biljnu gnojnicu. Te kugle v e l i č i n e teniske l o p t i c e stavljamo Kako ću A k o n e m a t e životinje. m e đ u t i m . A za n e k o l i k o g o d i n a v i d j e t će se koliko ga t r e b a m o proizvesti. Stoga j e v a ž n o d a k o m ­ p o s t n a p r a v i t e sami. kako p r e p o r u č u j e M a r i a T h u n . k a d a ć e t e t o u č i n i t i m o r a t e znati sami. jer vi najbolje znate što je bila pretkultura. d a k l e . Mi sada v a d i m o g n o j iz roga kako b i s m o zaštitili r o g . m o g u p r i m i j e n i t i s l j e d e ć e g p r o l j e ć a . o v i s n o o t o m e jesu li biljke j o š uvijek u p l a s t e n i k u . Gnoj iz roga ne b i t r e b a l o držati dulje o d j e d n e . R o k n j i h o v a trajanja r a z l i č i t j e z a s v a k i p r i ­ p r a v a k . Gnoj iz roga m o g u upotrijebiti više puta jer ujesen ću ga o p e t p r i m i j e n i t i kako bih m o g a o s a d i t i i sijati. Pokušajte u prvoj g o d i n i napraviti o t o p i n u kako je r e č e n o i njome prskati biljke. g n o j iz r o g a d o b i v a se u p r o l j e ć e . Preporučujem v a m da s posljednjim oko­ p a v a n j e m kukuruza posijete bijelu djetelinu. P r i m j e r i c e . N o . M o ž d a s v a š i m k o m p o s t o m n e š t o nije u r e d u j e r u k u p l j e n o m k o m p o s t u često ima m i n e r a l n o g g n o j i v a . treba p o p r s k a t i p r i p r a v k o m gnoja iz roga. N o . Biljke. g r m l j e itd. m o ž e m o sačuvati d v i ­ j e . što je d o v o l j n o za p o v r š i n u od 2 u suhi t r e s e t i o n e o n d j e o s t a j u p o h r a n j e n a d o k ih ne z a t r e b a m o . najviše d v i j e g o d i n e . n e g o da se p o d i g n e naviše. O n s e p r i m j e n j u j e n a s v e š t o s e s a d i ujesen: j a g o d e . prska tri d a n a z a r e d o m . O v o j e sać. m o r a m o s i kao uvijek p o s t a v i t i pitanje: Zašto t o činimo? M o r a m o znati kako djeluje o n o što p r i m j e n j u j e m o . Može li se što učiniti za presadnice paprike i rajčice koje su odrasle u stakleniku i koje su zastale u svojemu rastu? Može li se flancima paprike ili rajčice koji su odrasli u plasteniku i zaostali u rastu pomoći da bolje rastu? M o r a t e d o d a t i g n o j iz roga. Treba li prskati izravno na tlo ili i po biljkama? 0 t o m e smo već g o v o r i l i . Gube li s vremenom pripravci svoju vrijednost? Da. odnosno djelotvornost toga pripravka. K r e m e n i z roga. S i j a n j e m b i j e l e d j e t e l i n e t a k o m o ž e t e p o s t i ć i d a kukuruz ne z a u z i m a o v o najdonje mjesto na slici. V a d e se u p r o l j e ć e i v e ć i n a ih se t a d a potroši. tri čak č e t i r i g o d i n e . stabla.i to se. j a s i u j e s e n p r i p r e m a m n o v i g n o j i z r o g a koji u k a p a m u z e m l j u k a k o b i h ga u p r o l j e ć e o p e t m o g a o iskopati i u p o t r i j e b i t i . A k o m i n e š t o o d njega p r e o s t a n e . V i d j e l i ste o n u k u g l u . j e r bijela djetelina koja raste s k u k u r u z o m u svojoj kasnijoj fazi rasta kukuruzu daje potrebnu količinu duši­ ka. Uvijek morate imati na u m u š t o z a p r a v o h o ć e t e p o s t i ć i s t i m p r i p r a v k o m . 1 to ne samo d i o vrta n e g o cijeli vrt. Zasluga bijele djeteline jest da u n o s i k u k u r u z u v i š u sferu m e d u b i l j k e k o j e su p r o i z v o đ a č i humusa. M a l o ga i z m i j e s i m o i oblikujemo kuglu. T o m biljnom gnojnicom možete postići o b o g a ć e n j e tla d u š i k o m . Sadržaj j e d n e v r e ć i c e od 15 g k r e m e n a d o v o l j a n je za prskanje 1 ha z e m l j e što z n a č i da se 1 g miješa u 10 litara v o d e . koja j e k o l i č i n a d u š i č n i h i o r g a n s k i h sastojaka p r e o s t a l a od p r e t k u l t u r e i k o l i k o ste stavili komposta.A k o p r i m j e n j u j e m o taj p r i p r a v a k . K r e m e n koji n a m p r e o s t a n e m o ž e m o p o n o v n o s t a v i t i u r o g p r e k o ljeta i u k o p a t i ga u z e m l j u kako b i s m o pojačali k o z m i č k o d j e l o v a n j e .

masa na tlu K o m p o s t n i pripravci r a s p a d n e i da se p r i t o m stvori n o v a k o l i č i n a dušika. N o . od: cvijeta dioica). a p o s l i j e ću o njima g o v o r i t i opširnije. p a d a j u na t l o . c r i j e v o g o v e d a .d i n a m i č k a p r i p r a v k a . Oba ta stanja su stanja b o l e s t i . koji u s e b e p r i m a v l a g u š t o s e i s p a r a v a i z tla. T o z n a č i d a 1 0 d i j e l o v a m a s e k o j a s a d r ž i ugljik ( s l a m a . što u b r z o m o ž e m o u o č i t i . a k o j e o t p a d n i m a t e r i j a l p r e s u h . Pripravci se rade uz primjenu o d r e đ e n i h životinjskih o v o j a . Gljivice se u 98 p o s t o k o l i č i n e sastoje o d m o k r a ć e v i n e . N a k o n što b i l j k u p o ž a n j e m o ili p o b e r e m o p r e ostaju biljni ostaci. ta kompostna hrpa u gospodarstvu p r i r o d e z a p r a v o j e n e š t o n e p r i r o d n o . O n o ostaje ležati na zemlji. T o s u g n o j i z r o g a i k r e m e n i z r o g a . p o s t a j e p r e v r u ć i i z g a r a . Stoga. Jučer sam v a m n a v e o d v a b i o l o š k o . kada se n a n o v o o v l a ž i . s l a ž e m o li k o m p o s t . P o t r e b n o j e suhi m a t e r i j a l i z m i j e š a t i s mokrim. o n d j e se suše i s t v a r a j u na z e m l j i p o k r o v p o p u t k o ž e . M i k r o ­ o r g a n i z m i iz z e m l j e p r e l a z e u tu supstanciju i p o n o v n o Govorili smo o zaštitnim pripravcima u biološko-dinamičkoj p o l j o p r i v r e d i . Na svakoj o r g a n s k o j supstanciji. Za to nisu p o t r e b n a mjerenja. p r o ž i m a se m i k r o o r g a n i z m i m a koji z a t i m bivaju uvučeni u zemlju. d r v o . N a j b o l j i humus je i z m e t kišne gliste. stvaraju se gljivice. Ti se kompostni pripravci sastoje cvijeta koprive robur L acum nalis). on se z a p l j e s n i v i . o t p a c i p o v r ć a . 2 5 p o s t o zračnog i 25 posto v o d e n o g elementa. Rekao sam da poljopriv­ r e d n i k koji radi nešto što nije p r i r o d n o uvijek na neki način narušava harmoniju prirode. a a k o je premokar. ima p r e m a l o zraka pa istrune. od nje stvaraju h u m u s . Pomiješaju s e slama. Sada sam ih s a m o i m e n o v a o . g o v e d a p o t r b u š n i c a i l u b a n j a n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e . b i v a o v l a ž e n . i stolisnika kore {Achillea millefolium). T a k v o j e stanje zapravo stanje b o l e s t i . Oba p r i p r a v k a p o m a ž u biljci u rastu g l e d e i z g r a d n j e t v a r i i kvalitete. m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da u njemu s t v o r i m o o d r e đ e n e o d n o s e . o d n o s m a s e koja s a d r ž i d u š i k i o n e s u g l j i k o m t r e b a b i t i 10-20 p r e m a 1 . koja j e z a p r a v o dušični spoj. to se j e d n o s t a v n o m o ž e naučiti vidjeti i osjećati. K a k o ć e t o što j e n e p r i ­ r o d n o utjecati na našu ekologiju? Nije p r i r o d n o da lišće koje pada na zemlju bude p o b r a n o i stavljeno na hrpu. Jer. N j i h o v a je zadaća da se . Pritom m o r a m o postupiti t a k o d a u k o m p o s t n o m k u p u d o đ e d o stvaranja glji­ vica. cvijeta čitave je u v l a č e ć i u z e m l j u . O n o što glista čini u z e m l j i m i k a o p o l j o p r i v r e d n i c i h o ć e m o p o n o v i t i gra­ deći kompostne kupove. cvijeta officinale) valerijane (Valeriana Oni čine kompoziciju i neizbježno suovise j e d n i s d r u g i m a p o p u t niza t o n o v a u tonskoj ljestvici. da sve te o r g a n s k e tvari strunu i tako s t v o r e n o v u hranu za zemlju. biljke (Quercus (Tarax­ offici­ kamilice {Urtica syn {Chamomilla officinalis). pedunculata). Nadalje. d r v o ) t r e b a i z m i j e š a t i s j e d n i m U s l o b o d n o j p r i r o d i ti ostaci hrasta lužnjaka maslačka Q. P r i t o m imajte na umu da u j e d n o j k o m p o s t n o j h r p i m o r a biti 5 0 p o s t o s u h o g m a t e r i j a l a . N i k a d a i h n e stavljajte u slojevima već uvijek izmiješane. T o su: m j e h u r j e l e n a . Rudolf Steiner nam je d a o upute o tomu kako s e o d r e đ e n e l j e k o v i t e biljke u p o t r e b l j a v a j u z a i z r a d u kompostnih pripravaka.

Tu. miševi ga neće točno iznad njega. Rudolf Steiner nam je poklonio tzv. započinjem s "arheološkim" radovima. ali se uzima kao pretežiti nositelj dušika. crnu strukturu poput humusne mase. I njegova će masa biti natrula i potamnjela. u vlagu. No. ne postoje dogme. No. bit će mi ga teško naći. dok su u fazi ocvjetavanja. Da bismo ga mogli naći. Ja sam čvrsto uvjeren kako je ispravno da se taj pripravak čuva u suhom stanju. A kada dođem do tog mjesta. znam da sam došao do vreće. Budući da Rudolf Steiner nije decidirano rekao mora li se taj pripravak čuvati u suhom ili vlažnom stanju. oko mjehura s t a v i m o v r e ć e s granama b a z g e . o tomu postoje različita mišljenja. Budući da su u kompostu potrebni i mineralni sastojci. Prije punjenja moramo ga namočiti kako bi bio mekan i podatan.dijelom gnoja koji također ima sastojke ugljika. Mogu ga konzervirati u vlažnom stanju u kakvom sam ga iskopao iz zemlje ili tako da njegovu masu osušim u hladu. neposredno nakon Uskrsa. U proljeće. ali će u zemlji ostaviti tamnu. dakle. a sam će mjehur dotad već potpuno istrunuti. i čuvaju se sasušeni do proljeća. Za gotov su pripravak. prepušten djelovanju svih atmosferskih pojava. I vreća će istrunuti. Kada dođem do crne zemlje koja je preostala od vreće. moram ga konzervirati. imam gotov pripravak. ukapamo ga u jutenu vreću. ali u većini slučajeva on zadržava svoju srukturu. Mogu ga sušiti u suhoj sjeni. dirati. Ostaje vani i po suncu i po kiši. a imam i prste. dakle. kompostne pripravke. Moram paziti da mi mjehur ne pojedu miševi. u zemlju ću truljenja. Kako bih ga mogao pronaći. Za to postoje dvije mogućnosti. sačuvam li ga u suhom stanju. Miševi o č i t o ne podnose bazgine grane dok traje proces njihova raspadanja. moram dobro zapamtiti mjesto na kojemu sam ga zakopao jer je malen i ako ga ukopam na 30 cm dubine. dakle. već se i u tome nazire duhovna sloboda koja vlada i mora vladati na području biološko-dinamičke poljoprivrede. Zatim ga objesimo na sunce i ostavimo do polovice rujna. ali se prepiremo na znan­ stvenom području. Sačuvam li ga vlažnim. Moj prijatelj u Australiji čuva ga u vlažnom stanju te ga kao gotov pripravak stavlja u kompost. Djelotvornost ovoga pripravka. potrebne dvije godine razmišljanja. U proljeće uzimamo mokraćni mjehur od crvenog jelena i u njega stavljamo cvjetove. Da bi se procesi pretvorbe u kompostu odvijali što harmoničnije. Kako bih sačuvao g o t o v pripravak. a iza nje se nalazi moj stolisnik. on će istrunuti stvarajući male mrvice humusa. Kako vadeći masu ne bih presjekao mjehur. postupam poput apotekara koji svoje ljekovito bilje čuvaju u suhom stanju. A k o . što p o s t i ž e m p o m o ć u grana b a z g e . zabosti kolac. među­ tim. započinje tek onda kad ga se stavi u kompost. mjehur vadimo iz zemlje. Nas smo dvojica prijatelji. Cvijetovi stolisnika beru se potkraj ljeta. a ujesen ga skidamo i ukapamo u zemlju. U pomoć uzimam žlicu. . u njega unosimo i dio zemlje. Kad izvadim tu masu. Prvi se sastoji od cvijeta stolisnika. Tako sam dobio pripravak koji će djelovati u humusu.

Sljedeći je pripravak onaj od kamilice. Na to stavljamo komadiće daščica i na njih sloj treseta debljine 10 cm. Mi smo ih kao perfekcionisti vakumirali i zatim stavili u limenu kutiju kako ne bi došli moljci. Treći je pripravak onaj od koprive. Ovako napuhana objesimo ih na konopac za rublje i ostavimo da se suše. Ujesen se kamilicom pune kravlja crijeva. jer ako ih slažemo suha. Sredinom rujna uzimam svježe crijevo ili ponov­ no navlažim ono koje sam osušio i jednu cjevčicu koja m o ž e biti plastična. Rudolf Steiner govo­ ri o koprivi kao o jednoj od najvažnijih biljaka u poljoprivredi. Zatim trebamo probušiti rupicu kako bismo iz njih istisnuli sav zrak. Ne treba ih prati ni izokretati. Kada su crijeva napunjena i nakon što su se osušila te postala malo kožnata. To je dovelo do toga da više nigdje ne m o ž e m o nabaviti kravlja crijeva koja je inače vrlo lako dobiti — odete mesaru i zamolite ga sva tanka crijeva zaklanih krava. Moraju se potpuno osušiti. Ovdje imam kravlja crijeva koja su konzervirana prije godinu dana jer sam već tada znao da će krave biti zabranjene. skidam ih i ukapam u zemlju. primiti nešto od večernje vlage. Zakopam li koprivu . Tako dobivam crijeva punjena kamilicom. Tre­ set sprečava da pripravci ne zrače van svoju energiju. Nakon toga ih ukapam kao i stolisnik. Otvaramo crijeva. Sličan lijevak možete dobiti ako plastičnoj boci odrežete dno. dok sam za stolisnik rekao da se bere u fazi ocvjetavanja. Takva crijeva ne smiju doći u doticaj s v o d o m . dakle. prekrivamo ga slojem zemlje. Kod iskapa­ nja će opet biti potrebno ono što zovem arheološkim radom jer sada imamo dragocjen proizvod. Ostavljam ih nekoliko dana da se osu­ še dok crijeva ne poprime malo kožnatu strukturu. U proljeće vadimo crijeva iz zemlje. začu­ do. Njemu. Zatim isko­ pamo jamu koju o b l o ž i m o tresetom. Navečer ih ostavljamo nešto dulje vani kako bi na sebe navukla malo vlage da ih možemo složiti. Moramo uzeti zračnu pumpu. Kopriva se bere ranim jutrom u vrijeme cvatnje. On se sastoji od cvijeta kamilice koja se bere ljeti u fazi kada prelazi u cvijet. Stavljamo ih u plastične vrećice i pohranjujemo ondje gdje nema muha ni moljaca. zatvoriti crijevo s jedne strane. kako sam prije opisao. Puštamo je da preko dana malo uvene. Moraju. To sam učinio zato što se i svi ostali kompostni pripravci pripremaju na sličan način. U kutiju smo nakapali malo eteričnih ulja. Pripravak ćemo pohraniti u glinene posude ili vrčeve koje smo sa svih strana zaštitili tresetom. nije potreban nikakav ovoj.P o d r o b n o sam vam opisao kako se priprema pripravak od stolisnika. Crijevo navučem na tu cjevčicu i čvrsto ga držeći u njega naguram kamilicu. kamilicu sušimo u sjeni i spremamo je u spremište. Navečer poluuvenulu koprivu stavljamo u jamu i pokrivamo je vrećom. a kako bi se on sačuvao. Za pripremanje veće količine imam lijevak koji se rabi u vinogradarstvu i jedan drveni bat kojim guram kamilicu u crijevo. ona će puknuti. Za pripremanje sasvim male količine dovoljan mi je lijevak kakvim se koriste mesari. napuniti ga zrakom i zatvoriti s druge strane. limena ili slično.

r u p u s b i l j n i m m u l j e m m o ž e ­ m o n a p r a v i t i p o k r a j k u ć e i l i staje. nije Četvrti biološko-dinamički pripravak pripravlja se od hrastove kore. S v j e ž o m h r a s t o v o m k o r o m i s p u n j a v a m o lubanju n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e . Onu koju s m o ukopali p r o š l e g o d i n e i z v a d i m o . P o t r e b n o je napraviti i o d v o d . Riječ je o v a n j s k o m . tresetom. da D a k l e . n o m o r a b i t i šupljina u k o j o j s e n a l a z i o m o z a k n e k e d o m a ć e životinje. sljedeće ću g o d i n e (jer k o p r i v a treba ostati u z e m l j 365 d a n a ) d o b i t i s a m o v r l o t a n k i sloj g o t o v o g p r i p r a v k a . P u š t a m o da k i š n i c a c u r i u taj m u l j i p a z i m o lubanje njime b u d u potpuno prekrivene. A k o n a m prsti nisu d o v o l j n o jaki. T a s e k o p r i v a suši nekoliko d a n a s v e d o k s e p o t p u n o n e osuši. a u taj m u l j z a t i m u k a p a m o lubanju. kao što sam o p i s a o . T u ć e m o k o r u usitniti n a v e l i č i n u zrna pšenice kako bi bila spremna za uporabu. Ako n e m a m o d o v o l j n o mulja. M o ž e m o u z e t i okruglu betonsku cijev dugačku otprilike l m koja i z g l e d a kao p r s t e n . Nije n u ž n o d a t o b u d e g o v e d o . m o ž e m o g a d o n i j e t i još jer v a ž n o je da lubanje budu p o t p u n o p r e k r i v e n e . T a d a treba n a p r a v i t i p o k r o v . p u š t a m o d a i s t r u n u k a k o bi se s t v o r i o m u l j . m a l o p o p r a v i m o jamu. Pitat ć e m o š u m a r e koje će se d r v o rušiti i s m i j e m o li uzeti n j e g o v u k o r u . Z a t i m n j o m e pu­ n i m o glinenu posudu i sve zajedno stavljamo u veću kutiju ispunjenu t r e s e t o m . A k o to n e m a m o . a k o p r i v u koju smo i z v a d i l i s t a v l j a m o n a s u š e n j e . a i m a m o p r o b l e m a sa s u s j e d i m a ili sa p s i m a . Da se voda ne bi z i m i smrznula. V a ž n o je da se u tu šupljinu u kojoj se n a l a z i o m o z a k d o b r o utisnu d i j e l i ć i k o r e k a k o b i bila d o kraja i s p u n j e n a . osim ako i m a m o malu djecu koja bi je igrajući se m o g l a iskopati. U kojem položaju na živoj životinji. kako bi suvišak v o d e m o g a o slobodno otjecati. m o ž e m o s e p o s l u ž i t i d r v e n i m b a t i ć e m kako b i s m o koru d o b r o utisnuli u šupljinu. i z nje i z v a d i m o h r a s t o v u k o r u i i m a m o g o t o v pripravak. R u p a u k o j o j se n a l a z i l u b a n j a ne m o r a se z a t v a r a t i . B i t n o j e d a m u l j b u d e b i l j n o g p o d r i j e t l a . N a n j e z i n o d n o s t a v l j a m o i l o v a č u i p u š t a m o da u nju s k r o v a k r o z o l u k c u r i k i š n i c a .u slojevima. p o v r š i n s k o m d i j e l u k o r e o d 5 0 d o 100 g o d i n a s t a r o g a h r a s t a luž­ njaka. te ć e m o pukotine začepiti glinom. p r e k o rupe m o ž e m o staviti p o k r o v o d s l a m e koja ć e s p r i j e č i t i d a s e n e s t v o r i p r e d e b e o treba ukopati lubanju? Lubanju u k a p a m o u p o l o ž a j u u k o j e m je bila . M o ž e ­ mo otići na kakvu baru ili p o t o k gdje ima v o d e n i h b i l j a k a i m u l j a i taj m u l j s t a v i t i u n a š u r u p u . Nagodinu p o n o v n o u vrijeme dok kopriva cvate p o k o s i m o n o v u k o p r i v u . M o r a m o p a z i t i d a sloj k o r e k o j i u z i m a m o n e b u d e p r e d e b e o kako ne b i s m o oštetili stablo. P r i m i j e t i m o li da djelići k o r e n e g d j e i z l a z e van. o s t a v l j a j u ć i onaj stari koji je i dalje u p o t r e b l j i v . p r e p r e k u koja ć e s p r i j e č i t i d j e c u d a d o d u d o nje. U p r o l j e ć e lubanju v a d i m o i z m u ­ lja. o p e t doda­ m o n e š t o s v j e ž e g treseta. svi p r i p r a v c i u g l i n e n i m p o s u d a m a stavljaju se u k u t i j e i s p u n j e n e Nakon toga ukapamo lubanju u mulj nastao t r u l j e n j e m bilja. U njega se m o ž e staviti sav k o r o v . Za to n a m je p o g o d n a v o d a koja d u g o stoji. Č i t a v u g o d i n u u nju u b a c u j e m o b i l j k e . b i l o kakvi biljni ostaci. Sve o t v o r e koji su e v e n t u a l n o nastali p u c n j e m treba z a t v o r i t i g l i n o m . ali bitno od kojih se biljaka sastoji.

k a d a r a z i n a v o d e raste. Iz središnje potrbušnice i z r e ž e m o kvadrat koji ima stranice o t p r i l i k e 25 do 30 c m . Ujesen. a t o j e d a o p n e m o r a j u p o t p u n o istrunuti jer i sami o v o j i p r i p a d a j u p r i p r a v c i m a . Već nam se nekoliko puta d o g o d i l o da su nam se miševi ugnijezdili uz pripravak. k o d j a k e kiše. lišća i c v j e t o v a . d o k se u sredini cvata nalazi još j e d a n s n o p i ć n e r a s c v a l i h c v j e t o v a koji i z g l e d a k a o krunica. Za s v e p r i p r a v k e k o j i se u m a t a j u o o d r e đ e n e o p n e v r i j e d i isto. m a l o je mastan i m o ž e se d o b r o primijeniti. To je d i o mezenterija. Stoga ć e m o i ovaj p r i p r a v a k okružiti granama b a z g e . p a z e ć i p r i t o m d a rupa koja j e o s t a l a k a d s m o sastavili k r a j e v e p o t r b u š n i c e u v i j e k b u d e o k r e ­ nuta p r e m a d o l j e . Preostali d i o m e z e n t e r i j a leži uz k r a l j e ž n i c u i d r ž i c r i j e v a u o d r e ­ đ e n o m položaju. P r i r a v a k z a ljudsku u p o t r e b u d o b i v a s e o d k o r i j e n a . Na suhim se cvjeto­ v i m a m o r a j u v i d j e t i ž u t e l a t i c e . On je kod svih životinja malo p r o ž e t masnim t k i v o m . v o d a b i m o g l a k r o z r u p u ulaziti o n d j e gdje se nalazi maslačak. Takvim cvjetovima samo o t k i n e m o glavice i nekoliko ih dana sušimo na suncu kako bi izgubili što više vlage. N a v l a ž e n u k r p i c u s t a v l j a m o n a stol. ali i m a m o p r o b l e m a s m i š e v i m a koji v o l e m a s n o i u ž i v a j u j e d u ć i c v j e t o v e m a s l a č k a . Uz p r i p r a v a k im je fino t o p l o i tu m o g u p r a v i t i gni­ j e z d o . P r i t o m se a to k o j i s e p r i p r e m a o d maslačka. 1 silaža je p r i p r a v a k . na t o p l o k r v n a bića. I n a č e . p r e m a d o l j e . Pri j a k o velikoj h l a d n o ć i m o ž e m o iz rupe izvaditi nešto v o d e . C v j e t o v e b e r e m o u j u t r o kada se rascvatu. a o d laga­ n o n a v l a ž e n i h cvjetova n a p r a v i m o kuglu v e l i č i n e dječje g l a v e i u m o t a m o je u krpicu. ako se razina v o d e i d i g n e n a k o n što o n o p a d n e . z a t o što f o s f o r n i p r o c e s i u n a m a p o d r ž a v a j u t o p l i n ­ ske p r o c e s e . n e ć e m o . a u j u t r o o p e t o t v a r a j u . Tu n e m a m o arheo­ l o š k i h p r o b l e m a . Sada prelazimo na posljednji suhi pripravak p r i p r a v k e . Sve z a j e d n o d o b r o o m o t a m o k o n c e m i u k o p a m o u tlo kao ostale . m r e ž o m . Susreće se s v e l i k o m o p n o m p r e k r i v e n o m tzv. U proljeće iskapamo kugle. Sasušene c v j e t o v e maslačka i tu krpicu od p o t r b u š n i c e lagano n a v l a ž i m o č a j e m o d c v j e t o v a m a s l a č k a ili č a j e m od č i t a v o g maslačka. i to u s t a d i j u k a d n j e g o v i c v j e t i ć i j o š n i s u p o t p u n o o t v o r e n i . m e đ u t i m . p r i p r a v a k od valerijane.sloj leda na p o v r š i n i . Ujesen ć e m o kugle i z v a d i t i iz zemlje i osušiti ih u h l a d u . Taj d i o nalazi mesar k a d o t v o r i kravu. Maslačak b e r e m o u s v i b n j u . ali nije d o b a r . u rujnu osušene c v j e t n e g l a v i c e stavljamo u p o t r b u š n i c u g o v e d a . Oni n e smiju p r i j e ć i u sjeme. Dakle. Z n a m o da se n a v e č e r cvjetovi maslačka zatva­ raju. U t o m se dijelu mezenterija nalaze limfni č v o r o v i . Sok koji d o b i j e m o c i j e đ e n j e m c v j e t o v a v a l e r i j a n e d j e l u j e na ž i v o t i n j e u z e m l j i i na b i l j k e . Valerijanu m o ž e m o kupiti kao kapi z a u m i r e n j e ili k a o s r e d s t v o z a s p a v a n j e . ali d o k j o š u s r e d i n i imaju krunicu. Ne d a m o im priliku da dokraja procvatu jer u s u p r o t n o m i m a m o l a m p i o n e . p o t i č e f o s f o r n e p r o c e s e i u z r o k u j u p o r a s t t e m p e r a t u r e krvi. v o d a ć e iscuriti. d a k l e . I m a m o još j e d a n k o m p o s t n i p r i p r a v a k . Z b o g z a o s t a l e v o d e d o š l o bi do kiselog vrenja pa b i s m o d o b i l i silažu. jer bazgine grane truleći p r o i z v o d e miris koji se miševima očito ne sviđa. P r i p r a v c i o d k o r i j e n a d j e l u j u . O k r e n e m o li je.

Kako ćemo rasporediti pripravke u kompostu? O v o je kompostni kup gledan o d o z g o . D o b a r seljak n a m i r i s a t ć e m r a z i p r i j e n o š t o p a d n e n o ć . Organska t v a r koju s m o stavili u k o m p o s t najvrjedniji j e m a t e r i j a l k o j i s a d r ž i s n a g e z a rast bilja. Smjesu s t a v l j a m o u v r e ć u . U z i m a m o nešto z e m l j e ili m a l o k o m p o s t n o g m a t e r i j a l a i m a l o p r i ­ pravka. N a k o n o t p r i l i k e šest tjedana p r o c e s stvaranja mliječne kiseline je završen. a nju i z m e đ u d v i j u d a š č i c a koje o p t e r e t i m o tako da iz nje i s c u r i sok. M o r a m o p a z i t i da n a m se t e k u ć i n a ne p o m i j e š a s t a l o g o m . M o r a m o imati na umu da je kompost ž i v o biće. T a l o g n e ć e m o baciti v e ć ć e m o ga p r v o g upo­ t r i j e b i t i . S t v a r a n j e topline kao zaštitnog ovoja u kompostu predstavlja određenu toplinsku zaštitu. k o l i k o m o ž e m o zahvatiti s dva prsta. Obilazimo k o m p o s t n i kup i k o l c e m u b a d a m o o t p r i l i k e d o sre­ dine da u njemu n a p r a v i m o rupu. U z i m a m o p r i p r a v k e i s t a v l j a m o ih u k o m p o s t . Biljke j e d o b r o p o p r s k a t i n a v e č e r p r i j e pojave mraza. p o k r i v a m o ga. N a k o n što s l o ž i m o k o m p o s t n i kup. T a k o i s c i j e đ e n i s o k o d v a l e r i j a n e u l i j e v a m o u bocu koju z a t v a r a m o g u m e n i m č e p o m koji p o p u t k a p i c e o b a v i j a n j e z i n v r h . Ne z n a m postoji li kod vas opasnost od n o ć n i h m r a z e v a kada cvate loza. T a k o nešto v r l o je v a ž n o znati z b o g jagoda i l o z e . V a l e r i j a n u b e r e m o u stadiju cvjetanja. Ovaj posljednji. Sadržaj b o c e m o r a m o p r o c i j e d i t i . a ujutro se prskanje m o ž e p o n o v i t i . 10 do 20 godina jer je p o p u t v i n a — to bolja što je starija. A k o n e m a m o takav č e p .o s l o b a đ a t o p l i n a koja č i n i z a š t i t i n i o v o j . Prskanje o v i m p r i p r a v k o m m o ž e p o m o ć i k o d h l a d n o ć e i d o -5°C. o n e postaju otpornije na hladnoću. A k o j e p r s k a m o p o biljkama. Naj­ jeftinija prskalica je metla. T a k a v je čep p o t r e b a n s t o g a što s e u b o c i d o g a đ a v r e n j e m l i j e č n e k i s e l i n e . j e r on se u b r z o p o č i n j e raspadati i s m r d j e t i . što z n a č i da b o c u ne smijemo mućkati prije n e g o l i smo tekućinu p r o c i j e d i l i kroz c j e d i l o za čaj. Na p o v r š i n i nastaje tanka k o ž i c a koju m o r a m o u k l o n i t i . a k o j e s m o p o h r a n i l i u s u h o m stanju. N a r a v n o . primjenjujemo t a k o da u v o d u s t a v i m o n e k o l i k o kapi v a l e r i j a n e . o n ć e tu m a g l i c u raznijeti f i n o p o p u t mirisa i n j o m e p r e k r i t i biljke štiteći ih od mraza. b o c u m o ž e m o z a t v o r i t i p l a s t i č n o m v r e ć i c o m i učvrstiti je g u m i c o m . Pritom t r e b a m o paziti da se biljke ne smoče. p r e p a r i r a m o ga sa s v i m k o m p o s t n i n i p o p r a v c i m a koje sam s p o m e ­ n u o . T a k v u g o t o v u bistru tekućinu m o ž e m o sačuvati je i o d m a h u p o t r i j e b i t i . m o ž e m o Valerijana ima još j e d n o v r l o s i m p a t i č n o dje­ l o v a n j e . One prskanjem smiju p r i m i t i samo najfiniji dašak. pa bi m o g l a e k s p l o d i r a t i . A k o t o č i n i m o p r i l a g a n o m v j e t r u . M o r a j u b i t i što j e m o g u č e s v j e ž i j i . C v j e t o v e n a j b o l j e m o ž e m o usitniti s t r o j e m z a m l j e v e n j e mesa. od valerijane. K o d nas s e t o d o g a đ a u v r i j e m e k a d l o z a p o č i n j e p u p a t i . p r o m i j e š a m o i t i m e prskamo kompostni kup. K o l a c je alat koji a u t o m a t s k i nastaje u p o l j o p r i v r e d i . T a d a j e p o t r e b n o n a p r a v i t i sljedeću o t o p i n u : U 10 1 v o d e umiješa se 2 c m 3 p r i p r a v k a koji se p o m o ć u prskalice rasprši p o biljkama f i n o p o p u t m a g l i c e . Ne trebate ga kupovati jer ga već imate. Od . a na d n u o s t a j e t a l o g . Obilazimo kompostni kup i p r s k a m o ga p r i p r a v k o m . N a k o n što s m o p r i p r a v k e stavili u k o m p o s t i nakon što smo poslije toga k o m p o s t p o p r s k a l i val e r i j a n o m .

Riječ je o m a g n e t s k i m silama koje si t a k o m o ž e m o p r e d o č i t i . dok će na v e l i k o m poljo­ p r i v r e d n o m imanju biti naširoko rastegnuti. Pitali su me kakav razmak m o r a biti i z m e đ u poje­ dinih kompostnih pripravaka. linearno i n e l i n e a r n o . jedna rupa za jedan pripravak. o n d a uvijek p o n a v ­ ljamo r a s p o r e d u o b l i k u o v o g k v a d r a t a o d pet p r i p r a ­ vaka. P r i b l i ž i t e s e n e k o j biljci. plus i minus. Z n a m o d a o n e d j e l u j u . Pripravci mogu biti m e đ u s o b n o udaljeni od 20 cm do 2 m. trava. A k o g o v o r i m o Prije svega m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da svaki pripravak stavljamo u rupu pojedinačno. stavite n a k o m a d p a p i r a p o k o j e m u ste p o s i p a l i sitne k o m a d i ć e ž e l j e z a i m a l o p r o t r e s e t e . Ljekovite su biljke z a p r a v o biljke višeg reda. Svaki o d k o m postnih p r i p r a v a k a nosi o d r e đ e n i b r o j . U z m e t e li m a g n e t s d v a pola. ali ne z n a m o kako. znate kako se p r o i z v o d i . V i d i t e djelovanje elektriciteta. za vrt. Ti se k o m a d i ć i željeza nekako p o s l o ž e . T o z n a č i d a s u o n e čiji c v j e t o v i imaju o b l i k ž i v o t i n j e razvijenije od npr. A k o i m a m o tisuću metara d u g a č a k k o m p o s t n i kup. a ne zajedno. p r i p r a v k e ć e m o r a s p o r e d i t i n e š t o grublje. ali n e m a t e p o j m a . K o m p o s t n i kup m o ž e b i t i d u g a č a k i sto m e t a r a . U ma­ l o m e vrtu pripravci će biti b l i ž e jedan drugomu. Mi p r i p r a v c i m a pripisujemo sposobnost d j e l a t n o s t i s n a g a k o j e nastaju z b o g p r o c e s a koji s e odvijaju u ž i v o t i n j s k i m o v o j i m a . O v a j r e d o s l i j e d ima o d r e đ e n i s m i s a o . K o l i č i n u ste r a z u m j e l i . Biološki z n a m o da ljekovite biljke koje su lepirnjače imaju slične c v j e t o v e . Dakle. Postoji slika k o j e s e svi v j e r o j a t n o sjećate iz škole. T a d a ć e m o o djelatnosti snaga u p r i r p a v c i m a .toga n a p r a v i m o kuglicu v e l i č i n e m a l o krupnijeg zrna. U p a l i t e s v j e t l o i o n o g o r i . m i s l i t e d a j e t o l i j e p i c v i j e t . z n a t e i b r z i n u k o j o m putuje svjetlo. R u p u l a g a n o z a t v o r i m o i taj p o s t u p a k p o n a v l j a m o z a svaki p o j e d i n i k o m p o s t n i p r i p r a v a k . a katkad s e n j i h o v cvijet n e m o ž e r a z l i k o v a t i o d leptira. o v i s n o o m a s i k o m p o s t a k o j u i m a m o n a r a s p o l a g a n j u . I s t o je i sa s v j e t l o m . I z v a d i m b a t i n u i p u š t a m o da k u g l i c a p a d n e u r u p u . O v o j e p r i m j e r j e d n o g m a l o g k o m p o s t n o g kupa npr. u v e ć e m će biti udaljeniji. m o r a m o si u svojoj glavi p r e d o č i t i kako o n e djeluju. O n o l i k o k o l i k o s t a n e u d v a p r s t a . I z b o g toga jer je riječ o l j e k o v i t i m b i l j k a m a k o j e v e ć p o s v o j o j p r i r o d i imaju o d r e đ e n e l j e k o v i t e snage t e s n a g e koje p o s t o j e u biljkama tijekom procesa dozrijevanja p r i p r a v k a bivaju pojačane p o m o ć u o v i h ovoja. nastaje slika. Uvježbajte se da d r ž i t e p r s t e u o b l i k u r a s p o r e d a k o m p o s t n i h p r i p r a v a k a u k o m p o s t n o m kupu. a on o d j e d n o m o d l e t i . A k o j e k o m p o s t n i kup dulji. To sam htio samo n a p o m e n u t i kako biste imali na umu da m e d u biljkama postoje o d r e đ e n e razlike s o b z i r o m n a stupanj n j i h o v a r a z v o j a . ih j e d n o g za d r u g i m stavljati počevši od sredine kupa.

z n a m o da su oni u nekakvu m e đ u s o b n o m odnosu. to. s m j e š t e n e u p r i p r a v c i m a . Kada je Rudolf Steiner pre­ p o r u č i o p o r e d a k p r i p r a v a k a u k o m p o s t n o m kupu. I z s p o z n a j e da kod m a g n e t a postoje n e l i n e a r n e snage. Znači da to o ž i v l j a v a n j e nastaje z a p r a v o z b o g d j e l o v a n j a biljke. a s v e s n a g e na Z e m l j i imaju n e k u v e z u s k o z m o s o m . Sve je teorija. K a ž e m o da su pripravci u k o m p o s t n o m kupu p o p u t a n t e n a koje p r i v l a č e snage iz k o z m o s a . Mi z a p r a v o r a d i m o s neznanjem. nekakvom me­ đ u s o b n o m djelovanju. Oni p r e n o s e načela r e d a . S p r i p r a v k o m od hrasto­ v e kore z a p r a v o p o t i č e m o p r o c e s e koji d o v o d e d o Z n a m o d a k o z m o s ima o b l i k k u g l e . bolje i h a r m o n i č n i j e . naravno. U k o m p o s t n o m kupu pri njegovoj p r e t v o r b i d o g a đ a j u s e p r o c e s i koji m e đ u s o b n o djeluju. kalcifikacije.što je to z a p r a v o . kora sastoji od 83 p o s t o kalcija Hrastova se s p r i p r a v k o m od koji je o ž i v l j e n b i l j k o m . a p r i p r a v c i imaju u l o g u da unutar njega stvaraju r e d . o n o što se d o g a đ a u k o m p o s t n o m k u p u u koji s m o s t a v i l i p r i p r a v k e m o ž e t e si p r e d o č i t i na sljedeći način. Stavljanjem pripravaka u k o m p o s t n i kup d o b i v a m o p r a v e antene. č i t a v j e k o m p o s t n i k u p s a m p o sebi p r o ž e t o d r e đ e n i m l i n i j a m a snaga. n a i m e . T a k o i ovdje m o r a m o nešto izmisliti da si p r e d o č i m o kako bi to m o g l o djelovati. Lubanja n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e ima najveću k o n c e n t r a c i j u kalci­ ja u životinjskom carstvu. To znači da je poticanje p r o c e s a u smjeru stvaranja biljke ili ž i v o t i n j e prisut­ no u k o r i h r a s t a i te p r o c e s e h r a s t o v a k o r a n e k a k o p r i v l a č i u k o m p o s t n i kup. da svaki p r i p r a v a k sa svakim d o l a z i u o d r e đ e n i o d n o s . D a k l e . N a v e s t ću kao p r i m j e r što se d o g a đ a hrastove kore. . A odakle d o l a z e snage? S n a g e su. Č i t a v j e o v a j naš p r o s t o r p u n r a z n i h v a l o v a i m o r a m o im?X\ s a m o o d r e đ e n u a n t e n u d a b i s m o t e v a l o v e m o g l i p r i m i t i i o n d a slušati g l a z b u ili v o ­ diti telefonski r a z g o v o r . G o v o r e ć i o p o l o v i m a i s n a g a m a . a n e j e d n o s t a v n o r a s i p a t i . n a r a v n o . I s k u s t v o j e p o k a z a l o d a k o m p o s t n i kup p r o ž e t p r i p r a v c i m a gnjije b r ž e . d o d u š e . Sada s i p o m o ć u m a š t e m o r a t e p r e d o č i t i d a s u o v e t o č k e u k o j e ste stavili p r i p r a v k e u n e k a k v o m o d r e đ e n o m m e đ u s o b ­ nom odnosu. ali j e r e k a o d a se moraju rasporediti kao točke u o v o m obliku ( v i d i s l i k u ) . znate. n i j e r e k a o z a š t o . Što je antena. o n n a m .

O d g o v o r i l i ste da su to k o z m i č k e s n a g e . S t i m je p r i p r a v c i m a materijal u j a m i i n t e n z i v n o p r e p a r i r a n . a nakon tri mjeseca tako pripravljeni kompost spreman je za uporabu. Svaki put sadržaj t r e b a m o preparirati p r i p r a v c i m a kao u k o m p o s t n o m k u p u . Budući da h o ć e m o da snage koje d o v o d e kom­ p o s t n i p r i p r a v c i s t o j e n a r a s p o l a g a n j u cijeloj o r g a n ­ skoj s u p s t a n c i j i u kompostu i budući da je t e š k o pripravke raspodijeliti po cijeloj masi bez gnojnice. vrtlarstvu slučaj i m a n j u n e m a n i k a k v i h ž i v o t i n j a . uvijek i h t r e b a m o stavljati i s t i m r e d o s l i j e d o m kao što ih stavljamo u k o m p o s t n i kup. vode. mokraće izmeta je v r s t a komposta mješavina U tu se j a m u s t a v l j a č i s t a k r a v l j a b a l e g a k o j a se u njoj p r e p a r i r a . o n a ć e b i t i i s p u n j e n a d o 3/4. To je i i tzv. m e đ u t i m . Sve o v o vrijedi samo za b r e z o v u jamu. gnojnica. Jučerašnje sam izlaganje z a p o č e o pitanjem što t r e b a m o iz hrane. a njih u b i l j k e u n o s i m o p o m o ć u p r i p r a v a k a . Maria T h u n nastavila je razvijati ovu m e t o d u . Ovaj se p o s t u p a k p o n a v l j a n e k o l i k o puta. Sada ć e m o g o v o r i t i o r a z n i m v r s t a m a k o m p o s t a . z a g n o j n i c u i z a d r u g e k o m p o s t n e kupove. površinskim kompostiranjem. Naime. Biljke rastu n a ž i v o m e tlu. Druga Treće U je dakle mješavina izmeta. M i .t r i t j e d n a se p r e v r n e i o p e t se p r e p a r i r a te se o p e t n a k o n dva-tri tjedna izmiješa i još se j e d a n p u t p r e p a r i r a . T u masu z a t i m p r e r a đ u j u sitne ž i v o t i n j e i crvi u zrnati humus. Taj pripravak potječe s početka o v e vrste poljo­ p r i v r e d e z a h v a l j u j u ć i M a x u K a r l u S c h w r z u koji j e izmislio jamu obloženu b r e z o v o m korom. a n o v i stavljati na ispražnjeno mjesto. a s d r u g e strane stavljati u jamu novu balegu. uvijek ć e m o v a d i t i z r e l i k o m p o s t . p o m o ć u k o m p o s t n i h p r i p r a v a k a u p r o c e s truljenja h o ć e m o unijeti k o z m i č k e snage. D a k l e . M o ž e se upotrijebiti i kao neka vrsta c j e p i v a z a staju. N a k o n d v a . G o v o r i l i s m o o k o m p o s t n i m p r i p r a v c i m a i kako o n i djeluju. S m a t r a l a je da u m a s u koja se n a l a z i u b r e z o v o j jami moraju ući a t m o s f e r s k i utjecaji. P r v i j e o n a j n a j l o š i j i .g o s p o d i n Schwarz ž i v i o je u p r e d j e l u gdje b r e z a raste V r s t e k o m p o s t a i n j e g o v a u l o g a kao k o r o v . N a k o n svake ž e t v e skupljaju se m r t v e o r g a n s k e tvari koje bivaju p r o b a v ljene o d tla. . je mješavina često raspadnutih da na biljaka i vode. ali s e z b o g g o s p o d a r s k i h razloga najčešće upotrebljava u p o l j o p r i v r e d i . Maria T h u n i Max Karl Schwarz r a z v i l i su p r i p r a v a k od kravlje balege — fladen. T a d a m o ž e m o s j e d n e strane v a d i t i k o m p o s t . Nakon š t o s m o j a m u tri m j e s e c a p u n i l i k r a v l j o m b a l e g o m . U z e o je b r e z o v e g r a n e i njima o b l o ž i o j a m u koju j e n a z v a o b r e z o v o m j a m o m . a t o j e t l o p r i p r e m ­ l j e n o z a rast biljaka p o m o ć u p r o c e s a truljenja k a k v i se d o g a đ a j u i u k o m p o s t u . W -50 cm gnojnica. slame. Č e t v r t a vrsta nastaje t z v .

u rastu biljaka. Stoga j e g o s p o d a T h u n p r e p o r u č i l a d a s e r a z m r v l j e n i b a z a l t s t a v l j a u k o n c e n t r i r a n u m a s u i da se u nju d o d a j e n e š t o o d o ž i v l j e n o g kalcija. N a s najviše z a n i m a utjecaj a t m o s f e r s k i h p r i l i k a na o r g a n s k e s u p s t a n c i j e k o j e t r u n u ili se raspadaju. N i j e uvijek j e d n o s t a v n o p o s t i ć i d a p r i p r a v a k bude pripremljen u pravo vrijeme. Christiana von Wistinghausena. T a j je postupak ponavljala tri-četiri puta. N a z i v a m o g a "Miiusdorfski upravljač truljenja". na sjetvenu površinu. u p u s t i n j i su to v j e t r o v i koji nanose pijesak na kamen i t i m e ga postupno mrve. kao i u atmosferi. a ti su p r o c e s i truljenja i s t o d o b n o o n i koji stvaraju humus. K a k o s u naši * Imanje dr. Nakon toga j e fladen. O n o što k a o o ž i v ­ ljeni kalcij m o ž e m o d o b i t i u n a š e m kućanstvu jesu ljuske o d j a j e t a . m n o g o ljepše k a d a b i s e f l a d e n m o g a o u p o t r i j e b i t i u stanju u k a k v o m jest. P r i m j e r i c e . do početka z i m e i tada bi u njemu trebali biti pri­ p r a v c i . m i s m o z a p r a v o k o m b i n i r a l i t a d v a n a č i n a stvaranja komposta tako da smo u b r e z o v u jamu stavili sve o n o š t o g o s p o d a T h u n s t a v l j a u b a č v u . p i t a o sam se č e m u ta priča o bačvi. Gospoda Thun je napola ukopala drvenu bačvu u koju je stavila g n o j s b a z a l t o m i i z m r v l j e n i m ljuska­ ma od jajeta i sve je to u samoj b a č v i p r e p a r i r a l a k o m p o s t n i r n p r i p r a v c i m a r a s p o r e đ e n i m k a o n a slici. na livade. Marije Thun. kakav r a d i m o na Mausdorfu* upotreb­ l j a v a m o tako da ga m i j e š a m o s v o d o m i o n d a ga p r s k a m o p o p o v r š i n i k a o p o v r š i n s k i p r i p r a v a k . Ja s a m to u p o l j o p r i v ­ r e d n o m smislu p o j e d n o s t a v i o . n a r a v n o . ali u sjeni k o j a je p r o z r a č n a . Fladen. Postoje i neki d r u g i utjecaji koji n a m a nisu b i t n i .P o z n a t i su procesi atmosferskih utjecaja na staro kamenje koje je i z l o ž e n o atmosferskim p r o m j e n a m a i rastu biljaka. P r i r o d n o nastajanje humusa odvija se ujesen. T o j e j e d n a vrsta utjecaja atmosferskih prilika. N o . Dakle. O n d a s m o g a samljeli. Sada u toj jami m o ž e m o l o p a t o m p r e v r n u t i čitavu masu i ne m o r a m o se m u č i t i s b a č v o m . p r o m i j e š a l a . U Mausdorfu smo razmišljali kako bismo spo­ menuti pripravak m o g l i konzervirati. o s i m ako n a p r a v i m o t o p i n u . N a k o n mjesec d a n a s v e j e i z v a d i l a . Inače bi taj upravljač truljenja t r e b a l o p o s i p a v a t i o v a k o . Stoga s m o ga o s u š i l i u sjeni. N j i h s u š i m o . Bilo bi. K a k o sam ja p r a k t i č a n p o l j o p r i v r e d n i k i z a p r a v o p o m a l o lijen. sta­ vila natrag u bačvu i opet preparirala kompostnirn p r i p r a v c i m a . Osobi­ to je v a ž n o da ga ujesen n a n o s i m o na z e l e n u površinu. s d v a p r s t a . Druga je vrsta m r a z j e r se u k a m e n j u skuplja v o d a k o j a se l e d i . T o j e o s t a v i l a o t p r i l i k e mjesec d a n a d a sagnjije. Bio sam j a k o z a h v a l a n n a i z u m u b r e z o v e j a m e . V a ž n o je da to bude ujesen j e r s t i m p r i p r a v k o m ž e l i m o p o t i c a t i p r o c e s e truljenja. . U j u t r o t o p o m i j e š a m o s v o d o m i onda štrcaljkom nanosimo na zemlju. r a z m o č i m o je u v o d i jer je to u g l a v n o m organska tvar koja s e t e š k o t o p i u v o d i . N a v e č e r o d t e suhe tvari u z i m a m o 100 g . p r i p r a v a k p r e m a r e c e p t u r i bio dovršen. ali 1 0 0 g p r i p r a v k a ne m o g u r a z d i j e l i t i na 1 ha z e m l j e . s a m e l j e m o i h t a k o d a dobijemo brašno i zatim kompostu dodajemo nekoliko grama toga brašna. nastaju k i s e l i n e k o j e i z g r i z a j u k a m e n j e . uvijek s t i m p e t e r o s t r u k i m r a s p o r e d o m p r i p r a v a k a i s o t o p i n o m v a l e r i j a n e na p o v r š i n i . a l e d š i r e n j e m rasprskava k a m e n j e .

d i n a m i č k o n a č e l o jest p r o m a ­ tranje d i v l j e p r i r o d e . Ne z o v e m o ga samo fladen n e g o t o č n o . Ona m o ž e biti obraštena. upravljač truljenja. ciljano. U d i v l j o j s e p r i r o d i n e u k o p a v a ništa što raste na p o v r š i n i . t r e b a l i b i s m o u z e t i č i t a v u šaku da m o ž e m o vidjeti kako ga sijemo. K o d zelene gnojidbe r a d i m o sa ž i v o m b i l j k o m koja j e z a p r a v o m e d u k u l t u r a . Prije z a p r a v o n i s m o imali iskustva s višekrat­ n o m u p o r a b o m l u b a n j a . Morali primijeniti primijeniti na se pri malčiranju izravno na taj tlo sloj ili maknuti i onda mogu pripravci se pripravci A k o s a m s e ujesen o d l u č i o n a p o l j e i z n i j e t i g n o j i z r o g a .p r s t i p r e v i š e g r u b i . O d g o v o r i n a pitanja taj sloj? P r v o ć u objasniti r a z l i k u i z m e đ u z e l e n e g n o j i d b e i malčiranja. d o k j e k o d m a l č i r a n j a r i j e č o p o k r i v a n j u s u h o m b i l j k o m . Mausdorf'ski u p r a v l j a č truljenja m o ž e t e p r i m i j e n i t i na svaku o r g a n ­ sku s u p s t a n c i j u koja se r a s p a d a . S o b z i r o m na p o t e š k o ć e nastale u p o s l j e d n j e v r i j e m e . p r v i s m o p u t o v e g o d i n e isprali stare lubanje i p o n o v ­ no ć e m o ih upotrijebiti. Z a t o s m o taj p r i p r a v a k i n a z v a l i " u p r a v l j a č e m truljenja". J e d i n o kišne gliste u v l a č e u zemlju o n o što napadaju gljivice. O s n o v n o b i o l o š k o . Z a t o j e p r i j e n e g o što g a u p o t r i j e b i m o u v r t u s m i s l e n o n a p r a v i t i v o d e n u o t o p i n u . Ujesen. ali i m a m o d o b r o i s k u s t v o s višekratnom uporabom rogova. ali v r l o p l i t k o . ukopati na mjesto na kojem ras­ . Možemo li lubanju te šaš? Uvijek treba p a z i t i na to da lubanja leži u mulju. Sloj ne treba micati. da bi se s t v o r i o humus. Može li se ista lubanja upotrijebiti više puta? Do sada s m o se lubanjama koristili s a m o j e d n o m . T a k o đ e r m o ž e t e iz kuhinje uzeti soljenku koja se v i š e ne upotrebljava i p o m o ć u nje p o s i p a t i k o m p o s t u kanti. t r e b a g a u k o p a t i . u z a d n j i h d e s e t m i n u t a m i j e š a n j a k o j e tra­ j e j e d a n sat u m a s u t r e b a m s t a v i t i o v a j u p r a v l j a č truljenja što sam ga p r i p r e m i o dan prije. a to bi bilo p r e v i š e . I na j e d n o i n a d r u g o m o g u s e p r i m i j e n i t i p r i p r a v c i . D j e l o v a n j e m pripavka p r o c e s raspadanja bit će o d m a h od početka upravljan na primjereni način. Imajte na umu da razina v o d e m o ž e porasti i da nećete uvijek moći pronaći l u b a n j u k o j u ste u k o p a l i .

Mora li se kopriva usitniti? K o p r i v u t r e b a j e d n o s t a v n o p o k o s i t i . 0stavljamo na njoj sve ostatke tkiva i mesa j e r će to ž i v o t i n j e i o n a k o sve razgraditi. ali i h t r e b a p r i m i j e n i t i n a što s v j e ž i j i g n o j . Kolika valerijanom i mora koliko biti dugo temperatura vode pri prskanju Mogu li se pripravci staviti izravno P r i p r a v k e m o ž e t e staviti i z r a v n o u gnojnicu i t a k o i h p r i m i j e n i t i . O n a j e duboka 40-50 c m . Kako očistiti svježu lubanju koju smo tek donijeli od mesara? A k o s m o je d o b i l i u rujnu. u gnoj? 100 g fladena? Mora li brezova jama biti pokrivena ili je treba ostaviti otvorenu? P r e k o nje p o s t a v l j a m o l a g a n i p o k r o v . M o r a ­ m o s a m o p a z i t i d a t l o nije p o d v o d n o . N o . Nema nikakvog propisa o tom razmaku. T a d a nastaje utrka i z m e đ u sunca i muha. A a k o h o ć u d a t a o t o p i n a i m a 3 2 stupnja. N a k o n tri t j e d n a b i t ć e čista i m o ž e m o j e i z v a d i t i . Ako imam vrt. A k o taj o r g a n i z a m h o ć u p r o ž e t i d j e l o v a n j e m p r i p r a v a k a . Ja sam praktičan. o d n o s n o m o r a m o s e p o b r i n u t i d a v o d a o t j e č e . Do p o l o v i c e je ukopana u tlo. dinamiziramo pripravak? N e m o j m o k o m p l i c i r a t i .Može li se pripravak od koprive rudi ti s korijenjem? T r e b a ga raditi bez korijenja. o n d a je u k a p a m o u tlo onakvu kakvu smo je d o b i l i od mesara. jedna cjelina.i od drugoga? O n o što z a p r a v o ž e l i m p o s t i ć i jest d a p r i p r a v c i m e đ u s o b n o djeluju. a stanu­ j e m o u kući udaljenoj od drugih. onda otprilike i m a m p o t r e b n u t e m p e r a t u r u . o n d a p r i p r a v k e stavljam na periferiju s v o j e g a imanja. Ja u z i m a m v o d u koja i m a v a n j s k u t e m p e r a t u r u . koliko oni moraju biti udaljeni jedar. A k o ne ž i v i m o sami. . Kad ukapamo pripravke. N a d n o stavljamo u p o t r i ­ j e b l j e n e d a š č i c e . o s t a v i t i je­ dan dan da o d l e ž i kako bi se posušila i onda v i l a m a p r e b a c i t i u jamu. gnoj iz roga miješamo rukom. Koliko vode treba za 50-60 litara. To m o ž e t e u vrtu izmiješati u kanti. a z a t i m je s t a v l j a m o n a k o m p o s t n i kup i p o k r i j e m o s l a m o m . T r e b a je izgaziti da bude čvrsta. A k o i m a m o vlažno tlo. u d a l j e n i o d d r u g i h . ili t u b a č v u i s p u n i m v o d o m d v a tri d a n a p r i j e i p o t o m u nju s t a v l j a m p r i p r a v k e j e r ć e o n a n a k o n d v a tri d a n a p o p r i m i t i v a n j s k u temperaturu. A k o u bačvu od 50 1 ulijem pola kante v r u ć e v o d e . R e k a o s a m v a m d a j e p o l j o p r i v ­ r e d n o imanje jedan o r g a n i z a m . a g o r e n e š t o š t o j e š t i t i o d kiše i o m o g u ć a v a da v o d a otječe. da se ne zadržava u jami. p o l o v i c u ću pripravka ukopati u svojem vrtu. ako lubanju d o b i j e m o u travnju. p o m o g u ć n o s t i u staji č i m ž i v o t i n j a izbaci i z m e t . a i m a m o k o m p o s t n i kup. U v i j e k j e d o b r o d a taj pripravak. t r e b a m o je t e k u rujnu. a materijal koji s m o iskopali stavljamo na stranu. lubanju o s t a v l j a m o p o l a dana na s i m c u da m u h e po njoj snesu d o v o l j n o jajašaca. a z a t i m g a p r s k a t i p o m o ć u k a n t e koja i m a r u ž u i l i pomoću grančice. o n d a je m o ž e m o jednostavno objesiti vani jer će dva dana smrdjeti. n a j b o l j e i z b a č v e u k o j o j s e skuplja kišnica. o n d a i m a m p r o b l e m kako napraviti t o p l u v o d u . jamu m o r a m o drenirati.

A k o je c r i j e v o o b j e š e n o "u" obliku slova u i na dnu u njemu ostane još sadržaja. li karton pogodan za malćiranje ili pokrivanje Treba paziti da se crijevo ne izvrne. o n d a je p r e t h o d n o o č i s t i m o jer mast nam ne koristi. rekao da Rudolf Steiner je još godine a k o s e b i l j o ž d e r e hrani m e s o m . N a r a v n o d a p o s t o j i i p r i r o d n a n e o t r o v n a žuta b o j a . izrezat ć e m o i taj d i o c r i j e v a i z a t v o r i t i ga. nego samo p o n j e m u nesu jaja. Ako životinji dajemo životinjske bjelančevine. a kadmij je o t r o v a n . T a k o se z a p r a v o p o v e ć a v a broj o n i h koji rade biološko-dinamički. a postala je o p a s n a zahvaljujući pogrešnom hranjenju 1923. a ako je ima. ali je p r o b l e m u t o m e što je isprva kemijski o b r a đ e n . ona više ne m o ž e upotrijebiti snage za pretvaranje biljne b j e l a n č e v i n e u m e s n e . a t o n e m a što t r a ž i t i u n a š e m v r t u . l a v a n d i n o . životinja. k o j u u v i j e k d o b i v a S u n c e . Je komposta? K a r t o n je o r g a n s k i m a t e r i j a l i s n j i m e ne bi b i l o p r o b l e m a . n a p u h a o . A k o i z zabave h o ć e t e ispitati postoje li u vašim n o v i n a m a neke kemijske supstancije odnesite ih na analizu. D o b r o je da c r i j e v o n e m a suviše masti na sebi. T u z a p o č i n j e utrka i z m e đ u Sunca i r a z v o j a jajašaca m u h a . o n i m o r a j u p o l u d j e t i . T a k o n e m a t e čisti organski materijal n e g o materijal o n e č i š ć e n k e m i k a l i j a m a . K a t k a d kraj k o j i s a m z a v e z a o nije p o t p u n o suh. Z n a m o da žuta boja sadrži m n o g o kadmija. Ali muhe ga ne jedu. Te se snage skupljaju u životinji i d o v o d e do p o v e ć a n e k o l i č i n e uree koja ulazi u ž i v č a n i sustav. r a z a r a g a i ž i v o t i n j a u g i b a . Kako se crijevo može osušiti a da se zaštiti od muha? O v o c r i j e v o sam d o n i o o d mesara. T r e b a biti tek toliko vlažno da se pri preklapanju ne lomi. Može obzirom na li se kompostu dodavati koštano brašno s kravlje ludilo? Kravlje l u d i l o je bolest koja je postojala i prije n e g o se p o j a v i l a u m e d i j i m a . N a k o n š t o se c r i j e v o p o t p u n o osušilo ipak na sebe treba n a v u ć i m a l o v l a g e iz zraka kako bi p o s t a l o p o d a t n o . Ne treba ga ispirati v e ć s a m o istisnuti n j e g o v sadržaj. v e ć nam je p o t r e b n a samo opna. Životinja u sebi ima snage koje joj o m o g u ć u j u da b j e l a n č e v i n e iz biljke p r e t v a r a u m e s n e b j e l a n č e v i n e . . Bilo koje m i r i s n o ulje. D a k l e .a susjeda ću uvjeriti da r a d i m i s p r a v n o pa ću d r u g u p o l o v i c u ukopati u njegovu vrtu. V a ž n o je samo da o n o b u d e p o t p u n o s u h o . bolje je da ga s p a l i m o n e g o da to u n e s e m o u svoj vrt. Z a t i m ga s p r e m a m o u p l a s t i č n e v r e ć i c e ili u neku staklenu ili m e t a l n u p o s u d u koja se m o ž e d o b r o z a t v o r i t i . e u k a l i p t u s o v o ulje ili ulje od klinčića. s v e z a o i objesio na sunce. T a j d i o koji s e nije p o s u š i o t r e b a o d r e z a t i . m e đ u t i m t o c r n i l o m o ž e s a d r ž a v a t i o t r o v n e supstancije ili b o j e . sluzokoža mora ostati s unutarnje strane. Z a p r a v o . t r e b a o d r e z a t i s v e što j e n a k o n dva dana ostalo v l a ž n o . Ne trebate se bojati ako na crijevu nađete muhe. U nju s t a v l j a m o n e k o l i k o k a p i e t e r i č n o g ulja. Inače bi se k a r t o n ili p a p i r m o g l i u p o t r i j e b i t i u p r o c e s u k o m p o s t i r a n j a ili k a o materijal k o j i m se p r e k r i v a t l o . pa je bolje da je ne u p o t r e b l j a v a m o . Sve što n e m o ž e m o s a s i g u r n o š ć u i d e n t i f i c i r a t i b o l j e je da ne u p o t r e b l j a v a m o u vrtu. a k o i m a m o k a r t o n u kujem su bila d e z i n f e k c i j s k a sredstva. Za deset minuta b i l o je ispunjeno muhama. C r n i l o o d š t a m p e nije ništa d o l i Čada.

Cijela je priča z a p r a v o n a p u h a n a u m e d i j i m a z b o g p a n i č n o g straha ljudi. . Ne m o r a t e se bojati da će ispariti. Možete li što reći o utjecaju bakterija u kompostu i u vašim pripravcima? N a r a v n o d a s u o n e p r i s u t n e . N e k e biljke t r a ž e p o t p u n o r a s p a d n u t i k o m p o s t . uvuku ih u z e m l j u i o n d j e p r e r a d e . Rajčica. Sve ž i v o t i n j i c e u k o m p o s t u o d u m i r u . a za k e l j . Ali pitanje je bilo mogu li se u kompost dodavati kosti? N a r a v n o . k r u m p i r . Kosti d o n o s e kalcij. A k o je k o m p o s t postavljen na površini. svi procesi kompostiranja zaustavljaju s e o n o g a časa k a d j e s u h o ili k a d j e s m r z n u t o . u z r o k k r a v l j e m l u d i l u je u ljudima. Dušik iz k o m p o s t a ne m o ž e se i z g u b i t i jer je on organski v e z a n . k u p u s t r a ž e k o m p o s t u p o č e t k u procesa raspadanja. O n i štite tlo od isparavanja i p r i v l a č e kišne gliste da d o đ u na površinu. Ja se ne b o j i m raditi sa ž i v o t i n j s k i m d i j e l o v i m a . Ako nemamo kravlju lubanju. Debljina komposta ovisi o vrsti kulture. ali o s t a v l j a j u svoja jajašca. p o s t i ž e m to da na njoj raste bijela djetelina. Z n a m da je k o m p o s t o r g a n i z a m . A k o k o m p o s t r a s p r o s t r e t e p o p o v r š i n i . Mi. u biološko-dinamičkoj poljopriv­ r e d i n i s m o p r i j a t e l j i u p o r a b e p r i p r a v a k a i z k r v i ili k o š t a n o g b r a š n a . T r e b a ga. Mislite na p r i r o d u . a druge k o m p o s t na p o č e t k u procesa raspadanja. Bakterije i crvi koji tu ž i v e nosi­ telji s u b j e l a n č e v i n a . M r k v i ne treba stavljati n i k a k a v k o m p o s t . ti se p r o c e s i nastavljaju. D o b r o je od p r i r o d o z n a n s t v e n i k a saznati koje su b a k t e r i j e p r i s u t n e u k o m p o s t u i koja je n j i h o v a funkcija. uvijek ostaju m a l i d i j e l o v i koji nisu d o kraja i s t r u n u l i . međutim. A k o i m a m l i v a d u n a k o j u stavljam p u n o komposta i ako d o d a j e m gnoj iz roga. z e l j e i s v e k u p u s n j a č e pune kante. N o . p r e p a r i r a t i o d o z g o . specijalno d j e l o v a n j e p o j e d i n i h bakterija na biljku ja kao p o l j o p r i v r e d n i k ne m o g u objasniti. I k o d k o m p o s t a je tako. A k o ih i z d v o j i m o kako b i s m o ih istražili — više ne istražujemo o r g a n i z a m .D a k l e . P r i t o m se oslobađaju tvari koje s kišom ulaze u zemlju. a k o je m o g u ć e . K a d p a d n e kiša i p o s t a n e t o p l o . a l i v a d e i pašnjaci traže kom­ p o s t koji j e p o t p u n o t r u o . Od č e g a s e s a s t o j i k o m p o s t ? Sastoji s e n a j v i š e o d s u p ­ stancija koje se nalaze na p o v r š i n i z e m l j e . pojedu grudice komposta. Lubanju bilo koje d o m a ć e Kad se kompost preparira. To morate pitati b i o l o g e . li ga preparirati po Dakle. a bakterije su samo j e d a n n j e g o v d i o . Kod pretvorbe v o d i m o m n o g o v i š e računa o t o m e da s a d i m o biljke koje u t l u s t v a r a j u d u š i k i da b a k t e r i j e k o j e stvaraju dušik hranimo organskom supstancijom. Ima biljaka koje ne p o d n o s e k o m p o s t i o n i h koje v o l e v r l o d e b e l i sloj k o m p o s t a . U p r i r o ­ di supstancije s p o v r š i n e z e m l j e u v i j e k ostaju na površini. površini ili u dubini? treba To sam v e ć opisao. e p i d e m i j e i prijenosa s j e d n e ž i v o t i n j e na drugu. po n j e m u sja Sunce i suši ga. i a k o n i o n i sami t o z a p r a v o t o č n o n e znaju. N e k a d a s e t o k o r i s t i l o kad s e n e k o imanje iz k o n v e n c i o n a l n e p r e v o d i l o na biološkodinamičku poljoprivredu. N i t k o ne zna kako dolazi do zaraze. ali j a i h n e m o g u analizirati. što možemo upotrijebiti? životinje.

Time se može ukloniti nedostatak fosfora.Postoji li alternativna mogućnost za životinjske sastojke u pripravcima/ U biološko-dinamičkoj poljoprivredi ne postoje alternative. međutim. Bojite li se samih životinja ili njihove veličine? Krava koja je u Indiji sveta. Dakle. Međutim. osjetiti. Nove spoznaje su nam pokazale da dodavanje pripravcima valerijane u zadnjih pet minuta mije­ šanja bilo gnoja. U jednoj litri komposta živi više životinjica nego što ima ljudi na Zemlji. Sve to čini j e d n u cjelinu. biljke trebaju ž i v o t i n j e . Osnova svega ži­ voga potječe od biljke preko životinje do čovjeka. . postoji mogućnost da se pri­ pravci od ljekovitih biljaka dodaju izravno u kompost bez ovoja koji. našu dušu za rad. o odnosu između životinja i bilja u poljoprivred­ nom organizmu. Da bi m o g l e p r e ž i v j e t i . njezin je izmet i z v o r humusa u Europi. ali to onda nije biološko-dinamička poljoprivreda. Biološko-dinamičkom metodom može se u zemlji oslo­ boditi sadržaj fosfora. krava je u srednjoj Europi svojim iz­ metom donijela plodnost livadama. To je jedna sasvim dinamička osobina. kao što životinje trebaju biljke. a po­ moću tih se kiselina iz minerala koji postoje u okolini izvlače rezerve fosfora. misliti. htjeti. vidjeti. I sam je čovjek viši razvojni stupanj ž i v o t i n j e . također imaju svoju funkciju. Pedeset posto komposta sastoji se od životinja. možemo li raditi kompost bez ži vo tin jski li sa s t oja ka? Zašto se kao vegetarijanac bojite životinjskih sastojaka? Svaki kompostni kup vrvi životinjama. Koje biljke treba koristiti kad u tlu ima premalo fosfora? Ima vrlo malo tla u kojima uopće nema fosfora. Ima nešto načelno s čime ja za­ počinjem svoja predavanja. činiti i shvatiti. N o . a to je sedam riječi: ćuti. može­ mo shvatiti smisao i međuovisnosti. Nešto što treba otvoriti naša osjetila. Ovdje je riječ o ulozi životinja u poljoprivredi. bilo kremena iz roga pozitivno dje­ luje na fosforne procese u tlu. Naravno da se to može činiti u biološkoj poljopriv­ redi kako bismo je poboljšali s ljekovitim biljkama. humus je p r o i z v o d koji je astraliziran pomoću životinje. Jučer sam vam pokazao kako se s pripravkom gnoja iz roga pojačava djelatnost korijena biljke da izlučuje korijenske kiseline. Ako smo vegetarijanci. U l o g a životinja u biološko-dinamičkoj poljoprivredi Čovjek mora postati samostalan. Samo na tome putu možemo shvatiti gradivo. uništavana je u Europi.

to više nije o r g a n i z a m . a p l o d o v i koje h o ć e m o p r o d a v a t i zahtijevaju da u tlu postoji humus. Oni č i n e cjelinu u k o j o j z a j e d n o sudjeluju ž i v o t i n j e i biljke. Ja ž i v i m u bu­ dućnosti z a t o što ž i v i m u b i o l o š k o . . j e d n u cjelinu koju ne m o ž e m o tek tako razbiti. t r a v e i biljke k o j e služe za p r e h r a n u životinja. h o ć e m o l i o b n o v i t i t l o k o j e s m o i s c r p i l i uzgajajući p l o d o v e za prodaju. To je k a o u g l a z b e n o j ljestvici u kojoj ne m o ž e t e i z n i z a t o n o v a koji č i n e h a r m o n i č n u c j e l i n u i z u z e t i j e d a n t o n . I z l o ž i o sam v a m o s n o v n u i d e j u .Jučer s a m v a m . Jučer sam v a m pokušao objasniti kako snage k o j e č i n e d a biljka r a s t e u s p r a v n o z a p r a v o p o m a ž u č o v j e k o v e Ja-snage. prikazao načelo p l o d o r e d a . hoće li primjenom biološko-dinamičke metode u poljopriv­ redi prehrana doista postati bolja. žrtvujući se. m o r a m o za to p r i r e d i t i tlo. Jedno od načela biološko. Je li moguće ili hoće li bici moguće da se pripravci proizvode bez životinjskih dijelova? B u d u ć n o s t ne m o g u p r o r e c i . T o j h a r m o n i j i p r i p a d a j u o d r e đ e n i r i t m o v i .d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e jest d a s e n a č e l a n a o s n o ­ vi kojih se p r o i z v o d i hrana primjerena čovjeku podignu na jednu višu d u h o v n u razinu.d i n a m i č k o j p o ­ ljoprivredi. uka­ panje i v a đ e n j e p r i p r a v a k a u o d r e đ e n o godišnje doba. O n o što j e e g z i stentno — to je čovjek. U ž i v o t i n j i se d o g a đ a nešto p r i r o d n o što je čovjek p r e p o z n a o kao o n o što je p o t r e b n o da se kvaliteta h r a n e u z d i g n e n a v i š u r a z i n u . h o ć e m o li p r o i z v o d i t i i prodavati plo­ d o v e . I z u z m e m li iz njega životinje. 0 t o m u će o n d a o v i s i t i b r o j ž i v o t i n j a k o j e m o ž e m o imati n a s v o j e m u imanju. g o v o r e ć i o p r i j e l a z u s k o n v e n ­ c i o n a l n o g načina o b r a d e zemlje na biološko-dina­ mički. m o r a m o na njemu uzgajati biljke koje će ga p o n o v n o oživjeti i oboga­ titi. Naravno da ta poljoprivreda podliježe n e p r e k i d n o m e r a z v o j u . oni svi zajedno čine jedan organizam. Načela p l o d o r e d a o d r e đ u j u broj životinja koje m o r a m o imati na s v o j e m u i m a n j u ili b r o j koji b i s m o t r e b a l i i m a t i . naši r o d i t e l j i i naša d j e c a o v d j e s m o z a t o da e k s p e r i ­ m e n t a l n o istražimo je li tomu doista tako. T o znači d a u p l o d o r e d u m o r a biti sadržano b a r e m 20-30 p o s t o k r m n o g bilja. Jer. s v e s t v o r e n o z a p r a v o j e j e d a n m e đ u s o b n o p o v e z a n i o r g a n i z a m . m o r a m o učiniti k o m p r o m i s tako da p o v e ć a m o broj životinja koje žive u zemlji. prskanje u o d r e đ e n i m r i t m o v i m a itđ.d i n a m i č k i o r g a n i z a m . Ž i v o t i n j a koja u sebi n e m a utje­ l o v l j e n o Ja u p r a v o zato što to Ja ne treba. dakle mikroorganizama i različitih drugih životinja. To je o n o što ž i v e ž n i m n a m i r n i c a m a s o z n a k o m D e m e t e r daje osobitu kvalitetu oznaku "hrana s i z b o g čega ti p r o i z v o d i nose karakterom". T o z n a č i da. a s v e što se u v e z i s t i m e d o g a đ a i r a z v i j a dio je toga jedinstvenog procesa. te snage stavlja č o v j e k u na raspolaganje. M i . ali u n e k o m o b l i k u o s n o v n a će načela ipak ostati. U v e ć i n i slučajeva to su l e p i r n j a č e . Sve to zajedno čini j e d n u cjelinu. Isto je i s p r i p r a v c i m a . Naravno. a ta je cjelina b i o l o š k o . A k o zajedno sagledam sve biološko-dinamičke pripravke. T o nije i z n a š a o č o v j e k naše današnje g e n e r a c i j e n e g o R u d o l f Steiner. T a j sklad p o d u p i r e u čovjeku snage jastva. To su biljke koje će biti u p o t r i j e b l j e n e unutar g o s p o d a r s t v a i n e ć e biti za prodaju. A k o t o z b o g tržišnih razloga ne m o ž e m o postići. a r a z v o j tih snaga je i smisao c j e l o k u p n o g r a z v o j a .

A o n o što p r i ­ t o m u s p u t nastaje p r o i z v o d i s u n a m i j e n j e n i t r ž i š t u i. N o . Jer. b e z straha. U b i o l o š k o . d a k l e . a stvaraju se neki n o v i . p r i r o d a će biti snaga selekcije t i m e što će d o ć i do r a z n i h e p i d e m i j a .Tijekom toga procesa određeni se dijelovi gube jer postaju n e p o t r e b n i . z a t o što n e b i i m a l e d o v o l j n o hrane. to bi z a n j i h b i l a silna m u k a . u s m r t i m o je j e d n i m j e d i n i m hicem i p r e t v o r i m o je u hranu. To je neprekidna evolucija s jednim o d r e đ e n i m ciljem. A k o t u e v o l u c i j u g l e d a m o u cjelini. " T a k o j e z a p r a v o cilj b i o l o š k o .d i n a m i č k o g načina o b r a d e z e m l j e r a z v o j č o v j e k o v a d u h a . Ž i v o ­ tinje se v o z e tisućama kilometara. biljno i živ o t i n j s k o c a r s t v o te c a r s t v o č o v j e k a . m e đ u t i m . ne s m i j e m o ih ni hraniti. Danas. O n e s u p o s t a l e čovjekovi partneri i s njime ž i v e p o d istim k r o v o m . A k o sve ž i v o t i n j e p u s t i m o u p r i r o d u . i to tijekom čitave g o d i n e . ali isto je t a k o j a s n o da p o s t o j i i m n o š t v o ljudi kojima je p o t r e b n a hrana životinj­ skog p o d r i j e t l a . K a o p o l j o p r i v r e d n i c i i m a m o z a d a ć u i z v r š i t i se­ lekciju m e đ u ž i v o t i n j a m a . Kad b i s m o sve životinje pustili na slobodu. v e ć d a ž i v o t i n j e u z g a j a m o u skladu s njihovim bićem. O n o što se ubraja u n e h u m a n i p o s t u p a k p r e m a ž i v o t i n j a m a jesu t r a n s p o r t i ž i v o t i n j a na daljinu. Svi mi n a s t o j i m o da sa što manje b o l i za b i l o koje biće d o đ e m o do z d r a v e hrane. O n o što nas u k r u h u h r a n i jest Božja vječna riječ. ili ć e m o s e d a t i u k o p a t i p a ć e nas r a z l o ž i t i ž i v o t i n j e koje ž i v e u zemlji. i Životinje koje su tijekom tisućljeća postale d o m a ­ ć e ž i v o t i n j e v i š e nisu d i v l j e ž i v o t i n j e . što nikako ne znači da ih t r e b a m o o d i j e l i t i ođ svjetla i zraka. b e z stresa. jer z n a t e da k o d ljudi koji ne j e d u m e s o postoji slobodna energija koja nije iskorištena za p r o b a v u m e s a i k o j u t r e b a z a n e š t o u p o t r i j e b i t i . A k o ž i v o t i n j u z a k o l j e m o k o d sebe. n o v a c . pusti se da krv isteče kad je ž i v o t i n j a m r t v a . N o v a c nema prioritet u ljudskom ž i v o t u . kad b i s m o pustili da sve ž i v o t i n j e ž i v e . I m a v e g e t a r i j a n a c a k o j i p i j u m l i j k o .d i n a m i č k o g rada misli samo na n o v a c savjetovat ću da o d m a h prestane s r a d o m . S a s v i m m i j e j a s n o d a r a s t e b r o j ljudi h r a n e v e g e t a r i j a n s k i . m o r a m o s v i m ž i v o t i n j a m a o m o g u ­ ćiti postojanje. a o n d a t a k v e ž i v o t i n j e m o ž e m o uvesti u niz biološko-dinamićkih pripra­ vaka. Sva ta carstva čine jednu veliku cjelinu na čijem je vrhu čovjek s a s v o j i m i n d i v i d u a l n i m d u h o m . z n a t n o ću smanjiti p l o d n o s t tla. P o s t o j i j e d n a lijepa n j e m a č k a m o l i t v a p r i b l a g o v a n j u koja kaže: " N e h r a n i nas k r u h . na svojemu d o b r u neću držati ž i v o t i n j e . m e đ u t i m . v i d i m o kako p o d ­ loga te evolucije obuhvaća m i n e r a l n o . A k o . O n o m e tko u počecima svo­ jeg b i o l o š k o . A k o se životinja usmrti j e d n i m j e d i n i m hicem. On je n u ž n o z l o . j e d u jaja i . o n e bi v e ć z i m i stradale.d i n a m i č k o j p o l j o p r i v r e d i nema g o v o r a o t o m e da se životinjama nanosi bol. T a k o čine i svi l o v c i s d i v l j i m ž i v o t i n j a m a . morali bismo ih ondje i zaklati. a ljudi ć e g l a d o v a t i j e r v i š e n e ć e biti ž i v o t i n j s k e h r a n e . da ih j e d n o ­ s t a v n o z a r o b i m o . a k o ih zaista p u s t i m o da ž i v e s l o b o d n o u p r i r o d i . jest ž i v o t i d u h . K a d v e ć ž i v o t i n j e uzgajamo na našim imanjima. Ja n i s a m z a s t u p n i k f a n a t i z m a ni u k o j e m o b l i k u s a s v i m s a m s p o r a z u m a n s t i m e da l j u d i k o j i su se za to o d l u č i l i ne j e d u m e s o . dakako. Ljudi k o j i s u koji s e v e g e t a r i j a n c i ne bi htjeli nanositi bol ž i v o t i n j a m a . Ali i sami k a d u m r e m o ili ć e m o se p r e d a t i da b u d e m o spaljeni s m o r e m energije.

te ga n j e g u j e i u n a p r e đ u j e . Pitanje glasi:) Znate li da se s biljkama može komunicirati:' N a r a v n o . taj da i n e . . M o j a s e ž e n a u v i j e k p o m a l o ljuti. b i l j k e sasvim p o u z d a n o znaju da vi kao č o v j e k njima h o ć e t e p o m o ć i . jin i jang. s t a b l o se v e s e l i .d i n a m i č k i p o l j o p r i v r e d n i k a k t i v n o su­ djeluje u stvaranju. B i o l o š k o . Župnici u crkvi p r o p o v i j e d a j u : N e m o j ubijati! — a p o l j o p r i v r e d n i c i koji r a d e p r e m a k o n v e n c i o n a l n o j m e t o d i već se od ranog jutra d o g o v a r a j u o t o m e koji ć e o t r o v u p o t r i j e b i t i . a d r u g a će p o s l i j e .sir. T o j e k a o s p o j e d i n i m stran­ k a m a . O s t a v i m o politiku i p o ­ s v e t i m o se b i o l o š k o . A k o djelujem u p o l j o p r i v r e d i . N e k i m ljudima u n j i h o v i m v r t o v i m a sve uspijeva. A što j a z a p r a v o č i n i m k r a v i k o j a d a j e m l i j e k o ? Što ć u s t e l e t o m . n a t u d e p o s j e d e . u e v o l u c i j i . i i m a m osjećaj d a se stablo t o m e raduje. g o r e i dolje. već r a d i m o n e š t o š t o s e p r i r o d n o n e d o g a đ a . Zar to n i j e k o m u n i k a c i j a s b i l j k a m a ? M n o g i od vas koji rade u v r t u poznaju p o j a m " z e l e n a ruka". ( I m a p i t a n j e k o j e n i s a m p r e v e l a . j e d n a j e l i j e v a . se u procesu ubijaju fungicidima gljivice za r e d . ja p o z d r a v l j a m ta stabla. s t a b l o .d i n a m i č k i n a č i n o b r a d e tla u p u n o j mjeri ispu­ njava smisao i ideju stvaranja t i m e što ne s a m o da o d r ž a v a p r i r o d u n e g o je i razvija u skladu s o s n o v n o m idejom evolucije. j e r k r a v a d a j e m l i j e k o s a m o a k o svake g o d i n e ima j e d n o tele. su­ p r o t n o s t i nas v o d e p r e m a n a p r e t k u . Trebaju nam gnoj iz kravljeg r o g a i k r e m e n iz kravljeg roga. Jer. Ubijaju h e r b i c i d i m a o n e biljke koje k o j e ž e l e rasti. U s v o m sam ž i v o t u p o s a d i o m n o g o stabala.d i n a m i č k o m o b r a đ i v a n j u tla. ti s u p r o t n i p o l o v i . ali i m ništa n e p o l a z i z a r u k o m . ubijaju stvaranja brinu i n s e k t i c i d i m a insekte koji se b r i n u da s j e t v e n o s j e m e ostane z d r a v o . A kao z a h v a l u biljke će v a m d a r o v a t i i z n i m n e kvalitete harmonije. Dakle. j e r o n o što mi r a d i m o s pripravcima nema nikakve veze s mistikom. neka s l o b o d n o ž i v e j e d n i pokraj drugih i o n i k o j e ž i v e sa ž i v o t i n j a m a i od ž i v o t i n j a s o n i m a koji j e d u b i l j n u h r a n u . Jer. H t i o bih v a m s r d a č n o z a h v a l i t i što ste m e saslu­ šali. J e d n a sada sjedi na v r h u . dakle.d i n a m i č k i m n a č i n o m . T e m a je bila: M o ž e li se biološko-dinamički način p o l j o p r i v r e d e spojiti s p o j m o m stvaranja? N a k o n v r l o o š t r e r a s p r a v e o b j a s n i o sam d a b i o ­ l o š k o . v o n W i s t i n g h a u s e n r e k a o da se ne boji ni j e d n o g pitanja. Z a h v a l j u j e m M a r i j i M e i s e n koja m e j e o v a m o u v r t . Drugi opet imaju osjećaj da moraju svim Budete li radili b i o l o š k o . što ja r a d i m sa stvorenim? Jednom sam raspravljao s dvanaest župnika. o s j e ć a t ć e t e r a d o s t kad p o đ e t e u s v o j v r t . d r u g a d e s n a . i to r u k o m . 1 u n a š e m s o c i j a l n o m ž i v o t u p o t r e b n e su n a m s u p r o t n o s t i . pa čak i na o n a mjesta koja mi nisu pripadala. ali j e d r . A l j u d i su l u d i a k o se zbog njih međusobno ubijaju. A ako se o d r e k n e m o e g o i z m a . A kada se pokraj njih v o z i m . o n d a su one nešto što n a m svima i d e ukorist. Naša je zadaća. Što je to? Ja se v e s e l i m . K a t k a d čak s t a n e m i p r i d e m s t a b l u i k a ž e m m u : D o b a r d a n . Nama su potrebne suprotnosti. p r e m a r a z v o j u . da sve što je s t v o r e n o o d r ž i m o i dalje u n a p r e đ u j e m o i r a z v i j a m o . ali v o d i r a č u n a o s t v a r a n j u . jednim iznimno d o b r i m biološko-dinamičkim poljo­ p r i v r e d n i k o m i s j e d n i m m l i n a r o m .

k r o z svijet ć e t e ići b u d n i j i i n e š t o n a u č i t i i v i d j e t i .d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u m o r a t e o v d j e sami razviti. č o v j e k koji je stekao n a o b r a z b u na p o d r u č j u pri­ r o d n i h i d r u š t v e n i h z n a n o s t i . a v e ć s a d a m o ž e t e osjetiti da u t o m e ima nečega ispravnoga. čije postojanje materijalistička z n a n o s t n e m o ž e d o k a z a t i . Uvijek m o r a t e imati na umu da se političari mijenjaju kao košulje. M i ć e m o r a d o p o m o ć i s a v j e t i m a i p r i p r a v c i m a .d o v a b i l a i bila moja d o m a ć i c a . S r d a č n o b i h h t i o z a h v a l i t i i Dunji G o j k o v i ć za p r e v o đ e n j e te predsjedniku Antropozofskog društva prof. Z a h v a l i o bih T o m i s l a v u Strniščaku za o r g a n i z a c i j u i g r a d o n a č e l n i k u . prihvaćajući do­ tadašnja z n a n s t v e n a p o s t i g n u ć a ide korak dalje i obraćajući se ljudskim srcima p o m a ž e čovjeku da osvijesti p o t r e b u z a p o t p u n i j o m p e r c e p c i j o m svijeta o k o sebe. R a d o v a n u S u b o t i ć u na p r i p o m o ć i u o r g a n i z a c i j i . Mi time iz Njemačke n e ć e m o i ne m o ž e m o upravljati. Blagostanje je u m n o g i m a koji su ga o s t v a r i l i . N a p r e g n u t ćete svoje mišljenje i pitati se kako ću d o ć i do informacija i kako ih m o g u primijeniti. A k o s e t o n e i s p u n i . i da se ispuni o n o što je g o s p o d i n saborski zastupnik j u č e r r e k a o o p l o č i o z d r a v o j hrani na g r a n i c a m a H r v a t s k e . m e đ u t i m . T e m e l j a n t r o p o z o f i j e čini znanost o inicijaciji. n a u č i t ć e t e shvaćati sveukupne v e z e i z m e đ u o n o g a o čemu sam govorio. Htio bih zahvaliti Bernardi O r e h o v e c koja. ali i u v i d u n a d o s j e t i l n i svijet. Antropozofija. B u d e t e l i r a d i l i b i o l o š k o . n i j e ar­ gument za njihovo poricanje. osjeća dušu i duh. p o k r e n u l o p i t a n j e : Jesu l i o s i g u r a n j e materijalne egzistencije čovjekova postojanja? i život u b l a g o s t a n j u cilj U n a t o č t o m u što v e l i k i d i o č o v j e č a n s t v a usmje­ rava sve svoje snage p r e m a poboljšanju materijalnih uvjeta života. 1 d o k j e d o s a d a p o t i c a j . POGOVOR B i o l o š k o .d i n a m i č k a — više od p o l j o p r i v r e d a m e t o d e Intenzivan razvoj znanosti i znanstvena postignuća o m o g u ć i l i su v e l i k o m dijelu c i v i l i z i r a n o g a svijeta poboljšanje materijalnih uvjeta života. A ako to n e ć e t e činiti. ali n j i h o v e i z r e k e što se n a r o d a t i č e o s t a j u iste. Sr­ d a č n o hvala čovjeku s radija. s t o l j e ć e R u d o l f S t e i n e r . Na p r i j e l a z u iz 19.d i n a m i č k o središte.d i n a m i č k o m načinu o b r a d e z e m l j e . b i t ć e t e sami z a t o krivi. o n d a to m o r a t e i učiniti. p o m a ž e m u d a n a d i d e o k v i r e koje postavlja materijalni svijet.d i n a m i č k i . š t o . n e m o j t e o t o m e ni misliti. Vi to m o r a t e učiniti ako vi to h o ć e t e . A a k o ste to promislili i ako to h o ć e t e . A k o ste d o š l i d o t o g a d a ste t o u č i n i l i . g o s p o ­ dinu Balogu. o s m i s l i o j e i u t e m e l j i o a n t r o p o z o f i j u k a o duhovnu znanost. k a k o o s j e ć a m i v i d i m . ali b i o l o š k o . U s e b i o s j e ć a ž i v o t n e s n a g e . j e d n o savjetova­ lište. I m o r a t e z a i s t a h t j e t i č i t a v u c j e l i n u . n j e g o v a d u h a . ali i u m n o g i ­ m a k o j i nisu. dr. 1 v i ste o n i k o j i s e m o r a j u b r i n u t i da o v d j e nastane j e d a n d o b a r centar. u 20. Jučer smo imali sasvim kratki TV intervju o t o m e kako bi to i z g l e d a l o da o v d j e u Donjem Kraljevcu j e d n o m nastane b i o l o š k o . Današnjem j e čovjeku s v e jasnije d a j e o n sam m n o g o v i š e o d f i z i č k o g a tijela. ne m o ž e m o zanemariti činjenicu da p o s t o j e i ljudi k o j i s h v a ć a j u k a k o t o n i j e d o v o l j n o . v r l o m a r l j i v o r a d i n a b i o l o š k o . za koju je smisao č o v j e k o v a postojanja r a z v o j n j e g o v e Ja-svijesti.

On sam. Na temelju antropozofije kao d u h o v n e znanosti p r o i z i š l e s u m n o g e p r a k t i č n e g r a n e t a k o što s u sami stručnjaci z a m o l i l i Rudolfa Steinera da im d a d e smjer­ nice za p o j e d i n a z n a n s t v e n a ili u m j e t n i č k a p o d r u č j a . sli­ karstvo. K o d s v i h koji s e u s p j e š n o b a v e b i o l o š k o .d i n a m i č k i h p r o i z v o đ a č a u z svijest o č o v j e k o v o j p o t r e b i z a z d r a ­ v o m h r a n o m i z d r a v i m ž i v o t o m uključuje i svijest o z d r a v l j u p l a n e t a Z e m l j e . euritmiju. T e m e l j biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e čini osam p r e d a v a n j a koja je R u d o l f Steiner o d r ž a o u K o b e r w i t z u k o d Breslaua ( p o l j .) Načela biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e sadržana u tim predavanjima vrijede i danas. a predstavljaju p r v i z a o k r u ž e n i p r i k a z n o v o g načina p o l j o p r i v r e d n o g gospodarenja. umjetnost oblikovanja g o v o r a ) proizišla i biološko-dinamička poljoprivreda. p r o c j e n j u j e n a koji ć e n a č i n g o s p o d a r i t i . T a k v o gospodarenje zahtijeva od čovjeka da sve svoje snage i sposobnosti stavi u funkciju napretka čovječanstva. u d v o r c u g r o f a K e y s e r l i n g a . b i o l o š k o . nažalost. Z a t o j e b i o ­ loško-dinamička poljoprivreda više od metode. a r h i t e k t u r u . ( M e d u n a j m l a đ i m sluša­ teljima b i o je i o t a c dr. k o j e S t e i n e r n a z i v a r a z d o b l j e m r a z v o j a d u š e svijesti. a način na koji će se one provesti u djelo ovisi o svakom p o j e d i n o m pro­ i z v o đ a č u . iz n j e g o v o g a Ja. R a z l i č i t i s u m o t i v i koji p o k r e ć u č o v j e k a d a s e bavi e k o l o š k o m p o l j o p r i v r e d o m . Osnovu biološko-dinamičkoga g o s p o d a r e n j a č i n e smjernice. n a n j e g o v p o t i c a j . l i p n j a 1 9 2 4 . te su uz njegovu p o m o ć nastavili rad na njihovu unapređivanju. R a z v i j e n a svijest b i o l o š k o .za d j e l o v a n j e č o v j e k n a l a z i o u svojoj o k o l i n i . N o . T o b i svakako trebala b i t i r a z v i j e n a svijest o p o t r e b i z a z d r a v o m h r a n o m . u p r a v o klica a n t r o ­ p o z o f i j e p o l o ž e n a u č o v j e č a n s t v o prije stotinu g o d i n a danas bi trebala doživjeti svoj puni razvoj. m o ž e b i t i a k t u a l n o n e š t o što j e n a s t a l o p r i j e g o t o v o j e d n o g stoljeća. p r e d stotinjak intelek­ t u a l a c a i p o l j o p r i v r e d n i k a . Iz takvog je rada (uz waldorfsku pe­ d a g o g i j u . d a n j e g o v a djela m o r a j u p r o i z l a z i t i i z n j e g o v a duha.d i n a m i č k o g o s p o d a r e n j e nije usmjereno samo na održavanje n e g o i na p o n o v n o uspostavljanje n a r u š e n e e k o l o š k e ravnoteže. često je to i želja za v e ć o m z a r a d o m z a t o što ekološki p r o i z v o d i na tržištu m o g u postići v e ć e cijene od o n i h k o n v e n c i o n a l n i h . Te činjenice treba imati na umu svatko tko se po p r v i puta susreće s biološko-dinamičkom p o l j o p r i v r e d o m i razmišlja o njezinoj primjeni na svojemu gospodarstvu. K o b e r z y n i W r o c t a w ) o d 7 . N o . Christiana v o n Wistingausena. . g o d i n e . Za razliku od ostalih ekološ­ kih m e t o d a o v d j e nije d o v o l j n o d a s e č o v j e k u p o z n a s o d r e đ e n i m pravilima čijom će primjenom dobiti ekološke proizvode. u današ­ nje d o b a . a n j e z i n i " D e m e t e r " p r o i z v o d i k a o " p r o i z v o d i s ka­ r a k t e r o m " p o z n a t i su d i l j e m svijeta. d o 16. n e p r e s t a n o g pronalaženja n o v i h z n a n s t v e n i h o t k r i ć a . u skladu sa s v o j o m o s o b n o š ć u . koja č e s t o p o b i j a j u o n a d o s a d a š n j a . svaki b i p o j e d i n a c t r e b a o biti svjestan da poticaj za d j e l o v a n j e treba p r o n a ć i u sebi s a m o m e . Jer. Zanimljivo je da u današnje d o b a ubrzanog o d ­ vijanja ž i v o t n i h tokova. Otada do našeg v r e m e n a biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a zaživjela je na svim kontinentima. a n t r o p o z o f s k u m e d i c i n u .d i n a m i č k o m p o l j o p r i v r e d o m p o k r e t a č j e s a m o j e d a n : visok stupanj svijesti. Biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a j e način ž i v o t a koji č o v j e k u o m o g u ć u j e da r a d e ć i i p r i v r e đ u j u ć i isto­ dobno razvija svoju osobnost.

Neka područja današnje znanosti već potvrđuju ono što je Rudolf Steiner nagovijestio. a to je da dolazi vrijeme u kojem će znanstvenici nalaziti duhov­ nost sve do u fizikalne i kemijske zakone. . A duhovnost je ugrađena u temelje svih znanstvenih područja i praktičnih grana proizišlih iz antropozofije.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful