Biološko-dinamička poljoprivreda poljoprivreda budućnosti

prema predavanjima koja je

dr. C h r i s t i a n v o n W i s t i n g h a u s e n
održao u Donjem Kraljevcu 16. i 17. lipnja 2 0 0 1 .

uredila Renata Bakota

KAZALO
PRVO PREDAVANJE 7

Poljoprivredno gospodarstvo kao organizam
D R U G O PREDAVANJE 13

0 kompostiim pripravcima
TREĆE PREDAVANJE 18

Hranjive tvari i kozmičke snage
Č E T V R T O PREDAVANJE 28

Primjena biološko-dinamičkih pripravaka
PETO PREDAVANJE 32

Harmonizirajuća uloga krave u gospodarstvu
ŠESTO PREDAVANJE 39

Demeter, Bioland, Naturland, smjernice Europske unije
S E D M O PREDAVANJE 45

Organizacijska struktura D e m e t e r saveza
O S M O PREDAVANJE 48

Plodored
D E V E T O PREDAVANJE 54

O d g o v o r i na pitanja
DESETO PREDAVANJE 62

Kompostni pripravci
J E D A N A E S T O PREDAVANJE 78

Vrste komposta i njegova uloga
D V A N A E S T O PREDAVANJE 83

O d g o v o r i na pitanja
T R I N A E S T O PREDAVANJE 91

Uloga
POGOVOR

životinja

u biološko-dinamičkoj poljoprivredi
9 9

Poljoprivredno g o s p o d a r s t v o kao organizam
Danas ćemo se baviti biološko-dinamičkom poljo­ privredom. Gospodin saborski zastupnik* maloprije je rekao kako će u budućnosti na granicama vaše zemlje stajati ploča s natpisom da se ovdje proizvodi zdrava hrana, što on zaista mora i ostvariti. A da bi se to moglo ostvariti i vlada mora biti uvjerena da je to moguće, a zatim i građani vaše zemlje mora­ ju biti uvjereni da je to ispravno. Budući da ste me pozvali da d o đ e m ovdje i g o v o r i m o biološko-dinamičkoj poljoprivredi, i ja moram biti uvjeren da je to ispravan put. Danas je moja zadaća uvjeriti vas kako je biološko-dinamička poljoprivreda jedini ispravan put u budućnost, da je to poljoprivreda budućnosti. N o , ako se do sutra navečer i uvjerite da je to ispravan put, to još ni izdaleka neće biti dovoljno. Ni ono malo što ćete od mene naučiti još ni izdaleka neće biti dovoljno. 1 zato se obraćam gospodinu saborskom zastupniku s molbom da nade određeni broj ljudi koji su spremni učiti biološko-dinamičku metodu na mjestu njezina izvora. Mi vas u Njemačkoj možemo tome naučiti jer za to imamo škole. Mi vas m o ž e m o pozvati, ali to ne m o ž e m o financirati. Zato se pitam zna li gospodin saborski zastupnik što znači ako se na granici zemlje stave ploče s natpisom da se ovdje proizvodi zdrava hrana. Je li svjestan o b v e z e koju time preuzima? T o l i k o o politici, a sada prelazim na znanje. * Bolta Jalšovec

M o l i m v a s d a m i o d g o v o r i t e n a p i t a n j e : Što d o ­ b i v a t e h r a n o m , što v a m je p o t r e b n o iz hrane? Snagu, zdravlje, vitalnost, okus. Za vitalnost za zdravi život trebaju nam kalorije, treba­ ju nam snage. To su najbolji o d g o v o r i koje sam d o b i o u ž i v o t u . U N j e m a č k o j , u k o j o j je m a t e r i j a l i z a m j o š jači, č u j e m o d g o v o r e : T r e b a m o tvar, materiju, t r e b a m o v i t a m i n e , b j e l a n č e v i n e — dakle, o d r e đ e n e sastojke. 1 to je t o č a n o d g o v o r . N o , t v a r i koje u sebe p r i m a m o n a k o n n e k o g v r e m e n a i z l u č u j e m o , a š t o n a m j e i z t i h t v a r i zaista p o t r e b n o , t o č n o s u rekla o v a d v a g o s p o d i n a . T r e b a m o snagu, energiju, i to četiri vrste energije. Prva vrsta energije jest t o p l i n a . U o v o j prostoriji, p r i m j e r i c e , sjedi sto p e d e s e t p e ć i s t e m p e r a t u r o m od 37°C. Osim t o p l i n e t r e b a m o energiju za pokret, t r e b a m o e n e r g i j u k a k o b i s m o p r o b a v i l i h r a n u i , što j e najvažnije, t r e b a m o energiju d a b i s m o m o g l i misliti. Jer, z a s v e o n o š t o s e d o g a đ a u g l a v i , z a m i š l j e n j e , p o t r e b n a je velika količina energije. Sve te energije zajedno čine životne snage. U p r o š l o m su s t o l j e ć u ž i v j e l a tri č o v j e k a koja su dala n o v e poticaje p o l j o p r i v r e d i . P r v i je Albrecht Then za kojega poljoprivreda nije ništa d r u g o doli sredstvo kojim se zarađuje n o v a c . T i m e je, postavivši za o s n o v u p o l j o p r i v r e d e ekono­ miju, u t e m e l j i o e k o n o m s k u p o l j o p r i v r e d u . T a k v o j e u č e n j e u z r o k o v a l o rastakanje p o l j o p r i v r e d n e djelat­ nosti na njezine sastavne e l e m e n t e . O d v o j i l e su se p o j e d i n e p o l j o p r i v r e d n e g r a n e . Poslije se a n a l i z o m d o š l o d o zaključka k a k o n e k e g r a n e p o l j o p r i v r e d n e djelatnosti d o n o s e veću, a d r u g e manju dobit, što

je i m a l o za p o s l j e d i c u da su p o j e d i n e p o l j o p r i v r e d n e grane koje su d o n o s i l e manje p r i h o d e z a n e m a r e n e ili su se p o t p u n o u g a s i l e . Iz takvog je shvaćanja p r o i z i š a o pojam m o n o ­ k u l t u r e , i to ne s a m o na p o l j i m a v e ć i u š u m a m a i stajama. Ta je m o n o k u l t u r a u z r o k o v a l a ekološku kata­ s t r o f u z a t l o , d o v e l a j e d o e r o z i j e tla. N a t r ž i š t u j e uzrokovala velike oscilacije; j e d n o m je bilo ponu­ đ e n o p r e v i š e , a d r u g i put p r e m a l o r o b e . U stočar­ stvu j e m o n o k u l t u r a d o v e l a d o p o j a v e b o l e s t i m e d u životinjama, do epidemija. Primjerice, bolesti su se javljale uzgajanjem samo goveda, samo svinja ili s a m o z e č e v a , d o k je, s druge je strane, stvorila p r o ­ blem prevelike količine izmeta. N o , u v o đ e n j e m a t e r i j a l i z m a u p o l j o p r i v r e d u nije jedina zasluga Albrechta T h e a . O n nas j e naučio k a k o j e u z g o j d j e t e l i n e i z n i m n o v a ž a n . Još j e i da­ nas u z g o j d j e t e l i n e , z a p r a v o l e g u m i n o z a , t e m e l j n o sredstvo ekološke poljoprivrede. On je s p o z n a o Drugi je č o v j e k Justus von Liebig.

d a s e biljka h r a n i n a j m a n j i m č e s t i c a m a k o j e z o v e m o i o n i . N a i m e , u v i d j e l o s e d a d r v e ć e m n o g o b o l j e raste n a t l u u k o j e m u i m a kalija, d o k s t a b l a k o j a r a s t u n a t l u n a k o j e m j e kalij i s p r a n rastu s l a b i j e . T a k o je nastala znanost o h r a n j i v i m t v a r i m a . Najprije su p r o v e d e n a znanstvena istraživanja o t o m u koje su h r a n j i v e tvari biljci p o t r e b n e , a z a t i m se u l a b o ­ ratoriju počela p r o i z v o d i t i umjetna hrana za bilj­ ke. O v d j e je, dakle, riječ o načelu k a k v o i danas poljoprivredi, a prema bilja­ vrijedi u konvencionalnoj

k o j e m u j e z e m l j i p o t r e b n o n a d o k n a d i t i istu k o l i č i n u hranjivih tvari koju je tlo i z g u b i l o u z g o j e m zamisliti. ka. T o j e , m e đ u t i m , n a j v e ć a z a b l u d a k o j a s e m o ž e

kao što z n a m o . t o s a m o p r o š i r i t e n a t l o . O n . p o l j o p r i v r e d a . istražio je o s o b n o . jer postoje biljke. dok je na poljopriv­ r e d n o m g o s p o d a r s t v u to — čovjek. Rekao je kako p o l j o p r i v r e d a nije s a m o "organizmu . Ako hoćete shvatiti što z n a č i d a j e t l o o r g a n i z a m . m e đ u t i m . jed­ nog p o l j o p r i v r e d n o g p o g o n a . ali t o n i j e m i š l j e n o z a c i j e l i s p e k t a r h r a n j i v i h t v a r i . b i l j k e . Osim toga. specijalna pedagogija. R u d o l f Steiner je. V j e r o j a t n o v a m je p o z n a t o da je Rudolf Steiner bio znanstvenik koji se b a v i o d u h o v n o m z n a n o š ć u i sve što je istražio. z b o g ž e l j e d a s e š t o v i š e z a r a d i . kojega u zraku ima 70 p o s t o . d o š a o na svijet u p r a v o k o j e u s v o j e m k o r i j e n u imaju d o v o l j n o dušika i k o j e vanjski dušik. U l j u d s k o se tijelo ušulja rak da ni sami ne z n a m o o d a k l e d o l a z i . Mi ljudi i m a m o o r g a n e p r o b a v e . bakterije koje inače ž i v e u k o r i j e n j u l e p i r n j a č a g u b e svoju z a d a ć u i t i m e ili prestaju biti d j e l a t n e ili j e d n o s t a v n o nestaju. lepirnjače dušika. a to je u p o l j o p r i v r e d i — k r a v a . n i j e b i o p o l j o p r i v r e d n i k več "pogon" n e g o je zapravo riječ o znanstveni višeg i s t r a ž i v a č . pedagogija. slikarstva. M i i m a m o o r g a n koji u p r a v ­ lja z d r a v l j e m . U č i n i t e li. O n a z a p o č i n j e t l o m j e r j e v e ć i s a m o t l o o r g a ­ n i z a m . z b o g zakona tržišta. te na umjetnič­ k i m p o p u t e u r i t m i j e . t o p l i n u . m e t a b o l i z m a . on se mora nadoknaditi. p r e v e l i k i m b i l o koji o r g a n u p o l j o p r i v r e d i . A k o u v i đ a t e d a ste i s a m i o r g a n i z a m . On prima i izlučuje o d r e đ e n e supstancije. R u d o l f Steiner. što se d o g a đ a s p l o d n o š ć u tla. n a r a v n o . svjet­ lost i sve to p r e r a đ u j e kako bi se razvijao. d a o n o v e p o t i c a j e i n a o s t a l i m z n a n s t v e ­ n i m p o d r u č j i m a k a o što s u m e d i c i n a . I m o r a m r e ć i d a b i s t e t r e b a l i biti n e i z m j e r n o p o n o s n i š t o j e taj v e l i k i duh. P o č e t k o m 20. a u j e d n o j litri z e m l j e živi više ž i v i h bića negoli ima stanovnika na čitavoj Zemlji. p o j a m p o l j o p r i v r e d e s v e i sva p r i ­ p a d a p o l j o p r i v r e d i . To je kod čovjeka glava. z a m i s l i t e s l j e d e ć e : Čovjek je o r g a n i z a m . ta p r e v e l i k a svinjska staja. Rudolf Steiner n a m je p o k a z a o put. čitava ta znanost da se zemlji mora dodavati o n o l i k o h r a n j i v i h t v a r i k o l i k o joj j e ž e t v o m o d u z e t o zapravo je velika zabluda. s n a š o m Z e m l j o m . a z a t i m i na p o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o . reda". Dakle. u v u k l a u p o l j o p r i v r e d u . a u p o l j o p r i v r e d i je taj o r g a n p r e r a d e — t l o . a r h i t e k t u r e i t d . K a k o g o d o k r e n e t e . a na p o l j o p r i v r e d n o m d o b r u rak m o ž e biti i svinjska staja ako je p r e v e l i k a . na p o l j o p r i v r e d n o imanje isključivo z b o g materijalizma. Taj se rak. U času k a d z e m l j i na u m j e t a n n a č i n d o d a m o dušik. t r e b a m o z n a t i što valja učiniti. p r i m a k o z m i č k u e n e r g i j u . L i e b i g o v a j e z a s l u g a s a m o š t o j e r e k a o : A k o biljci u z m a n j k a jedan hranjivi sastojak. O v u z a b l u d u d a j e t l u p o t r e b n o u m j e t n o d o d a v a t i dušik u p o l j o p r i v r e d u z a p r a v o nije u v e o sam Liebig. p o v e z u j u u s p o j e v e na prirodan način. ž i v o t i n j e i č o v j e k . P o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o j e o r g a n i z a m čiji su o r g a n i t l o . K a k o b i s m o p o n o v n o o z d r a v i l i p o l j o p r i v r e d u . Svaki o r g a n i ­ zam ima jedan centar iz kojega upravlja svim orga­ nima. T l o je živi o r g a n i z a m j e d n o g p o l j o p r i v r e d n o g g o s p o d a r s t v a .Ipak je potkraj života i sam Liebig u p o z o r i o na štetnost d o d a v a n j a tlu sintetski p r o i z v o d e n o g leguminoze. stoljeća upitali su Rudolfa Steinera: Što s e d o g a đ a s n a š i m t l o m . i s t o j e k a o k a d b i s t e pustili da se u l j u d s k o m t i j e l u r a z v i j e rak. v e ć z n a n s t v e n i c i koji ne razumiju bit života. što se d o g a đ a s p l o d n o š ć u naših životinja? Rudolf Steiner je na o s n o v i svojih p r i r o đ o z n a n s t v e n i h istraživanja u s t a n o v i o d a našem tlu n e š t o manjka i to je p o k u š a o objasniti.

Budući da mi kao p o l j o p r i v r e d n i c i u p r i r o d i g o t o v o s v e č i n i m o p o g r e š n o . a Justus v o n L i e b i g je s p o z n a o da se biljke hrane i o n i m a i time uveo dodavanja hranjivih sastojaka tlu. Budući da k o m p o s t katkad uspijeva. naučili smo raditi k o m post. Sami ste rekli što t r e b a m o d o b i t i h r a n o m . reći i to da onaj t k o misli kako će na temelju o v e činjenice i z m a m i t i n o v a c n e ć e u t o m e uspjeti j e r R u d o l f Steiner nije b i o materijalist. T a č i n j e n i c a n e m a m a t e r i j a l n u v e ć idejnu v r i j e d n o s t . p o l j o p r i v r e d a j e ustvari p o s t a l a n e p r i r o d n a . s biljnim o t p a d o m . P o g l e d a j t e svoje b i l o — to je r i t a m . Ukratko ćemo ponoviti: Albrecht Thea u poljo­ p r i v r e d u j e u n i o m a t e r i j a l i z a m . h o ć e m o li oblikovati poljoprivredu u skladu s p r a v o m . danja. stoga što je p o l j o p r i v ­ reda kulturna djelatnost. M o r a m v a m . Rudolf Steiner j e r e k a o d a j e p o l j o p r i v r e d n o g o s p o d a r s t v o ž i v i orga­ nizam i p o k a z a o nam kako m o ž e m o očuvati zdrav­ lje t o g o r g a n i z m a . kozmosa. m e đ u t i m . T o j e t o č n o jer Sunce. p r i p a d a k o z m o s u . divljoj p r i r o d i . m o r a m o se kao poljoprivrednici brinuti 0 t o m e da u biljke zaista ude o n o što je č o v j e k u p o t r e b n o . O n o što i z t o g a m o ž e t e i z m a m i t i jest z d r a v l j e svojega naroda. s gnojem. u p r i r o d i ne p o s t o j i m o n o ­ kultura. M o r a m o postići 1 to da kultivirane biljke sadrže ž i v o t n e snage koje inače nalazimo u slobodnoj prirodi. morate i raditi. u p r i r o d i ne p o s t o j i gnojište. Sve to m o r a m o imati na umu h o ć e m o li imitirati prirodu. I m a m o d a n i n o ć k a o ritam. U p r i r o d i ni j e d n a ž i v o t i n j a nije z a t v o r e n a u uski p r o s t o r . s l o b o d n o m p r i r o d o m . n a r a v n o . Postoje r a n o i kasno. Samo. a katkad n e uspijeva z a t o što p o g r e š n o r a d i m o .o v d j e u o v o m kraju. n a r a v n o . a seljak je nositelj te kulture. N o . to su životne snage. kultivirane b i b i l j k e t r e b a l e i m a t i v i š e ž i v o t n i h snaga o d biljaka k o j e rastu u s l o b o d n o j p r i r o d i . U p o l j o p r i v r e d i p r o i z v o d i m o biljke k o j e prehranjuju čovjeka. čistom. n e m a m o iste u v j e t e kao u s l o b o d n o j . N o . a da b i s m o ih p r o i z v o d i l i na način primje­ ren čovjeku. P o g l e d a j t e k a k o v a š susjed d i š e — i to je r i t a m . kako biste to postigli. R u d o l f S t e i n e r je d a o u p u t e o p r o i z v o d n j i p r i p r a v a k a koje d o d a j e m o kompostu kako b i s m o upravljali p r o c e s i m a raspa­ pripravke poslije t o č n o opisati. i z k o z m o s a n e d o b i v a m o s a m o s n a g e Sunca n e g o i r i t m i č k e snage koje u našem ž i v o t u imaju v e l i k u u l o g u . Sve su to r i t m o v i . O d a k l e d o l a z e t e ž i v o t n e snage? Dolaze iz. S a ž e t o r e č e n o . u p r i r o d i se n p r . . Da b i s m o znali i s p r a v n o p o s t u p a t i s g n o j n i c o m . t r a v a ne skuplja k a o silaža u p l a s t o v e i ne k o n z e r v i r a se. Te ću K o m p o s t n i pripravci U p o l j o p r i v r e d i .

U s l o b o d n o j . n e p r e ­ stano i d o g a đ a kroz procese asimilacije. J e d a n je t z v . Koja ž e n a to ne p o z n a j e ? Svi ti r i t m o v i djeluju na ž i v o t n u o k o l i n u Zemlje. stavlja se u kravlji r o g i taj j e p r i p r a v a k p r e k o z i m e u k o p a n u t l o z a t o što p o m o ć u njega na raspolaganje snage koje djeluju iz kozmosa h o ć e m o utkati u zemlju kako b i s m o ih m o g l i staviti biljkama. Z n a m o da se biljka svojim k o r i j e n o m uvijek usmjerava prema centru. uzima se kravlja balega. P o j a m harmonije o s o b i t o je v a ž a n . S v o j i m se l i š ć e m o t v a r a p r e m a s v j e t l o s t i i u s e b e p r i m a s v e k o z m i č k e s n a g e .jutro i večer. ali n e ć e z n a t i b i t f o t o s i n t e z e . m e đ u t i m . stoji v a n i . Stoga. Dakle. Ona uvijek stoji u s p r a v n o u o d n o s u na središte Zemlje. k a d b i s m o d a n o n o ć n o boravili u prirodi. to nesvjesno p r i r o d n o umijeće biljke da u sebe ugradi k o z m i č k e r i t m o v e i energiju m o ž e m o kroz biološko-dinamičku poljo­ p r i v r e d u spoznati i primijeniti zahvaljujući d r u g o m pripravku koji se zove kremen iz roga. rastresiti k o m p o s t koji je. n e g o o kravljoj balegi i o kravljem rogu. poput izmeta kišne gliste. a ako je g r a d i m o dobro. p r e m a središtu Zemlje. Oni tijekom z i m e stvaraju finiji. ž i v o t i n j s k o g g n o j a i t d . v e ć v e č e r a s m o ž e proizvesti. što znači da se u z e m l j i d o g a đ a j u p r o c e s i k o m p o s t i r a n j a svih energija. M i k r o ­ o r g a n i z m i za koje sam r e k a o da ih u j e d n o j litri zemlje ima u g o l e m o m broju. M a l o p r i j e s a m s p o m e n u o d a m o r a t e p o z o r n o slušati jer nije riječ o b i k o v o j niti t e l e ć o j b a l e g i . ne bismo mogli pod­ nijeti t u k o z m i č k u e n e r g i j u . Dakle. M i ljudi n e m a m o p o j m a kako biljka u sebe p r i m a te k o z m i č k e e n e r g i j e . uzimajući u o b z i r ljetne i z i m s k e r i t m o v e . s t l o m . tu sposobnost. Njoj su d a n o n o ć n o p o t r e b n a djelovanja k o z m i č k i h snaga. uvijek se p o v e z u j e sa Z e m l j o m . s l a m e . n e t a k n u t o j . M i s m o p o p u t p e ć i n s k i h ž i v o t i n j a i a k o n e n a đ e m o p e ć i n u sami ć e m o j e izgra­ diti. stavlja g a se u k r a v l j i r o g i p r e k o l j e t a u k a p a u t l o . M i ljudi. o d r e đ e n o m mjestu. ti m i k r o o r g a n i z m i . K a k o b i s m o svjetlosnu energiju unijeli u uzgo­ j e n u b i l j k u u v e ć o j m j e r i o d o n e što j e i m a b i l j k a koja s l o b o d n o r a s t e u p r i r o d i . fotosinteze. n a r a v n o . O n j e d n o s t a v n o nije u stanju d o i s t a proniknuti u procese stvaranja.ioksidu koji s e f i n o s a m e l j e . u d i v l j o j p r i r o d i t o se. a d r u g i z i m i . Jer. Riječ je o s i l i c i j e v o m ć. Biljka. Biljka raste u s p r a v n o u v i s . gnoj iz roga k o j i d j e l u j e t a k o da se biljka s v o j i m k o r i j e n o m čvršće p o v e ž e s t l o m . Dakle. P o z n a j e m o ritam Mjeseca od 28 dana. korijen. g r a d i m o je od d r v e t a i d r u g i h sličnih materijala. j e d a n p r i p r a v a k u z e m l j u u k a p a m o ljeti. o k o j e m ću poslije iscrpno g o v o r i t i . na o s n o v i uputa Rudolfa Steinera. ustvari. o d n o s n o o p i s a o d v a p r i p r a v k a koja s v a t k o o d v a s . U t a k v o m k o m p o s t u p o s t o j i v i s o k s t u p a n j har­ m o n i j e i z m e đ u svih h r a n j i v i h t v a r i koja j e p r i m j e r e n a u p r a v o o d r e đ e n o m tlu. V e ć sam g o v o r i o o g n o j u iz r o g a koji se ne sasto­ ji ni od čega d r u g o g a n e g o iz čiste kravlje b a l e g e . tijekom z i m e u zemlji se događaju pojačani procesi i z m j e n e energija. a k o d o b r o posluša. Č o v j e k ć e d o ć i n a M a r s . harmonija predstavlja . Zimi su d u h o v n i procesi intenzivniji u zemlji n e g o na njezinoj p o v r š i n i . A u p r a v o su r i t m o v i i sunčana e n e r g i j a o n o što ž e l i m o unijeti u biljku. N a i m e . g r a d i m o je od betona. Kada tu svoju nastambu g r a d i m o loše. R u d o l f S t e i n e r n a m je na o s n o v i svojih p r i r o d o z n a n s t v e n i h istraživanja i z n a n j a d a o . kako ih u sebe u g r a đ u j e . ta živa bića tijekom z i m e u humus prerađuju sve o t p a t k e korijenja.

v i d i m o d a j e p o p u t d r a g u l j a . T o s u simboli biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e i oslikani su na našim knjigama. o d n o s n o svjetla k o j e t a k o đ e r ž e l i m o unijeti u k o m p o s t . kultivirane biljke. time ću ujedno uspo­ staviti h a r m o n i j u kao o s n o v u za uzgoj biljaka. g o d i n e . možete i h k u p i t i .k v a l i t e t u . o č i t o i m j e r l j i v o p o v e ­ ćati k o l i č i n a š e ć e r a u b i l j c i . d j e l o v a n j e m S u n č e v i h snaga. T a k o će se f o t o s i n t e z o m . Dvije su stvari. U njoj o s t a j u s a č u v a n e s n a g e m i n e r a l i z a c i j e . s i l i c i j . a s i m i l a c i j a z a p r a v o nije ništa d r u g o n e g o p r o c e s stvaranja š e č e r a . Ako želite. Jer. Cijena j e 1 0 d o l a r a 2 0 n j e m a č k i h m a r a k a . d e s e t na n j e m a č k o m u p u t e z a primjenu t i h biološko-dinamičkih pripravaka. A snage koje se d o b i v a j u t i m e što se kravlja balega stavlja u r o g i p o h r a n j u j e u z e m l j u t i j e k o m z i m e ž e l i m o sačuvati za kompost kako bi o n e nastavile živjeti u kompostu.d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a . deset na e n g l e s k o m . što č i n i p o d l o g u za rast biljke. * Riječ je o knjigama dr. d o k k r i s t a l k r e m e n a z a s i g u r n o svi p o z n a j e t e . dakle. n e s a m o snage Sunca. P o g l e d a m o li kravlji rog. djelatne u s t v a r a n j u š e ć e r a : u g l j i č n i d i o k s i d iz z r a k a i Sun­ čeva energija. ljeti u tlo u k a p a m o r o g koji s a m l j e v e n i k r e m e n . Christiana von Wistinghausena: Upute za pripremanje biološko-dinamičkih pripravaka i Upute za primjenu biološko-dinamičkih pripravaka. Druga knjižica sadrži Imam deset primjeraka. A k o s a m u stanju h r a n j i v e t v a r i u z e m l j i d o v e s t i u h a r m o n i č a n o d n o s . S sadrži d r u g e strane. jeziku. T o j e t v a r koja Ova knjiga sadrži d i j e l o v e p r e d a v a n j a koje je Rudolf Steiner o d r ž a o u K o b e r w i t z u 1924. K a d sam te snage Sunca u n i o u p r i p r a v a k silicija u k r a v l j e m r o g u i k a d ih na n a č i n koji ću o p i s a t i u n e s e m u biljku. i z g l e d a k a o ukrasni p r e d m e t . Ista je c i j e n a i c r v e n i h i z e l e n i h knjižica. snage koje z i m i izgrađuju k o m p o s t l j e t i b i v a j u r a z g r a đ e n e . n e g o i snage čitavoga kozmosa. iz kojih je p o s e b n o i z d v o j e n d i o koji se o d n o s i na izradu b i o l o š k o . Dakle. time sam u z n a t n o j mjeri p o j a č a o sposobnost biljke da u sebe primi Sunčeve ljetne k o z m i č k e snage. i to o n e u z g o j e n e . Biljka j e u stanju p o m o ć u v o d e k o j u i z tla p r i m a p r e k o korijena i p o m o ć u ugljičnog dioksida iz svoje o k o ­ line stvarati šećer. o d n o s n o 75 k u n a . U p r a v o sam g o v o r i o o k r a v l j e m r o g u i s p u n j e n o m b a l e g o m i k r e m e n o m . . dakle.* se ne o t a p a u v o d i .

ali p r i r a s t u i s t o d o b n o j e d n i m d j e l i ­ ć e m na neki način o d u m i r e odbacujući svoj vrh. Prije t o g a • G o v o r i l i s m o o t o m u d a biljka p o m o ć u klorof'ila i m a s p o s o b n o s t p r i m a n j a k o z m i č k i h utjecaja. U p r a v o ta mješavina v o d e .. Ž i v a b i ć a o p s k r b l j u j u s e v o d o m i z tla koja stiže do korijenja j e r u tlu uvijek ima v o d e . A k o v o d i u tlu nešto d o d a m o i t l o p o s t a n e p r e k i s e l o . o d n j e g a ž i v e . je p r o c e s o m ishrane u p r a v l j a l a sama biljka. To znači da biljka p r i m a više hrane n e g o što bi p r i r o d n o htjela p r i m i t i . One sve nastanjuju. ta se v o d a o b o ­ gaćuje. Stoga o k o korijena biljke živi mnoštvo životinja. Biljka n a v r š c i m a k o r i j e n j a i z l u č u j e o d r e đ e n e kiseline. N a r a v n o . a g o v o r i t ću i o s p o s o b n o s t i b i l j k e da se p o v e ž e s t l o m . ako p r i đ e čovjek i dodaje hranjive tvari. I z m e đ u n j i h p o s t o j e b l a g i p r i ­ j e l a z i . o d n o s n o p r i m a u sebe hranjive soli. Ovaj k o m a d postrance otpada i u trenutku k a d o d u m i r e . p r i r o d n i rast k o r i j e n a . p r e m i n e r a l n o ili p r e s l a n o . lužine 1 kiseline. p r e k i d a s e b e d e m koji o k o k o r i j e n a č i n e m i k r o o r g a ­ nizmi i biljka d o b i v a o n o što smo i z r a v n o d o d a l i zemlji. Z a n i m l j i v o j e . T a k o taj k o m a d i ć p o s t a j e sve manji i biva j e d n o s t a v n o progutan. r i j e č je o g e n e r a t i v n o m rastu. P u t e m v o d e i z tla b i o j e h r a n j e n č i t a v o v a j ž i v o t i n j s k i svijet i i z l u č i v a o je o d r e đ e n e tvari.A biljka upravlja k o r i j e n s k i m kiselinama. U tlu ž i v e milijuni ž i v o t i n j i c a . Biljka p r v o i z g r a đ u j e s v o j u vlat. a z a t i m i l i š ć e . Sada. . v e ć p o s t u p n o . Ta životinjska bića prihvaćaju ovaj o d b a č e n i organski d i o i njime s e h r a n e . K a d p o s l i j e b i l j k a p r e l a z i u c v a t i o b l i k o v a n j e p l o d a . a d r u g i m d j e l i ć e m o d u m i r e . o d n o s n o stapku. da kiselina koju izlučuju vršci korijena ustvari upravlja ž i v o t o m životinjskih m i k r o o r g a n i z a m a u svojoj okolini. to što d o d a j e m o ulazi u z e m l j u i p u t e m v o d e d o l a z i u p o d r u č j e k o r i j e n a . O v i s n o H r a n j i v e tvari i k o z m i č k e s n a g e 0 k o r i j e n s k o j k i s e l i n i r a z v i t ć e s e m a n j e ili v i š e o d ­ ređene vrste životinjskih mikroorganizama. Svakim d a n o m korijen naraste za jedan m a l i k o m a d i ć . p o s t a j e m r t v o m o r g a n s k o m supstanci­ j o m . Ovako izgleda mikroskopom gledan vrh biljnog korijena. To je v e g e t a t i v n i rast. tla i o n o g a što s u i z l u č i v a l i m i k r o o r g a n i z m i bila j e h r a n a k o j o m se hranila biljka. Rast s e n e o d v i j a s k o k o v i t o . Za­ t o ć e t e m o r a t i p o s l u š a t i o k o č e t v r t sata p o d u k e i z biologije. m e đ u t i m . O v d j e je riječ o još netaknutoj d i v l j o j p r i r o d i . T a k o i z g l e d a p r i r o d n i rast b i l j k e . Te korijenske kiseline imaju svojstvo da se u s v a k o m trenutku p r i l a g o d a v a j u stadiju rasta biljke. n o s v e b i l j k e n a s v i j e t u r a s t u n a isti n a č i n . J e d n i m d i j e l o m urasta u z e m l j u . I same izlučine bile su o d r e đ e n e tvari.

Budući da o d o z g o n e d o ­ staje e n e r g i j e . Zahvaljujući k o z m i č k o j e n e r g i j i . A k o nadalje p r o m a ­ tramo tijek događaja. U m l a d o j biljci i m a m n o g o b j e l a n č e v i n a . a zatim m o r a m juriti i po insekticide. Ustvari. n i j e sklad­ na. Dolazi do p o r e m e ć a j a u p r o i z v o d n j i šećera. Ona z a p r a v o p r o i z v o d i više h r a n e n e g o što b i j e p r o i z v e l a samo p o m o ć u Sunčeve energije. One će time trošiti vi­ še nego im je stvarno potrebno. a mi d o t i r a ­ n o m m i j e n j a m o funkciju kiselina koje izlučuje kori­ j e n . Jer. U b r z o ć e s e p o j a v i t i i n s e k t i koji v o l e s o k u p r a v o t a k v i h biljaka k o j e u sebi imaju n e p r e r a d e n e tvari. n i j e h a r m o n i č n a i p o s l j e d i c a t o g a jest da biljka obolijeva.Što se p r i t o m d o g a đ a ? U biljci se mijenja sastav staničnih sokova. Sljedeća je p o s l j e d i c a da ću o b o l j e t i o d r a z n i h alergija. i na kraju se m o r a m pitati koliko je v e l i k o i snažno bilo m o j e zdravlje da sam sve to m o g a o izdržati. S v u d a ć e m e s v r b j e t i j e r s e č i t a v o t i j e l o b o r i p r o t i v t i h o t r o v a i u p r a v o se tada u poja­ čanoj m j e r i m o ž e r a z v i t i rak. To su gljivice. prerađuju se u b i l j c i u g o t o v u s u p s t a n c i j u . gljivice se brinu da se b o l e s n e biljke j e d n o s t a v n o u k l o n e . k e m i j e . a i u g o t o v i m biljnim p r o i z v o d i m a ima m n o g o bjelančevina. uočit ć e m o sljedeće: O d l a z i m kemijskoj industriji. ta d v a e l e m e n t a . u g l j i č n i d i o k s i d i z z r a k a . a supstancija u n u t a r b i l j k e n i j e d o ž i v j e l a d a d o z r i j e . Ne mislim na šampinjone n e g o na one gljivice koje ž i v e na biljci. Biljka g u b i h a r m o n i č n o s t i p o d l i j e ž e g l j i v i č n i m b o l e s t i m a . stanični se sokovi nalaze i u o n o m e š t o biljka i z l u č u j e u k o r i j e n u . narav­ n o . biljka će m o ć i prera­ diti nitrate u bjelančevine s a m o ako za to dobije d o v o l j n u količinu energije. a svako od njih i m a s v o j u z a d a ć u . napravit će jednu . dakle. N e k a i m a j u z a d a ć u d a m r t v u organsku supstanciju ponovno prerade u humus. imaju v e l i k u p o t r e b u z a e n e r g i j o m . To su g o t o v i biljni p r o i z v o d i koji. m o r a m o i m a t i n a u m u d a h r a n j i v e t v a r i uvijek p r e k o korijena ulaze u biljku uz još. O p e t j u r i m kemijskoj i n d u s t r i j i i k u p u j e m l i j e k o v e . o n a p u t e m h r a n e koja d o l a z i i z k o r i j e n a n e m o ž e t e p r o i z v o d e d o kraja o b l i k o v a t i i p r e r a d i t i te će u biljci zaostati n e p r e r a d e n i . s j e d n e strane h r a n a p r e k o korijena. kupujem dušične preparate i u b a c u j e m ih u b i l j k u . Za p o ­ sljedicu ću imati biljku p u n u d i s h a r m o n i č n i h t v a r i — d a k l e . K a k o s e b j e l a n č e v i n e sastoje od s u m p o r a i nitrata. svoga o n o g a š t o biljka i n a č e p r o i z v o d i . T a k o na gljivice i insekte m o ž e m o gledati kao na ekološku policiju. B r z o k u p u j e m fun­ g i c i d e . Te gljivice zahvaćaju biljku z b o g t o g a j e r i m o n a n a n e k i č u d a n n a č i n z a u d a r a ili miriše i b r i n u se o t o m u da b o l e s n o j biljci o n e m o g u ć e daljnje r a z m n o ž a v a n j e . a s d r u g e ugljični d i o k s i d iz zraka. U p r i r o d i . — T a k o izgledaju po­ sljedice gnojenja dušičnim g n o j i v i m a . N a r a v n o . u z i m a j u m n o g o e n e r g i j e . S v e se o v e s u p s t a n c i j e t a l o ž e u b i l j c i i n e m o j t e misliti da o n o što prskate po bilju kao f u n g i c i d e i insekticide ne ulazi u biljku. do kraja n e i z g r a đ e n i p r o d u k t i . u g o t o v u t v a r . Pšenica obiluje g l u t e n o m i š k r o b o m . b j e l a n č e v i n a . m e đ u t i m . Što se d o g a đ a ? U biljci d o l a z i do suviška h r a n e . Umjetnim d o d a v a n j e m dušika u tlo biljkama o d u z i m a m o m o g u ć n o s t d a s a m e o d r e d e koju ć e k o l i ­ činu dušika na sebe vezati. d o l a z i d o n e r a v n o ­ t e ž e . postoje živa bića. P o s l j e d i c a t o g a jest d a č e u biljku d o ć i p r e v i š e hrane i ona više neće m o ć i razlikovati v e g e t a t i v n i od g e n e r a t i v n o g rasta. A k o s e biljci d o d a j e p r e v i š e h r a n e . u biljci zaostaju n i t r a t i .

Stavljamo sasvim m a l o same tvari i m i j e š a m o j e č i t a v sat. Prskanje je naj­ b o l j e p o v e z a t i s o b r a d o m tla. p r o c e s o m b u b r e n j a nastaje klica. B e z o b z i r a n a t o r a d i m l i u v i n o g r a d u ili v r t u . u n u t a r t o g a j e d n o g sata stalno izmjenjujemo red s kaosom. Sada j e sasvim j a s n o kako se upravlja m u š k a r c i m a . i z t o g s j e m e n a n e m o ž e n a s t a t i ništa d r u g o n e g o l i b i l j k a čija j e t o s j e m e n k a . u tlu. p r o c e s koji biljka p r o l a z i tijekom jedne godine. prskanje . D a k l e . Mijenjajući smjer z a p r a v o s t v a r a m o kaos. dolazi do takvog procesa. s v e d o k s e u v o d i n e oblikuje v r t l o g p o p u t lijevka. T a k o i z g l e d a godišnji r i t a m biljke. O v o j e s a d r ž a j u z e t i z č e t i r i roga koji su proteklu zimu p r o v e l i p o d z e m l j o m . N e smijete od toga napraviti špinat. a n a s t a n k o m k l i c e u s j e m e n c i d o l a z i do kaosa. najprije ć e m o uzeti g n o j iz r o g a i p o m i j e š a t i ga s v o d o m . P r i m j e r i c e . b i l o m i n e r a l n o g n o j i v o . Sve se m o r a vladati p r e m a m e n i . p a ž l j i v o g a p o s r e d i n i p r e k i n i t e i p o m i r i š i t e . potjera korjenčić. stvaranja cvijeta i p l o d a nastaje n o v a sjemenka u kojoj o p e t v l a d a p o t p u n i r e d .o r g a n s k o m i e k o l o š k o m n a č i n u o b r a d e tla g o v o r i t ć e m o poslije. a n a k o n t o g a p r o m i j e n i m o smjer. o b r n u t o m smjeru sve d o k o p e t ne nastane duboki postupak z o v e m o Što t i m e z a p r a v o č i n i m o ? S t v a r a m o red. a z a t i m o p e t i z t o g a s t v a r a m o n o v i r e d . p r v o sam n a p r a v i o gnoj iz roga. Za 1 ha z e m l j e s t a v l j a m o u b a č v u 50 1 v o d e i s a d r ž a j iz četiri r o g a . T a j k o m a d m o ž e t e raz­ m r v i t i k a k o b i s t e m o g l i z a g l e d a t i u kuglu. P r e m a t o m u . što je p o s l j e d i c a n e h a r m o n i č n o izgra­ đ e n e biljne strukture.takoreći luksuznu potrošnju koju m o ž e m o jasno vidje­ ti na p o v r š i n a m a na kojima žitarice j e d n o s t a v n o p o l e g n u na t l o . o n d a sam ga u p r o l j e ć e p r i m i j e n i o na t l o . a d r u g u u d r u g o m . A m i j e š a n j e m g n o j a iz r o g a ili k r e m e n a iz r o g a s v o d o m i m i t i r a m . Imate li toliko mašte da medu m o j i m prstima v i d i t e j e d n o z r n o graha? U toj sjemenci v l a d a m a k s i m a l a n r e d . Ovaj I tako miješamo u dinamiziranjem. Žena o d g o v a r a : A ja sam vrat i v r l o d o b r o z n a m <ako o k r e t a t i g l a v u . m i j e š a m o j e d a n sat o n a k o kako n a m j e o s o b n o u g o d n o . H t i o sam v a m p o k a z a t i j e d n u sjemenku g r a h a . O b i o l o š k o . ali s a m je z a b o r a v i o donijeti. Dakle. Pažljivo! Taj gnoj iz r o g a r i t m i č k i m i j e š a m o j e d a n sat u v o d i . i ne b o j t e se. d a k l e . j e d n u m i n u ­ tu u j e d n o m s m j e r u . To je r e d . a od svoje ž e n e uzimam metlu i to prskam po biljkama. T a k o d o b i v a m o r i t a m koji s e s a s t o j i o d i z m j e n e r e d a i kaosa. A sada ć e m o g o v o r i t i o i z m j e n i r e d a i kaosa p r i rastu b i l j k e . z a p r a v o . a g d j e p o č i ­ nje b i o l o š k o .d i n a m i č k i n a č i n o b r a d e tla. Uvijek kada d o d a j e m o previše. kao što sam v e ć r e k a o . p o t o m mije­ njajući s m j e r s t v a r a m o k a o s . ljevkasti oblik. p r i č e m u ć e g n o j i z r o g a d j e l o v a t i na rast korijena. T o . R a z u m i j e t e šalu? T a k o g o v o r i muškarac: Ja sam glava. R a b i m o li o n a d v a p r i p r a v k a o k o j i m a s a m v a m g o v o r i o . N a j v r j e d n i j e b i ć e j e ž e n a . a preko procesa rasta biljke. k a k o n a m o d g o v a r a . Kaos završava t i m e što klica p r o b i j a u zemlju. U t o m j e z r n u s a d r ž a n a s n a g a koja upravlja t i m e d a i z s j e m e n k e nastane t o č n o o d r e đ e n a b i l j k a . n a l e đ a u z i m a m p r s k a l i c u ili j e d n o s t a v n o u z i m a m kantu u kojoj sam sve to miješao. To će se d o g o d i t i r a b i m o li b i l o o r g a n s k o . D a k l e . T i m e k a o d a i m i t i r a m o p r o c e s rasta b i l j k e . O v d j e sam v a m to nacrtao kako biste si d o b r o upisali u svijest gdje je p o ć e t a k štete koja nastaje k o n v e n c i o n a l n i m n a č i n o m o b r a d e tla. U njoj je s a d r ž a n a p o d l o g a z a č i t a v u b i l j k u . A k o s j e m e p o l o ž i m u v l a ž n u z e m l j u .

A k o biljci d o d a j e m o više hranjivih tvari. G n o j i z r o g a t r e b a o bi. ali u h a r m o n i č n o m stanju. a druga o d o z g o iz k o z m o s a . d a k l e . K o l i č i n a od 50 1 p r i p r a v k a na 1 ha z e m l j e n i k a k o n i j e k o l i č i n a koja b i m o g l a b i t i h r a n j i v a t v a r . da k l o r o f i l biljke. a k o sam mije­ šanjem i n f o r m i r a o v o d u i o n d a t u v o d u d a j e m z e m l j i . m o ž e t e v o z i t i dalje. Što o n d a o v d j e z a p r a v o d j e l u j e ? K a k o t o d j e l u j e ? J a sam s i o s o b n o s t v o r i o j e d n u usporedbu. Vi u sebi i m a t e nešto što vas p o t i č e na to da v o z i t e dalje. Nije p r o g r a m i r a n da djeluje n a o s n o v i t v a r i . susreću d v i j e djelatnosti. Poznato je kako kremen m o ž e primati i u sebi pohraniti o d r e đ e n e informacije i dalje ih predavati. d a v e s e l i j e d j e l u j u n a rast b i l j k e . V o z i t e s e d o s e m a f o r a koji p o k a z u j e c r v e ­ n o . V i niste o d n e k o g policajca d o b i l i b o m b o n č i ć da biste postali djelatni. M i s e n e m o ž e m o hraniti divljim biljkama v e ć ih m o r a m o kultivirati. a u z g o j e n e biljke imaju i v e ć e p o t r e b e . Z a u s t a v i t e se. T a k o u njoj d o l a z i do h a r m o n i j e . do ravnoteže između tvari općenito.. Cilj b i o l o š k o . Osim toga. što je d o v o l j n o za 1. o m o g u ć i t i d a s e ž i v o t i n j s k i m i k r o o r g a n i z m i koji ž i v o o k o k o r i j e n a biljke p o t a k n u n a t o d a b u d u r a d o s n i j i . K r e m e n i z r o g a koji s m o p o h r a n i l i u z e m l j u t i j e k o m ljeta z a p r a v o je u s e b i s a k u p i o S u n č e v u e n e r g i j u . a ne n e u r a v n o t e ž e n o . p o b r i n u o sam se za to da one postanu marljivije.5 do 2 ha z e m l j e . a z a t i m z e l e n o . N o . a niti š t o s m o g a p o m i j e š a l i s v o d o m . p r i o b r a d i tla. T a k o će biljka koja je v e ć p r i m i l a v i š e t v a r i . N a k o n š t o s e m a f o r p o k a ž e ž u t o . d o l a z e u neravnotežu. djelatnije. T o p o s t i ž e m o p o m o ć u o v o g drugog pripravka — kremena iz roga. a t e s n a g e Sunca m i j e š a n j e m p r e n o s i m o n a v o d u . A l i i tu će se j a v i t i s u v i š a k energije. n e g o n a o s n o v i iskustva i i n f o r m a ­ c i j e . Vjerojatno se d o g o d i l o nešto što u o p ć e n e m o ž e m o p o j m i t i . Ž i v i o r g a n i z m i koji p o s t o j e u z e m l j i su d j e l a t n i . Jedna preko korijena o d o z d o iz zemlje. A k o dobivaju previše tvari. dakle. Za 1 ha z e m l j e u z i m a m o 4 g k r e m e n a iz r o g a . u o v o m slučaju c r v e n o g ili z e l e n o g svjetla. Z n a m o da je v o d a nositelj snaga. T o z n a č i . Supstancijalno. nije se ništa b i t n o p r o m i j e n i l o t i m e što smo k r e m e n ukopali u z e m l j u . p o b r i n u o s a m se za to da biljka. m o r a m o p o v e č a t i i njezinu sposobnost da p r i m i više k o z m i č ­ kih snaga z a n j i h o v u p r e r a d u . zna d a s e o n sastoji o d k r e m e n e p r a š i n e koja p r i m a i n f o r m a c i j e . a da se p r i t o m sama snaga z a p r a v o n e troši. a vaš m o z a k je p r o g r a m i r a n t i m e što ste polazili v o z a č k u školu i i m a t e iskustvo. O v d j e i m a m 6 g. Oni p r o i z v o d e d i v l j e biljke. Primjerice većina vas zna v o z i t i auto. da biste v o z i l i dalje. T a j e tvar netopljiva u v o d i . Vaš je auto tako koncipiran k a k o b i s t e n j i m e m o g l i u p r a v l j a t i d a i d e ili stane. T i m e sam im pomogao da razviju sposobnosti prerade hranjivih tvari. pojedinih tvari m e đ u s o b n o i k o z m i č k i h snaga. d o b i t i i v i š e k o z m i č k i h snaga. a ako . ako sam ih o p s k r b i o g n o j e m iz roga. n e m i s l i m n a č i p s o d k r u m p i r a n e g o n a č i p i z k o m p j u t o r a .d i n a m i č k e o b r a d e tla jest p o v e ć a n j e t v a r i i stvaranje h a r m o n i j e i z m e đ u t v a r i i d j e l o v a n j a k o z m i č k i h snaga. a p r e m a l o energije. u p o v e ć a n o j mjeri p r i m i o d r e đ e n e informacije i z k o z m o ­ sa. R i j e č je o t a k o m a l o j k o l i č i n i tvari raspršene u v o d i koju k e m i j s k i u o p ć e n e m o ž e t e d o k a z a t i .p r i p r a v k o m gnoja iz roga t r e b a l o bi uslijediti prije s j e t v e . gnoj iz roga p o m a ž e da h r a n j i v e tvari ulaze u biljku na h a r m o n i č a n način. U s v a k o m slučaju. Svatko o d nas t k o j e u r u k a m a i m a o č i p . U biljci se. n a v o d u s e p r e n i j e l o n e š t o što z a t i m v o d o m i z n o s i m o na zemlju. što se kemijskog sastava tiče.

n e m o ž e z a h v a t i t i u o n o što j e ž i v o t z a t o što puki z b r o j pojedinih dijelova nikada ne čini cjelinu jer zbroju manjka d u h o v n a snaga koja ujedinjuje sve te d i j e l o v e . da se ne k v a r i i k a k o i z g l e d a . onda to čovjeka veseli i to j e z a p r a v o sat p r o v e d e n u m e d i t a c i j i . Ili m o ž e t e u z e t i p u n u d v o r a n u ljudi. N e m a n i j e d n o g č o v j e k a koji bi b i o isti k a o d r u g i . Postoji u z r e č i c a : G l u p a n zna sve. Kako ukapamo rogove? Rogove ukapamo otprilike 30 do 35 cm duboko. T o j e ž i v o t . gustu balegu. na p o d r u č j u ž i v o t a n e m a ničega što se p o n a v l j a . o n j e m a n j e ili v i š e n e t o č a n . u ž i v o t u ništa nije m j e r l j i v o ni p o n o v l j i v o . S v a k o j e n e p o n o v l j i v o . Znanost. što z n a č i da je biljka kvalitetnija. R u d o l f Steiner j e rekao: M o r a t e miješati j e d a n sat. a Rudolf Steiner bio je G o e t h e o v najveći učenik. Dakle. Niti j e d n o z r n o nije isto kao d r u g o . a kvaliteta se u o č a v a p r e k o okusa. m e đ u t i m . Shvatili ste u č e m u se sastoji kvaliteta. Listovi j e d n o g stabla su n e i z b r o j i v i . mirisa i toga k o l i k o je biljka p o g o d n a za čovjeka. A k o želite. D a k l e . Koliko se dugo mora miješati pripravak? k a d a j e p r e m a l o ili p r e v i š e . neka ga i z v o l i postaviti. Kako treba miješati pripravke? Za p o v r š i n u od 500 ha najbolje je miješati rukom. T o j e sasvim j e d n o s t a v n o . — I z n i m n o je teško d o k a z a t i .su tvari u biljci h a r m o n i č n o i z g r a đ e n e . najsušu b a l e g u . a p a m e t a n sve pita. a č o v j e k n i j e u stanju i z b r o j i t i ljude koji ž i v e na Zemlji jer svaki put kad d o đ e do n e k o g b r o j a . N o . ako n e t k o ima pitanje. Sve s e t o z a p r a v o n e m o ž e izmjeriti z n a n s t v e n i m s r e d s t v i m a j e r o s n o v u z n a n o s t i č i n i o n o što j e mjer­ ljivo. To je već spoznao Goethe. brojiti i što se m o ž e p o n o v i t i e k s p e r i m e n t o m . što se m o ž e v a g a t i . N o . I z v o d i l i s m o p o k u s e i m j e r i l i korijenje biljaka koje s m o t r e t i r a l i na r a z l i č i t e načine te smo ustanovili da miješamo li pripravke j e d a n sat. O t p r i l i k e u rujnu p u n i m o r o g o v e i o n d a b i k r a v a trebala imati konzistentnu. M o ž e t e uzeti vlak pun pšenice. r a d o b i h o d g o v o r i o na pitanja koja se o d n o s e na r a z u m i j e v a n j e o v o g a što sam r e k a o . p o v e ć a v a se n j i h o v a energija. P o v e ć a v a se n j i h o v p o t e n c i j a l . Ljudi i m a manje ili više. ali n e t a k o d a s e u n j i m a z a d r ž a v a v o d a n i t i t a k o da v o d a ne m o ž e ući. ako i m a t e manje g o s p o d a r s t v o za koje miješate samo j e d n o m . d o b i v a m o najbolje o b l i k o v a n i biljni korijen. Od koje krave treba uzeti balegu? N a j b o l j a j e b r e đ a k r a v a koja j e h r a n j e n a sije­ n o m j e r o d nje d o b i v a m o n a j b o l j u . n e g o t a k o da v o d a koja je u t l o d o s p j e l a k i š o m d i ž u ć i s e m o ž e ući u r o g i m o ž e isteći kad razina o p a d n e . k o l i k o je sposobna da se uskladišti. O b e ć a o sam kako ć u v a m dati v r e m e n a d a s a m n o m r a z g o v a r a t e . ali a k o i m a t e v e ć e g o s p o d a r s t v o m o ž e s e m i j e š a t i i strojno. o n e s a d r ž e i v i š e snaga.

i j e d n o s t a v n o i h p o p r s k a t i ili m o g u p r i p r a ­ vak poprskati po z e m l j i koju ću n e p o s r e d n o poslije obraditi. biljka ć e p r i m i t i p o t r e b ­ ne i n f o r m a c i j e . Z n a t e li sada k a d a se p r i m j e n j u j e g n o j iz r o g a ? Znate li zašto? Znate li kako se on p r o i z v o d i ? A k o je vaš o d g o v o r : Da — z n a č i da sam danas uspješno radio. Na o r a n i c u ću ga nanijeti neposredno prije obrađivanja zemlje. Zato gnoj iz roga dajem zemlji poslije p o d n e . k a d a s a n o d l u č i o ići . Postu­ pak m o g u p o n o v i t i kada se p r v i put pokosi livada. a kako na voćnjak? Na l i v a d i ću ga p r i m i j e n i t i što je m o g u ć e ranije u p r o l j e ć e . postavlja pitanje: K a k o ću p r i p r a v a k primijeniti na l i v a d u . i to u regiju u kojoj raste korijen biljke. d o b r o j e u p o t r i j e b i t i g n o j iz r o g a . Primjena b i o l o š k o . Primijenim li pripra­ v a k n e p o s r e d n o prije sjetve. Ja hoću da p r i p r a v a k djeluje u v r i j e m e udaha. Riječ je o i s t i m snaga­ ma koje su nama p o t r e b n e kao ž i v o t n e snage. N e t k o je p i t a o m o ž e li se to učiniti i ljeti j e r bi rado posadio oko 15000 sadnica jagoda. o d n o s n o n a k o n š t o j e i s p a š o m p o j e d e n a t r a v a . T o j e d a n sat m i j e ­ š a m o u v o d i i p r s k a m o po zemlji koju ć e m o o d m a h n a k o n t o g a o b r a đ i v a t i . G o v o ­ r i o sam o t o m e što k o n v e n c i o n a l n a p o l j o p r i v r e d a čini biljkama z a t o što na p r v o mjesto stavlja tvari i ostaje u g r a n i c a m a t v a r n o s t i . D a k l e . gnoj iz roga pomiješam s v o d o m n e p o s r e d n o prije n e g o ču o b r a đ i v a t i z e m l j u . To je najbolje učiniti u p r o l j e ć e . što će d j e l o v a t i na o b l i k o v a n j e klice. pa i ujesen u v r i j e m e sjetve z i m s k i h sorti žitarica. u g r a n i c a m a o n o g a što je na m a t e r i j a l i s t i č k o j r a z i n i . P r a k t i č a n savjet k a k o se iz k r e m e n a d o b i v a b r a š n o p r o n a ć i ć e t e u m o j i m knji­ gama i n a d a m se kako će netko d o ć i na ideju da se te knjige p r e v e d u . O n a u biljci u r e d u j e o d n o s e snaga. Sada bih v a m htio reći kako se navedeni p r i p r a v c i primjenjuju. n a r a v n o . K a k o se primjenjuju p r i p r a v c i ? U p r o l j e ć e iz z e m l j e i z v a d i m o g n o j i z r o g a . u v e l i č i n i o v e k u g l e z a 1 h a z e m l j e .ČETVRTOPREDAVANJE u vrt. U z m e m o sadržaj č e t i r i kravlja roga. a p o č e v š i od tri sata poslije p o d n e o n a p o č i n j e udisati. A što č i n i b i o l o š k o . N a k o n t o g a se. Za sve š t o č i n i t e u b i o l o š k o . Moću d j e l o v a t i u tlo. ili ako to nisam učinio prije početka vegetacije. primjerice sadnice j a g o d a . O d g o v o r na to pitanje m o r a uvijek biti: Da p r o i z v e d e n i zdravu hranu za svoju obitelj. č i m na njoj v i š e ne b u d e t o l i k o v l a g e . za svoj narod. tada to č i n i m prije p r v o g otkosa.d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a S p o m e n u o sam u č e m u je razlika i z m e đ u biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e i o n e k o n v e n c i o n a l n e . O n o l i k o k o l i k o sam vam p o k a z a o . i to poslije podne.d i n a m i č k o j p o l j o p r i v ­ redi m o r a t e si prije svega postaviti pitanje: Zašto u p r a v o t o r a d i m ? A k o o d g o v o r glasi: S a m o d a z a r a ­ d i m n o v a c — o n d a je sve što činite b e s p r e d m e t n o . U z i m a m o u o b z i r da prije p o d n e zemlja izđiše. a nakon toga ću posaditi sadnice jagoda.d i n a m i č k i način o b r a d e zemlje? Biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a u n a p r e đ u j e p r i r o d o m d a n e s p o s o b n o s t i biljaka. u v i j e k a k o ž e l i m o sijati. K r e m e n se mrvi. G o v o r i o sam o t o m e kako se p r o i z v o d e gnoj iz r o g a i k r e m e n iz r o g a . Znamo da se ritmički izmjenjuju p o j e d i n i d i j e l o v i dana. M o g u uzeti biljke koje kanim posaditi. D a k l e . Rekao s a m o kako postoje dvije m o g u ć n o s t i . a poslije i z b o g čega u p r a v o o v i p r i p r a v ­ ci. a zatim se prosijava.

T o j e sve. Dakle. r a ž ili j e č a m p o l j e r a j u p r v a l i i listića ili p r v e tri v l a t i . Nije d o v o l j n o ako se stvari t o č n o promatraju s a m o i z v a n j s k i . I s t o j e i p r i sijanju o z i m e p š e n i c e . prskani p l o d b r ž e dozrijeva i bolje je kvalitete. z a g r i z i t e z a t v o r e n i h očiju rajčicu i n e ć e t e z n a t i u š t o ste z a g r i z l i . s n a g e koje biljku v a b e iz zemlje.Što s e t i č e k r e m e n a i z r o g a . N o . D a k l e . p r e d a t i z e m l j i z a slje­ deću godinu. o z d r a v l j u s v o j e o b i t e l j i i o z d r a v l j u cijeloga naroda. d o k je još rosa. List. o v a k o tretirani. umjesto da svi p l o d o v i i m a j u isti okus h o l a n d s k i h staklenika. Z a t i m u m j e s t o t u š i r a n j a p o l a sata p r s k a m o . Idite na tržnicu. Svaki će p l o d i m a t i s p e c i f i č a n okus s o b z i r o m na svoju vrstu. a o n d a m o ž e m o još na v r i j e m e stići na d o r u č a k i o t i ć i na p o s a o . jer njime hoću potaknuti p r o c e s izdisanja Z e m l j e . N o . P l o d o v i uzgojeni na b i o l o š k o -dinamički način ne z o v u se bez razloga " D e m e t e r p r o i z v o d i — p r o i z v o d i s k a r a k t e r o m " j e r oni svaki za s e b e pokazuju o n o što je t i p i č n o za p o j e d i n u vrstu. T o z n a č i d a ć e j a g o d a zaista i m a t i okus j a g o d e . tj. K r e m e n iz r o g a p r i m j e n j u j e m ujesen. nažalost. J e d n o s t a v n o m o r a m o r a n i j e ustati. m o g u p o n o v i t i postupak. d a k l e . z n a n s t v e n o . i to sasvim r a n o ujutro. Inače se ovaj p r i p r a v a k upotrebljava tek u p r o ­ ljeće. naša tla l e ž e n e o b r a đ e n a . v e ć m o r a p o s t o j a t i . e n e r g i j e koja d o l a z i o d o z g o p o s r e d o v a n j e m lista. o d n o s n o d a b u d e u stanju p r i m i t i m n o g o energije kako bi m o g l a i z g r a d i t i biljnu t v a r i i m a t i s n a g u da ta t v a r u njoj d o z r i j e . . mislim da b i s m o ipak p r i j e s v e g a t r e b a l i v o d i t i r a č u n a o s v o j e ­ mu z d r a v l j u . poslije p o d n e k a d Z e m l j a u d i š e . Postoji o n d a k a d se biljka o t v a r a Suncu. m e đ u t i m . M n o g i m a je sigurno p o z n a t o ime Marije Thun koja je rekla kako je najbolje prskati r a n o ujutro. s e prskaju o v i m p r i p r a v k o m . tu n e m a p r o b l e m a . m e d i t i r a m o . T o s e jako l i j e p o v i d i k o d l o z e . a rajčica o k u s rajčice. misle da nama p o l j o p r i v r e d a z a p r a v o i ne treba jer sve za malo novca m o ž e m o uvesti. Ujesen je v a d i m o iz z e m l j e i p u š t a m o da se prašak u r o g u osuši. nije t o č n o . U m j e s t o d a s p a v a m o . a to je uvijek najbolje činiti što ranije u p r o l j e ć e . d o k naše o r a n i c e . N e k i . uvijek t r e b a m o imati n a u m u p i t a n j e : Što z a p r a v o ž e l i m p o s t i ć i p r s k a n j e m p r i p r a v k o m od k r e m e n a iz roga? — i o d g o v o r : H o ć u d a biljka d o z r i j e . I g o t o v o . prije p o d n e . k a d p a d n e n a z e m l j u . t a k o mišljenje da c v j e t o v i ranije uvenu ako da m o ž e sakupiti više energije. M o ž e m o j e sačuvati d o sljedećeg proljeća ili nakon što se p o b e r e v o ć e m o ž e m o poprskati lišće voćaka kako bi lišće p o k u p i l o kozmičku energiju k o j u ć e . j e d a n sat se u d u b l j u j e m o u to što ć e m o č i n i t i . Primijetili smo da ako tim p r i p r a v k o m prskamo biljku koja v e ć i m a p l o d i a k o t o r a d i m o p o s l i j e p o d n e . A k o hoću pojačati djelovanje pripravka. J u č e r s a m b i o n a vašoj tržnici i uočio da je većina p r o i z v o d a uvezena. to m o g u n a p r a v i t i i ujesen kada žita­ r i c e k a o š t o s u p š e n i c a . Ovaj s e p r i ­ p r a v a k primjenjuje kada j e v e ć v i d l j i v z a m e t a k p l o d a . r e k l i s m o d a s e k r e m e n a p r a š i n a u k a p a u t l o p r e k o ljeta. T o . gdje s e i z cvijeta u b r z o m o ž e nazrijeti p l o d . Svi s m o m i k r i v i š t o k u p u j e m o t e p r o i z v o d e . Čovjek t r e b a imati vlastiti osjećaj za d o g a đ a n j a i m o r a s e u v i j e k i z n o v a p i t a t i : Što ž e l i m p o s t i ć i p r s k a n j e m k r e m e n o m i z roga? O d g o v o r je: H o ć u d a biljka sakupi što v i š e S u n č e v e e n e r g i j e . I m a m n o g o biljaka k o j e c v a t u v r l o r a n o . v e ć se m o r a u z e t i u o b z i r i o n o što čovjek d o ž i v l j a v a u s v o j e m u osjećajnom ž i v o t u .

To se d o g a đ a z b o g o d r e đ e n i h snaga koje djeluju u čovjeku — snaga svijesti. a svojim gornjim dijelom uspravno. kako zatim iz te hrane uzima bjelanče­ v i n e da bi t i m e i z g r a đ i v a l a vlastito tijelo i p r o i z v o d i l a m l i j e k o . j a č a m i h a r m o n i z i r a m biljku. U p r v o m r e d u .s n a g e i s t a v i m li je u r o g . Što ć e g o s p o d a r s t v u Uvijek me i z n o v a pitaju: Zašto krava. Uzimajući u o b z i r snage koje su p r i t o m djelatne. d o d a v a ­ njem tih snaga o b o g a ć u j e m . Prije t o g a o n o t o n e m o ž e . D a o s a m mu r o g i j o š j e d a n p u t isti r o g . U z m e m li k r a v l j u b a l e g u k o j a v e ć s a d r ž i Ja­ . ne m o ž e m o sasvim identificirati jer ih ne m o ž e m o mjeriti. N o . kako m o ž e r a z l i k o v a t i kravlji o d b i k o v s k o g r o g a s a m o t i m e što j e d n o s t a v n o osjeća tu razliku. Jednoznačno je m o g a o razlikovati kravlji rog od b i k o v s k o g jer je osjećao da u n j i m a p o s t o j e r a z l i č i t e s n a g e . K a d d i j e t e p r o h o d a . srce iz kojeg ona raste. G o v o r i o je. pa s v e z a j e d n o u k o p a m u t l o k a k o bih t e snage o ž i v i o . to se Ja ne m o ž e shvatiti u f i z i č k o m H a r m o n i z i r a j u ć a u l o g a k r a v e u s m i s l u . K o d s t a b l a k o j e n e m a s v i j e s t i te su Ja-snage u začetku. U z e o sam d v a r o g a i r e k a o m u n e k a z a t v o r i o č i . o s n a z i . K o d nje se te snage z a d r ž a v a j u u k o ž i i rogu. Zatim posredovanjem v o d e one dolaze do korijena i t i m e osnažuju biljku. ali ne z n a m h o ć u li to uspjeti učiniti na pravi način. o d n o s n o d i j e t e tek k a d a se u s p r a v i u stanju j e sebi r e ć i Ja. isto kao i k o n j . o d e p r e d z r c a l o . odnosno o k o m i t o na Zemlju p r e m a koz­ mosu. Jeste li g l e d a l i kako krava pase travu? Jeste l i v i d j e l i d a o n a t o r a d i s v o j i m j e z i k o m ? Jeste li p r i m i j e t i l i kako njezina balega z a p r a v o i nije do kraja probavljena? Svaka biljka pokušava s v o j i m k o r i j e n o m rasti p r e m a središtu Zemlje. o m o g u ć i o sam n j i h o v o potenciranje. ondje. m o ž e m o se upitati: Zašto čovjek stoji uspravno? Čovjek stoji i s t o t a k o o k o m i t o n a Z e m l j u k a o i s t a b l o . N a r a v n o . v e ć g a u n a p r e đ u j e . T a j z a č e t a k Ja-snaga k o d stabla l e ž i u p r a v o u n j e g o v u p o l o ž a j u o k o m i t o s t i na Zemlju i usmjerenosti p r e m a s v e m i r u . kako ih probavlja. P r e d o č i m o si kako krava p r i m a veliku količinu biljnih sastojaka u s v o j g o l e m i p r o b a v n i aparat. S v i n j a rujući uništava ondje gdje pase. a t a k o o s n a ž e n o j biljci ne m o g u škoditi gljivice niti insekti. m e đ u t i m . A n t r o p o z o f i . k r a v a j e j e d i n a ž i v o t i n j a koja pasući n e u p r o ­ p a š t a v a p a š n j a k . k a o m l a d i ć ja mu to nisam v j e r o ­ v a o . i u v i j e k je točno rekao komu pripada. One se očituju kroz njegov položaj prema Z e m l j i i p r e m a s v e m i r u . Č i t a v a masa b i l j n e h r a n e k o j u k r a v a p r i m a pa z a t i m i z l u č u j e u sebi s a d r ž i Ja-snage u z a m e t k u . a o v c a i koza. š t o bi na neki način j e d n o s d r u g i m m o r a l o biti p o v e z a n o . z a n i m ­ l j i v o j e d a j e m o j o t a c m o g a o rašljama o t k r i t i v o d u . p o g l e d a s e i k a ž e : Ja. N a r a v n o . Uvijek m o r a m o uzimati u o b z i r cjelinu. N o . Njih. zašto baš m o r a m uzimati kravlji rog? Zašto kravlja balega? Pokušat ću o d g o v o r i t i na to pitanje. One su ne­ mjerljive jer našoj današnjoj materijalističkoj znanosti takva vrsta e n e r g i j a i snaga nije p o z n a t a . g d j e p a s u i š č u p a j u srž b i l j k e . o d n o s n o Ja-snaga. Z n a m o d a s e m a g n e t sastoji o d p l u s i m i n u s p o l a . s a m a k r a v a n e z n a n i š t a o z a m e t k u Ja-snaga p r i s u t n o m u biljkama. t a k o đ e r . R i j e č je z a p r a v o o e n e r g i j i . Č o v j e k . Dakle.g o v o r e o t o m u da je sjedište Ja svih biljaka u središtu Z e m l j e .

N o . zaključiti da gnoj iz kravljeg roga čini biljku osjetljivom. u I n d i j i p o s t o j e k r e m a ­ toriji za krave. još j e d n o m primjenjujem Bio bih v a m v r l o z a h v a l a n kad biste radili ekspe­ r i m e n t e . A k o s o k o v i biljke nisu u h a r m o n i j i . Z n a m o d a je u Indiji krava sveta životinja. a kada se p o j a v e listovi. ne mogu napraviti glazbu jer više nema harmonije. U z m i m o npr. m o r a j u d o ć i štet­ nici j e r j e n j i h o v a z a d a ć a d a u p r i r o d i o d s t r a n e o n o . m o ­ žda nakon tjedan dana. n e g o s a m o j e d a n š u m j e r g l a z b e n a l j e s t v i c a č i n i c j e l i n u koja nam je potrebna da bi se mogla napraviti k o m p o ­ zicija. ali t o i m n i k a d a nije u s p j e l o . a d-a ne b i v a j u u p o t r i j e b l j e n e za h r a n u . Kad biste u s p o r e d i l i sadržaj šećera u v i n u n a p a r c e l a m a k o j e ste o b r a đ i v a l i p o b i o l o š k o . N a k o n č e t i r i ili o s a m tjedana r a n i m j u t r o m j o š j e d n o m prs­ kam k r e m e n o m iz roga. M o ž e m o . krave umiru. I z b j e g a v a m o na isto­ me mjestu saditi ili sijati istu vrstu biljaka. Samo je po sebi r a z u m l j i v o da s t i m e m o g u obavljati ekspe­ rimente. d a g a n e ć e m o o t k i n u t i ž i v o j krav:. K a o što k o d nas p o s t o j e k r e m a t o r i j i za l j u d e . dakle. Dakle. g l a z b e n u ljestvicu. n i t o n i j e g l a z b a . m o l i m vas da to nikada ne miješate. Kakvu vodu treba upotrijebiti za pripravke? k r e m e n iz roga i to. Zašto dolaze štetnici? Pokušao sam v a m objasniti zašto d o l a z e štetnici. k r e m e n o m iz roga. a p o s l j e d n j a j e loša v o d a i z v o d o v o d a . A u zemljama u kojima nema krava m o r a m o se p r i l a g o d i t i . Dakle. Rog m o ž e biti o d zaklane ili u g i n u l e krave.. na d r u g o m je mjestu i z v o r s k a v o d a ili stajaća v o d a i z b a r e . zatim p o č e t k o m dozrijevanja i o n d a n e p o s r e d n o prije p o t p u n o g dozrijevanja. N i k a k o nije d o b r o d a j e voda klorirana. n a r a v n o . uvijek poslije p o d n e . U z m e m li iz d ž e p a s a m o taj j e d a n t o n . a k r e m e n iz r o g a p o m a ž e da biljka te snage što d o l a z e iz k o z m o s a p r i m i u sebe.s e d o g o d i t i p r e s j e č e m o l i m a g n e t p o sredini? T o v i š e n e ć e biti m a g n e t . N a v e č e r m o ž e m o prskati g n o j e m i z kravljeg roga. N o . U Brazilu smo npr. ali sasvim sigur­ no znam da i z u z m e m li jedan ton. Ja ne z n a m k o l i k o ljestvica ima t o n o v a . Najbolja bi bila kišnica. a sljedećeg jutra p r i p r a v k o m od k r e m e n a iz roga. O s t a t ć e n a m s a m o plus i m i n u s p o l — da i n e . M n o g i su znanstvenici pokušali p o m o ć u e k s p e r i m e n t a o p o v r g n u t i s m j e r n i c e Rudolfa Steinera. uzimali bivolje r o g o v e jer je i b i v o l b i l j o ž d e r i ima sličnu p r o b a v u kao krava. te kad biste mi mogli priopćiti rezultate.d i n a mičkoj m e t o d i i na o n i m a koje niste. T a k o je i s p r i r o d o m . p o d o b n o m za primanje k o z m i č k i h snaga. N j i h o v a se m r t v a t i j e l a spaljuju ili p o k a p a j u . I u p r a v o o d a n d e naši prijatelji dobivaju kravlje r o g o v e . U p r i r o d i postoji h a r m o n i č a n o d n o s i z m e đ u svih tvari i snaga. a p r i m j e n o m o v i h dvaju maloprije spomenutih pripra­ v a k a š t i t i m o biljku i o j a č a v a m o n j e z i n u konstituciju. T o l i k o o r o g o v i m a . Narav­ n o . a u j u t r o list k a k o bi se i z g r a d i l a s u p s t a n c i j a b i l j k e i k a k o b i s e biljka m o g l a o t v o r i t i kozmičkim utjecajima. N j e g u j e m o zdravi p l o d o r e d (o p l o d o r e d u ć e m o još g o v o r i t i ) . p o ­ p o d n e p r s k a j t e t l o . Ja ne p r s k a m biljku u c v i j e t u n e g o k a d o c v a t e . Kako čuvamo tlo? I z b j e g a v a n j e m m o n o k u l t u r e . u proljeće prskamo kravljom balegom iz roga.

U b i o l o š k o -dinamičkoj p o l j o p r i v r e d i i m a m o sve štetnike i sve v r s t e b o l e s t i . k o j e imaju p l i ­ tak k o r i j e n . A k r e m e n u biljci najveći je neprijatelj gljivicama. o d kraja l i p n j a d o s r e d i n e srpnja. a p o s l i j e p o d n e se n j i m e p r s k a t l o . ali o n i za nas nisu p r o b l e m . T i j e k o m sušenja m o r a b i t i l i j e p o r a š i r e n a k a k o b i s e sušila Kakav je utjecaj mjesečevih mijena na sjetvu? J a s a m . n j e ž n a . N e smije postati smeđa. O v a rastre­ sita.'oze? na zraku i kako biljke ne bi l e ž a l e jedna na d r u g o j . o n p r e k o k o l o i d n i h p r o c e s a ulazi u biljku i jača njezinu konstituciju. Budući da se 88 p o s t o preslice sastoji o d ž i v o g k r e m e n a . Ova prava preslica ( E q u i s e t u m a r v e n s e ) m n o g o j e rastresitija. Prskati ne m o g u ujesen j e r tada s a m o d e b l o u sebe ne p r i m a mnogo. Oni p o s t o j e j e r s u j e d n o s t a v n o u t k a n i u ž i v o t p r i r o d e . rastu j e d n o g o d i š n j e b i l j k e . V i n o g r a d i s e prskaju s v i m m o g u ć i m s r e d s t v i m a . Z a t i m s e r a z r j e d u j e v o d o m u o m j e r u 1:10. Čaj se kuha j e d a n sat n a l a g a n o j v a t r i . humusni d i o . Z n a m d a k o d trsja p o s t o j i g o l e m problem gljivičnih bolesti. z a p r a v o na samoj p o v r š i n i . tako da je kora d r v e t a p o p u t z e m l j e . N a i m e Steiner je ukazao na p r i m j e n u p r e s l i c e ( E q u i s e t u m a r v e n s e ) . n e t r e b a k i p j e t i . a iznad toga je zemlja. Pokušajte j a č a t i b i l j k e . Š t e t n i c i i b o l e s t i su p o t r e b n i i p r i p a d a j u g o s p o d a r s t v u k a o što loš u č e n i k pripada Kako razredu. Ja n i s a m v i n o g r a d a r . Stablo je o b a v i j e n o k o r o m koja sadrži sustav kapilara. a lišće p r e d s t a v l j a biljke k o j e na n j o j rastu. kameni dio. V o ć k u m o ž e m o u s p o r e d i t i s t l o m . T o v a m zaista m o g u p r e p o r u č i t i . S t o g a a k o p r e s l i c o m h o ć u d j e l o v a t i na ž i v o t gljivica. Stablo p r s k a m g n o j e m i z r o g a d o k j o š n e m a lišća i n a taj n a č i n p o t i č e m rast lista. m e đ u t i m . Z n a t e d a postoje dvije v r l o slične biljke. U p r o l j e ć e o d l a z i m na polje d o k na njemu još n e m a z e l e n i h v l a t i i p r s k a m ga g n o j e m iz roga. K a k o je g r a đ e n o stablo voćke? U sredini je drvena grada obavijena korom. d o d u š e . ali još se uvijek p r e m a l o primjenjuje j e d n a uputa Rudolf'a Steinera. Osnovno . ali n e služim se njezinim sjetvenim kalendarom. m o r a ostati z e l e n a . p r i j a t e l j M a r i j e T h u n . Ne m o r a vas biti strah. M o ž e t e uzeti p o s u d u u kojoj je baka iskuhavala rublje. riješiti problem gljivičnih bolesti . Stavlja se 3 0 0 g s u h o g čaja na 10 1 v o d e . K o d tla u sredini i m a m o kamenje. Iz nje raste j e d n o g o d i š n j e lišće. T e k t o l i k o d a p o l a k o kuha. k o j e ć e ujesen o t p a s t i . R a č u n a o sam s t i m e da č e t e me uhvatiti.što ne valja. o d n o s n o k r e m e n . hoću da se ona upije u t l o i da p o m o ć u kiše njezini sastojci d o đ u do korijena. N a k o n b e r b e o d nje t r e b a s k u h a t i č a j . i p l o d o v i . O s n o v u b i l j n e strukture č i n e kalij. Preslicu m o ž e t e d o b r o osušiti na tavanu. ali r i j e t k o tko primjenjuje m e t o d u d a t l o nakon b e r b e p r s k a č a j e m o d p r e s l i c e . Stablo bismo m o g l i usporediti s dijelom zemlje koji se i z d i g n u o iznad svoje razine. Isto vrijedi i za v o ć k e . r a z g r a n a t a poljska p r e s l i c a s a d r ž i m n o ­ g o k r e m e n a . Na vrtnoj zemlji. Preslicu biste trebali skupljati u o v o godišnje d o b a . u m j e s t o m i n e r a l ­ nog dijela u sredini i m a m o drvenu građu. K o d stabla. D o p u š t e n a j e p r i m j e n a l a g a n i h sredstava k a o što su m o d r a galica ili b o r d o š k a juha. kalcij i silicij. ali n e rade takve p r o b l e m e na kakve inače nailazimo u k o n v e n c i o n a l n o j p o l j o p r i v r e d i . d o k j e o n a d r u g a m n o g o snažnija i k o m p a k t n i j a .

sutra ujutro o b i o l o š k o . g o d i n e bili p r o g n a n i iz poljskog dijela Istočne N j e m a č k e . u h o l a ž e . P o b j e g l i s m o s a m o u k o š u l j i i h l a č a m a . K o d rajčice ili b u č e č i n i t ć e m o to u d a n e p l o d a . a v i o d m a h m o ž e t e o d l u č i t i h o ć e t e l i o s t a t i ili o t i ć i kući. o b a puta n a p u s t i v š i sva z e m a l j s k a d o b r a . a k r e m e n iz r o g a o n d a k a d h o ć u p o t a k n u t i rast s a s v i m o d r e đ e n o g d i j e l a b i l j k e . P o s t o j e l u k i l u k o v a m u h a . kišne gliste. J e d a n r e d m r k v e .gradi k o r i j e n . N a d a l j e ću g o v o r i t i o p l o d o r e d u i o o r g a n i z a c i j i p o l j o p r i v r e d n o g a g o s p o d a r s t v a .d i n a m i č k o m Postoje korisne životinje u poljoprivredi kao što s u b u b a m a r e . Zagreb. n a r a v n o . d o b r o v o l j n o s m o p o b j e g l i i z I s t o č n e N j e m a č k e n a Z a p a d . o p i t a n j i ­ ma i i d e j a m a za b u d u ć n o s t p o l j o p r i v r e d e — i to bi b i l o s v e . Kuko se obraniti od lukove muhe? M o g u samo p r e p o r u č i t i o n o što je već p o z n a t o . O n o što n e b i h ž e l i o t o j e g o v o r i t i o t r ž i š t u . ŠESTO PREDAVANJE B i o l a n d . a bubamara ne.d i n a m i č k i m p r i p r a v c i m a za kompost. o v i s i o t r ž i š t u i u p r a v o su se n e k e vrste p o l j o p r i v r e d e r a z v i l e na tržišnoj p o d l o z i . a 1 9 5 1 . N o . p o r i l u k a ili č e š n j a k a . m r a v i . *Hrvatski p r i j e v o d o v e knjige objavljen je u izdanju Antropozofskog društva "Marija Sofija". ali se zlatica koja je vitalnija vraća. g o d i n e u Kobervvitzu u osam predavanja d a o d u h o v n o z n a n stvene osnove biološko-dinamičke poljoprivrede. u h o l a ž e itd. i m r k v a i m r k v i n a muha. a j e d a n r e d b i l o k o j e v r s t e luka. . kemija uništava i j e d n e i d r u g e . najveći neprijatelj k r u m p i r o v e zlatice. Gnoj iz roga g o t o v o se uvijek upo­ trebljava u d a n e korijena. Rudolf Steiner je za D u h o v e 1924. K a d a ć u g a s t o g a p r i m i j e n i t i ? U dane korijena. i te se dvije vrste muha m e đ u s o b n o ne p o d n o s e . P o l j o p r i v r e d a . 2001. Z a p r s k a n j e s a l a t e o d a b r a t ć e m o d a n e lista. J a s n o j e d a s a l a t u ili r o t k v i c u n e ć u p r s k a t i u d a n e c v i j e t a j e r će mi o t i ć i u cvat. N a t u r l a n d . a ne o s o c i j a l i s t i č k o m ) . o p o l j o p r i v r e d i u o d r e đ e n o m krajoliku. G o s p o đ a T h u n je j e d n o ­ z n a č n o iskusila i d o k a z a l a da prskanjem lisnatog povrća u dane cvijeta o n o o d l a z i u cvat. o socijal­ nom redu u poljoprivredi (izrazito naglašavam — 0 s o c i j a l n o m r e d u . Moj b r a t Ekhart i j a s m o i m a l i s r e ć u što j e naš o t a c b i o n a j m l a đ i m s u d i o n i k o m t o g niza p r e d a v a n j a n a z v a n i h 1 objavljenih p o d naslovom "Poljoporivredni tečaj". A što ako mrkva nema muhe? T a d a p r e p o r u č u j e m sijanje u r e d o v i m a . M o r a m o se uvijek iznova zapitati zašto ima t o l i k o m a l o bubamara. T i m e b i sutrašnji d a n b i o i s p u n j e n .* Mi smo z a p r a v o 1945. g o t o v o ih se i ne m o ž e v i d j e t i . S t o g a m r k v u i luk t r e b a sijati z a j e d n o . Kako zaštititi krumpir od zlatice? D e m e t e r . M o j o t a c se i p r i j e r a t a i u v r i ­ j e m e rata i p o s l i j e r a t a b a v i o b i o l o š k o . unije s m j e r n i c e E u r o p s k e O v a sam p r e d a v a n j a z a p o č e o p r i k a z o m o t o m e g d j e p o č i n j e k v a l i t e t a i k a k v e su r a z l i k e i z m e đ u p o j e d i n i h načina o b r a d e zemlje. m e đ u t i m .p i t a n j e k o j e si p o s t a v l j a m k a d a je r i j e č o g n o j u iz r o g a jest: Što ž e l i m t i m e p o s t i č i ? O d g o v o r j e : M o ć u d a s e i/. Smatram v r l o smislenim u v o đ e n j e uzgoja korisnih životinja kao što su mravi. j e ž e v i . Bubamara je.

N a m a je v a ž n a d u h o v n a s l o b o d a . N a r a v n o da se p r i t o m m o ž e m o i m o r a m o služiti l i t e r a t u r o m .d i n a m i č k o m gospo­ darenju kako ne b i s m o n e p o t r e b n o činili pogreške. Vi sami m o r a t e shvatiti načela. i boja je koja p r e d s t a v l j a cvat. d o l a z i mi kupac i kaže: Ja bih htio b i o l o š k o .d i n a m i č k i ili n e r a d i m o . D e m e t e r p r o i z v o d e . a o v e današnje p r i m j e r e n e su n a š e m v r e m e n u . S a d r ž e s a m o t o l i k o uputa k o l i k o j e m i n i m a l n o p o t r e b n o . r a d i m o l i b i o l o š k o . Ipak. a što ne smije č i n i t i . U p r a v o su te v i š e cijene p o b u d i l e interes i k o d d r u g i h proizvođača. Godine godine. J a n e m o g u r e ć i v a m a što v i t r e b a t e č i n i t i na s v o j e m imanju.d i n a m i č k i p r i p r a v c i . a crvena neka stoji n a v a š e m p i s a ć e m s t o l u . p r e d ­ sjednikom. H o ć e m o li raditi i s p r a v n o m o r a m o u z e t i u o b z i r s e d a m d e s e t p e togodišnje iskustvo u b i o l o š k o . N o . 1928. 1954. m i n i m a l n i p r o p i s i su n u ž n i kako bi seljak i m a o p r a v o d e k l a r i r a t i svoje p r o i z v o d e kao b i o l o š k o . s a m o m a l o m o r a p r e k o p a t i kup i o d m a h je p r o n a đ e . o d n o s n o . primijeniti ih o v i s n o o v a š e m imanju i z a t i m s l o b o d n o odlučiti kako ćete poslovati.d i n a m i č k i h p r i p r a v a k a j e c r v e n e b o j e . Ono je bilo zabranjeno u vrijeme Hitlerova 1947. ali j e n a k o n s v r š e t k a rata. k a o p o l i t i č a r i član š v i c a r s k o g p a r l a m e n t a . što je d o v e l o do v e l i k e p o t r a ž n j e i o m o g u ć i l o da cijene takvih p r o i z v o d a budu m n o g o više od ostalih. seljaka. Zelenu ćete uvijek nositi u džepu. O p r i m j e n i tih s m j e r n i c a m a o v i s i dobivanje certifikata. O v a d r u g a knjiga o p r i m j e n i b i o l o š k o . j e r z e l e n a b o j a p r e d s t a v l j a s n a g e rasta. O n a m o r a stati u d ž e p od košulje. obnovljeno. R e c i m o . N o .p o l j o p r i v r e d o m . b i o l o š k o . M o j je otac d v a d e s e t pet g o d i n a b i o njegovim. o s n o v a n je Demeter savez. I m e Demeter p o s t o j i u N j e m a č k o j j o š od n a c i z m a .d i n a m i č k e .d i n a m i č k e p r o i z v o d e . P o t r e b n e su nam smjernice koje određuju o v u metodu. d u h o v n a sloboda uvijek prestaje s tržištem. Nije d o v o l j n o držati se s a m o o s n o v n i h smjernica. a o n a prestaje ondje gdje započinje d u h o v n a sloboda drugog čov­ j e k a . D e m e t e r smjernice prilagođavaju se vre­ m e n u . dok je on sam primjenjivao biološko-dinamičku me­ t o d u . One se na p r v o m e mjestu sastoje u s l o b o d n o j djelatnosti p r o i z v o đ a č a . Hoću Demeter p r o i z v o d e . Jer. N o . g o d i n e . T o j e zelena knjiga. tek o n o najosnovnije što seljak smije. Jedan o d učenika Rudolfa Steinera. r a d i t i b i o l o š k o -dinamički znači m n o g o više od toga. koja je k o m p l e m e n t a r n a z e l e n o j . M u l e r Rosch. Pisaći s t o l p o l j o ­ p r i v r e d n i k a i z g l e d a k a o k o m p o s t n i kup i k a d t r a ž i knjigu p o k o j o j b i r a d i o . Ona mu je dala temelj na kojemu je uvijek m o g a o zadržati svoju d u h o v n u slobodu. Prva je knjiga o t o m u k a k o se p r i p r e m a j u p o j e ­ d i n i b i o l o š k o . Antropozofsko društvo iz Zagreba pobrinuti će se da se m o j e knjige " U p u t e za p r i p r e m a n j e b i o l o š k o d i n a m i č k i h pripravaka" i " U p u t e za primjenu biološko-dinamičkih pripravaka" p r e v e d u na hrvatski jezik i o n e će se p o j a v i t i u p r a v o u o v o m o b l i k u i o v o j boji. T a k o i svaki č o v j e k koji se bavi biološko-dinamičk o m p o l j o p r i v r e d o m m o ž e i z g r a d i t i i zadržati svoju d u h o v n u s l o b o d u . za biološko-dinamičku p o l j o p r i v r e d u po­ t r e b n e s u o d r e đ e n e s m j e r n i c e p o k o j i m a s e o n a raz­ likuje od ostalih načina p r o i z v o d n j e .d i n a m i č k i r a d n i j e d o g m a . Dakle. u Švicarskoj je razvio organsko-biološku metodu. P o t r o š a č i su b i l i u p o z n a t i s č i n j e n i c a m a g d j e i k a k o nastaju D e m e t e r p r o i z v o d i i gdje se o n i m o g u kupiti.

N j e z i n i su p r o i z v o đ a č i p r i m i j e t i l i kako b i o l o š k o -dinamički p r o i z v o d i imaju v i s o k e cijene. Krugovima d j e l o v a o b i l o je s u m n j i v o što se b a v i n e č i m mi­ stičnim. .nije mom mogao pripadati kao što je nekakvoj skupini u poljopriv­ kojima je Europska j e unija 1 9 9 1 . što j e d o v e l o d o v e l i k o g z a o k r e t a g l e d e k o n t r o l e p o j e d i n i h p r o i z v o d a . T a k o su stalno nastajale n o v e m e t o d e i novi savezi. I on je poljo­ privredno gospodarstvo tropoljnoj gansko-biološka poljoprivredi. a z a d r ž a o sve ostale osnovne postavke b i o l o š k o . I nije p r o š l o m n o g o v r e m e n a kada su i drugi p r o i z v o đ a č i hrane počeli p r o i z v o d i t i na prirodan način. R e c i m o 50 p f e n i g a . Demeter i Bioland. Smjernice EEG-a. K o d t z v . U v i j e k s e n a d u ljudi koji k a ž u : I j a m o g u p r o ­ i z v o d i t i b i o l o š k i . t a k o da o v d j e načelo jedinstvenog organizma više uopće ne postoji. čime je u zakonu počinjena velika pogreška jer zakonodavci uopće nisu shvatili bit p o j m a b i o l o š k o . 1 j a ć u . a za svaku p o j e d i n u od n a v e d e n i h metoda postoje i točno utvrđena pravila. N a t u r l a n d a samo p o l o v i c a imanja m o r a zadovolja­ v a t i o d r e đ e n e s m j e r n i c e . Uputili su se našim p o t r o š a č i m a t v r d e ć i kako i oni imaju biološku r o b u i kako je i njihova r o b a isto t o l i k o d o b r a k a o i D e m e t e r p r o i z v o d i . Stoga je Miiier Rosch u svojoj m e t o d i izostavio biološko-dinamičke pri­ pravke. d o v o l j n o da samo jedan njegov dio z a d o v o ­ ljava p r o p i s e . T a k o s u nastale EEG biopravne smjernice — striktni propisi kojih se moraju p r i d r ž a v a t i svi koji se bave biološkom rednika koja se služi j e d n i m n e o b j a š n j i v i m poj­ snaga. Tako je n a s t a o t r e ć i s a v e z — Naturland — š t o z n a č i : p r i ­ rodna zemlja. p r o i z v o d i t i p r i r o d n i m p u t e m . I t a k o su u N j e m a č k o j nastala d v a jaka saveza. i taj se p r o i z v o d smije n a z i v a t i e k o p r o d u k t o m . dopuštaju d o d a v a n j e p o j e d i n i h tvari za p r i h r a n u biljaka za o n e koji se d r ž e načela da tlu m o r a m o n a d o k n a d i t i tvari koje smo mu u z g o j e m biljaka o d u z e l i . n a r a v n o . što z a p r a v o n i j e b i l a i s t i n a . E. a d r u g i M e r c e d e s e . n e o b j a š n j i v i m . smatrao cjelovitim or­ Tako je osnovana org a n i z m o m i p r o p o v i j e d a o je s v o j i m seljacima o poljoprivreda. č i n i m o t o p o m o ć u organ­ skih t v a r i . g d j e c i j e l o imanje m o r a biti u o k v i r u z a d a n i h smjernica. d o k j e k o d b i o l o š k i h smjer­ nica Europske zajednice dovoljno da samo jedna p l o h a b u d e o b r a đ e n a na biološki način. Osim toga. p o l j o p r i v r e d o m . ali z a š t o b i h d a v a o d o p r i n o s n e k o m savezu kad m o g u uštedjeti novac koji bih m o r a o p o t r o š i t i n a p o t v r d u d a s a m D e m e t e r ili B i o l a n d .d i n a m i č k a ili b i l o koja m e t o d a e k o l o š k e p o l j o p r i v r e d e . g o d i n e o d l u č i l a r a z g r a ­ ničiti p o j e d i n e načine biološke p r o i z v o d n j e hrane. S l i č n o j e i k o d B i o l a n d a . dakle. S t o g a s u j e o d l u č i l i p r o d a v a t i n e š t o jef­ t i n i j e .d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e . a k a k o t o n e s m i j e m o č i n i t i d o d a j u ć i b i l o kakve kemijske s p o j e v e . Vi koji ste v e č e r a s o v d j e z n a t e v i š e o d b i l o k o j e g p o l i t i č a r a koji d o n o s i z a k o n e i koji d e f i n i r a š t o j e b i o l o š k o . dopuštaju i monokulturu. N e k i su rekli k a k o i o n i mogu voziti Mercedes p r o i z v o d e ć i jednostavno samo biološki. N a ž a l o s t . o n d a se v i d j e l o kako ovi prvi v o z e Volksvvagene.d i n a m i č k e m e t o d e . Izašao je propis prema kojemu s v a t k o tko t v r d i da se b a v i b i o l o š k o m p o l j o p r i v r e d o m m o r a d o p u s t i t i d a b u d e k o n t r o l i r a n . Nije. primjerice. D e m e t e r p o l a z i s a stajališta k a k o j e p o l j o p r i v ­ redno gospodarstvo cjelovit organizam i da stoga cijelo m o r a biti u okviru z a d a n i h smjernica.

dopuštena konvencionalna se p o l j o p r i v r e d a raz­ kemijskih sredstava. o d n o s n o Savez za b i o l o š k o . a to p o n a j p r i j e znači dvije. N e m o j m o prije negoli nešto proiz­ v e d e m o misliti na tržište. 0 vama. postoji Savjetovalište za biološko-dinamičku p o l j o p r i v r e d u . č v r s t o u v j e r e n kako svi i m a m o još j a k o m n o g o posla. o vašoj inicijativi o v i s i j e s t e l i s p o s o b n i sami p o s t a v i t i t e m e l j e z a p r o ­ i z v o d n j u kako bi se o p s k r b i l o vaše trežište. Uz to postoje i radne zajednice p r o i z v o đ a č a . nosi­ telji s v e g a s u p r o i z v o đ a č i . M e đ u t i m .d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u temeljiti n a p o j m u i z v o z a . u j e d n u k r o v n u o r g a n i z a c i j u koja s u r a đ u j e s p o j e d i n i m i s t r a ž i v a č k i m t i m o v i m a . nikako n e m o j t e svoj interes za b i o l o š k o . ljudi koji s a m o hoće zarađivati n o v a c prihva­ ćaju najlakše p r i m j e n j i v u m e t o d u te iz pukih egoistič­ nih razloga oštećuju i uništavaju biološko tržište proizvodima dobivenim na osnovi monokulture. I m o l i m vas. informirali se o proizvodnji pripravaka i n a taj s e n a č i n d a l j e i z o b r a ž a v a l i .Ovakav pristup d o v o d i do p r o b l e m a na tržištu. P r o i z v o đ a č i s u p r e d s t a v ­ nici razine tržišta. m e đ u s o b n o r a z m j e n j i v a l i is­ kustva. A k o nam preosta­ ne nešto p r o i z v o d a . R a d n e z a j e d n i c e su o k u p l j e n e u j e d a n p r s t e n . seljaka v e z a n i h u z o r e đ e n o p o d r u č j e . Jedan p r o i z v o đ a č ljekovitog bilja p i t a o j e p o s t o j i l i u N j e m a č k o j z a t o t r ž i š t e . čiji savjetnici zainteresira­ n i m p r o i z v o đ a č i m a p r e n o s e iskustva d r u g i h p o l j o p r i ­ v r e d n i k a koji r a d e b i o l o š k o . H o ć e m o li doista primjenjivati biološko-dinamički n a č i n o b r a d e tla. koji p o ­ stavlja d u h o v n i p l a n b i o l o š k o . stoga što u o v o m trenutku m o ž e m o hraniti j e d v a dva p o s t o stanovništva. S v i z a j e d n o č i n e skupinu koja o b u h v a ć a čitavu zemlju. T o j e iluzija. o p s k r b i m o njima krug svojih znanaca.d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u .d i n a r n i č k o m m e t o d o m .d i n a m i č k e p o l j o p r i v ­ r e d e . v e ć mislimo na vlastito zdravlje i zdravlje svojih bližnjih. Rad n j e g o v i h znanstvenika temelji se na k o n v e n ­ c i o n a l n o j z n a n o s t i . da s druge strane imaju kontakte s a istraživačkim O r g a n i z a c i j s k a D e m e t e r struktura s a v e z a l i k u j e o d o v i h p r e t h o d n i h p o t o m u što j e u njoj primjena institutima. m e đ u t i m . I na kraju. Njemačka se dijeli n a p o j e d i n e z e m l j e k o j e imaju o d r e đ e n u s a m o ­ s t a l n o s t i te se s k u p i n e b r i n u da s j e d n e s t r a n e za­ stupaju z a j e d n i č k e i n t e r e s e p r e m a p o l i t i č a r i m a . Osim toga. N a r a v n o . U Njemačkoj i m a m o istraživački centar. S a v e z i Savjetovalište p r i p a d a j u d u h o v n o j r a z i n i sustava. ali i n a n a č e l i m a koja p r o i z l a z e iz samog života. k a o i r e z u l t a t e s v o j i h z n a n s t v e n i h istraživanja. p o k u š a j m o t o i s p r a v n o č i n i t i u svakom p o g l e d u . k a k o b i stjecali n o v e s p o z n a j e . O n d j e s e p o ­ l j o p r i v r e d n i c i sastaju k a k o b i s e u p o z n a l i . tri ili četiri g o d i n e p r o i z v o d n j e po n o v i m načelima. . U o v o m j e času N j e m a č k o t r ž i š t e z a s i ć e n o l j e k o v i t i m b i l j e m p r o i z v e d e n i m u N j e m a č k o j . Ja sam. I u o k v i r u tih r a d n i h zajednica djeluju savjetnici.

On ima jednogodišnju školu z a ljude koji t r a ž e n o v i ž i v o t n i put. Osim Demeter saveza postoje i Demeter službe. izložbi hrane ltd. Cijena m e t r i č k e c e n t e p š e n i c e j e 2 0 D M .d i n a m i ć k i h pri­ pravaka. a na n j e z i n u je č e l u m l a d i i b o l j i stručnjak. a ponajpri­ je je namijenjena o n i m a koje zanima antropozofski aspekt b i o l o š k o . sutra p o l j o p r i v r e d e više ne bi bilo. i m a m o s a v j e t o v a l i š t a koja d o 50 p o s t o financira d r ž a v a . od svih ekoloških p r o i z v o d a potrošači su najbolje upoznati s k v a l i t e t o m o n i h koji nose o z n a k u D e m e t e r .d i n a m i č k o m p o l j o p r i v r e d o m čine 1-4 p o s t o p o l j o p r i v r e d n o g stanovništva. Pojedine države Europske zajednice p o t o m a ž u i konvencionalne poljoprivrednike. i a k o troškovi p r o i z v o d n j e iznose 40 D M . Slična j e d n o g o d i š n j a škola postoji k o d Frankfurta na M e i n i . u o k v i r u a n t r o p o z o f i j e . d o k s u n e k a d r u g a z a t v o r e n a i l i sasvim napuštena. a ako je riječ o č e s t o p r s k a n o j p o v r š i n i . t a z a j e d n i c a p r o i z v o đ a č a postoji i d a n a s . U posljednjih 10 g o d i n a 50 posto njemačkih poljoprivrednika napustilo je poljopriv­ redu. Koliko traje prijelazno razdoblje s konvencionalne na biološko-dina m ičk u proiz vod nj u? T o ovisi. o p o l j o p r i v r e d n o m g o s p o d a r s t v u . Uz n a v e d e n o b r i n e se i za organizaciju sajmova. Ja u s v o j o j kući d v a do tri puta na g o d i n u o d r ž a ­ v a m t e č a j e v e z a p r o i z v o d n j u b i o l o š k o . p r i j e l a z m o ž e potrajati tri d o četiri g o d i n e . za to su potrebne dvije godine. a to se postiže v r l o j e d n o s t a v n i m n a č i n o m reklamiranja. . Kad bi to potpo­ m a g a n j e seljaka d a n a s i z o s t a l o . o r g a n i z a c i j a n a s u p r o t p o t r o š a č i m a i b r i n e se o t o m u da se p r o i z v o đ a č i pridržavaju biološko-dinamićkih smjernica. N o . Pojedina su p o l j o p r i v r e d n a gospodarstva pos­ tala z n a t n o v e ć a . Prestar sam da bih s u d j e l o v a o na tržištu nestal­ n o m p o p u t ž i v e . N o .d i n a m i ć k i h p r i p r a v a k a . Cilj t o g a j e d n o ­ g o d i š n j e g š k o l o v a n j a jest o s p o s o b i t i l j u d e z a uprav­ ljanje g o s p o d a r s t v o m p o b i o l o š k o . T o z o v e O s n o v n o m p o l j o p r i v r e d n o m g o d i n o m .d i n a m i č k i m na­ č e l i m a . U p o j e d i n i m s a v e z n i m z e m l j a m a . Školovanje biološko-dinamićkih proizvođača u n a d l e ž n o s t i je istraživačkog centra. m e đ u t i m .d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e . zbog toga jer oni za svoje p r o i z v o d e na tržištu dobivaju preniske c i j e n e . A k o j e r i j e č s a m o o z e l e n o j p o v r š i n i koja n i j e p r s k a n a nikakvim otrovima. T i j e k o m prije­ l a z n o g razdoblja na č i t a v o m se imanju moraju primje­ njivati načela b i o l o š k o . Država ne financira samu o r g a n i z a c i j u . T a k v o j suradnji s d r ž a v o m pristupili smo p o d jedinim i osnovnim uvjetom — d a s e l j u d i koji r a d e u našim s a v j e t o v a l i š t i m a ne moraju p r i d r ž a v a t i z a k o n a k o n v e n c i o n a l n e p o l j o p r i v ­ r e d e i d a smiju z a d r ž a t i d u h o v n u s l o b o d u .Usred l o g a prstena je Demeter savez k a o p r a v n a Sve o r g a n i z a c i j e u o k v i r u D e m e t e r saveza djeluju na d o b r o v o l j n o j bazi i na temelju donacija. a sada se b a v i m s a m o n j i h o v o m p r o i z v o d ­ njom.d i n a m i č k e m e t o d e . O p č e j e p o z n a t o d a u N j e m a č k o j ljudi k o j e s e bave b i o l o š k o . Moj brat i ja također v o d i m o svoje škole. T i j e k o m 25 g o d i n a b i o sam p o s l o v o đ a u z a d r u z i za p r o i z v o d n j u i p r o d a j u b i o l o š k o . U n j i h o v o j je n a d l e ž n o s t i p r e z e n t a c i j a D e m e t e r p r o i z ­ v o d a n a n j e m a č k o m tržištu kako s v a k o g o s p o d a r s t v o ne bi m o r a l o raditi vlastitu reklamu.

da n j e z i n o sjeme P l o d o r e d S a d a ć e m o p r i j e ć i n a j e d n o o d o s n o v n i h n a č e l a bio­ loške o b r a d e tla. Biljke n a m n a n e š t o u k a z u j u . Divlja se m r k v a npr. Ona. A k o smo znatiželjni. sve se ne m o ž e naučiti u neko­ liko minuta. O v o m o r a m o razumjeti. K a m i l i c u g o t o v o više i ne n a l a z i m o kao kultivi­ ranu. a mjesto na kojem se zadržava prekriva n e k o m sluzavom tvari i za s o b o m u o b l i k u svojega i z m e t a ostavlja grudičastu zemlju. m j e š o v i t i m u z g o j e m biljaka. često pojavljuje n a t l u n a k o j e m u j e b a g e r u k l o n i o p o v r š i n s k i sloj z e m l j e . T a k o v i d i m o da mrkva z a p r a v o uopće ne v o l i humus te da je uvijek zdrava na v j e t r o v i t i m mjestima. G o v o r i o sam o p r o b l e m u m o n o k u l t u r e . tj.svjetlosna biljka. u o s t a l o m . U p r i r o d i m o n o k u l t u r a ne p o s t o j i . ne b i o l o š k o . M o n o k u l t u r a u p o l j o p r i v r e d i z a p r a v o je k o m p r o m i s nastao p o d utjecajem zakona t r ž i š t a i p r o b l e m a p o v e z a n i h s r a d n o m s n a g o m . s v e m o ž e n a u č i t i o d d i v l j i h biljaka u p r i r o d i . To se lijepo m o ž e naučiti na primjeru divlje mrkve. i to u društvu s k a m i l i c o m . na f i n o m tlu. N a r a v n o . o v i m a l i k a n a l i ć i u k o j i m a se nalazi zrak p r i m a j u u s e b e v o d u . gdje j e z e m l j a g o t o v o s a s v i m z b i j e n a z b o g k i š e i g d j e n a njoj m o ž d a l e ž i tek mali sloj pijeska. stvara n o v e kanaliće i o m o g u ć a v a prozračivanje takvog teškog. m o ž e m o uzeti štihaču i p o g l e d a t i kako kamilica i z g l e d a p o d z e m l j o m . N o . M o ž e m o uočiti da se kamilica i z r a z i t o širi p r e m a g o r e u o b l i k u v e l i k i h v r l o r a z g r a natih g r m o v a . N a r a v n o . p r o ž d i r e korijensku masu. To znači da mrkva r a d o raste o n d j e gdje ima m a l o humusa. k a o š t o se. vidjet ć e m o da u zemlji zaostaje masa m r t v o g korijenja koja ž i v o t i n j a m a i g l j i v i c a m a što o n d j e ž i v e s l u ž i z a h r a n u . 1 a k o se p r i s j e t i m o što se d o g a đ a s n j e z i n i m k o r i j e n o m kada u s v o j e m gornjem dijelu o d u m i r e . K a d p a d a kiša. zbijenog tla. što sam p o k a z a o na j e d n o m m a l o m primjeru g o v o r e ć i o n a i z m j e n i č n o m uzgoju m r k v e i luka kao uspješnom o b r a m b e n o m sredstvu p r o t i v lukove i mrkvine muhe. Z a p r a v o t i m e što p r o l a z i kroza zemlju i što s e h r a n i o s t a c i m a k o r i j e n j a kišna g l i s t a p r o z r a č u j e zgusnutu ilovačastu zemlju.d i n a m i č k e n e g o b i o l o š k e . a m n o g o vjetra. V i d j e t ć e m o kako o n a s v o j i m r a z g r a n a t i m k o r i j e n j e m p r o ž i m a tešku i l o v a č a s t u z e m l j u . Sigurno i na vašem jeziku postoji neka knjižica o t o m e kako n a m p o j e d i n e biljke g o v o r e . k o d primjene p l o d o r e d a ipak je v a ž n o znati koje je mjesto n a j p o v o l j n i j e za p o j e d i n u vrstu biljaka. mijenjajući struk­ t u r u tla. R e k a o s a m v a m d a s e kišna glista h r a n i m a s o m m r t v i h o r g a n s k i h ostataka i da iza sebe ostavlja i z m e t . o n d a s njom m o r a m izaći iz vrta na polje. g o v o r e nam kako pojedina vrsta bira o d r e đ e n o tlo. D o v o l j n o j e . Ona je ustvari b u d e p o l o ž e n o tik n a p o v r š i n u . spoznati i iz toga mora­ mo učiti. dakle. n e g o u g l a v n o m k a o divlju biljku. Dakle. i o m o g u ć a v a j u n o v i m b i l j k a m a d a rastu na t a k v o m prestrukturiranom tlu. A k o sam p r i m i j e t i o d a m r k v a u m o j e m v r t u n e ć e rasti j e r i m a p r e v i š e h u m u s a i p r e m a l o vjetra. dakle. U p r a v o i z m e t kišne gliste p r i v l a č i korijenje biljaka j e r o n o se m o ž e hraniti o n i m e što glista za s o b o m o s t a v l j a . Pri r a z u m n o j o b r a d i tla monokultura se zamjenjuje p l o d o r e d o m . m o r a m o naučiti čitati iz biljaka. I z t o g a m o ž e m o iščitati n a k a k v o m tlu p o j e d i n a vrsta biljaka hoće rasti. V i d i m o tako da su m n o g e biljke z a p r a v o p o k a z a t e l j i o n o g a što se zbiva u zemlji.

I t a k o p r o m a t r a j u ć i b i l j k e m o ž e m o u o č i t i što tlu n e d o s t a j e . da se p o t r o š i . o d n o s n o granica i z m e đ u biljaka koje izgrađuju. obogaćuju Te samu zemlju i onih koje je troše.o k v a l i t e t i i s t r u k t u r i tla. paziti na to da z a j e d n o sadimo i sijemo biljke koje se m e đ u s o b n o p o d n o s e . korijensko bilje. višegodišnje trave. z b o g t r ž i š n i h r a z l o g a nije uvijek m o g u ć e . A k o n p r . Obratno. j e d n o g o d i š n j e lepirnjače. N e m a smisla da u n e p o s r e d n o j b l i z i n i ž i v e ne t r p e . višegodišnje lepirnjače u koje se ubraja bijela djetelina. I k o d p l o d o reda m o r a m o nastojati da z a j e d n o stavljamo biljke koje se m e đ u s o b n o p o d n o s e . se kulture b r i n u da se h u m u s r a z g r a d i . sve vrste kupusnjača (koraba. što. Ovdje ć e m o upisati tzv. ako nakon pšenice p o s i j e m j e č a m . i m a m p o l j e j e č m a . zatim slijedi cikla. Ova crta r a z g r a n i č a v a biljke koje troše humus iz z e m l j e od o n i h koje ga izgrađuju. ali z n a m o j a ž e n a . Najbolji je krumpir. zatim ništa i na kraju mrkva. Isto je i s ljudima. . kelj. a č e g a ima p r e v i š e . cvjetača). Postoje b i l j k e k o j e s e m e đ u s o b n o p r i v l a č e ili k o j e s e d o b r o podnose te na neki način m e đ u s o b n o unapređuju s v o j rast i b i l j k e k o j e se ne t r p e . t o b i još n e k a k o m o g l o uspjeti. 0 t i m o d n o s i m a m o r a m o v o d i t i r a č u n a j e r nije d o b r o da u n e p o s r e d n o susjedstvo s a d i m o biljke koje se ljudi k o j i s e m e đ u s o b n o ne p o d n o s e . pa salata. i sasvim g o r e lucerna. a s l j e d e ć e g o d i n e h o ć u posijati p š e n i c u . M e d u biljkama postoje raličiti odnosi. To je granica i z m e đ u p r o i z v o đ a č a i potrošača humusa. M o r a ­ m o . onda dolazi šećerna repa. Ona u jednoj godini naraste četiri metra duboko. To su jednogodišnje trave. stočna repa. A sada bih krenuo redom od najboljih do najgo­ rih. no ipak ć e m o m o ć i u s p j e š n o r a d i t i a k o s m o shvatili o s n o v n a plodoreda. Sada ćemo vidjeti koje biljke izgrađuju tlo. Ja n i s a m v r t l a r i z a p r a v o n e z n a m m n o g o o t o m e . Lucerna je kraljica svih kultiviranih biljaka. T a k o je i s b i l j k a m a u p o l j u . bolje je da to ne činim. dakle sve o n e biljke koje m o r a m o ručno okopavati. U p a m t i t e o v u sliku kako biste j e p o n o v n o m o g l i nacrtati. a za deset godina naraste do četrdeset metara u dubinu. m e đ u t i m . M o r a m o znati da sve korjenito bilje z a p r a v o razgrađuje zemlju. dakle. Jasno n a m je da i o v d j e tržište načela donekle nameće svoju điktatutru. kupus.

d a k l e k o j e nisu z a p r o d a j u . a ako j a k o s l a b o u s p i j e . N a p j e s k o v i t o m t l u raž m o g u i z m j e n j i v a t i s k r u m p i r o m . u z g a j a m raž. K r u m p i r zahtijeva nešto gnoja. Biljke k a o što s u p r o s o ili h e l j d a m o g u k o r i s t i t i n a t r o s t r u k i n a č i n . Postoji mjesto gdje se 140 g o d i n a sije r a ž n a i s t o m t l u b e z i k a k v i h b o l e s t i ili p a d a k v a n t i t e t e . m o ž e služiti kao hrana za životinje. N a k o n o z i m o g ječma d o l a z i ljetna pšenica. p r i l i č n o n e u t r a l n a . uštihati i tada mi služi kao z e l e n a gnojidba za pšenicu. Kukuruz treba okopavati. a i z n a d c r t e su o n e k o j e ostaju u n u t a r p o l j o p r i v ­ r e d n o g imanja. Zato je smisleno da k a o međukulturu p o s i j e m j e d n o g o d i š n j e t r a v e i l e g u m i n o z e j e r ta m e d u k u l t u r a ujesen izraste i stvara z e l e n u masu. h e l j d a j e d i v n a h r a n a za ljude. biljke koje rastu uz njega. C r v e n u djetelinu ne bih miješao u uzgoj p š e n i c e j e r je ona. Ja b i h je k a s n o z i m i usijao u p š e n i c u z a t o što z i m s k a pšenica i crvena djetelina jednako narastu i ako j e v l a ž n a g o d i n a . t a k o đ e r . z a p r a v o . Budući d a j e n a tlu o s t a o l e ž a t i ostatak slame od ječma. A k o . Za to služi k o p a č i c a . m o r a m izmjenjivati jedne s drugima. Njoj je p o t r e b n o v e ć nešto gnoja i m o r a m o se p o b r i n u t i da u tlu i m a m o r e z e r v e . Hraniti ž i v o t i n j e koje ž i v e u zemlji znači zemlju o d r ž a ­ vati ž i v o m . u zemlji se z a d r ž a o o d r e đ e n i postotak vlage. N a k o n nje d o l a z i o z i m i j e č a m . A k o ne uspije. m e đ u t i m . je lijena biljka koja treba m n o g o sunca. m o g u je ukopati. Ako zatim posijem zob.Ž i t a r i c e s u b i l j k e k o j e nas h r a n e . d o k sijanjem z o b i i medukultura p o s t i ž e m o p o v e ć a n j e h u m u s n o g sloja. uočit ćete da su s v e biljke koje se n a l a z e i s p o d c r t e biljke za p r o d a ­ ju. Z a t i m d o l a z i p š e n i c a koja troši relativno m n o g o hranjivih tvari. T o ć e m o još rastumačiti k a k o biste razumjeli o s n o v n o načelo. h o ć u l i i h u s v o j e m h u m u s n o m s a s t a v u samo održati. primjerice. Treba mu jako m n o g o v r e m e n a da bi narastao samo deset c e n t i m e t a r a . A k o bolje p o g l e d a t e . vidjet ć e m o da su o n e ustvari hrana za životinje. Kukuruz. z a t i m o z i m a pšenica. iza z o b i ostane z e l e n e gnojid­ be i ako ta zelena g n o j i d b a do listopada d o v o l j n o izraste. bijela djetelina ili mješavina bijele i žute d j e t e l i n e . S l i j e d e l j e t n a p š e n i c a i l j e t n i j e č a m u k o j i se e v e n t u a l n o m o ž e usijati. Slijedi z o b koja j e . K a d ta zelena masa pri košenju p a d n e na zemlju i o s t a n e l e ž a t i na tlu i l i se z e m l j a p r e o r e . n a p r o t i v . stvara korijensku masu. d a k l e k a d o n a u d e u t l o ili p a d n e na t l o . O n a s e p o d n o s i sama sa s o b o m . služi kao hrana m i k r o ­ organizmima u zemlji i životinjama pod zemljom. A k o . a l i s a m o z a t o što ga se b r z o uklanja sa zemljišta i time o m o g u ­ ćuje sijanje n o v e kulture. ali j e n a p r v o m e mjestu riječ o h e l j d i . s l u ž i k a o z e l e n a g n o j i d b a . životinjska hrana. N o . m n o g o g n o j i v a i m n o g o v r e m e n a d a b i izašla i z gaća. t a ć e c r v e n a d j e t e l i n a narasti p r e v i ­ soko i stvarati nam p r o b l e m e pri žetvi. pa ljetni j e č a m i s a s v i m na kraju k u k u r u z . Čovjek m o r a d o b r o znati počistiti biljke koje rastu o k o kuku­ ruza. Raž j e v r l o n e u t r a l n a biljka. P o g l e d a ­ mo li još j e d n o m biljke koje se nalaze i z n a d crte. a p r v a m e d u njima je raž. rastu v r l o b r z o i t u d o l a z i d o k o n k u r e n c i j e medu biljkama. N a k o n t o g a ću posijati o z i m i j e č a m . J e d n o g o d i š n j e b i l j k e siju se k a o m e d u k u l t u r a i č i n e h r a n u za ž i v o t i n j s k e o r g a n i z m e koji ž i v e u zemlji. ona će potrošiti nešto humusa. pa zatim m o g u posijati heljdu. o n d a m o g u uzgajati s a m o r a ž . Organsko g n o j e n j e s k o m p o s t o m m a l o i z g r a đ u j e h u m u s n i sas­ tav tako da s k r u m p i r o m opet d o l a z i m u r a v n o t e ž u . T o m o ž e b i t i i p r o s o . U s p i j e li. N o . .

Poslije. S v a k o j d j e l a t n o s t i koju p r o v o d i m u v r t u m o r a .z a s j e n j e n o . T a d a i m a m o i z v r s n u p r e t k u l t u r u z a p š e n i c u . i m a s m i s l a n a p r a v i t i v e l i k e g r e d i c e z a g r a š a k ta­ ko da on n e m a m n o g o susjedstva koje njime biva m e đ u t i m . Onda je to d o b r o . što z n a č i a k o s m o n a p r a v i l i b e r b u u stanju p o l u z r e l o s t i . k a o i grašak. u z e m l j i će o s t a t i supstancija k o r i j e n j a . K a o s u s j e d u g r a š k u d o b r o j e p o s a d i t i salatu. v r l o O d g o v o r i n a pitanja se b r z o uklanja n j e g o v a z e l e n a masa i n a k o n t o g a s e m o g u p o s a d i t i k a s n i j e v r s t e k u p u s a i kelja. a nje­ g o v krumpir u svojem p o d r u m u . p o g o d n o saditi nakon graška. Je li pogodno posaditi kupus zajedno s graškom? Ja ne b i h i s t o d o b n o i m a o g r a š a k u s u s j e d s t v u s k u p u s o m n e g o bih grašak p o s a d i o k a o p r e t k u l t u r u . Stavljanje graha kao pretkulture pšenici bila je velika zabluda jer n a k o n njega u zemlji z a p r a v o n e z a o s t a j e n i k a k a v dušik. krumpir s krumpirom. Dakle. n a i m e s v o j e j a b u k e p o h r a n i t e u s u s j e d o v u p o d r u m u . m o r a m s e p i t a t i što z a p r a v o ž e l i m . Budući da grašak daje v r l o mali prinos. Bob je. k a d a s e o b l i k u j e p l o d . Pri pobiranju graška nakon dozrijevanja treba li ga iščupati ili ga treba bakterijama ostane odrezati tako da korijenje s dušičnim u zemlji? Sada ć e m o i m a t i sat pitanja. On je d o b a r p r e t h o d n i k za sve b i l j k e k o j e j a k o iscrpljuju t l o . Kasni kupus iza graška. Luk. a jabuke s jabukama. jer m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da grašak kad i z r a s t e p r a v i sjenu s a l a t i . t a j e z e m l j a i p a k j a k o d o b r a za pšenicu. L u k nije d o b r o s a d i t i iza graška. v i š e t o n e č i n e j e r pri o b l i k o ­ v a n j u p l o d a dušik s a d r ž a n u k v r ž i c a m a na k o r i j e n j u biva upotrijebljen za formiranje ploda. Mogu li se /. K o d svih lepirnjača m o r a m o misliti na to da o n e skupljaju dušik s a m o do kraja c v a t n j e . To se m o ž e . kao p r e t h o d n i k a kupusu. Jer. ali n e ć e s e z a d r ž a t i n i k a k a v d o d a t n i o r g a n s k i dušik. N o . D o b r o j e p o s i j a t i g r a š a k ili b o b i o n d a ih u p o l u z r e l o m stanju u k o p a t i u z e m ­ lju. A k o u kući i m a t e s a m o j e d a n p o d r u m . Kako svakodnevno zalijevanje djeluje na biljke u vrtu? K a d a z a l i j e v a m . v r l o p o g o d n o u z e l e n o m stanju u k o p a t i u z e m l j u . Tko je dobar susjed grašku? Što se podnosi s graškom? Grašak je i z n i m n o d o b a r kao prva kultura iza koje slijede d r u g e . k a d a k o m u š k e g r a š k a i z r a s t u .ujedno uskladištiti krumpir i jabuke? Jabuke i k r u m p i r ne m o g u biti p o h r a n j e n i morate izvesti u istoj prostoriji. ali t o treba učiniti u r a n o m stadiju n j e g o v a vegetiranja. neku vrstu socijalnog čina. baš nije Grašak s e m o ž e j e d n o s t a v n o o d r e z a t i t a k o d a k o r i j e n j e s b a k t e r i j a m a k o j e p r o i z v o d e dušik o s t a n e u zemlji. d o k je za to i z r a z i t o p o g o d n a j a g o d a . ali s a m o o n d a ako s m o r a n o uklonili ostatke m a h u n a r k i . N a ­ r a v n o . k a d a d u š i k još nije p o t r o š e n n a f o r m i r a n j e p l o d a te ako smo pokosili d o v o l j n o visoko tako da zaostane još d o v o l j n o materijala. Zbog toga će u z e m l j i z a o s t a t i s a s v i m mala k o l i č i n a dušika. p r i j e n e g o s e f o r m i r a o p l o d . O d g o v a r a t ću na pitanja 0 t o m u koje se biljke m e đ u s o b n o najbolje p o d n o s e 1 na p i t a n j a o p l o d o r e d u .

ne dirajući korijen biljke. dakle. I'osijao sam rotkvice. k o p a m o i t d . M o r a m o znati da u p r o l j e ć e p o s t o j i o d r e đ e n o r a z d o b l j e kad biljka kao d a z a s t a n e u rastu. k o p a t i s a m o površinski. A k o r e c i m o o d e m o na o d m o r . Sadite li u v r t u . dakle. Ni tada. z e m l j a nastoji d a s j e m e n j e što p r i j e . k a p i l a r e . ali o b i l n o . k o r i j e n ć e rasti p r e m a d u b i n i g d j e ima v o d e . p o v r š i n s k i m o b r a đ i v a n j e m tla kapilare se zatva­ raju. T a j se p o v r š i n s k i t a n k i sloj j o š j a č e suši i na taj način d o b i v a m o sloj koji zasjenjuje dubinske slojeve z e m l j e . ne smijete dopustiti da v o d a d o đ e samo u p o v r š i n s k e s l o j e v e tla n e g o d a d o p r e i u d u b i n u . m e đ u t i m . A k o u m l a d o m razdoblju rasta b i l j k e n e n a t a p a m . z a što p o s t o j e p o s e b n e n a p r a v e . korijen? ubrao ih samo nekoliko. k a k o b i h p o t a k n u o klijanje. T i m e što površinski o b r a đ u j e m o z e m l j u p r e k i d a m o kapilarnost. a m o ž d a ste t o u č i n i l i u p o g r e š n o v r i j e m e j e r z n a t e da ima dana koji su p o g o d n i za o b l i k o v a n j e k o r i j e n a . d a n a t o p i m i onda z a t v o r i m slavinu. a za v e l i k e suše p o n o v n o ćete ih zaliti o d m a h sljedećeg dana. morate postupati slično n a t a p a n j u u v r i j e m e kiše i u z e t i š t i h a č u . o b r a đ u j e ­ m o . A k o tako radite. o s i m m o ž d a u i z r a z i t o suš­ n o m r a z d o b l j u . Niste uzeli u o b z i r p r a v e dane za korijen. 1 kad biste na takvu p u k o t i n u stavili k o m a d papira. nije d o b r o p o l i j e v a t i c i j e l u p o v r š i n u n e g o 18-20 cm v i s i n e zastati u rastu te će svu e n e r g i j i usmjeravati s a m o p o j e d i n u biljku j e r a k o j e n a p o v r š i n i m o k r o . Možete li nam što reči o pokrivanju tla travom. A p r i m i j e n i t e li k t o m u g n o j iz roga. d o g o d i t će se da će z b o g natapanja biljka formirati plitki korijen j e r će postati lijena da svoj korijen pošalje u dubinu gdje ima vlage. ali d a s e n e ispari onaj dubinski sloj z e m l j e u koji urasta k o r i j e n . a da se p r i t o m ne p o t a k n e i s p a r a v a n j e tla. Hoćete li natapati vrt. To t r e b a č i n i t i ranije. k a k o b i v o d a d o s p j e l a u d u b i n u . Za v e l i k i h vrućina j a k o je d o b r o l a g a n o p r e k o p a t i p o v r š i n s k i sloj z e m l j e . vidjeli biste kako se on o v l a ž u j e . sijenom ili slamom? Z e m l j a se s v u d a g d j e je g o l a i g d j e na njoj ništa n e r a s t e n a s t o j i p o k r i t i . T r e b a . dok su sve ostale imale dugačko korijenje. A k o z a l i ­ jevate. o n e će na sušnoj zemlji p r o p a s t i . z a l i j e v a t ć e t e svaku p o j e d i n u salatu. Zašto nisu stvorile okrugli To znači da ih niste d o v o l j n o r a n o o k o p a l i . K a o d a s e b o j i d a ć e kiša isprati t l o . biljke će još aktivnije rasti prema p o d z e m n i m v o d a m a i ne formirajući površin­ sko korijenje svu svoju e n e r g i j u usmjeravat će na formiranje dubinskog korijenja. tek t o l i k o da zemlja na površini m o ž e disati. a nikada često i m a l o jer t i m e p o t i č e m o rast površinskog korijenja. T i m p l i t k i m o k o p a v a n j e m p o s t i ž e m o d a j e p o v r š i n a p r o p u s n a . V i d i t e k a k o se u t o m s u h o m r a z d o b l j u u z e m l j i stvaraju p u k o t i n e k o j e sižu v r l o d u b o k o . On služi k a o zaštita da u d u b i n s k i m s l o j e v i m a koji s a d r ž e v l a g u n e d o d e d o j a č e g i s p a r a v a n j a . m l a d e biljćice salate. a naše su biljke razvile samo površinsko korijenje. P o s v u d a g d j e m i n e š t o r a d i m o .p r e t h o d i t i p i t a n j e : Što z a p r a v o h o ć u t i m e p o s t i ć i ? Nije m i namjera d a s a m o o t v o r i m slavinu. d o k još nije j a k o t o p l o . doći će puževi. m o r a m o n a t a p a t i rijet­ k o . T o m o ž e m o u o č i t i n a p r i m j e r u kukuruza koji će u r a z d o b l j u kad d o s e g n e na to da k o r i j e n ide u d u b i n u . P r i m i j e n i m o l i sustav n a t a p a n j a i m i t i r a j u ć i kišu. T o s u t z v . p r i m j e r i c e .

o sjeni koju na taj n a č i n s t v a r a m o z e m l j i . Iza s v a k e s m r t i p u ž e v i s e skupljaju k a o n a k a r m i n e . Je li dobro usitnjeno granje? Kako se obraniti od puževa? Onaj tko se boji p u ž e v a i tko bi p u ž e v e najradije uništavao t o p o m . Sasvim j e s v e j e d n o koju o r g a n s k u supstanciju rabite. koji s e m i j e š a o j e d a n sat. P o k r o v postaje v l a ž a n o d o z d o . Isto tako i p o d ribiz m o ž e t e staviti debeli sloj. o v i s n o o v r s t i b i l j k e . Zato nam je savjetovala da r i t m i č k i p r s k a m o t l o u v r t u i t o t a k o d a s e tri d a n a za r e d o m ujutro o k o osam sati zemlja prska p r i p r a v k o m k r e m e n a i z r o g a . Ruža v o l i d e b l j i p o k r o v i b i l o bi d o b r o da joj d a t e nasjeckanu koru od d r v e t a . k o d k a m i l i c e . a na t i m k a r m i n a m a za njih ima k o l a č a .proklija. T o j e d o b r o činiti ujutro u o s a m sati. To je salata. Pojava stalnog. Tu se stvara plijesan i kad s e taj suhi materijal zapljesnivi. U p i l a n i kad se o g u l i d r v o ostaju ostaci k o r e . Svi ostaci z e l e n i l a iz v r t a su d o b r i . N a r a v n o da je d o b r o ako zemlju uvijek d r ž i t e p o k r i v e n o m . A svaka biljka koja raste n a tlu h r a n a j e o n i m ž i v o t i n j i c a m a koje ž i v e u zemlji. uvijek postoji mala opasnost od razmnožavanja p u ž e v a . kao npr. jer o n e nemaju d u b o k o korijenje. M o r a t e z n a t i da će za s v a k o g u b i j e n o g p u ž a u v r t d o ć i cijela obitelj na p o g r e b svojega puža. U vrtu u kojem uzgajamo j e d n o g o d i š n j e biljke m o ž e m o staviti t a n k i s l o j k a k o b i s m o i m o m o g u ć i l i d a k r o z taj s l o j p r o d r e zrak. i t o j e d o b r o . Riječ je o j e d n o j p o b o ž n o j želji. k a k o j e r e č e n o . Č u o s a m od n e k i h ž e n a k a k o su d o š l e u v r t i r e k l e p u ž e v i m a : Dajte i m e n i k o m a d i ć v r t a . T i s u ć e se l j u d i p o k u š a l o o b r a č u n a t i s p u ž e v i m a na tisuću r a z l i č i t i h n a č i n a i d r ž a t i ih u šahu. j e r postoje k a r m i n e . o d v l a č e taj p l j e s n j i v i d i o p o k r o v a u d u b i n u gdje im služi za hranu. stoga što je riječ o zaštiti. o d n o s n o što j e r a n i j e m o g u ć e . I m a t e l i m a l i n e . Č u l i s m o d a j e d n o g o d i š n j e b i l j k e t r e b a j u tanji s l o j . trajnog zelenila u p o l j o p r i v r e d i i u p r i r o d i o m o g u ć a v a m n o g o v e ć e iskorištavanje S u n č e v e e n e r g i j e i b o l j e o b l i k o v a n j e biljaka. svježu ili suhu travu? treba li na zemlju slaviti Možemo li primijeniti kremen tlo nismo poprskali gnojem iz roga? iz roga ako prije toga . p u ž e v i su im p r e d a l i p o l o v i c u vrta. Ja k a ž e m : t o l i k o tanan sloj k o l i k o je m o g u ć e i isto t o l i k o d e b e l i sloj k o l i k o j e m o g u ć e . Kako visok mora biti taj sloj? O v i s i o t o m e što ž e l i t e . Što treba primijeniti za prskanje protiv puževa? Za prskanje p r o t i v p u ž e v a Maria T h u n je pre­ p o r u č i l a da se p r i m i j e n i k r e m e n iz r o g a s m a l o v e ć i m zrncima. P r i t o m . j e r z n a m o d a p u ž e v i ne trpe svjetlo. Ali gospoda Maria Thun nam je preporučila da bi tlo trebali pokušati tretirati k r e m e n o m iz roga k a k o b i s m o m u p r i v e l i s n a g e svjetla. I zaista. N o ć u d o l a z e kišne g l i s t e . m o ž e t e n a n i j e t i t o l i k o s l a m e d a n e m a t e k o r o v a . a d o b r a je i kora od d r v e t a iz p i l a n e . uvijek će ih imati m n o g o . D o b r o je staviti suho sijeno ili suhu slamu. Kad je riječ o malčiranju. površina zemlje ispod njega t a k o đ e r je vlažna. kako ne bi ostala gola. Svaki biljni p o k r o v z n a č i o s j e n č a v a n j e z e m l j e j e r se isparavanjem p o d njime zemlja ovlažuje. m e đ u t i m .

koja j e k o l i č i n a d u š i č n i h i o r g a n s k i h sastojaka p r e o s t a l a od p r e t k u l t u r e i k o l i k o ste stavili komposta. K r e m e n koji n a m p r e o s t a n e m o ž e m o p o n o v n o s t a v i t i u r o g p r e k o ljeta i u k o p a t i ga u z e m l j u kako b i s m o pojačali k o z m i č k o d j e l o v a n j e . P r i m j e r i c e . najviše d v i j e g o d i n e . Stoga j e v a ž n o d a k o m ­ p o s t n a p r a v i t e sami. znati kada moram prihranjivati kukuruz? 2 0 0 0 m . Zasluga bijele djeteline jest da u n o s i k u k u r u z u v i š u sferu m e d u b i l j k e k o j e su p r o i z v o đ a č i humusa. O v o j e sać. j a s i u j e s e n p r i p r e m a m n o v i g n o j i z r o g a koji u k a p a m u z e m l j u k a k o b i h ga u p r o l j e ć e o p e t m o g a o iskopati i u p o t r i j e b i t i . m e đ u t i m . g n o j iz r o g a d o b i v a se u p r o l j e ć e . Mi sada v a d i m o g n o j iz roga kako b i s m o zaštitili r o g . kako p r e p o r u č u j e M a r i a T h u n . Preporučujem v a m da s posljednjim oko­ p a v a n j e m kukuruza posijete bijelu djetelinu. stabla. . K r e m e n i z roga. Gube li s vremenom pripravci svoju vrijednost? Da. j e r bijela djetelina koja raste s k u k u r u z o m u svojoj kasnijoj fazi rasta kukuruzu daje potrebnu količinu duši­ ka. N o . d a k l e . n e g o da se p o d i g n e naviše. V a d e se u p r o l j e ć e i v e ć i n a ih se t a d a potroši. Gnoj iz roga m o g u upotrijebiti više puta jer ujesen ću ga o p e t p r i m i j e n i t i kako bih m o g a o s a d i t i i sijati. Pokušajte u prvoj g o d i n i napraviti o t o p i n u kako je r e č e n o i njome prskati biljke. A za n e k o l i k o g o d i n a v i d j e t će se koliko ga t r e b a m o proizvesti. prska tri d a n a z a r e d o m . N o .A k o p r i m j e n j u j e m o taj p r i p r a v a k . m o ž e m o sačuvati d v i ­ j e . k a d a ć e t e t o u č i n i t i m o r a t e znati sami. što je d o v o l j n o za p o v r š i n u od 2 u suhi t r e s e t i o n e o n d j e o s t a j u p o h r a n j e n a d o k ih ne z a t r e b a m o . g r m l j e itd. r a n o u j u t r o . m o g u p r i m i j e n i t i s l j e d e ć e g p r o l j e ć a . A k o m i n e š t o o d njega p r e o s t a n e . M a l o ga i z m i j e s i m o i oblikujemo kuglu. Uvijek morate imati na u m u š t o z a p r a v o h o ć e t e p o s t i ć i s t i m p r i p r a v k o m . T o m biljnom gnojnicom možete postići o b o g a ć e n j e tla d u š i k o m . V i d j e l i ste o n u k u g l u . odnosno djelotvornost toga pripravka.i to se. m o r a m o s i kao uvijek p o s t a v i t i pitanje: Zašto t o činimo? M o r a m o znati kako djeluje o n o što p r i m j e n j u j e m o . M o ž d a s v a š i m k o m p o s t o m n e š t o nije u r e d u j e r u k u p l j e n o m k o m p o s t u često ima m i n e r a l n o g g n o j i v a . Treba li prskati izravno na tlo ili i po biljkama? 0 t o m e smo već g o v o r i l i . Može li se što učiniti za presadnice paprike i rajčice koje su odrasle u stakleniku i koje su zastale u svojemu rastu? Može li se flancima paprike ili rajčice koji su odrasli u plasteniku i zaostali u rastu pomoći da bolje rastu? M o r a t e d o d a t i g n o j iz roga. 1 to ne samo d i o vrta n e g o cijeli vrt. O n s e p r i m j e n j u j e n a s v e š t o s e s a d i ujesen: j a g o d e . treba p o p r s k a t i p r i p r a v k o m gnoja iz roga. m o ž e t e napraviti biljnu gnojnicu. Gnoj iz roga ne b i t r e b a l o držati dulje o d j e d n e . jer vi najbolje znate što je bila pretkultura. R o k n j i h o v a trajanja r a z l i č i t j e z a s v a k i p r i ­ p r a v a k . Biljke. Stoga m o ž e ­ mo prskati bez o b z i r a na to što je b i l o prije i što će biti poslije. Te kugle v e l i č i n e teniske l o p t i c e stavljamo Kako ću A k o n e m a t e životinje. S i j a n j e m b i j e l e d j e t e l i n e t a k o m o ž e t e p o s t i ć i d a kukuruz ne z a u z i m a o v o najdonje mjesto na slici.ržaj u z e t i z četiriju r o g o v a . o v i s n o o t o m e jesu li biljke j o š uvijek u p l a s t e n i k u . Sadržaj j e d n e v r e ć i c e od 15 g k r e m e n a d o v o l j a n je za prskanje 1 ha z e m l j e što z n a č i da se 1 g miješa u 10 litara v o d e . tri čak č e t i r i g o d i n e .

d r v o . od nje stvaraju h u m u s . N j i h o v a je zadaća da se . Gljivice se u 98 p o s t o k o l i č i n e sastoje o d m o k r a ć e v i n e . Pritom m o r a m o postupiti t a k o d a u k o m p o s t n o m k u p u d o đ e d o stvaranja glji­ vica. kada se n a n o v o o v l a ž i . T o su: m j e h u r j e l e n a . Rekao sam da poljopriv­ r e d n i k koji radi nešto što nije p r i r o d n o uvijek na neki način narušava harmoniju prirode. m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da u njemu s t v o r i m o o d r e đ e n e o d n o s e . T a k v o j e stanje zapravo stanje b o l e s t i . N i k a d a i h n e stavljajte u slojevima već uvijek izmiješane. Za to nisu p o t r e b n a mjerenja. on se z a p l j e s n i v i . Pripravci se rade uz primjenu o d r e đ e n i h životinjskih o v o j a . O n o što glista čini u z e m l j i m i k a o p o l j o p r i v r e d n i c i h o ć e m o p o n o v i t i gra­ deći kompostne kupove. Nadalje. P o t r e b n o j e suhi m a t e r i j a l i z m i j e š a t i s mokrim. to se j e d n o s t a v n o m o ž e naučiti vidjeti i osjećati. ima p r e m a l o zraka pa istrune. pedunculata). T o s u g n o j i z r o g a i k r e m e n i z r o g a . p a d a j u na t l o . ta kompostna hrpa u gospodarstvu p r i r o d e z a p r a v o j e n e š t o n e p r i r o d n o . cvijeta čitave je u v l a č e ć i u z e m l j u . g o v e d a p o t r b u š n i c a i l u b a n j a n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e . d r v o ) t r e b a i z m i j e š a t i s j e d n i m U s l o b o d n o j p r i r o d i ti ostaci hrasta lužnjaka maslačka Q. Stoga. Pomiješaju s e slama. što u b r z o m o ž e m o u o č i t i . O n o ostaje ležati na zemlji. M i k r o ­ o r g a n i z m i iz z e m l j e p r e l a z e u tu supstanciju i p o n o v n o Govorili smo o zaštitnim pripravcima u biološko-dinamičkoj p o l j o p r i v r e d i . Jer. da sve te o r g a n s k e tvari strunu i tako s t v o r e n o v u hranu za zemlju. Rudolf Steiner nam je d a o upute o tomu kako s e o d r e đ e n e l j e k o v i t e biljke u p o t r e b l j a v a j u z a i z r a d u kompostnih pripravaka. N a j b o l j i humus je i z m e t kišne gliste. Na svakoj o r g a n s k o j supstanciji. a k o j e o t p a d n i m a t e r i j a l p r e s u h . p o s t a j e p r e v r u ć i i z g a r a . Oba p r i p r a v k a p o m a ž u biljci u rastu g l e d e i z g r a d n j e t v a r i i kvalitete. Ti se kompostni pripravci sastoje cvijeta koprive robur L acum nalis). 2 5 p o s t o zračnog i 25 posto v o d e n o g elementa. stvaraju se gljivice. s l a ž e m o li k o m p o s t . p r o ž i m a se m i k r o o r g a n i z m i m a koji z a t i m bivaju uvučeni u zemlju. T o z n a č i d a 1 0 d i j e l o v a m a s e k o j a s a d r ž i ugljik ( s l a m a . cvijeta officinale) valerijane (Valeriana Oni čine kompoziciju i neizbježno suovise j e d n i s d r u g i m a p o p u t niza t o n o v a u tonskoj ljestvici. K a k o ć e t o što j e n e p r i ­ r o d n o utjecati na našu ekologiju? Nije p r i r o d n o da lišće koje pada na zemlju bude p o b r a n o i stavljeno na hrpu. Oba ta stanja su stanja b o l e s t i .masa na tlu K o m p o s t n i pripravci r a s p a d n e i da se p r i t o m stvori n o v a k o l i č i n a dušika. o d n o s m a s e koja s a d r ž i d u š i k i o n e s u g l j i k o m t r e b a b i t i 10-20 p r e m a 1 . o t p a c i p o v r ć a . P r i t o m imajte na umu da u j e d n o j k o m p o s t n o j h r p i m o r a biti 5 0 p o s t o s u h o g m a t e r i j a l a . i stolisnika kore {Achillea millefolium). koji u s e b e p r i m a v l a g u š t o s e i s p a r a v a i z tla. biljke (Quercus (Tarax­ offici­ kamilice {Urtica syn {Chamomilla officinalis). N a k o n što b i l j k u p o ž a n j e m o ili p o b e r e m o p r e ostaju biljni ostaci.d i n a m i č k a p r i p r a v k a . o n d j e se suše i s t v a r a j u na z e m l j i p o k r o v p o p u t k o ž e . koja j e z a p r a v o dušični spoj. od: cvijeta dioica). a a k o je premokar. N o . a p o s l i j e ću o njima g o v o r i t i opširnije. Sada sam ih s a m o i m e n o v a o . Jučer sam v a m n a v e o d v a b i o l o š k o . c r i j e v o g o v e d a . b i v a o v l a ž e n .

dijelom gnoja koji također ima sastojke ugljika. a imam i prste. ali u većini slučajeva on zadržava svoju srukturu. o tomu postoje različita mišljenja. moram dobro zapamtiti mjesto na kojemu sam ga zakopao jer je malen i ako ga ukopam na 30 cm dubine. Da bismo ga mogli naći. ali se uzima kao pretežiti nositelj dušika. Zatim ga objesimo na sunce i ostavimo do polovice rujna. Mogu ga sušiti u suhoj sjeni. znam da sam došao do vreće. neposredno nakon Uskrsa. I vreća će istrunuti. već se i u tome nazire duhovna sloboda koja vlada i mora vladati na području biološko-dinamičke poljoprivrede. A k o . sačuvam li ga u suhom stanju. prepušten djelovanju svih atmosferskih pojava. Kako bih ga mogao pronaći. . imam gotov pripravak. on će istrunuti stvarajući male mrvice humusa. Tako sam dobio pripravak koji će djelovati u humusu. dakle. Kad izvadim tu masu. Budući da su u kompostu potrebni i mineralni sastojci. Miševi o č i t o ne podnose bazgine grane dok traje proces njihova raspadanja. u zemlju ću truljenja. dok su u fazi ocvjetavanja. u njega unosimo i dio zemlje. No. Budući da Rudolf Steiner nije decidirano rekao mora li se taj pripravak čuvati u suhom ili vlažnom stanju. potrebne dvije godine razmišljanja. i čuvaju se sasušeni do proljeća. mjehur vadimo iz zemlje. Tu. a sam će mjehur dotad već potpuno istrunuti. ali će u zemlji ostaviti tamnu. ukapamo ga u jutenu vreću. No. Za gotov su pripravak. Za to postoje dvije mogućnosti. Ostaje vani i po suncu i po kiši. moram ga konzervirati. Prije punjenja moramo ga namočiti kako bi bio mekan i podatan. bit će mi ga teško naći. ali se prepiremo na znan­ stvenom području. Mogu ga konzervirati u vlažnom stanju u kakvom sam ga iskopao iz zemlje ili tako da njegovu masu osušim u hladu. Moj prijatelj u Australiji čuva ga u vlažnom stanju te ga kao gotov pripravak stavlja u kompost. dirati. I njegova će masa biti natrula i potamnjela. Prvi se sastoji od cvijeta stolisnika. miševi ga neće točno iznad njega. Kada dođem do crne zemlje koja je preostala od vreće. Ja sam čvrsto uvjeren kako je ispravno da se taj pripravak čuva u suhom stanju. oko mjehura s t a v i m o v r e ć e s granama b a z g e . Cvijetovi stolisnika beru se potkraj ljeta. Djelotvornost ovoga pripravka. U pomoć uzimam žlicu. Moram paziti da mi mjehur ne pojedu miševi. kompostne pripravke. Nas smo dvojica prijatelji. crnu strukturu poput humusne mase. dakle. u vlagu. Kako bih sačuvao g o t o v pripravak. što p o s t i ž e m p o m o ć u grana b a z g e . započinje tek onda kad ga se stavi u kompost. Rudolf Steiner nam je poklonio tzv. a iza nje se nalazi moj stolisnik. a ujesen ga skidamo i ukapamo u zemlju. U proljeće uzimamo mokraćni mjehur od crvenog jelena i u njega stavljamo cvjetove. Kako vadeći masu ne bih presjekao mjehur. U proljeće. Da bi se procesi pretvorbe u kompostu odvijali što harmoničnije. dakle. među­ tim. A kada dođem do tog mjesta. zabosti kolac. postupam poput apotekara koji svoje ljekovito bilje čuvaju u suhom stanju. započinjem s "arheološkim" radovima. Sačuvam li ga vlažnim. ne postoje dogme.

Zakopam li koprivu . nije potreban nikakav ovoj. jer ako ih slažemo suha. Navečer ih ostavljamo nešto dulje vani kako bi na sebe navukla malo vlage da ih možemo složiti. Sličan lijevak možete dobiti ako plastičnoj boci odrežete dno. primiti nešto od večernje vlage. U proljeće vadimo crijeva iz zemlje. Navečer poluuvenulu koprivu stavljamo u jamu i pokrivamo je vrećom. U kutiju smo nakapali malo eteričnih ulja. Pripravak ćemo pohraniti u glinene posude ili vrčeve koje smo sa svih strana zaštitili tresetom. Za pripremanje veće količine imam lijevak koji se rabi u vinogradarstvu i jedan drveni bat kojim guram kamilicu u crijevo. Crijevo navučem na tu cjevčicu i čvrsto ga držeći u njega naguram kamilicu. Tako dobivam crijeva punjena kamilicom. Otvaramo crijeva. Takva crijeva ne smiju doći u doticaj s v o d o m . Sredinom rujna uzimam svježe crijevo ili ponov­ no navlažim ono koje sam osušio i jednu cjevčicu koja m o ž e biti plastična. Mi smo ih kao perfekcionisti vakumirali i zatim stavili u limenu kutiju kako ne bi došli moljci. dakle. napuniti ga zrakom i zatvoriti s druge strane. ona će puknuti. Njemu. Ostavljam ih nekoliko dana da se osu­ še dok crijeva ne poprime malo kožnatu strukturu. Ujesen se kamilicom pune kravlja crijeva. Na to stavljamo komadiće daščica i na njih sloj treseta debljine 10 cm. skidam ih i ukapam u zemlju. Zatim trebamo probušiti rupicu kako bismo iz njih istisnuli sav zrak. kako sam prije opisao. a kako bi se on sačuvao. Nakon toga ih ukapam kao i stolisnik. prekrivamo ga slojem zemlje. Za pripremanje sasvim male količine dovoljan mi je lijevak kakvim se koriste mesari. Kopriva se bere ranim jutrom u vrijeme cvatnje. začu­ do. Treći je pripravak onaj od koprive. To sam učinio zato što se i svi ostali kompostni pripravci pripremaju na sličan način. Moramo uzeti zračnu pumpu. Zatim isko­ pamo jamu koju o b l o ž i m o tresetom. Moraju se potpuno osušiti. Ovdje imam kravlja crijeva koja su konzervirana prije godinu dana jer sam već tada znao da će krave biti zabranjene. kamilicu sušimo u sjeni i spremamo je u spremište. zatvoriti crijevo s jedne strane.P o d r o b n o sam vam opisao kako se priprema pripravak od stolisnika. Moraju. On se sastoji od cvijeta kamilice koja se bere ljeti u fazi kada prelazi u cvijet. To je dovelo do toga da više nigdje ne m o ž e m o nabaviti kravlja crijeva koja je inače vrlo lako dobiti — odete mesaru i zamolite ga sva tanka crijeva zaklanih krava. Ovako napuhana objesimo ih na konopac za rublje i ostavimo da se suše. limena ili slično. Tre­ set sprečava da pripravci ne zrače van svoju energiju. Puštamo je da preko dana malo uvene. dok sam za stolisnik rekao da se bere u fazi ocvjetavanja. Sljedeći je pripravak onaj od kamilice. Rudolf Steiner govo­ ri o koprivi kao o jednoj od najvažnijih biljaka u poljoprivredi. Stavljamo ih u plastične vrećice i pohranjujemo ondje gdje nema muha ni moljaca. Kod iskapa­ nja će opet biti potrebno ono što zovem arheološkim radom jer sada imamo dragocjen proizvod. Kada su crijeva napunjena i nakon što su se osušila te postala malo kožnata. Ne treba ih prati ni izokretati.

U njega se m o ž e staviti sav k o r o v . o p e t doda­ m o n e š t o s v j e ž e g treseta. kako bi suvišak v o d e m o g a o slobodno otjecati. Za to n a m je p o g o d n a v o d a koja d u g o stoji. A k o n a m prsti nisu d o v o l j n o jaki. da D a k l e . Sve o t v o r e koji su e v e n t u a l n o nastali p u c n j e m treba z a t v o r i t i g l i n o m . Da se voda ne bi z i m i smrznula. nije Četvrti biološko-dinamički pripravak pripravlja se od hrastove kore. kao što sam o p i s a o . V a ž n o je da se u tu šupljinu u kojoj se n a l a z i o m o z a k d o b r o utisnu d i j e l i ć i k o r e k a k o b i bila d o kraja i s p u n j e n a . a k o p r i v u koju smo i z v a d i l i s t a v l j a m o n a s u š e n j e . a i m a m o p r o b l e m a sa s u s j e d i m a ili sa p s i m a . Z a t i m n j o m e pu­ n i m o glinenu posudu i sve zajedno stavljamo u veću kutiju ispunjenu t r e s e t o m . M o r a m o p a z i t i d a sloj k o r e k o j i u z i m a m o n e b u d e p r e d e b e o kako ne b i s m o oštetili stablo. T u ć e m o k o r u usitniti n a v e l i č i n u zrna pšenice kako bi bila spremna za uporabu. A k o to n e m a m o . m o ž e m o g a d o n i j e t i još jer v a ž n o je da lubanje budu p o t p u n o p r e k r i v e n e . r u p u s b i l j n i m m u l j e m m o ž e ­ m o n a p r a v i t i p o k r a j k u ć e i l i staje. sljedeće ću g o d i n e (jer k o p r i v a treba ostati u z e m l j 365 d a n a ) d o b i t i s a m o v r l o t a n k i sloj g o t o v o g p r i p r a v k a . U kojem položaju na živoj životinji. m o ž e m o s e p o s l u ž i t i d r v e n i m b a t i ć e m kako b i s m o koru d o b r o utisnuli u šupljinu. S v j e ž o m h r a s t o v o m k o r o m i s p u n j a v a m o lubanju n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e . Pitat ć e m o š u m a r e koje će se d r v o rušiti i s m i j e m o li uzeti n j e g o v u k o r u . p r e p r e k u koja ć e s p r i j e č i t i d j e c u d a d o d u d o nje. Riječ je o v a n j s k o m . U p r o l j e ć e lubanju v a d i m o i z m u ­ lja. m a l o p o p r a v i m o jamu. o s t a v l j a j u ć i onaj stari koji je i dalje u p o t r e b l j i v . Onu koju s m o ukopali p r o š l e g o d i n e i z v a d i m o . p u š t a m o d a i s t r u n u k a k o bi se s t v o r i o m u l j . M o ž e ­ mo otići na kakvu baru ili p o t o k gdje ima v o d e n i h b i l j a k a i m u l j a i taj m u l j s t a v i t i u n a š u r u p u . p r e k o rupe m o ž e m o staviti p o k r o v o d s l a m e koja ć e s p r i j e č i t i d a s e n e s t v o r i p r e d e b e o treba ukopati lubanju? Lubanju u k a p a m o u p o l o ž a j u u k o j e m je bila . Nije n u ž n o d a t o b u d e g o v e d o . n o m o r a b i t i šupljina u k o j o j s e n a l a z i o m o z a k n e k e d o m a ć e životinje. te ć e m o pukotine začepiti glinom. B i t n o j e d a m u l j b u d e b i l j n o g p o d r i j e t l a . P r i m i j e t i m o li da djelići k o r e n e g d j e i z l a z e van. Č i t a v u g o d i n u u nju u b a c u j e m o b i l j k e .u slojevima. P u š t a m o da k i š n i c a c u r i u taj m u l j i p a z i m o lubanje njime b u d u potpuno prekrivene. Nagodinu p o n o v n o u vrijeme dok kopriva cvate p o k o s i m o n o v u k o p r i v u . b i l o kakvi biljni ostaci. tresetom. p o v r š i n s k o m d i j e l u k o r e o d 5 0 d o 100 g o d i n a s t a r o g a h r a s t a luž­ njaka. ali bitno od kojih se biljaka sastoji. T a s e k o p r i v a suši nekoliko d a n a s v e d o k s e p o t p u n o n e osuši. svi p r i p r a v c i u g l i n e n i m p o s u d a m a stavljaju se u k u t i j e i s p u n j e n e Nakon toga ukapamo lubanju u mulj nastao t r u l j e n j e m bilja. P o t r e b n o je napraviti i o d v o d . osim ako i m a m o malu djecu koja bi je igrajući se m o g l a iskopati. T a d a treba n a p r a v i t i p o k r o v . a u taj m u l j z a t i m u k a p a m o lubanju. R u p a u k o j o j se n a l a z i l u b a n j a ne m o r a se z a t v a r a t i . M o ž e m o u z e t i okruglu betonsku cijev dugačku otprilike l m koja i z g l e d a kao p r s t e n . N a n j e z i n o d n o s t a v l j a m o i l o v a č u i p u š t a m o da u nju s k r o v a k r o z o l u k c u r i k i š n i c a . i z nje i z v a d i m o h r a s t o v u k o r u i i m a m o g o t o v pripravak. Ako n e m a m o d o v o l j n o mulja.

Sok koji d o b i j e m o c i j e đ e n j e m c v j e t o v a v a l e r i j a n e d j e l u j e na ž i v o t i n j e u z e m l j i i na b i l j k e . ali nije d o b a r . Sada prelazimo na posljednji suhi pripravak p r i p r a v k e . Stoga ć e m o i ovaj p r i p r a v a k okružiti granama b a z g e . k o d j a k e kiše. a o d laga­ n o n a v l a ž e n i h cvjetova n a p r a v i m o kuglu v e l i č i n e dječje g l a v e i u m o t a m o je u krpicu. p a z e ć i p r i t o m d a rupa koja j e o s t a l a k a d s m o sastavili k r a j e v e p o t r b u š n i c e u v i j e k b u d e o k r e ­ nuta p r e m a d o l j e . To je d i o mezenterija. Ne d a m o im priliku da dokraja procvatu jer u s u p r o t n o m i m a m o l a m p i o n e . na t o p l o k r v n a bića. U proljeće iskapamo kugle. p r e m a d o l j e . Sve z a j e d n o d o b r o o m o t a m o k o n c e m i u k o p a m o u tlo kao ostale .sloj leda na p o v r š i n i . n e ć e m o . Sasušene c v j e t o v e maslačka i tu krpicu od p o t r b u š n i c e lagano n a v l a ž i m o č a j e m o d c v j e t o v a m a s l a č k a ili č a j e m od č i t a v o g maslačka. Z b o g z a o s t a l e v o d e d o š l o bi do kiselog vrenja pa b i s m o d o b i l i silažu. I n a č e . lišća i c v j e t o v a . a t o j e d a o p n e m o r a j u p o t p u n o istrunuti jer i sami o v o j i p r i p a d a j u p r i p r a v c i m a . Susreće se s v e l i k o m o p n o m p r e k r i v e n o m tzv. Iz središnje potrbušnice i z r e ž e m o kvadrat koji ima stranice o t p r i l i k e 25 do 30 c m . k a d a r a z i n a v o d e raste. Maslačak b e r e m o u s v i b n j u . i to u s t a d i j u k a d n j e g o v i c v j e t i ć i j o š n i s u p o t p u n o o t v o r e n i . z a t o što f o s f o r n i p r o c e s i u n a m a p o d r ž a v a j u t o p l i n ­ ske p r o c e s e . 1 silaža je p r i p r a v a k . u rujnu osušene c v j e t n e g l a v i c e stavljamo u p o t r b u š n i c u g o v e d a . Na suhim se cvjeto­ v i m a m o r a j u v i d j e t i ž u t e l a t i c e . Ujesen. N a v l a ž e n u k r p i c u s t a v l j a m o n a stol. Pri j a k o velikoj h l a d n o ć i m o ž e m o iz rupe izvaditi nešto v o d e . Oni n e smiju p r i j e ć i u sjeme. m a l o je mastan i m o ž e se d o b r o primijeniti. m e đ u t i m . Za s v e p r i p r a v k e k o j i se u m a t a j u o o d r e đ e n e o p n e v r i j e d i isto. p r i p r a v a k od valerijane. Takvim cvjetovima samo o t k i n e m o glavice i nekoliko ih dana sušimo na suncu kako bi izgubili što više vlage. jer bazgine grane truleći p r o i z v o d e miris koji se miševima očito ne sviđa. Dakle. U t o m se dijelu mezenterija nalaze limfni č v o r o v i . Već nam se nekoliko puta d o g o d i l o da su nam se miševi ugnijezdili uz pripravak. d o k se u sredini cvata nalazi još j e d a n s n o p i ć n e r a s c v a l i h c v j e t o v a koji i z g l e d a k a o krunica. C v j e t o v e b e r e m o u j u t r o kada se rascvatu. P r i t o m se a to k o j i s e p r i p r e m a o d maslačka. Valerijanu m o ž e m o kupiti kao kapi z a u m i r e n j e ili k a o s r e d s t v o z a s p a v a n j e . On je kod svih životinja malo p r o ž e t masnim t k i v o m . d a k l e . v o d a ć e iscuriti. Preostali d i o m e z e n t e r i j a leži uz k r a l j e ž n i c u i d r ž i c r i j e v a u o d r e ­ đ e n o m položaju. ako se razina v o d e i d i g n e n a k o n što o n o p a d n e . I m a m o još j e d a n k o m p o s t n i p r i p r a v a k . Tu n e m a m o arheo­ l o š k i h p r o b l e m a . Uz p r i p r a v a k im je fino t o p l o i tu m o g u p r a v i t i gni­ j e z d o . m r e ž o m . Taj d i o nalazi mesar k a d o t v o r i kravu. ali d o k j o š u s r e d i n i imaju krunicu. v o d a b i m o g l a k r o z r u p u ulaziti o n d j e gdje se nalazi maslačak. ali i m a m o p r o b l e m a s m i š e v i m a koji v o l e m a s n o i u ž i v a j u j e d u ć i c v j e t o v e m a s l a č k a . P r i r a v a k z a ljudsku u p o t r e b u d o b i v a s e o d k o r i j e n a . O k r e n e m o li je. p o t i č e f o s f o r n e p r o c e s e i u z r o k u j u p o r a s t t e m p e r a t u r e krvi. P r i p r a v c i o d k o r i j e n a d j e l u j u . a u j u t r o o p e t o t v a r a j u . Z n a m o da se n a v e č e r cvjetovi maslačka zatva­ raju. Ujesen ć e m o kugle i z v a d i t i iz zemlje i osušiti ih u h l a d u .

od valerijane. što z n a č i da b o c u ne smijemo mućkati prije n e g o l i smo tekućinu p r o c i j e d i l i kroz c j e d i l o za čaj. p r o m i j e š a m o i t i m e prskamo kompostni kup. Sadržaj b o c e m o r a m o p r o c i j e d i t i . a nju i z m e đ u d v i j u d a š č i c a koje o p t e r e t i m o tako da iz nje i s c u r i sok. T a l o g n e ć e m o baciti v e ć ć e m o ga p r v o g upo­ t r i j e b i t i . p o k r i v a m o ga. N a r a v n o . U z i m a m o nešto z e m l j e ili m a l o k o m p o s t n o g m a t e r i j a l a i m a l o p r i ­ pravka. C v j e t o v e n a j b o l j e m o ž e m o usitniti s t r o j e m z a m l j e v e n j e mesa. Kako ćemo rasporediti pripravke u kompostu? O v o je kompostni kup gledan o d o z g o . M o r a j u b i t i što j e m o g u č e s v j e ž i j i . o n ć e tu m a g l i c u raznijeti f i n o p o p u t mirisa i n j o m e p r e k r i t i biljke štiteći ih od mraza. A k o j e p r s k a m o p o biljkama. Obilazimo k o m p o s t n i kup i k o l c e m u b a d a m o o t p r i l i k e d o sre­ dine da u njemu n a p r a v i m o rupu. Organska t v a r koju s m o stavili u k o m p o s t najvrjedniji j e m a t e r i j a l k o j i s a d r ž i s n a g e z a rast bilja. primjenjujemo t a k o da u v o d u s t a v i m o n e k o l i k o kapi v a l e r i j a n e . a k o j e s m o p o h r a n i l i u s u h o m stanju. T a k v u g o t o v u bistru tekućinu m o ž e m o sačuvati je i o d m a h u p o t r i j e b i t i . M o r a m o p a z i t i da n a m se t e k u ć i n a ne p o m i j e š a s t a l o g o m . A k o n e m a m o takav č e p . T a d a j e p o t r e b n o n a p r a v i t i sljedeću o t o p i n u : U 10 1 v o d e umiješa se 2 c m 3 p r i p r a v k a koji se p o m o ć u prskalice rasprši p o biljkama f i n o p o p u t m a g l i c e . K o l a c je alat koji a u t o m a t s k i nastaje u p o l j o p r i v r e d i . Od . D o b a r seljak n a m i r i s a t ć e m r a z i p r i j e n o š t o p a d n e n o ć .o s l o b a đ a t o p l i n a koja č i n i z a š t i t i n i o v o j . Prskanje o v i m p r i p r a v k o m m o ž e p o m o ć i k o d h l a d n o ć e i d o -5°C. One prskanjem smiju p r i m i t i samo najfiniji dašak. 10 do 20 godina jer je p o p u t v i n a — to bolja što je starija. T a k o i s c i j e đ e n i s o k o d v a l e r i j a n e u l i j e v a m o u bocu koju z a t v a r a m o g u m e n i m č e p o m koji p o p u t k a p i c e o b a v i j a n j e z i n v r h . o n e postaju otpornije na hladnoću. Naj­ jeftinija prskalica je metla. k o l i k o m o ž e m o zahvatiti s dva prsta. a na d n u o s t a j e t a l o g . S t v a r a n j e topline kao zaštitnog ovoja u kompostu predstavlja određenu toplinsku zaštitu. Pritom t r e b a m o paziti da se biljke ne smoče. b o c u m o ž e m o z a t v o r i t i p l a s t i č n o m v r e ć i c o m i učvrstiti je g u m i c o m . a ujutro se prskanje m o ž e p o n o v i t i . Smjesu s t a v l j a m o u v r e ć u . Ne z n a m postoji li kod vas opasnost od n o ć n i h m r a z e v a kada cvate loza. p r e p a r i r a m o ga sa s v i m k o m p o s t n i n i p o p r a v c i m a koje sam s p o m e ­ n u o . N a k o n o t p r i l i k e šest tjedana p r o c e s stvaranja mliječne kiseline je završen. Ovaj posljednji. N a k o n što s m o p r i p r a v k e stavili u k o m p o s t i nakon što smo poslije toga k o m p o s t p o p r s k a l i val e r i j a n o m . Obilazimo kompostni kup i p r s k a m o ga p r i p r a v k o m . pa bi m o g l a e k s p l o d i r a t i . T a k o nešto v r l o je v a ž n o znati z b o g jagoda i l o z e . U z i m a m o p r i p r a v k e i s t a v l j a m o ih u k o m p o s t . Biljke j e d o b r o p o p r s k a t i n a v e č e r p r i j e pojave mraza. A k o t o č i n i m o p r i l a g a n o m v j e t r u . M o r a m o imati na umu da je kompost ž i v o biće. Ne trebate ga kupovati jer ga već imate. j e r on se u b r z o p o č i n j e raspadati i s m r d j e t i . K o d nas s e t o d o g a đ a u v r i j e m e k a d l o z a p o č i n j e p u p a t i . V a l e r i j a n u b e r e m o u stadiju cvjetanja. N a k o n što s l o ž i m o k o m p o s t n i kup. T a k a v je čep p o t r e b a n s t o g a što s e u b o c i d o g a đ a v r e n j e m l i j e č n e k i s e l i n e . m o ž e m o Valerijana ima još j e d n o v r l o s i m p a t i č n o dje­ l o v a n j e . Na p o v r š i n i nastaje tanka k o ž i c a koju m o r a m o u k l o n i t i .

o v i s n o o m a s i k o m p o s t a k o j u i m a m o n a r a s p o l a g a n j u . O n o l i k o k o l i k o s t a n e u d v a p r s t a . znate kako se p r o i z v o d i . Biološki z n a m o da ljekovite biljke koje su lepirnjače imaju slične c v j e t o v e . I s t o je i sa s v j e t l o m . A k o g o v o r i m o Prije svega m o r a m o v o d i t i računa o t o m u da svaki pripravak stavljamo u rupu pojedinačno. linearno i n e l i n e a r n o . o n d a uvijek p o n a v ­ ljamo r a s p o r e d u o b l i k u o v o g k v a d r a t a o d pet p r i p r a ­ vaka. P r i b l i ž i t e s e n e k o j biljci. To sam htio samo n a p o m e n u t i kako biste imali na umu da m e d u biljkama postoje o d r e đ e n e razlike s o b z i r o m n a stupanj n j i h o v a r a z v o j a . a ne zajedno. trava. ali ne z n a m o kako. O v a j r e d o s l i j e d ima o d r e đ e n i s m i s a o . Postoji slika k o j e s e svi v j e r o j a t n o sjećate iz škole. R u p u l a g a n o z a t v o r i m o i taj p o s t u p a k p o n a v l j a m o z a svaki p o j e d i n i k o m p o s t n i p r i p r a v a k . Riječ je o m a g n e t s k i m silama koje si t a k o m o ž e m o p r e d o č i t i . U p a l i t e s v j e t l o i o n o g o r i . A k o j e k o m p o s t n i kup dulji. plus i minus. z n a t e i b r z i n u k o j o m putuje svjetlo. Dakle. A k o i m a m o tisuću metara d u g a č a k k o m p o s t n i kup. I z v a d i m b a t i n u i p u š t a m o da k u g l i c a p a d n e u r u p u . V i d i t e djelovanje elektriciteta. Uvježbajte se da d r ž i t e p r s t e u o b l i k u r a s p o r e d a k o m p o s t n i h p r i p r a v a k a u k o m p o s t n o m kupu. T a d a ć e m o o djelatnosti snaga u p r i r p a v c i m a . Ti se k o m a d i ć i željeza nekako p o s l o ž e . ih j e d n o g za d r u g i m stavljati počevši od sredine kupa. Ljekovite su biljke z a p r a v o biljke višeg reda. m o r a m o si u svojoj glavi p r e d o č i t i kako o n e djeluju. u v e ć e m će biti udaljeniji. Pitali su me kakav razmak m o r a biti i z m e đ u poje­ dinih kompostnih pripravaka. a on o d j e d n o m o d l e t i . I z b o g toga jer je riječ o l j e k o v i t i m b i l j k a m a k o j e v e ć p o s v o j o j p r i r o d i imaju o d r e đ e n e l j e k o v i t e snage t e s n a g e koje p o s t o j e u biljkama tijekom procesa dozrijevanja p r i p r a v k a bivaju pojačane p o m o ć u o v i h ovoja.toga n a p r a v i m o kuglicu v e l i č i n e m a l o krupnijeg zrna. jedna rupa za jedan pripravak. dok će na v e l i k o m poljo­ p r i v r e d n o m imanju biti naširoko rastegnuti. a katkad s e n j i h o v cvijet n e m o ž e r a z l i k o v a t i o d leptira. p r i p r a v k e ć e m o r a s p o r e d i t i n e š t o grublje. nastaje slika. Svaki o d k o m postnih p r i p r a v a k a nosi o d r e đ e n i b r o j . O v o j e p r i m j e r j e d n o g m a l o g k o m p o s t n o g kupa npr. U ma­ l o m e vrtu pripravci će biti b l i ž e jedan drugomu. T o z n a č i d a s u o n e čiji c v j e t o v i imaju o b l i k ž i v o t i n j e razvijenije od npr. ali n e m a t e p o j m a . Mi p r i p r a v c i m a pripisujemo sposobnost d j e l a t n o s t i s n a g a k o j e nastaju z b o g p r o c e s a koji s e odvijaju u ž i v o t i n j s k i m o v o j i m a . U z m e t e li m a g n e t s d v a pola. za vrt. stavite n a k o m a d p a p i r a p o k o j e m u ste p o s i p a l i sitne k o m a d i ć e ž e l j e z a i m a l o p r o t r e s e t e . Z n a m o d a o n e d j e l u j u . m i s l i t e d a j e t o l i j e p i c v i j e t . K o m p o s t n i kup m o ž e b i t i d u g a č a k i sto m e t a r a . K o l i č i n u ste r a z u m j e l i . Pripravci mogu biti m e đ u s o b n o udaljeni od 20 cm do 2 m.

I z s p o z n a j e da kod m a g n e t a postoje n e l i n e a r n e snage. nekakvom me­ đ u s o b n o m djelovanju. d o d u š e . a s v e s n a g e na Z e m l j i imaju n e k u v e z u s k o z m o s o m . n i j e r e k a o z a š t o . o n n a m . Č i t a v j e o v a j naš p r o s t o r p u n r a z n i h v a l o v a i m o r a m o im?X\ s a m o o d r e đ e n u a n t e n u d a b i s m o t e v a l o v e m o g l i p r i m i t i i o n d a slušati g l a z b u ili v o ­ diti telefonski r a z g o v o r . . s m j e š t e n e u p r i p r a v c i m a . Lubanja n e k e d o m a ć e ž i v o t i n j e ima najveću k o n c e n t r a c i j u kalci­ ja u životinjskom carstvu. n a r a v n o . Sada s i p o m o ć u m a š t e m o r a t e p r e d o č i t i d a s u o v e t o č k e u k o j e ste stavili p r i p r a v k e u n e k a k v o m o d r e đ e n o m m e đ u s o b ­ nom odnosu. Kada je Rudolf Steiner pre­ p o r u č i o p o r e d a k p r i p r a v a k a u k o m p o s t n o m kupu. to. bolje i h a r m o n i č n i j e . z n a m o da su oni u nekakvu m e đ u s o b n o m odnosu. N a v e s t ću kao p r i m j e r što se d o g a đ a hrastove kore. T a k o i ovdje m o r a m o nešto izmisliti da si p r e d o č i m o kako bi to m o g l o djelovati. D a k l e . A odakle d o l a z e snage? S n a g e su. I s k u s t v o j e p o k a z a l o d a k o m p o s t n i kup p r o ž e t p r i p r a v c i m a gnjije b r ž e . Što je antena. kalcifikacije. G o v o r e ć i o p o l o v i m a i s n a g a m a . a n e j e d n o s t a v n o r a s i p a t i . č i t a v j e k o m p o s t n i k u p s a m p o sebi p r o ž e t o d r e đ e n i m l i n i j a m a snaga. K a ž e m o da su pripravci u k o m p o s t n o m kupu p o p u t a n t e n a koje p r i v l a č e snage iz k o z m o s a . naravno. Oni p r e n o s e načela r e d a . kora sastoji od 83 p o s t o kalcija Hrastova se s p r i p r a v k o m od koji je o ž i v l j e n b i l j k o m . Sve je teorija.što je to z a p r a v o . To znači da je poticanje p r o c e s a u smjeru stvaranja biljke ili ž i v o t i n j e prisut­ no u k o r i h r a s t a i te p r o c e s e h r a s t o v a k o r a n e k a k o p r i v l a č i u k o m p o s t n i kup. Znači da to o ž i v l j a v a n j e nastaje z a p r a v o z b o g d j e l o v a n j a biljke. S p r i p r a v k o m od hrasto­ v e kore z a p r a v o p o t i č e m o p r o c e s e koji d o v o d e d o Z n a m o d a k o z m o s ima o b l i k k u g l e . Mi z a p r a v o r a d i m o s neznanjem. znate. n a i m e . Stavljanjem pripravaka u k o m p o s t n i kup d o b i v a m o p r a v e antene. U k o m p o s t n o m kupu pri njegovoj p r e t v o r b i d o g a đ a j u s e p r o c e s i koji m e đ u s o b n o djeluju. a p r i p r a v c i imaju u l o g u da unutar njega stvaraju r e d . da svaki p r i p r a v a k sa svakim d o l a z i u o d r e đ e n i o d n o s . o n o što se d o g a đ a u k o m p o s t n o m k u p u u koji s m o s t a v i l i p r i p r a v k e m o ž e t e si p r e d o č i t i na sljedeći način. ali j e r e k a o d a se moraju rasporediti kao točke u o v o m obliku ( v i d i s l i k u ) .

Sve o v o vrijedi samo za b r e z o v u jamu. D a k l e . vrtlarstvu slučaj i m a n j u n e m a n i k a k v i h ž i v o t i n j a . Naime. Svaki put sadržaj t r e b a m o preparirati p r i p r a v c i m a kao u k o m p o s t n o m k u p u .g o s p o d i n Schwarz ž i v i o je u p r e d j e l u gdje b r e z a raste V r s t e k o m p o s t a i n j e g o v a u l o g a kao k o r o v . p o m o ć u k o m p o s t n i h p r i p r a v a k a u p r o c e s truljenja h o ć e m o unijeti k o z m i č k e snage.t r i t j e d n a se p r e v r n e i o p e t se p r e p a r i r a te se o p e t n a k o n dva-tri tjedna izmiješa i još se j e d a n p u t p r e p a r i r a . . Sada ć e m o g o v o r i t i o r a z n i m v r s t a m a k o m p o s t a . mokraće izmeta je v r s t a komposta mješavina U tu se j a m u s t a v l j a č i s t a k r a v l j a b a l e g a k o j a se u njoj p r e p a r i r a . a s d r u g e strane stavljati u jamu novu balegu. W -50 cm gnojnica. M o ž e se upotrijebiti i kao neka vrsta c j e p i v a z a staju. O d g o v o r i l i ste da su to k o z m i č k e s n a g e . M i . a n o v i stavljati na ispražnjeno mjesto. Č e t v r t a vrsta nastaje t z v . Maria T h u n nastavila je razvijati ovu m e t o d u . gnojnica. površinskim kompostiranjem. Druga Treće U je dakle mješavina izmeta. U z e o je b r e z o v e g r a n e i njima o b l o ž i o j a m u koju j e n a z v a o b r e z o v o m j a m o m . G o v o r i l i s m o o k o m p o s t n i m p r i p r a v c i m a i kako o n i djeluju. Maria T h u n i Max Karl Schwarz r a z v i l i su p r i p r a v a k od kravlje balege — fladen. S m a t r a l a je da u m a s u koja se n a l a z i u b r e z o v o j jami moraju ući a t m o s f e r s k i utjecaji. vode. T u masu z a t i m p r e r a đ u j u sitne ž i v o t i n j e i crvi u zrnati humus. uvijek ć e m o v a d i t i z r e l i k o m p o s t . Biljke rastu n a ž i v o m e tlu. slame. Taj pripravak potječe s početka o v e vrste poljo­ p r i v r e d e z a h v a l j u j u ć i M a x u K a r l u S c h w r z u koji j e izmislio jamu obloženu b r e z o v o m korom. z a g n o j n i c u i z a d r u g e k o m p o s t n e kupove. Nakon š t o s m o j a m u tri m j e s e c a p u n i l i k r a v l j o m b a l e g o m . Ovaj se p o s t u p a k p o n a v l j a n e k o l i k o puta. N a k o n d v a . o n a ć e b i t i i s p u n j e n a d o 3/4. a njih u b i l j k e u n o s i m o p o m o ć u p r i p r a v a k a . a t o j e t l o p r i p r e m ­ l j e n o z a rast biljaka p o m o ć u p r o c e s a truljenja k a k v i se d o g a đ a j u i u k o m p o s t u . je mješavina često raspadnutih da na biljaka i vode. Jučerašnje sam izlaganje z a p o č e o pitanjem što t r e b a m o iz hrane. T a d a m o ž e m o s j e d n e strane v a d i t i k o m p o s t . a nakon tri mjeseca tako pripravljeni kompost spreman je za uporabu. ali s e z b o g g o s p o d a r s k i h razloga najčešće upotrebljava u p o l j o p r i v r e d i . S t i m je p r i p r a v c i m a materijal u j a m i i n t e n z i v n o p r e p a r i r a n . Budući da h o ć e m o da snage koje d o v o d e kom­ p o s t n i p r i p r a v c i s t o j e n a r a s p o l a g a n j u cijeloj o r g a n ­ skoj s u p s t a n c i j i u kompostu i budući da je t e š k o pripravke raspodijeliti po cijeloj masi bez gnojnice. m e đ u t i m . N a k o n svake ž e t v e skupljaju se m r t v e o r g a n s k e tvari koje bivaju p r o b a v ljene o d tla. P r v i j e o n a j n a j l o š i j i . To je i i tzv. uvijek i h t r e b a m o stavljati i s t i m r e d o s l i j e d o m kao što ih stavljamo u k o m p o s t n i kup.

T o j e o s t a v i l a o t p r i l i k e mjesec d a n a d a sagnjije. Postoje i neki d r u g i utjecaji koji n a m a nisu b i t n i . p r o m i j e š a l a . P r i m j e r i c e . N o . na livade. Bio sam j a k o z a h v a l a n n a i z u m u b r e z o v e j a m e . Osobi­ to je v a ž n o da ga ujesen n a n o s i m o na z e l e n u površinu. N a v e č e r o d t e suhe tvari u z i m a m o 100 g . uvijek s t i m p e t e r o s t r u k i m r a s p o r e d o m p r i p r a v a k a i s o t o p i n o m v a l e r i j a n e na p o v r š i n i . kao i u atmosferi. Marije Thun. Druga je vrsta m r a z j e r se u k a m e n j u skuplja v o d a k o j a se l e d i . Gospoda Thun je napola ukopala drvenu bačvu u koju je stavila g n o j s b a z a l t o m i i z m r v l j e n i m ljuska­ ma od jajeta i sve je to u samoj b a č v i p r e p a r i r a l a k o m p o s t n i r n p r i p r a v c i m a r a s p o r e đ e n i m k a o n a slici. do početka z i m e i tada bi u njemu trebali biti pri­ p r a v c i . u rastu biljaka. o s i m ako n a p r a v i m o t o p i n u . a l e d š i r e n j e m rasprskava k a m e n j e . T o j e j e d n a vrsta utjecaja atmosferskih prilika. V a ž n o je da to bude ujesen j e r s t i m p r i p r a v k o m ž e l i m o p o t i c a t i p r o c e s e truljenja. N j i h s u š i m o . Nakon toga j e fladen. K a k o sam ja p r a k t i č a n p o l j o p r i v r e d n i k i z a p r a v o p o m a l o lijen. ali 1 0 0 g p r i p r a v k a ne m o g u r a z d i j e l i t i na 1 ha z e m l j e .P o z n a t i su procesi atmosferskih utjecaja na staro kamenje koje je i z l o ž e n o atmosferskim p r o m j e n a m a i rastu biljaka. nastaju k i s e l i n e k o j e i z g r i z a j u k a m e n j e . u p u s t i n j i su to v j e t r o v i koji nanose pijesak na kamen i t i m e ga postupno mrve. ali u sjeni k o j a je p r o z r a č n a . K a k o s u naši * Imanje dr. N a s najviše z a n i m a utjecaj a t m o s f e r s k i h p r i l i k a na o r g a n s k e s u p s t a n c i j e k o j e t r u n u ili se raspadaju. O n o što k a o o ž i v ­ ljeni kalcij m o ž e m o d o b i t i u n a š e m kućanstvu jesu ljuske o d j a j e t a . s a m e l j e m o i h t a k o d a dobijemo brašno i zatim kompostu dodajemo nekoliko grama toga brašna. sta­ vila natrag u bačvu i opet preparirala kompostnirn p r i p r a v c i m a . a ti su p r o c e s i truljenja i s t o d o b n o o n i koji stvaraju humus. N a z i v a m o g a "Miiusdorfski upravljač truljenja". s d v a p r s t a . p i t a o sam se č e m u ta priča o bačvi. n a r a v n o . na sjetvenu površinu. r a z m o č i m o je u v o d i jer je to u g l a v n o m organska tvar koja s e t e š k o t o p i u v o d i . U Mausdorfu smo razmišljali kako bismo spo­ menuti pripravak m o g l i konzervirati. Christiana von Wistinghausena. kakav r a d i m o na Mausdorfu* upotreb­ l j a v a m o tako da ga m i j e š a m o s v o d o m i o n d a ga p r s k a m o p o p o v r š i n i k a o p o v r š i n s k i p r i p r a v a k . p r i p r a v a k p r e m a r e c e p t u r i bio dovršen. N a k o n mjesec d a n a s v e j e i z v a d i l a . m n o g o ljepše k a d a b i s e f l a d e n m o g a o u p o t r i j e b i t i u stanju u k a k v o m jest. T a j je postupak ponavljala tri-četiri puta. O n d a s m o g a samljeli. Sada u toj jami m o ž e m o l o p a t o m p r e v r n u t i čitavu masu i ne m o r a m o se m u č i t i s b a č v o m . Bilo bi. Stoga s m o ga o s u š i l i u sjeni. Inače bi taj upravljač truljenja t r e b a l o p o s i p a v a t i o v a k o . Fladen. P r i r o d n o nastajanje humusa odvija se ujesen. N i j e uvijek j e d n o s t a v n o p o s t i ć i d a p r i p r a v a k bude pripremljen u pravo vrijeme. m i s m o z a p r a v o k o m b i n i r a l i t a d v a n a č i n a stvaranja komposta tako da smo u b r e z o v u jamu stavili sve o n o š t o g o s p o d a T h u n s t a v l j a u b a č v u . Ja s a m to u p o l j o p r i v ­ r e d n o m smislu p o j e d n o s t a v i o . . Dakle. Stoga j e g o s p o d a T h u n p r e p o r u č i l a d a s e r a z m r v l j e n i b a z a l t s t a v l j a u k o n c e n t r i r a n u m a s u i da se u nju d o d a j e n e š t o o d o ž i v l j e n o g kalcija. U j u t r o t o p o m i j e š a m o s v o d o m i onda štrcaljkom nanosimo na zemlju.

upravljač truljenja. Sloj ne treba micati. ciljano. Morali primijeniti primijeniti na se pri malčiranju izravno na taj tlo sloj ili maknuti i onda mogu pripravci se pripravci A k o s a m s e ujesen o d l u č i o n a p o l j e i z n i j e t i g n o j i z r o g a . Možemo li lubanju te šaš? Uvijek treba p a z i t i na to da lubanja leži u mulju. K o d zelene gnojidbe r a d i m o sa ž i v o m b i l j k o m koja j e z a p r a v o m e d u k u l t u r a . Ne z o v e m o ga samo fladen n e g o t o č n o . t r e b a g a u k o p a t i . J e d i n o kišne gliste u v l a č e u zemlju o n o što napadaju gljivice. d o k j e k o d m a l č i r a n j a r i j e č o p o k r i v a n j u s u h o m b i l j k o m . Prije z a p r a v o n i s m o imali iskustva s višekrat­ n o m u p o r a b o m l u b a n j a . ukopati na mjesto na kojem ras­ . Može li se ista lubanja upotrijebiti više puta? Do sada s m o se lubanjama koristili s a m o j e d n o m . Ona m o ž e biti obraštena. u z a d n j i h d e s e t m i n u t a m i j e š a n j a k o j e tra­ j e j e d a n sat u m a s u t r e b a m s t a v i t i o v a j u p r a v l j a č truljenja što sam ga p r i p r e m i o dan prije. Ujesen. O d g o v o r i n a pitanja taj sloj? P r v o ć u objasniti r a z l i k u i z m e đ u z e l e n e g n o j i d b e i malčiranja. a to bi bilo p r e v i š e . Imajte na umu da razina v o d e m o ž e porasti i da nećete uvijek moći pronaći l u b a n j u k o j u ste u k o p a l i . da bi se s t v o r i o humus. p r v i s m o p u t o v e g o d i n e isprali stare lubanje i p o n o v ­ no ć e m o ih upotrijebiti. S o b z i r o m na p o t e š k o ć e nastale u p o s l j e d n j e v r i j e m e . Z a t o j e p r i j e n e g o što g a u p o t r i j e b i m o u v r t u s m i s l e n o n a p r a v i t i v o d e n u o t o p i n u .d i n a m i č k o n a č e l o jest p r o m a ­ tranje d i v l j e p r i r o d e . t r e b a l i b i s m o u z e t i č i t a v u šaku da m o ž e m o vidjeti kako ga sijemo. Mausdorf'ski u p r a v l j a č truljenja m o ž e t e p r i m i j e n i t i na svaku o r g a n ­ sku s u p s t a n c i j u koja se r a s p a d a . ali v r l o p l i t k o . ali i m a m o d o b r o i s k u s t v o s višekratnom uporabom rogova.p r s t i p r e v i š e g r u b i . D j e l o v a n j e m pripavka p r o c e s raspadanja bit će o d m a h od početka upravljan na primjereni način. Z a t o s m o taj p r i p r a v a k i n a z v a l i " u p r a v l j a č e m truljenja". O s n o v n o b i o l o š k o . T a k o đ e r m o ž e t e iz kuhinje uzeti soljenku koja se v i š e ne upotrebljava i p o m o ć u nje p o s i p a t i k o m p o s t u kanti. I na j e d n o i n a d r u g o m o g u s e p r i m i j e n i t i p r i p r a v c i . U d i v l j o j s e p r i r o d i n e u k o p a v a ništa što raste na p o v r š i n i .

T a d a nastaje utrka i z m e đ u sunca i muha. da se ne zadržava u jami. o s t a v i t i je­ dan dan da o d l e ž i kako bi se posušila i onda v i l a m a p r e b a c i t i u jamu. A k o i m a m o vlažno tlo. a i m a m o k o m p o s t n i kup. R e k a o s a m v a m d a j e p o l j o p r i v ­ r e d n o imanje jedan o r g a n i z a m . Koliko vode treba za 50-60 litara. . gnoj iz roga miješamo rukom. M o r a ­ m o s a m o p a z i t i d a t l o nije p o d v o d n o . a z a t i m je s t a v l j a m o n a k o m p o s t n i kup i p o k r i j e m o s l a m o m . Do p o l o v i c e je ukopana u tlo. Ja sam praktičan.Može li se pripravak od koprive rudi ti s korijenjem? T r e b a ga raditi bez korijenja. a materijal koji s m o iskopali stavljamo na stranu. u d a l j e n i o d d r u g i h . Ja u z i m a m v o d u koja i m a v a n j s k u t e m p e r a t u r u . T r e b a je izgaziti da bude čvrsta. Kako očistiti svježu lubanju koju smo tek donijeli od mesara? A k o s m o je d o b i l i u rujnu. a stanu­ j e m o u kući udaljenoj od drugih. Mora li se kopriva usitniti? K o p r i v u t r e b a j e d n o s t a v n o p o k o s i t i . A k o ne ž i v i m o sami. a z a t i m g a p r s k a t i p o m o ć u k a n t e koja i m a r u ž u i l i pomoću grančice. jedna cjelina. o n d a i m a m p r o b l e m kako napraviti t o p l u v o d u . o n d a p r i p r a v k e stavljam na periferiju s v o j e g a imanja. ili t u b a č v u i s p u n i m v o d o m d v a tri d a n a p r i j e i p o t o m u nju s t a v l j a m p r i p r a v k e j e r ć e o n a n a k o n d v a tri d a n a p o p r i m i t i v a n j s k u temperaturu. To m o ž e t e u vrtu izmiješati u kanti. u gnoj? 100 g fladena? Mora li brezova jama biti pokrivena ili je treba ostaviti otvorenu? P r e k o nje p o s t a v l j a m o l a g a n i p o k r o v . dinamiziramo pripravak? N e m o j m o k o m p l i c i r a t i . o n d a je m o ž e m o jednostavno objesiti vani jer će dva dana smrdjeti. lubanju o s t a v l j a m o p o l a dana na s i m c u da m u h e po njoj snesu d o v o l j n o jajašaca. Ako imam vrt. t r e b a m o je t e k u rujnu. N a k o n tri t j e d n a b i t ć e čista i m o ž e m o j e i z v a d i t i . N o . onda otprilike i m a m p o t r e b n u t e m p e r a t u r u . a g o r e n e š t o š t o j e š t i t i o d kiše i o m o g u ć a v a da v o d a otječe. Kad ukapamo pripravke. jamu m o r a m o drenirati.i od drugoga? O n o što z a p r a v o ž e l i m p o s t i ć i jest d a p r i p r a v c i m e đ u s o b n o djeluju. N a d n o stavljamo u p o t r i ­ j e b l j e n e d a š č i c e . p o m o g u ć n o s t i u staji č i m ž i v o t i n j a izbaci i z m e t . n a j b o l j e i z b a č v e u k o j o j s e skuplja kišnica. o n d a je u k a p a m o u tlo onakvu kakvu smo je d o b i l i od mesara. U v i j e k j e d o b r o d a taj pripravak. A k o u bačvu od 50 1 ulijem pola kante v r u ć e v o d e . 0stavljamo na njoj sve ostatke tkiva i mesa j e r će to ž i v o t i n j e i o n a k o sve razgraditi. O n a j e duboka 40-50 c m . ali i h t r e b a p r i m i j e n i t i n a što s v j e ž i j i g n o j . Nema nikakvog propisa o tom razmaku. o d n o s n o m o r a m o s e p o b r i n u t i d a v o d a o t j e č e . ako lubanju d o b i j e m o u travnju. A k o taj o r g a n i z a m h o ć u p r o ž e t i d j e l o v a n j e m p r i p r a v a k a . p o l o v i c u ću pripravka ukopati u svojem vrtu. koliko oni moraju biti udaljeni jedar. A a k o h o ć u d a t a o t o p i n a i m a 3 2 stupnja. Kolika valerijanom i mora koliko biti dugo temperatura vode pri prskanju Mogu li se pripravci staviti izravno P r i p r a v k e m o ž e t e staviti i z r a v n o u gnojnicu i t a k o i h p r i m i j e n i t i .

K a t k a d kraj k o j i s a m z a v e z a o nije p o t p u n o suh. sluzokoža mora ostati s unutarnje strane. a kadmij je o t r o v a n . bolje je da ga s p a l i m o n e g o da to u n e s e m o u svoj vrt. Za deset minuta b i l o je ispunjeno muhama. Te se snage skupljaju u životinji i d o v o d e do p o v e ć a n e k o l i č i n e uree koja ulazi u ž i v č a n i sustav. nego samo p o n j e m u nesu jaja. T a k o se z a p r a v o p o v e ć a v a broj o n i h koji rade biološko-dinamički.a susjeda ću uvjeriti da r a d i m i s p r a v n o pa ću d r u g u p o l o v i c u ukopati u njegovu vrtu. Životinja u sebi ima snage koje joj o m o g u ć u j u da b j e l a n č e v i n e iz biljke p r e t v a r a u m e s n e b j e l a n č e v i n e . T a j d i o koji s e nije p o s u š i o t r e b a o d r e z a t i . o n d a je p r e t h o d n o o č i s t i m o jer mast nam ne koristi. Inače bi se k a r t o n ili p a p i r m o g l i u p o t r i j e b i t i u p r o c e s u k o m p o s t i r a n j a ili k a o materijal k o j i m se p r e k r i v a t l o . Z a t i m ga s p r e m a m o u p l a s t i č n e v r e ć i c e ili u neku staklenu ili m e t a l n u p o s u d u koja se m o ž e d o b r o z a t v o r i t i . n a p u h a o . m e đ u t i m t o c r n i l o m o ž e s a d r ž a v a t i o t r o v n e supstancije ili b o j e . životinja. Može obzirom na li se kompostu dodavati koštano brašno s kravlje ludilo? Kravlje l u d i l o je bolest koja je postojala i prije n e g o se p o j a v i l a u m e d i j i m a . e u k a l i p t u s o v o ulje ili ulje od klinčića. r a z a r a g a i ž i v o t i n j a u g i b a . D a k l e . Ne trebate se bojati ako na crijevu nađete muhe. ona više ne m o ž e upotrijebiti snage za pretvaranje biljne b j e l a n č e v i n e u m e s n e . a k o i m a m o k a r t o n u kujem su bila d e z i n f e k c i j s k a sredstva. Je komposta? K a r t o n je o r g a n s k i m a t e r i j a l i s n j i m e ne bi b i l o p r o b l e m a . Ne treba ga ispirati v e ć s a m o istisnuti n j e g o v sadržaj. U nju s t a v l j a m o n e k o l i k o k a p i e t e r i č n o g ulja. . izrezat ć e m o i taj d i o c r i j e v a i z a t v o r i t i ga. t r e b a o d r e z a t i s v e što j e n a k o n dva dana ostalo v l a ž n o . rekao da Rudolf Steiner je još godine a k o s e b i l j o ž d e r e hrani m e s o m . a t o n e m a što t r a ž i t i u n a š e m v r t u . li karton pogodan za malćiranje ili pokrivanje Treba paziti da se crijevo ne izvrne. T a k o n e m a t e čisti organski materijal n e g o materijal o n e č i š ć e n k e m i k a l i j a m a . Ako životinji dajemo životinjske bjelančevine. a postala je o p a s n a zahvaljujući pogrešnom hranjenju 1923. Bilo koje m i r i s n o ulje. A k o i z zabave h o ć e t e ispitati postoje li u vašim n o v i n a m a neke kemijske supstancije odnesite ih na analizu. a ako je ima. N a k o n š t o se c r i j e v o p o t p u n o osušilo ipak na sebe treba n a v u ć i m a l o v l a g e iz zraka kako bi p o s t a l o p o d a t n o . C r n i l o o d š t a m p e nije ništa d o l i Čada. Z a p r a v o . s v e z a o i objesio na sunce. T u z a p o č i n j e utrka i z m e đ u Sunca i r a z v o j a jajašaca m u h a . v e ć nam je p o t r e b n a samo opna. pa je bolje da je ne u p o t r e b l j a v a m o . T r e b a biti tek toliko vlažno da se pri preklapanju ne lomi. D o b r o je da c r i j e v o n e m a suviše masti na sebi. N a r a v n o d a p o s t o j i i p r i r o d n a n e o t r o v n a žuta b o j a . Z n a m o da žuta boja sadrži m n o g o kadmija. Sve što n e m o ž e m o s a s i g u r n o š ć u i d e n t i f i c i r a t i b o l j e je da ne u p o t r e b l j a v a m o u vrtu. k o j u u v i j e k d o b i v a S u n c e . V a ž n o je samo da o n o b u d e p o t p u n o s u h o . A k o je c r i j e v o o b j e š e n o "u" obliku slova u i na dnu u njemu ostane još sadržaja. Kako se crijevo može osušiti a da se zaštiti od muha? O v o c r i j e v o sam d o n i o o d mesara. ali je p r o b l e m u t o m e što je isprva kemijski o b r a đ e n . o n i m o r a j u p o l u d j e t i . l a v a n d i n o . Ali muhe ga ne jedu.

pojedu grudice komposta. Kod pretvorbe v o d i m o m n o g o v i š e računa o t o m e da s a d i m o biljke koje u t l u s t v a r a j u d u š i k i da b a k t e r i j e k o j e stvaraju dušik hranimo organskom supstancijom. k r u m p i r . Mi. N i t k o ne zna kako dolazi do zaraze. u z r o k k r a v l j e m l u d i l u je u ljudima. Ja se ne b o j i m raditi sa ž i v o t i n j s k i m d i j e l o v i m a . P r i t o m se oslobađaju tvari koje s kišom ulaze u zemlju. p r e p a r i r a t i o d o z g o . po n j e m u sja Sunce i suši ga. i a k o n i o n i sami t o z a p r a v o t o č n o n e znaju. Ne m o r a t e se bojati da će ispariti. N o . površini ili u dubini? treba To sam v e ć opisao. O n i štite tlo od isparavanja i p r i v l a č e kišne gliste da d o đ u na površinu. A k o ih i z d v o j i m o kako b i s m o ih istražili — više ne istražujemo o r g a n i z a m . A k o je k o m p o s t postavljen na površini. Cijela je priča z a p r a v o n a p u h a n a u m e d i j i m a z b o g p a n i č n o g straha ljudi. Sve ž i v o t i n j i c e u k o m p o s t u o d u m i r u . što možemo upotrijebiti? životinje. I k o d k o m p o s t a je tako. Kosti d o n o s e kalcij. uvuku ih u z e m l j u i o n d j e p r e r a d e . Ako nemamo kravlju lubanju. li ga preparirati po Dakle. Od č e g a s e s a s t o j i k o m p o s t ? Sastoji s e n a j v i š e o d s u p ­ stancija koje se nalaze na p o v r š i n i z e m l j e . Ali pitanje je bilo mogu li se u kompost dodavati kosti? N a r a v n o . Ima biljaka koje ne p o d n o s e k o m p o s t i o n i h koje v o l e v r l o d e b e l i sloj k o m p o s t a . a l i v a d e i pašnjaci traže kom­ p o s t koji j e p o t p u n o t r u o . z e l j e i s v e k u p u s n j a č e pune kante. N e k e biljke t r a ž e p o t p u n o r a s p a d n u t i k o m p o s t . Mislite na p r i r o d u . međutim. Lubanju bilo koje d o m a ć e Kad se kompost preparira. ali o s t a v l j a j u svoja jajašca. Z n a m da je k o m p o s t o r g a n i z a m . ali j a i h n e m o g u analizirati. e p i d e m i j e i prijenosa s j e d n e ž i v o t i n j e na drugu. D o b r o je od p r i r o d o z n a n s t v e n i k a saznati koje su b a k t e r i j e p r i s u t n e u k o m p o s t u i koja je n j i h o v a funkcija. a za k e l j . a druge k o m p o s t na p o č e t k u procesa raspadanja. T r e b a ga. Rajčica. svi procesi kompostiranja zaustavljaju s e o n o g a časa k a d j e s u h o ili k a d j e s m r z n u t o . Debljina komposta ovisi o vrsti kulture. k u p u s t r a ž e k o m p o s t u p o č e t k u procesa raspadanja. ti se p r o c e s i nastavljaju. specijalno d j e l o v a n j e p o j e d i n i h bakterija na biljku ja kao p o l j o p r i v r e d n i k ne m o g u objasniti. N e k a d a s e t o k o r i s t i l o kad s e n e k o imanje iz k o n v e n c i o n a l n e p r e v o d i l o na biološkodinamičku poljoprivredu. Dušik iz k o m p o s t a ne m o ž e se i z g u b i t i jer je on organski v e z a n . To morate pitati b i o l o g e . A k o i m a m l i v a d u n a k o j u stavljam p u n o komposta i ako d o d a j e m gnoj iz roga. A k o k o m p o s t r a s p r o s t r e t e p o p o v r š i n i . a k o je m o g u ć e . M r k v i ne treba stavljati n i k a k a v k o m p o s t . . uvijek ostaju m a l i d i j e l o v i koji nisu d o kraja i s t r u n u l i . K a d p a d n e kiša i p o s t a n e t o p l o .D a k l e . U p r i r o ­ di supstancije s p o v r š i n e z e m l j e u v i j e k ostaju na površini. u biološko-dinamičkoj poljopriv­ r e d i n i s m o p r i j a t e l j i u p o r a b e p r i p r a v a k a i z k r v i ili k o š t a n o g b r a š n a . p o s t i ž e m to da na njoj raste bijela djetelina. Možete li što reći o utjecaju bakterija u kompostu i u vašim pripravcima? N a r a v n o d a s u o n e p r i s u t n e . a bakterije su samo j e d a n n j e g o v d i o . Bakterije i crvi koji tu ž i v e nosi­ telji s u b j e l a n č e v i n a .

postoji mogućnost da se pri­ pravci od ljekovitih biljaka dodaju izravno u kompost bez ovoja koji. To je jedna sasvim dinamička osobina. Naravno da se to može činiti u biološkoj poljopriv­ redi kako bismo je poboljšali s ljekovitim biljkama. U jednoj litri komposta živi više životinjica nego što ima ljudi na Zemlji. Nešto što treba otvoriti naša osjetila. možemo li raditi kompost bez ži vo tin jski li sa s t oja ka? Zašto se kao vegetarijanac bojite životinjskih sastojaka? Svaki kompostni kup vrvi životinjama. Dakle. Sve to čini j e d n u cjelinu. ali to onda nije biološko-dinamička poljoprivreda. a to je sedam riječi: ćuti. Biološko-dinamičkom metodom može se u zemlji oslo­ boditi sadržaj fosfora. kao što životinje trebaju biljke. Bojite li se samih životinja ili njihove veličine? Krava koja je u Indiji sveta. Samo na tome putu možemo shvatiti gradivo. htjeti.Postoji li alternativna mogućnost za životinjske sastojke u pripravcima/ U biološko-dinamičkoj poljoprivredi ne postoje alternative. Pedeset posto komposta sastoji se od životinja. našu dušu za rad. . misliti. N o . Time se može ukloniti nedostatak fosfora. Međutim. vidjeti. a po­ moću tih se kiselina iz minerala koji postoje u okolini izvlače rezerve fosfora. U l o g a životinja u biološko-dinamičkoj poljoprivredi Čovjek mora postati samostalan. njezin je izmet i z v o r humusa u Europi. I sam je čovjek viši razvojni stupanj ž i v o t i n j e . krava je u srednjoj Europi svojim iz­ metom donijela plodnost livadama. Osnova svega ži­ voga potječe od biljke preko životinje do čovjeka. o odnosu između životinja i bilja u poljoprivred­ nom organizmu. međutim. Jučer sam vam pokazao kako se s pripravkom gnoja iz roga pojačava djelatnost korijena biljke da izlučuje korijenske kiseline. može­ mo shvatiti smisao i međuovisnosti. činiti i shvatiti. Koje biljke treba koristiti kad u tlu ima premalo fosfora? Ima vrlo malo tla u kojima uopće nema fosfora. humus je p r o i z v o d koji je astraliziran pomoću životinje. uništavana je u Europi. Ako smo vegetarijanci. osjetiti. Da bi m o g l e p r e ž i v j e t i . također imaju svoju funkciju. Nove spoznaje su nam pokazale da dodavanje pripravcima valerijane u zadnjih pet minuta mije­ šanja bilo gnoja. biljke trebaju ž i v o t i n j e . Ovdje je riječ o ulozi životinja u poljoprivredi. bilo kremena iz roga pozitivno dje­ luje na fosforne procese u tlu. Ima nešto načelno s čime ja za­ počinjem svoja predavanja.

Ž i v o t i n j a koja u sebi n e m a utje­ l o v l j e n o Ja u p r a v o zato što to Ja ne treba. Naravno.d i n a m i č k o j p o ­ ljoprivredi. a s v e što se u v e z i s t i m e d o g a đ a i r a z v i j a dio je toga jedinstvenog procesa. . I z u z m e m li iz njega životinje. M i . A k o t o z b o g tržišnih razloga ne m o ž e m o postići. m o r a m o za to p r i r e d i t i tlo. h o ć e m o li p r o i z v o d i t i i prodavati plo­ d o v e . A k o zajedno sagledam sve biološko-dinamičke pripravke. Ja ž i v i m u bu­ dućnosti z a t o što ž i v i m u b i o l o š k o . U v e ć i n i slučajeva to su l e p i r n j a č e .Jučer s a m v a m . To je o n o što ž i v e ž n i m n a m i r n i c a m a s o z n a k o m D e m e t e r daje osobitu kvalitetu oznaku "hrana s i z b o g čega ti p r o i z v o d i nose karakterom". a p l o d o v i koje h o ć e m o p r o d a v a t i zahtijevaju da u tlu postoji humus. Sve to zajedno čini j e d n u cjelinu. g o v o r e ć i o p r i j e l a z u s k o n v e n ­ c i o n a l n o g načina o b r a d e zemlje na biološko-dina­ mički. T o j h a r m o n i j i p r i p a d a j u o d r e đ e n i r i t m o v i . a r a z v o j tih snaga je i smisao c j e l o k u p n o g r a z v o j a . T o znači d a u p l o d o r e d u m o r a biti sadržano b a r e m 20-30 p o s t o k r m n o g bilja. Jer. a ta je cjelina b i o l o š k o . I z l o ž i o sam v a m o s n o v n u i d e j u . 0 t o m u će o n d a o v i s i t i b r o j ž i v o t i n j a k o j e m o ž e m o imati n a s v o j e m u imanju. m o r a m o učiniti k o m p r o m i s tako da p o v e ć a m o broj životinja koje žive u zemlji. T o nije i z n a š a o č o v j e k naše današnje g e n e r a c i j e n e g o R u d o l f Steiner. h o ć e m o l i o b n o v i t i t l o k o j e s m o i s c r p i l i uzgajajući p l o d o v e za prodaju. m o r a m o na njemu uzgajati biljke koje će ga p o n o v n o oživjeti i oboga­ titi. žrtvujući se. O n o što j e e g z i stentno — to je čovjek. oni svi zajedno čine jedan organizam. uka­ panje i v a đ e n j e p r i p r a v a k a u o d r e đ e n o godišnje doba. to više nije o r g a n i z a m . Jučer sam v a m pokušao objasniti kako snage k o j e č i n e d a biljka r a s t e u s p r a v n o z a p r a v o p o m a ž u č o v j e k o v e Ja-snage. Oni č i n e cjelinu u k o j o j z a j e d n o sudjeluju ž i v o t i n j e i biljke. U ž i v o t i n j i se d o g a đ a nešto p r i r o d n o što je čovjek p r e p o z n a o kao o n o što je p o t r e b n o da se kvaliteta h r a n e u z d i g n e n a v i š u r a z i n u . prikazao načelo p l o d o r e d a . naši r o d i t e l j i i naša d j e c a o v d j e s m o z a t o da e k s p e r i ­ m e n t a l n o istražimo je li tomu doista tako. s v e s t v o r e n o z a p r a v o j e j e d a n m e đ u s o b n o p o v e z a n i o r g a n i z a m . To su biljke koje će biti u p o t r i j e b l j e n e unutar g o s p o d a r s t v a i n e ć e biti za prodaju. te snage stavlja č o v j e k u na raspolaganje. prskanje u o d r e đ e n i m r i t m o v i m a itđ. j e d n u cjelinu koju ne m o ž e m o tek tako razbiti. ali u n e k o m o b l i k u o s n o v n a će načela ipak ostati.d i n a m i č k i o r g a n i z a m . hoće li primjenom biološko-dinamičke metode u poljopriv­ redi prehrana doista postati bolja. To je k a o u g l a z b e n o j ljestvici u kojoj ne m o ž e t e i z n i z a t o n o v a koji č i n e h a r m o n i č n u c j e l i n u i z u z e t i j e d a n t o n . t r a v e i biljke k o j e služe za p r e h r a n u životinja. Je li moguće ili hoće li bici moguće da se pripravci proizvode bez životinjskih dijelova? B u d u ć n o s t ne m o g u p r o r e c i . Isto je i s p r i p r a v c i m a . Načela p l o d o r e d a o d r e đ u j u broj životinja koje m o r a m o imati na s v o j e m u i m a n j u ili b r o j koji b i s m o t r e b a l i i m a t i . Jedno od načela biološko. Naravno da ta poljoprivreda podliježe n e p r e k i d n o m e r a z v o j u . T a j sklad p o d u p i r e u čovjeku snage jastva. dakle mikroorganizama i različitih drugih životinja.d i n a m i č k e p o l j o p r i v r e d e jest d a s e n a č e l a n a o s n o ­ vi kojih se p r o i z v o d i hrana primjerena čovjeku podignu na jednu višu d u h o v n u razinu. T o z n a č i da.

j e d u jaja i . v e ć d a ž i v o t i n j e u z g a j a m o u skladu s njihovim bićem. A o n o što p r i ­ t o m u s p u t nastaje p r o i z v o d i s u n a m i j e n j e n i t r ž i š t u i. Sva ta carstva čine jednu veliku cjelinu na čijem je vrhu čovjek s a s v o j i m i n d i v i d u a l n i m d u h o m .d i n a m i č k o j p o l j o p r i v r e d i nema g o v o r a o t o m e da se životinjama nanosi bol. kad b i s m o pustili da sve ž i v o t i n j e ž i v e . O n e s u p o s t a l e čovjekovi partneri i s njime ž i v e p o d istim k r o v o m . d a k l e . dakako. b e z stresa. K a o p o l j o p r i v r e d n i c i i m a m o z a d a ć u i z v r š i t i se­ lekciju m e đ u ž i v o t i n j a m a . m e đ u t i m . K a d v e ć ž i v o t i n j e uzgajamo na našim imanjima. p r i r o d a će biti snaga selekcije t i m e što će d o ć i do r a z n i h e p i d e m i j a . Ali i sami k a d u m r e m o ili ć e m o se p r e d a t i da b u d e m o spaljeni s m o r e m energije. S a s v i m m i j e j a s n o d a r a s t e b r o j ljudi h r a n e v e g e t a r i j a n s k i . u s m r t i m o je j e d n i m j e d i n i m hicem i p r e t v o r i m o je u hranu. N o . A k o ž i v o t i n j u z a k o l j e m o k o d sebe. a stvaraju se neki n o v i . N o v a c nema prioritet u ljudskom ž i v o t u .d i n a m i č k o g rada misli samo na n o v a c savjetovat ću da o d m a h prestane s r a d o m . što nikako ne znači da ih t r e b a m o o d i j e l i t i ođ svjetla i zraka. On je n u ž n o z l o . na svojemu d o b r u neću držati ž i v o t i n j e . morali bismo ih ondje i zaklati. " T a k o j e z a p r a v o cilj b i o l o š k o .Tijekom toga procesa određeni se dijelovi gube jer postaju n e p o t r e b n i . a k o ih zaista p u s t i m o da ž i v e s l o b o d n o u p r i r o d i . a ljudi ć e g l a d o v a t i j e r v i š e n e ć e biti ž i v o t i n j s k e h r a n e . v i d i m o kako p o d ­ loga te evolucije obuhvaća m i n e r a l n o . i Životinje koje su tijekom tisućljeća postale d o m a ­ ć e ž i v o t i n j e v i š e nisu d i v l j e ž i v o t i n j e . m e đ u t i m . Kad b i s m o sve životinje pustili na slobodu. jest ž i v o t i d u h . i to tijekom čitave g o d i n e . ili ć e m o s e d a t i u k o p a t i p a ć e nas r a z l o ž i t i ž i v o t i n j e koje ž i v e u zemlji. Danas. da ih j e d n o ­ s t a v n o z a r o b i m o . To je neprekidna evolucija s jednim o d r e đ e n i m ciljem. n o v a c . to bi z a n j i h b i l a silna m u k a . Ž i v o ­ tinje se v o z e tisućama kilometara. O n o m e tko u počecima svo­ jeg b i o l o š k o . pusti se da krv isteče kad je ž i v o t i n j a m r t v a .d i n a m i č k o g načina o b r a d e z e m l j e r a z v o j č o v j e k o v a d u h a . I m a v e g e t a r i j a n a c a k o j i p i j u m l i j k o . U b i o l o š k o . z a t o što n e b i i m a l e d o v o l j n o hrane. A k o . a o n d a t a k v e ž i v o t i n j e m o ž e m o uvesti u niz biološko-dinamićkih pripra­ vaka. O n o što se ubraja u n e h u m a n i p o s t u p a k p r e m a ž i v o t i n j a m a jesu t r a n s p o r t i ž i v o t i n j a na daljinu. Svi mi n a s t o j i m o da sa što manje b o l i za b i l o koje biće d o đ e m o do z d r a v e hrane. jer z n a t e da k o d ljudi koji ne j e d u m e s o postoji slobodna energija koja nije iskorištena za p r o b a v u m e s a i k o j u t r e b a z a n e š t o u p o t r i j e b i t i . Jer. o n e bi v e ć z i m i stradale. b e z straha. ne s m i j e m o ih ni hraniti. Ljudi k o j i s u koji s e v e g e t a r i j a n c i ne bi htjeli nanositi bol ž i v o t i n j a m a . z n a t n o ću smanjiti p l o d n o s t tla. T a k o čine i svi l o v c i s d i v l j i m ž i v o t i n j a m a . P o s t o j i j e d n a lijepa n j e m a č k a m o l i t v a p r i b l a g o v a n j u koja kaže: " N e h r a n i nas k r u h . biljno i živ o t i n j s k o c a r s t v o te c a r s t v o č o v j e k a . m o r a m o s v i m ž i v o t i n j a m a o m o g u ­ ćiti postojanje. ali isto je t a k o j a s n o da p o s t o j i i m n o š t v o ljudi kojima je p o t r e b n a hrana životinj­ skog p o d r i j e t l a . A k o se životinja usmrti j e d n i m j e d i n i m hicem. Ja n i s a m z a s t u p n i k f a n a t i z m a ni u k o j e m o b l i k u s a s v i m s a m s p o r a z u m a n s t i m e da l j u d i k o j i su se za to o d l u č i l i ne j e d u m e s o . O n o što nas u k r u h u h r a n i jest Božja vječna riječ. A k o t u e v o l u c i j u g l e d a m o u cjelini. A k o sve ž i v o t i n j e p u s t i m o u p r i r o d u .

s t a b l o . su­ p r o t n o s t i nas v o d e p r e m a n a p r e t k u .d i n a m i č k i m n a č i n o m . b i l j k e sasvim p o u z d a n o znaju da vi kao č o v j e k njima h o ć e t e p o m o ć i . 1 u n a š e m s o c i j a l n o m ž i v o t u p o t r e b n e su n a m s u p r o t n o s t i .d i n a m i č k i n a č i n o b r a d e tla u p u n o j mjeri ispu­ njava smisao i ideju stvaranja t i m e što ne s a m o da o d r ž a v a p r i r o d u n e g o je i razvija u skladu s o s n o v n o m idejom evolucije. Župnici u crkvi p r o p o v i j e d a j u : N e m o j ubijati! — a p o l j o p r i v r e d n i c i koji r a d e p r e m a k o n v e n c i o n a l n o j m e t o d i već se od ranog jutra d o g o v a r a j u o t o m e koji ć e o t r o v u p o t r i j e b i t i . što ja r a d i m sa stvorenim? Jednom sam raspravljao s dvanaest župnika. taj da i n e . i i m a m osjećaj d a se stablo t o m e raduje. ubijaju stvaranja brinu i n s e k t i c i d i m a insekte koji se b r i n u da s j e t v e n o s j e m e ostane z d r a v o . M o j a s e ž e n a u v i j e k p o m a l o ljuti. i to r u k o m . . te ga n j e g u j e i u n a p r e đ u j e . Naša je zadaća.d i n a m i č k o m o b r a đ i v a n j u tla. ali v o d i r a č u n a o s t v a r a n j u .sir. N e k i m ljudima u n j i h o v i m v r t o v i m a sve uspijeva. s t a b l o se v e s e l i . j e r o n o što mi r a d i m o s pripravcima nema nikakve veze s mistikom. J e d n a sada sjedi na v r h u . Jer. v o n W i s t i n g h a u s e n r e k a o da se ne boji ni j e d n o g pitanja. pa čak i na o n a mjesta koja mi nisu pripadala. Trebaju nam gnoj iz kravljeg r o g a i k r e m e n iz kravljeg roga. se u procesu ubijaju fungicidima gljivice za r e d . A kao z a h v a l u biljke će v a m d a r o v a t i i z n i m n e kvalitete harmonije. o n d a su one nešto što n a m svima i d e ukorist. O s t a v i m o politiku i p o ­ s v e t i m o se b i o l o š k o . A ako se o d r e k n e m o e g o i z m a . Z a h v a l j u j e m M a r i j i M e i s e n koja m e j e o v a m o u v r t .d i n a m i č k i p o l j o p r i v r e d n i k a k t i v n o su­ djeluje u stvaranju. n a t u d e p o s j e d e . j e r k r a v a d a j e m l i j e k o s a m o a k o svake g o d i n e ima j e d n o tele. U s v o m sam ž i v o t u p o s a d i o m n o g o stabala. o s j e ć a t ć e t e r a d o s t kad p o đ e t e u s v o j v r t . ja p o z d r a v l j a m ta stabla. Dakle. B i o l o š k o . a d r u g a će p o s l i j e . T o j e k a o s p o j e d i n i m stran­ k a m a . d r u g a d e s n a . K a t k a d čak s t a n e m i p r i d e m s t a b l u i k a ž e m m u : D o b a r d a n . g o r e i dolje. Pitanje glasi:) Znate li da se s biljkama može komunicirati:' N a r a v n o . u e v o l u c i j i . Ubijaju h e r b i c i d i m a o n e biljke koje k o j e ž e l e rasti. A što j a z a p r a v o č i n i m k r a v i k o j a d a j e m l i j e k o ? Što ć u s t e l e t o m . T e m a je bila: M o ž e li se biološko-dinamički način p o l j o p r i v r e d e spojiti s p o j m o m stvaranja? N a k o n v r l o o š t r e r a s p r a v e o b j a s n i o sam d a b i o ­ l o š k o . j e d n a j e l i j e v a . Zar to n i j e k o m u n i k a c i j a s b i l j k a m a ? M n o g i od vas koji rade u v r t u poznaju p o j a m " z e l e n a ruka". Jer. Drugi opet imaju osjećaj da moraju svim Budete li radili b i o l o š k o . H t i o bih v a m s r d a č n o z a h v a l i t i što ste m e saslu­ šali. ti s u p r o t n i p o l o v i . ali i m ništa n e p o l a z i z a r u k o m . ( I m a p i t a n j e k o j e n i s a m p r e v e l a . ali j e d r . p r e m a r a z v o j u . Što je to? Ja se v e s e l i m . Nama su potrebne suprotnosti. A kada se pokraj njih v o z i m . A k o djelujem u p o l j o p r i v r e d i . A l j u d i su l u d i a k o se zbog njih međusobno ubijaju. neka s l o b o d n o ž i v e j e d n i pokraj drugih i o n i k o j e ž i v e sa ž i v o t i n j a m a i od ž i v o t i n j a s o n i m a koji j e d u b i l j n u h r a n u . da sve što je s t v o r e n o o d r ž i m o i dalje u n a p r e đ u j e m o i r a z v i j a m o . jin i jang. jednim iznimno d o b r i m biološko-dinamičkim poljo­ p r i v r e d n i k o m i s j e d n i m m l i n a r o m . dakle. već r a d i m o n e š t o š t o s e p r i r o d n o n e d o g a đ a .

n e m o j t e o t o m e ni misliti. I m o r a t e z a i s t a h t j e t i č i t a v u c j e l i n u . 1 v i ste o n i k o j i s e m o r a j u b r i n u t i da o v d j e nastane j e d a n d o b a r centar. p o k r e n u l o p i t a n j e : Jesu l i o s i g u r a n j e materijalne egzistencije čovjekova postojanja? i život u b l a g o s t a n j u cilj U n a t o č t o m u što v e l i k i d i o č o v j e č a n s t v a usmje­ rava sve svoje snage p r e m a poboljšanju materijalnih uvjeta života. o n d a to m o r a t e i učiniti. k a k o o s j e ć a m i v i d i m . prihvaćajući do­ tadašnja z n a n s t v e n a p o s t i g n u ć a ide korak dalje i obraćajući se ljudskim srcima p o m a ž e čovjeku da osvijesti p o t r e b u z a p o t p u n i j o m p e r c e p c i j o m svijeta o k o sebe. Z a h v a l i o bih T o m i s l a v u Strniščaku za o r g a n i z a c i j u i g r a d o n a č e l n i k u . Htio bih zahvaliti Bernardi O r e h o v e c koja. Sr­ d a č n o hvala čovjeku s radija. k r o z svijet ć e t e ići b u d n i j i i n e š t o n a u č i t i i v i d j e t i . Vi to m o r a t e učiniti ako vi to h o ć e t e . M i ć e m o r a d o p o m o ć i s a v j e t i m a i p r i p r a v c i m a . Jučer smo imali sasvim kratki TV intervju o t o m e kako bi to i z g l e d a l o da o v d j e u Donjem Kraljevcu j e d n o m nastane b i o l o š k o . Današnjem j e čovjeku s v e jasnije d a j e o n sam m n o g o v i š e o d f i z i č k o g a tijela. ali n j i h o v e i z r e k e što se n a r o d a t i č e o s t a j u iste.d o v a b i l a i bila moja d o m a ć i c a . POGOVOR B i o l o š k o . ali i u m n o g i ­ m a k o j i nisu. a v e ć s a d a m o ž e t e osjetiti da u t o m e ima nečega ispravnoga. dr. osjeća dušu i duh.d i n a m i č k o središte. Uvijek m o r a t e imati na umu da se političari mijenjaju kao košulje. b i t ć e t e sami z a t o krivi. v r l o m a r l j i v o r a d i n a b i o l o š k o . š t o . A k o ste d o š l i d o t o g a d a ste t o u č i n i l i . n i j e ar­ gument za njihovo poricanje. R a d o v a n u S u b o t i ć u na p r i p o m o ć i u o r g a n i z a c i j i .d i n a m i č k i . s t o l j e ć e R u d o l f S t e i n e r . g o s p o ­ dinu Balogu. 1 d o k j e d o s a d a p o t i c a j . ne m o ž e m o zanemariti činjenicu da p o s t o j e i ljudi k o j i s h v a ć a j u k a k o t o n i j e d o v o l j n o . ali b i o l o š k o . o s m i s l i o j e i u t e m e l j i o a n t r o p o z o f i j u k a o duhovnu znanost. j e d n o savjetova­ lište. T e m e l j a n t r o p o z o f i j e čini znanost o inicijaciji. m e đ u t i m . U s e b i o s j e ć a ž i v o t n e s n a g e . Antropozofija. Na p r i j e l a z u iz 19. N a p r e g n u t ćete svoje mišljenje i pitati se kako ću d o ć i do informacija i kako ih m o g u primijeniti. p o m a ž e m u d a n a d i d e o k v i r e koje postavlja materijalni svijet. A a k o ste to promislili i ako to h o ć e t e . i da se ispuni o n o što je g o s p o d i n saborski zastupnik j u č e r r e k a o o p l o č i o z d r a v o j hrani na g r a n i c a m a H r v a t s k e . Blagostanje je u m n o g i m a koji su ga o s t v a r i l i . Mi time iz Njemačke n e ć e m o i ne m o ž e m o upravljati. n j e g o v a d u h a . A ako to n e ć e t e činiti. B u d e t e l i r a d i l i b i o l o š k o . A k o s e t o n e i s p u n i . n a u č i t ć e t e shvaćati sveukupne v e z e i z m e đ u o n o g a o čemu sam govorio. č o v j e k koji je stekao n a o b r a z b u na p o d r u č j u pri­ r o d n i h i d r u š t v e n i h z n a n o s t i . u 20.d i n a m i č k o m načinu o b r a d e z e m l j e . ali i u v i d u n a d o s j e t i l n i svijet.d i n a m i č k u p o l j o p r i v r e d u m o r a t e o v d j e sami razviti. čije postojanje materijalistička z n a n o s t n e m o ž e d o k a z a t i .d i n a m i č k a — više od p o l j o p r i v r e d a m e t o d e Intenzivan razvoj znanosti i znanstvena postignuća o m o g u ć i l i su v e l i k o m dijelu c i v i l i z i r a n o g a svijeta poboljšanje materijalnih uvjeta života. S r d a č n o b i h h t i o z a h v a l i t i i Dunji G o j k o v i ć za p r e v o đ e n j e te predsjedniku Antropozofskog društva prof. za koju je smisao č o v j e k o v a postojanja r a z v o j n j e g o v e Ja-svijesti.

a r h i t e k t u r u .) Načela biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e sadržana u tim predavanjima vrijede i danas.d i n a m i č k o m p o l j o p r i v r e d o m p o k r e t a č j e s a m o j e d a n : visok stupanj svijesti. b i o l o š k o . Z a t o j e b i o ­ loško-dinamička poljoprivreda više od metode.d i n a m i č k i h p r o i z v o đ a č a u z svijest o č o v j e k o v o j p o t r e b i z a z d r a ­ v o m h r a n o m i z d r a v i m ž i v o t o m uključuje i svijest o z d r a v l j u p l a n e t a Z e m l j e . umjetnost oblikovanja g o v o r a ) proizišla i biološko-dinamička poljoprivreda. m o ž e b i t i a k t u a l n o n e š t o što j e n a s t a l o p r i j e g o t o v o j e d n o g stoljeća. R a z l i č i t i s u m o t i v i koji p o k r e ć u č o v j e k a d a s e bavi e k o l o š k o m p o l j o p r i v r e d o m . nažalost. svaki b i p o j e d i n a c t r e b a o biti svjestan da poticaj za d j e l o v a n j e treba p r o n a ć i u sebi s a m o m e . p r o c j e n j u j e n a koji ć e n a č i n g o s p o d a r i t i . a predstavljaju p r v i z a o k r u ž e n i p r i k a z n o v o g načina p o l j o p r i v r e d n o g gospodarenja. Osnovu biološko-dinamičkoga g o s p o d a r e n j a č i n e smjernice. Biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a j e način ž i v o t a koji č o v j e k u o m o g u ć u j e da r a d e ć i i p r i v r e đ u j u ć i isto­ dobno razvija svoju osobnost. a način na koji će se one provesti u djelo ovisi o svakom p o j e d i n o m pro­ i z v o đ a č u . N o . a n t r o p o z o f s k u m e d i c i n u . ( M e d u n a j m l a đ i m sluša­ teljima b i o je i o t a c dr. g o d i n e . Za razliku od ostalih ekološ­ kih m e t o d a o v d j e nije d o v o l j n o d a s e č o v j e k u p o z n a s o d r e đ e n i m pravilima čijom će primjenom dobiti ekološke proizvode. Te činjenice treba imati na umu svatko tko se po p r v i puta susreće s biološko-dinamičkom p o l j o p r i v r e d o m i razmišlja o njezinoj primjeni na svojemu gospodarstvu.d i n a m i č k o g o s p o d a r e n j e nije usmjereno samo na održavanje n e g o i na p o n o v n o uspostavljanje n a r u š e n e e k o l o š k e ravnoteže. često je to i želja za v e ć o m z a r a d o m z a t o što ekološki p r o i z v o d i na tržištu m o g u postići v e ć e cijene od o n i h k o n v e n c i o n a l n i h . n a n j e g o v p o t i c a j . u današ­ nje d o b a . p r e d stotinjak intelek­ t u a l a c a i p o l j o p r i v r e d n i k a . Christiana v o n Wistingausena. sli­ karstvo. l i p n j a 1 9 2 4 . d o 16. Iz takvog je rada (uz waldorfsku pe­ d a g o g i j u . R a z v i j e n a svijest b i o l o š k o . K o d s v i h koji s e u s p j e š n o b a v e b i o l o š k o . te su uz njegovu p o m o ć nastavili rad na njihovu unapređivanju. Jer. N o . n e p r e s t a n o g pronalaženja n o v i h z n a n s t v e n i h o t k r i ć a . koja č e s t o p o b i j a j u o n a d o s a d a š n j a . u d v o r c u g r o f a K e y s e r l i n g a .za d j e l o v a n j e č o v j e k n a l a z i o u svojoj o k o l i n i . K o b e r z y n i W r o c t a w ) o d 7 . k o j e S t e i n e r n a z i v a r a z d o b l j e m r a z v o j a d u š e svijesti. u skladu sa s v o j o m o s o b n o š ć u . euritmiju. On sam. u p r a v o klica a n t r o ­ p o z o f i j e p o l o ž e n a u č o v j e č a n s t v o prije stotinu g o d i n a danas bi trebala doživjeti svoj puni razvoj. iz n j e g o v o g a Ja. . Zanimljivo je da u današnje d o b a ubrzanog o d ­ vijanja ž i v o t n i h tokova. T e m e l j biološko-dinamičke p o l j o p r i v r e d e čini osam p r e d a v a n j a koja je R u d o l f Steiner o d r ž a o u K o b e r w i t z u k o d Breslaua ( p o l j . T a k v o gospodarenje zahtijeva od čovjeka da sve svoje snage i sposobnosti stavi u funkciju napretka čovječanstva. a n j e z i n i " D e m e t e r " p r o i z v o d i k a o " p r o i z v o d i s ka­ r a k t e r o m " p o z n a t i su d i l j e m svijeta. d a n j e g o v a djela m o r a j u p r o i z l a z i t i i z n j e g o v a duha. Otada do našeg v r e m e n a biološko-dinamička p o l j o p r i v r e d a zaživjela je na svim kontinentima. T o b i svakako trebala b i t i r a z v i j e n a svijest o p o t r e b i z a z d r a v o m h r a n o m . Na temelju antropozofije kao d u h o v n e znanosti p r o i z i š l e s u m n o g e p r a k t i č n e g r a n e t a k o što s u sami stručnjaci z a m o l i l i Rudolfa Steinera da im d a d e smjer­ nice za p o j e d i n a z n a n s t v e n a ili u m j e t n i č k a p o d r u č j a .

A duhovnost je ugrađena u temelje svih znanstvenih područja i praktičnih grana proizišlih iz antropozofije.Neka područja današnje znanosti već potvrđuju ono što je Rudolf Steiner nagovijestio. a to je da dolazi vrijeme u kojem će znanstvenici nalaziti duhov­ nost sve do u fizikalne i kemijske zakone. .